NOS Nieuws - Algemeen

De rechtse Laura Fernández werd met bijna 50 procent van de stemmen zondag gekozen tot nieuwe president van Costa Rica. Haar partij, de PPSO, verzekerde zich daarnaast van een comfortabele meerderheid in het parlement, waardoor de plannen van de 39-jarige politicoloog de komende termijn waarschijnlijk zonder grote obstakels uitgevoerd kunnen worden.

Die plannen zijn sterk gericht op de aanpak van criminaliteit en georganiseerde misdaad, een topprioriteit voor kiezers in Costa Rica. Tijdens haar overwinningsspeech beloofde Fernández een "ingrijpende en onomkeerbare" verandering voor het land.

Veel van haar kiezers lijken vooral te hopen dat die "ingrijpende" verandering een voortzetting is van het politieke project van Rodrigo Cháves, de huidige president van het land en tevens partijgenoot van Fernández. Cháves wees de verkiezingswinnaar, eerder minister in zijn regering, publiekelijk aan als zijn gedroomde opvolger.

Het is precies dat project en de aangekondigde diepgaande hervormingen die bij Costa Ricaanse oppositie de alarmbellen doen afgaan. Tijdens zijn termijn liet Cháves het Hooggerechtshof hervormen en werd het werk van onafhankelijke toezichthouders moeilijk gemaakt. Ook voerde hij grondwettelijke hervormingen door om de macht van de president te vergroten.

Cháves beweerde dat dergelijke maatregelen nodig waren om de misdaadgolf in het land aan te pakken, een boodschap die wordt herhaald door Laura Fernández.

Stijging drugssmokkel

Sinds enkele jaren hebben Mexicaanse en Colombiaanse drugsbendes hun weg naar het voorheen veilige Costa Rica gevonden, en worden grote hoeveelheden cocaïne over veelgebruikte handelsroutes naar de VS en Europa verscheept. Met de stijging in drugssmokkel nam ook het geweld toe: onder Cháves is het moordcijfer met 50 procent gestegen.

Desondanks is Cháves, met een uitgesproken populistische stijl, altijd populair gebleven. Zijn politieke erfgenaam Laura Fernández wordt gezien als iemand die de misdaadgolf in het voorheen zo stabiele land kan aanpakken. Een naam die daarbij veelvuldig komt bovendrijven, is die van Nayib Bukele, de president van het nabijgelegen El Salvador.

De naam "Bukele" staat symbool voor een keiharde aanpak van criminelen: hij liet in maart 2022 de noodtoestand invoeren in El Salvador om straatbendes te bestrijden. Die noodtoestand is nog altijd van kracht, en inmiddels zitten ruim 110.000 mensen achter de tralies.

Overvolle gevangenissen

Velen van hen zitten in voorarrest, hebben geen toegang tot gerechtelijke bijstand en zijn opgepakt onder onduidelijke beschuldigingen. Onafhankelijke pers, oppositie en critici van de regering worden eveneens opgepakt onder de noodtoestand.

De gevangenissen zijn vaak overvol en er is een gebrek aan voedsel en medicijnen. Mensenrechtenorganisaties hebben mensenrechtenschendingen, zoals martelingen, in deze gevangenissen gedocumenteerd. De grootste gevangenis, het CECOT, is het paradepaardje van Bukele's gevangenisregime, met een capaciteit van 40.000 gevangenen.

Al onder de huidige president Cháves werd aangekondigd dat Costa Rica ook een megagevangenis zou laten bouwen, met plek voor 5000 gevangenen. In januari werd de eerste steen gelegd, door Bukele zelf, die op uitnodiging van Cháves was overgekomen.

Fernández heeft beloofd de bouw van de gevangenis af te maken en heeft gezegd een noodtoestand uit te roepen in steden en provincies waar bendes veel macht hebben.

Andere verkiezingen

Zo toont Costa Rica aan dat het nietsontziende 'Bukele-model' nog altijd een grote kans op succes biedt bij verkiezingen. Presidentsverkiezingen in 2025 in Latijns-Amerika toonden dat ook al aan. José Antonio Kast in Chili, Daniel Noboa in Ecuador en Rodrigo Paz in Bolivia: al deze verkiezingswinnaars flirtten openlijk met de autoritaire Salvadoraanse leider om hun beloftes over een harde aanpak van criminaliteit kracht bij te zetten.

Niet onlogisch: in peilingen geven met name jonge Latijns-Amerikaanse kiezers aan dat veiligheid een van hun grootste thema's is bij verkiezingen, en dat ze een afkalving van democratie voor lief nemen als dat nodig is om criminaliteit aan te pakken. Het is een boodschap die ook in 2026 weerklank zal vinden bij de presidentsverkiezingen in drie van de grootste landen in de regio: Brazilië, Peru en Colombia.

Met name in Peru en Colombia doen hard-rechtse kandidaten als Rafael López Aliaga en Abelardo de la Espriella het goed, met hun beloofde keiharde aanpak van de misdaad.

Dat ze daarbij veelvuldig de naam van Bukele noemen, is niet toevallig. Rechtse leiders in de regio weten inmiddels dat de leider van het kleinste land van Latijns-Amerika een magisch marketinginstrument is geworden.

Een 13-jarige jongen heeft door urenlang te zwemmen naar de kust, zichzelf, zijn moeder, zijn broertje en zusje gered. De familie was aan het suppen en kajakken in de Geographe Bay in het zuidwesten van Australië toen een sterke wind hun opblaasbootjes de zee in duwde.

De jongen begon in zijn kajak terug te peddelen naar de kust om daar hulp te kunnen vragen, maar zijn bootje maakte al snel te veel water. Daarop legde hij de overgebleven vier kilometer zwemmend af. Zijn reddingsvest begon hem te belemmeren, waarna hij het afdeed. Naar schatting zwom hij zo nog twee uur verder.

De kustwacht vond zijn familieleden uiteindelijk op 14 kilometer afstand van de kust. Ze hielden zich vast aan een van de kajaks en bevonden zich toen al uren op zee.

De jongen wordt alom geprezen om zijn doorzettingsvermogen. "Zijn vastberadenheid en moed hebben uiteindelijk het leven van zijn moeder, broertje en zusje gered", zegt een lokale politieagent. Hij benadrukt ook het belang van de reddingsvesten die de familie droeg.

De familie werd naar het ziekenhuis gebracht ter controle.

Amerika en India hebben een handelsverdrag gesloten, waardoor de VS de importheffingen voor het land verlaagt van 25 procent naar 18 procent. Dat meldt zowel de Amerikaanse president Trump als de Indiase premier Modi. Ook de extra heffingsboete van 25 procent die sinds augustus gold, trekt Trump in.

Volgens Trump heeft India ermee ingestemd om geen Russische olie meer te kopen, maar daar zegt Modi zelf niets over. "Hij heeft er ook mee ingestemd meer te gaan kopen van de VS en mogelijk ook Venezuela", stelt Trump op Truth Social. Volgens hem gaat India voor meer dan 500 miljard dollar (ruim 424 miljard euro) aan onder meer Amerikaanse olie, steenkool en technologie kopen.

50 procent

Sinds juli vorig jaar heeft de VS een importheffing van 25 procent ingesteld op alle Indiase producten. Washington waarschuwde voor een verdubbeling als India zou doorgaan met het kopen van Russische olie. In augustus gingen de heffingen inderdaad omhoog naar 50 procent. De ambassadeur van de VS in India stelt dat de verlaging naar 18 procent per direct ingaat, meldt The Times of India.

Als India inderdaad stopt met Russische olie, dan is dat een grote tegenslag voor Rusland. India is een van de grootste afnemers van Russische olie. Hoeveel het land precies uit Rusland importeert, is onbekend. Maar The Times of India stelde begin vorige maand dat volgens een schatting voor ongeveer 144 miljard euro aan ruwe Russische olie sinds het begin van de oorlog in Oekraïne werd ingevoerd.

"Hiermee komt een einde aan de oorlog in Oekraïne dichterbij", stelt Trump. Hij noemt Modi "een van mijn beste vrienden" en bedankt hem voor "hun geweldige relatie". Ook Modi is op X vol lof en spreekt over een geweldig gesprek met "mijn geliefde vriend Donald Trump".

Last

India had veel last van de hoge importheffingen. De eerste maand na de invoer van de heffing van 50 procent, zakte de export naar de VS met 20 procent en de maanden erna met 40 procent, meldde BBC.

Vorige week sloot het land al een vrijhandelsakkoord met de Europese Unie. Door dat handelsverdrag moet zo'n 90 procent van de huidige heffingen tussen India en Europa gaan verdwijnen.

Release the files! klonk het maandenlang in de VS. Het publiek wilde weten wat aanklagers te weten waren gekomen over de contacten van veroordeeld zedendelinquent Jeffrey Epstein met andere prominenten. Vrijdag gaf het ministerie van Justitie een enorme partij bestanden vrij: ruim drie miljoen pagina's, meer dan 2000 video's en zeker 180.000 afbeeldingen.

Hoewel daarin geen bewijs is gevonden dat anderen de wet hebben overtreden, heeft het wel gevolgen voor Epsteins contacten wereldwijd. Een overzicht.

Peter Mandelson

De Britse politicus Peter Mandelson heeft zijn lidmaatschap van regeringspartij Labour opgezegd, omdat hij zijn partij "niet verder in verlegenheid wil brengen". Volgens de documenten heeft Epstein in 2003 en 2004 in totaal 75.000 dollar overgemaakt aan het toenmalige lid van het Lagerhuis. De partij-prominent zelf geeft aan dat de beschuldigingen aan zijn adres onterecht zijn, maar dat hij de zaak gaat onderzoeken.

Britse media berichten op basis van de Epstein-files ook dat Mandelson gevoelige financiële staatsinformatie gelekt zou hebben aan Epstein, onder meer over geplande verkopen van staatsbezit om de financiën op orde te krijgen. Ook zou Mandelson in 2010 een dag voordat het bekendgemaakt werd aan Epstein hebben gemeld dat er een Europees Noodfonds in de maak was voor de stabiliteit van de euro. De Britse oppositie, evenals een aantal Labour-parlementariërs, eist een strafrechtelijk onderzoek. Mogelijk komt dat er ook, zegt de politie. Ook toenmalig premier Gordon Brown zegt in een verklaring dat de onderste steen boven moet.

Vorig jaar verloor Mandelson al zijn functie als Britse ambassadeur in de VS, vanwege zijn banden met Epstein. Hij zit nog wel in het Britse Hogerhuis. Premier Starmer is van mening dat hij geen lid meer zou moeten zijn, en daarmee zijn titel als lord zou moeten verliezen, zei hij vandaag. "Maar de premier heeft niet de macht om die af te pakken."

Andrew Mountbatten-Windsor

De Britse oud-prins Andrew moest eerder al zijn koninklijke titel opgeven. Hij kwam opnieuw voor in de recent vrijgegeven dossiers. Zo lijkt hij op een foto op zijn handen en knieën boven een liggende vrouw te hangen. Ook werd bekend dat de toenmalige prins in 2010 Epstein heeft uitgenodigd op Buckingham Palace. Het is niet duidelijk of die ontmoeting ook echt heeft plaatsgevonden. Andrew heeft zelf altijd volgehouden dat hij niets strafbaars heeft gedaan.

Donald Trump VS-correspondent Rudy Bouma:

"Trumps naam komt weliswaar duizenden keren voor in de vrijgegeven documenten, maar dat gaat veelal ook om nieuwsberichten over Trump die Epstein en zijn vrienden uitwisselden. De vermeldingen bevatten verder geen belastende feiten, dus voelt hij zich vrijgepleit. Maar de druk op Trump is daarmee niet verdwenen: de Democraten eisen ook de overige 2,5 miljoen documenten. Zij blijven druk zetten op Justitie. Dat haastige publicatie wel risico's met zich meebrengt, blijkt uit het feit dat Justitie per ongeluk zo'n 25 slachtoffers niet goed heeft geanonimiseerd in de laatste publicatie.

In de documenten staat wel een anonieme tip waarin Trump en Epstein worden beschuldigd van seksueel misbruik van een 13-jarige in 1984, een tip waarvoor justitie kennelijk nooit bewijs heeft kunnen vinden. Bovendien hebben Trump en Epstein elkaar pas later ontmoet dan in de tip wordt beweerd.

Een anonieme vrouw heeft Trump en Epstein er wel eerder van beschuldigd haar op 13-jarige leeftijd te hebben verkracht. Maar zij blies een civiele rechtszaak in 2016 op het laatste moment af, volgens haar advocaat na bedreigingen. Trump won kort daarna voor het eerst de verkiezingen. Er staan dus nog altijd vraagtekens rond de rol van Trump in de affaire-Epstein."

Bill Clinton

Een van de voorgangers van Trump, oud-president Bill Clinton, komt ook veelvuldig voor in de documenten. Hij is te zien op foto's met Epstein en ontving hem op het Witte Huis.

Via zijn woordvoerders laat Clinton weten dat hij het contact met Epstein in 2006 heeft verbroken, op het moment dat de strafzaak tegen de zakenman begon. De ex-president ontkent ook op het eiland van Epstein te zijn geweest.

Ook de voormalige minister van Financiën onder Clinton, Larry Summers, wordt meerdere keren genoemd in de zaak. Hij zou Epstein meermaals hebben ontmoet en correspondeerde met Epstein over relatieadvies. Eind vorig jaar zei hij zich daarom voorlopig terug te trekken uit het publieke leven.

Bill Gates

Epstein heeft zichzelf meerdere mails gestuurd over Microsoft-oprichter Bill Gates. Hij refereert daarin aan buitenechtelijke seks en een soa, die de techmiljardair zou hebben opgelopen "als gevolg van seks met Russische meisjes".

Gates heeft de nieuwe aantijgingen ontkend. Wel gaf hij jaren terug al aan spijt te hebben van zijn band met Epstein.

Elon Musk

Tesla-baas Elon Musk komt een aantal keer voor in de nieuwe documenten. In mails uit 2012 en 2013 hebben ze het over een eventueel bezoek aan het beruchte eiland van Epstein. Het is niet duidelijk of Musk daar ook echt is geweest. Zelf zei hij vorig jaar op zijn eigen medium X dat hij de uitnodiging heeft afgewezen.

Richard Branson

Miljardair Richard Branson heeft talloze e-mails uitgewisseld met Epstein. De oprichter van de Virgin Group nodigde Epstein in 2013 uit op zijn privé-eiland in de Britse Maagdeneilanden. "As long as you bring your harem", schreef hij enthousiast.

De Virgin Group heeft in een statement laten weten dat Branson geen strafbare feiten heeft gepleegd, en dat het contact tussen de mannen slechts zakelijk was.

Miroslav Lacjak

In Slowakije heeft de nationale veiligheidsadviseur Miroslav Lajcak zijn baan opgezegd. Uit de recent geopenbaarde pagina's blijkt dat hij herhaaldelijk contact heeft gehad met Epstein, onder meer over 'girls'.

De voormalig minister van Buitenlandse Zaken zegt zelf dat hij niets verkeerd heeft gedaan, en dat hij niet wist van het grootschalige misbruik. Toch is hij opgestapt, naar eigen zeggen om de reputatie van premier Robert Fico niet te schaden.

Oude vrienden

Vandaag betuigde het Nederlandse model Yfke Sturm spijt van haar relatie met Epstein. De twee hadden vanaf 2011 een tijd lang intensief contact. Ze wisselden zeer expliciete privéberichten uit, in de tijd dat de Amerikaanse ondernemer al een veroordeeld zedendelinquent was. Sturm spreekt van "een ernstige inschattingsfout". "Ik was naïef en onderschatte de ware aard van Epstein en de schade die hij aanrichtte."

Ook de Noorse prinses Mette-Marit, de vrouw van kroonprins Haakon, ligt onder vuur vanwege jarenlang contact met Epstein. Ze komt honderden keren voor in de verschenen documenten. Uit de e-mails blijkt onder meer dat ze in januari 2013 vier dagen in Epsteins huis in Palm Beach in Florida heeft doorgebracht.

Epstein had als ondernemer miljardairs als klant en omringde zich graag met beroemdheden, mensen met veel macht en politici. Zelf werd hij in 2008 veroordeeld tot anderhalf jaar cel wegens het uitlokken van betaalde seks met een minderjarig meisje. Toen er in 2019 in New York een nieuwe zaak tegen hem begon, pleegde hij in zijn cel zelfmoord.

De rechtbank Den Haag heeft een 27-jarige man veroordeeld tot zes jaar celstraf omdat hij een 16-jarige jongen opdracht had gegeven om iemand in zijn been te schieten. Hij benaderde twee jongens op straat en beloofde de 16-jarige 2000 euro om iemand neer te schieten. De ander, een destijds 15-jarige jongen, fungeerde als doorgeefluik tussen de jongen en de verdachte.

De aanslag op het beoogd slachtoffer vond uiteindelijk niet plaats. De jongen reed met een vuurwapen samen met een chauffeur van Den Haag naar Rotterdam. Toen bleek dat er te veel agenten waren, werd de opdracht afgeblazen. De man van 27 zei tegen de 15-jarige dat de andere jongen "problemen had veroorzaakt".

Zwaargewond op toilet

De 16-jarige jongen werd later zwaargewond aangetroffen op een toilet in het Hofstad Lyceum in Den Haag. Hij werd naar het ziekenhuis gebracht. Een dag later overleed hij aan zijn verwondingen. Volgens de rechtbank lijkt het erop dat hij zichzelf per ongeluk met het wapen heeft geraakt. Er is geen aanwijzing dat de verdachte hierbij directe invloed heeft uitgeoefend, oordeelde de rechtbank.

Ook is niet duidelijk wie het doelwit van de schietpartij was. Dat is nog steeds niet opgehelderd.

De rechter baseerde zich onder meer op verklaringen van de destijds 15-jarige jongen, de verklaring van de chauffeur en andere bewijsstukken. De rechtbank oordeelde op basis hiervan dat de man schuldig was aan een poging tot uitlokking van drie jonge mannen om met voorbedachte raad iemand zwaar te mishandelen.

Een onbekend aantal Palestijnen is vandaag via de grensovergang van Rafah naar Egypte gereisd. Vanwege strenge controles duurde het vele uren voordat de eerste groep medische evacués toestemming kreeg van Israël om de grens over te steken.

De grensovergang werd vanmorgen voor het eerst in bijna een jaar tijd deels geopend, voor een beperkte groep Palestijnse patiënten en hun begeleiders. Het gaat onder meer om mensen die gewond zijn geraakt in de oorlog, maar ook om patiënten met levensbedreigende aandoeningen.

Aan het einde van de middag werden de eerste Palestijnen aan Egyptische kant van de grens gezien. Ze werden daar opgewacht door ambulances om ze naar het ziekenhuis mee te vervoeren. Volgens Egyptische functionarissen mochten vandaag in totaal 150 patiënten en begeleiders Gaza verlaten, maar het is onduidelijk hoeveel van hen dat is gelukt.

'Hoopgevende eerste stap'

Het Rode Kruis spreekt van een hoopgevende eerste stap. Tegelijkertijd wordt benadrukt dat er nog vele duizenden Palestijnen dringend toe zijn aan medische hulp in het buitenland.

Volgens Derk Segaar, hoofd internationale hulp bij het Rode Kruis, staan zo'n 20.000 mensen in Gaza op de wachtlijst voor levensreddende medische ingrepen. "Dat er dan nu vijftig patiënten weg mogen, is niet veel." Hij spreekt de hoop uit dat Israël de proefopening vandaag succesvol acht en dat er snel grotere aantallen patiënten weg mogen uit Gaza.

Bekijk hier hoe de dag verliep voor de eerste groep medische evacués:

Volgens het Rode Kruis komt er nog te weinig noodhulp binnen in Gaza. Volgens de Israëlische overheid is afgelopen week dagelijks zo'n 600 vrachtwagens humanitaire hulp afgeleverd, dat is de hoeveelheid die ook is afgesproken in het bestand met Hamas. Segaar spreekt van ongeveer 130 trucks per dag. "Dat is nog altijd veel minder dan dat er nodig is, maar we zien wel dat de situatie wat is verbeterd omdat er specifiek meer levensreddende hulp binnenkomt."

Het Israëlische leger wil per dag maximaal 200 vrachtwagens met humanitaire hulp leveren, meldde krant The Jerusalem Post vorige week op basis van anonieme legerfunctionarissen. Alle extra hulp wordt door Hamas gebruikt om zijn grip op Gaza te verstevigen, zo stellen deze bronnen.

Israël heeft herhaaldelijk beweerd dat de noodhulp aan de Gazastrook op grote schaal door Hamas werd gestolen. The New York Times meldde een half jaar geleden dat daar nooit bewijs voor is gevonden. De krant baseerde zich op een interne analyse van de Amerikaanse overheid en anonieme bronnen binnen het Israëlische leger.

Opnieuw doden bij Israëlisch bombardement

Ook de eerste dag van de beperkte grensopening vielen er doden in Gaza. Volgens het Israëlische leger zijn het noorden van de Gazastrook vier Palestijnse militanten gedood. Volgens de lokale zorgautoriteiten werden zeker twee burgers omgebracht door Israëlische bombardementen.

Sinds oktober geldt een wapenstilstand, maar in de praktijk zijn er dagelijks nog bombardementen. Afgelopen weekend werden tientallen Palestijnen gedood door Israëlische luchtaanvallen. Israël beweert dat het reageerde op schendingen van het staakt-het-vuren door Hamas.

In het noorden van Nederland geldt morgenavond en woensdagochtend code oranje vanwege ijzel. Het KNMI heeft die weerswaarschuwing afgegeven voor Groningen, Friesland, Drenthe en de Waddeneilanden.

Code oranje geldt vanaf morgenavond 22.00 uur tot woensdagochtend 10.00 uur. Er is volgens het KNMI aanzienlijke kans op grootschalige gladheid door ijzel. Op veel plekken is er kans op ongelukken door gladde wegen, fietspaden, voetpaden en bruggen.

Voor de rest van het land behalve Zeeland geldt code geel vanwege gladheid door ijzel. In de meeste provincies is die waarschuwing dinsdagochtend en -middag van kracht. In de noordelijke provincies geldt behalve code oranje ook nog een periode code geel, zowel ervoor als erna: morgen tussen 16.00 uur en 22.00 uur en woensdagochtend tussen 10.00 uur en 12.00 uur.

Gisteravond en vanochtend werd ook al gewaarschuwd voor plaatselijke gladheid door ijzel in de noordelijke provincies. Op de A7 tussen Groningen en Scheemda gebeurden meerdere ongelukken.

Drie Palestijnen met een geldig visum voor Nederland eisen hulp van het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken bij hun evacuatie uit Gaza. Tot nu toe weigert Nederland consulaire bijstand. Vandaag werd de zaak besproken tijdens een spoedzitting bij de Haagse rechter.

De rechtszaak is aangespannen door twee studenten en een journalist. Zij hebben een visum, maar hebben hulp nodig bij hun reis uit Gaza. De drie zijn onderdeel van een groep van in totaal 42 Palestijnen die een geldig visum hebben gekregen om in Nederland te werken, studeren of onderzoek te doen.

Eén van hen is Bilal al Farra, die met zijn vrouw en kinderen in een vluchtelingenkamp woont. Vandaag had zijn eerste dag moeten zijn op de Universiteit van Maastricht, waar hij zou beginnen aan zijn master economie. "Het is heel erg pijnlijk dat ik dit visum en deze kans heb, maar er geen gebruik van kan maken. Het voelt alsof hoop vlakbij is, en dan wordt weggenomen."

Hun visa zouden klaarliggen op de Nederlandse ambassade in de Jordaanse hoofdstad Amman, maar zonder hulp van de Nederlandse overheid kunnen Farra, zijn familie en anderen Gaza niet verlaten.

Aanhoudende bombardementen

In augustus regelde Nederland nog de evacuatie van dertien Palestijnen uit Gaza. Maar het ministerie geeft aan dat er sinds het officiële staakt-het-vuren van oktober vorig jaar sprake is van "gewijzigde omstandigheden", waardoor de situatie in Gaza veiliger zou zijn.

Maar de situatie in Gaza is allerminst veilig, zeggen de drie in de rechtszaal in hun schriftelijke verklaring. Er mag officieel dan een bestand liggen, nog steeds voert Israël bombardementen uit. "Elke nacht weet ik dat dit mijn laatste nacht kan zijn", zegt een van de studenten.

Sinds het begin van het staakt-het-vuren zijn er zeker 488 mensen gedood door Israëlisch geweld, onder wie ruim honderd kinderen. Dit weekend werden zeker 31 mensen gedood. Het was een van de bloedigste dagen sinds het begin van het staakt-het-vuren in oktober.

Ook de humanitaire situatie is ernstig. Veruit het grootste deel van de bevolking woont in tenten of ruïnes en er is nog steeds een tekort aan alles. Ook mogen veel hulporganisaties niet meer in het gebied werken.

Rafah deels open

Zo is een van de drie Palestijnen die de zaak heeft aangespannen al meerdere keren gevlucht, zegt mensenrechtenadvocaat Eva Bezem, die de groep Palestijnen vertegenwoordigt. "Hij zoekt dagelijks naar eten en schoon drinkwater en is continu bang dat er weer iets gebeurt."

"Het zijn de meest erbarmelijke leefomstandigheden, daar kunnen wij ons niets bij voorstellen. De situatie in Gaza is dus niet wezenlijk veranderd, en daarom begrijpen wij het besluit van de minister ook niet."

De grensovergang bij Rafah, in het zuiden van Gaza, is inmiddels deels heropend, melden Egyptische en Israëlische veiligheidsfunctionarissen. Dit is alleen gunstig voor zieke en gewonde mensen die naar het buitenland gaan voor een medische behandeling, en hun begeleiders. De opening van de grens maakt evacuatie voor andere Palestijnen niet makkelijker. "Een jonge afgestudeerde die een opleiding wil volgen kan nergens aansluiten in een wachtrij", zegt een van hen.

Hoop

Farra heeft al zijn hoop op de spoedzitting van vandaag gevestigd. Hij wil dat de Nederlandse regering ervoor zorgt dat hij het visum kan gebruiken dat hem gegeven is. "Ik hoop op veiligheid, menswaardigheid en een toekomst waarin mijn kinderen kunnen opgroeien zonder angst."

Die angst klinkt ook door in de rechtszaal, waar ook de verklaring van journalist Hisham Zaqout werd voorgelezen. Hij heeft een visum om te werken bij onderzoeksinstituut NIAS. Zijn onderzoeksproject heet De getuigen het zwijgen opleggen en richt zich op het beschermen van de verhalen van journalisten die in conflictgebieden werken.

"Het is een pijnlijke ironie dat ik, terwijl ik op deze administratieve beslissing wacht, zelf het reële risico loop het zwijgen opgelegd te krijgen. Voordat ik ook maar aan dit onderzoek kan beginnen." Ook hij beschrijft de onzekerheid of hij de nacht overleeft. "Als journalist is dit risico helaas nog groter."

De uitspraak wordt over twee weken verwacht. Mocht die positief uitpakken voor de drie Palestijnen, dan hoopt de rest van de groep ook zonder gerechtelijke tussenkomst naar Nederland te kunnen komen.

De kapitein van het vrachtschip Solong dat vorig jaar maart op de Noordzee botste op een kerosinetanker is in het Verenigd Koninkrijk schuldig bevonden aan dood door schuld.

De 59-jarige Rus Vladimir Motin voer als kapitein van de Solong tegen het vrachtschip Stena Immaculate, dat ruim 200.000 vaten kerosine vervoerde. Dat schip lag voor anker voor de Britse kust bij Hull in het noorden van Engeland.

Er brak brand uit op beide schepen en een deel van de kerosine lekte in de Noordzee. Aan boord van de Solong waren veertien bemanningsleden. Het schip vervoerde vooral alcoholische dranken en lege containers waarin een aantal gevaarlijke stoffen hadden gezeten en die niet goed waren schoongemaakt, meldt BBC. De Stena Immaculate en de Solong raakten zwaar beschadigd en werden weggesleept.

Vermist

Een bemanningslid van de Solong raakte vermist, de 38-jarige Filipijn Mark Angelo Pernia. Zijn lichaam is nooit gevonden, maar de Britse jury gaat ervan uit dat de man is omgekomen door "ernstige nalatigheid" van de kapitein.

Het Openbaar Ministerie stelde tijdens de rechtszaak dat de kapitein "helemaal niets" deed om een aanvaring te voorkomen, terwijl al ruim dertig minuten voor de botsing duidelijk was dat het schip op koers lag om de Stena Immaculate te raken.

Volgens de advocaat van Motin probeerde de kapitein nog om het schip van de automatische piloot af te halen en van koers te veranderen, maar lukte dat niet. Het OM meldde dat uit onderzoek niet is gebleken dat er technische problemen waren en dat het "zeer onwaarschijnlijk" is dat een ervaren kapitein "niet een knop om kan zetten". Motin hoort donderdag welke straf hij krijgt.

Lokale politieke partijen willen dat de overheid vaart maakt met het behandelen van een wet die hen meer financiële steun biedt. Het gaat om de Wet op politieke partijen (Wpp), die nog in behandeling is.

In de wet is er specifiek aandacht voor lokale politieke partijen met en zonder afdelingen van landelijke politieke partijen. De wet moet jaarlijks ruim 8 miljoen euro voor hen regelen, maar het geld blijft op de plank liggen zolang de wet nog niet door de Tweede Kamer is.

De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) roept de Tweede Kamer nu op om tijdelijk een alternatieve route mogelijk te maken, zodat het geld al eerder bij de lokale partijen terechtkomt.

Geen structurele steun

De huidige wet uit 2013, de Wet financiering politieke partijen (Wfpp), voorziet alleen in subsidie voor landelijke partijen. Lokale partijen, zeker die zonder landelijke moederpartij, vallen daardoor buiten de boot. Dat terwijl zij in veel gemeenten een dominante rol spelen. Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2022 kregen partijen zonder landelijke tak meer dan 30 procent van de stemmen.

De huidige wet werd in 2017/2018 geëvalueerd door de commissie-Veling. Deze commissie gaf toen al aan dat er een financiële regeling voor lokale partijen moest komen. In 2019 kondigde toenmalig minister van Binnenlandse Zaken Ollongren aan dat er een nieuwe wet zou komen.

Die nieuwe wet, de Wpp, regelt onder andere structurele subsidie voor lokale partijen, maar ook strengere transparantie-eisen en regels rond partijverboden. In mei 2025 stuurde toenmalig minister Uitermark het wetsvoorstel naar de Tweede Kamer. De wet is sindsdien in behandeling en dus nog niet in werking getreden.

Verschillen tussen lokale politieke partijen

Volgens de voorgestelde regeling in de nieuwe wet krijgen lokale partijen subsidie per zetel, afhankelijk van het aantal inwoners van de gemeente. In gemeenten tot 40.000 inwoners gaat het om 658 euro per zetel per jaar, oplopend tot ruim 1600 euro per zetel in de grootste gemeenten. Voor een gemiddeld lokale partij betekent dat dat ze er enkele duizenden euro's per jaar krijgen.

"Dat klinkt misschien niet spectaculair," zegt Joost Kersten, raadslid van lokale partij Kernachtig Wijchen, "maar wij zijn geen onderdeel van een landelijke politieke partij en betalen de campagne voor de gemeenteraadsverkiezingen grotendeels uit eigen zak". Zo heeft zijn partij dit jaar voor ongeveer 6000 euro aan posters laten drukken. Voor nieuwe campagnejasjes was dit keer geen geld.

"Voor ons betekent die wet met het extra geld het verschil tussen wel of geen fatsoenlijke campagne en wel of geen opleidingen voor kandidaat-raadsleden", aldus Kersten.

VNG: laat gemeenten tijdelijk uitkeren

Voor partijen met een landelijke achterban ligt dat anders. Zij profiteren van centrale inkoop van flyers en posters, landelijke fondsen en afdrachten. Zo ook Kim Faber, fractievoorzitter van GroenLinks-Pvda Veenendaal. "We delen voor de campagne dit jaar appels uit, dat regelen we zelf. Maar de posters en flyers krijgen we van de partij."

Omdat de wet nog in behandeling is, heeft de VNG onderzocht of het geld tijdelijk via gemeenten kan worden uitgekeerd. Dat kan, volgens de VNG, via het gemeentefonds. Gemeenten kunnen de middelen daarna verstrekken aan politieke partijen die hiervoor een aanvraag indienen.

De VNG wil dat het voorstel nog deze week tijdens de begrotingsbehandeling aangenomen wordt.

Brief namens lokale partijen

Kersten sluit zich aan bij de oproep van de VNG en roept de Kamer middels een brief op om gehoor te geven aan het initiatief van de VNG. Inmiddels hebben negentig lokale partijen en één burgemeester zonder landelijke partij zijn brief ondertekend. Kersten is van plan de brief morgen aan de Tweede Kamer te sturen.

Het ministerie van Binnenlandse Zaken laat weten dat de minister aanstaande woensdag met de Tweede Kamer over de begroting overlegt en niet vooruit wil lopen op de Kamerbehandeling.

De EU gaat zijn doelen voor het opgraven en produceren van kritieke grondstoffen niet halen. Dat concludeert de Europese Rekenkamer in een nieuw rapport. Kritieke grondstoffen zoals kobalt, magnesium en zeldzame aardmetalen zijn nodig voor de energietransitie.

Het gaat om 34 grondstoffen die onder meer gebruikt worden voor batterijen, windturbines en zonnepanelen. Ook in de zorg en bij defensie zijn deze grondstoffen hard nodig.

Tegenwoordig importeren de EU-landen dit uit een klein aantal landen - vaak China, de VS en Turkije. Dat maakt de EU geopolitiek en economisch kwetsbaar.

"De EU kan drie dingen doen om dit tegen te gaan: de import verspreiden, meer zelf gaan produceren en al gedolven mineralen beter recyclen", zegt Keit Pentus-Rosimannus van de Europese Rekenkamer. "We kunnen nu concluderen dat het lastig blijft op alle drie terreinen."

Weinig opgeleverd

Zo moeten bedrijven die mineralen willen delven en raffineren nog steeds "heel lang" wachten in Europa. "Het kan soms wel dertig jaar duren om een nieuwe mijn te openen", geeft Pentus-Rosimannus als voorbeeld.

Volgens de Europese doelen moet over vier jaar 10 procent van alle kritieke grondstoffen uit eigen bodem worden gehaald. Dat doel haalt Europa niet, concludeert de Rekenkamer.

EU-redacteur Roemer Ockhuijsen:

"De conclusies van de Europese Rekenkamer zijn geen fijne boodschap voor de EU. De Unie probeert door alle geopolitieke spanningen minder afhankelijk te worden van grootmachten als China en de VS. Maar de Rekenkamer tempert alvast de verwachtingen: op de korte termijn moeten we daar op het gebied van grondstoffen niet te veel van verwachten.

De Europese Commissie heeft afgelopen jaren al flink ingezet op meer autonomie door te investeren in meer winning en verwerking in de EU zelf en door nieuwe partnerschappen te sluiten met landen die over belangrijke grondstoffen beschikken. Zo hoopt de EU minder kwetsbaar te zijn, wanneer bijvoorbeeld China besluit de grondstoffenkraan dicht te draaien.

Maar de Commissie moet nog echt aan de bak, zegt de Rekenkamer nu. Want die maatregelen leveren nog veel te weinig op."

De EU heeft een aantal strategische partnerschappen gesloten met landen om de import van kritieke grondstoffen te verspreiden over meer landen. Bijvoorbeeld Australië, Oekraïne en Canada. Ook die partnerschappen hebben weinig opgeleverd. "Dat komt deels door politieke ontwikkelingen. Toen Rusland besloot om een oorlog te starten tegen Oekraïne, viel de import van mineralen naar de EU in principe stil", zegt een onderzoeker van de Rekenkamer.

Nederland kan bijdragen met afval

Het is al lang bekend dat er weinig tot geen kritieke materialen in de Nederlandse grond zitten. Maar doordat Nederland een relatief rijk land is, hebben we wel geopolitiek interessant afval: smartphones, computers, zonnepanelen en batterijen zijn vol kritieke grondstoffen. Daar zitten kansen, volgens de Rekenkamer.

Elektronisch schroot is volgens de onderzoekers "het laaghangende fruit". Het doel is dat 25 procent van alle kritieke materialen die worden gebruikt in Europa afkomstig zijn uit recycling. "De vooruitzichten zijn echter niet rooskleurig", schrijft de Rekenkamer. Dit zou deels komen doordat veel Europees afval wordt geëxporteerd en verwerkt in andere landen.

"De recycling-industrie buiten Europa is vaak goedkoper", zegt Stef Blok, voormalig minister en nu lid van de Rekenkamer. "Minder milieuregels en lagere energiekosten in andere landen zorgen ervoor dat ons afval wordt geëxporteerd. En met minder afval heb je ook minder mogelijkheden om materiaal te recyclen."

Politiek vraagstuk

Nu is de Europese Commissie aan zet om strenger beleid te ontwerpen, wil Europa minder afhankelijk worden van andere werelddelen. "Op het vlak van recycling kan je je bijvoorbeeld voorstellen dat je de export van geopolitiek interessant afval verbiedt", zegt Stef Blok. "Het is aan beleidsmakers om te bepalen hoe ze hiermee verder willen", zegt hij, doelend op het Europees Parlement en de lidstaten.

Op het vlak van mijnbouw moeten de vergunningsprocedures echt sneller, zegt de Rekenkamer. Maar hoe precies, dat laten ze aan de lidstaten. "En we zijn helder: vergunningsprocessen moeten korter - maar niet makkelijker - worden", onderstreept Keit Pentus-Rosimannus.

Volgens haar betekenen kortere vergunningsprocessen voor mijnbouw niet dat de natuur en lokale gemeenschappen in gevaar komen. "Mensen vergeten het soms: mijnbouw betekent tegenwoordig iets anders dan in de negentiende eeuw. In Europa moet dit kunnen met oog voor bescherming van natuur en mensen in de omgeving."

In Brussel hebben twee minderjarige jongens zichzelf bij de politie aangegeven voor betrokkenheid bij de zaak van de in brand gestoken jongen van 15. Dat incident gebeurde vrijdagavond in de deelgemeente Anderlecht, maar werd pas gisteren openbaar gemaakt.

Bij het incident waren volgens Belgische media een vijftiental jongeren betrokken. Het slachtoffer werd overgoten met een brandbare vloeistof, waarna hij in brand werd gestoken. In een reflex sprong hij daarop van een brug in het kanaal Brussel-Charleroi.

De jongen raakte zwaargewond, maar is inmiddels buiten levensgevaar.

Bendes

Bij het incident zouden volgens de VRT verschillende bendes betrokken zijn geweest, maar wat er precies voorafging aan de feiten, is nog niet duidelijk. Er zijn drie minderjarigen opgepakt. Een jongen van 16 uit Dendermonde werd gisteren al voorgeleid bij de jeugdrechter. Een 14-jarige jongen uit Halle-Vilvoorde gaf zichzelf gisteravond aan. Datzelfde deed een 16-jarige vandaag.

Burgemeester Cumps van Anderlecht reageert geschokt op het incident. "De jonge leeftijd van het slachtoffer, evenals de uitzonderlijke ernst van de feiten - het slachtoffer werd door meerdere personen met benzine overgoten en vervolgens in brand gestoken - maken dit voorval bijzonder schokkend."

De burgemeester is samen met de korpschef vanmiddag bij de familie van het slachtoffer op bezoek geweest.

In Utrecht heeft een vrouw in haar woning een noodboekje uit 1961 gevonden. Het boekje werd tijdens de Koude Oorlog door de overheid verspreid om mensen voor te bereiden op eventuele crisissituaties.

Anita Bultman deed de vondst toen ze haar eigen noodplan op wilde hangen. "Ik dacht: ik hang het op aan de binnenkant van de meterkast. Dat leek mij een logische plek. Maar precies op de plek waar ik het wilde hangen, hing al iets", vertelt ze aan RTV Utrecht.

Het bleek te gaan om een informatiepakket van meer dan 60 jaar oud. "Ik dacht dat het een instructieboekje was, wat je moet doen als je gas ruikt en dat soort dingen. Maar toen ik de envelop pakte, zag ik het pas."

De envelop bevatte drie boekjes, met een brief van de burgemeester van Utrecht. Bij die brief zit ook een overzicht van het wijkhoofd en de noodwachters. Bultman: "Naar wie je moet gaan als er wat aan de hand is, denk ik."

In het voorlichtingspakket, Wenken voor de bescherming van uw gezin en uzelf, gaf de overheid advies over het inrichten van een schuilplaats en hoe je jezelf kan beschermen tijdens een (nucleair) bombardement.

Die vrees was er bij de overheid niet voor niks: de Koude Oorlog, een periode van grote spanningen en een wapenwedloop tussen de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie, bereikte begin jaren 60 een hoogtepunt. Er was een reële angst voor een Derde Wereldoorlog met kernwapens. De spanningen leidden in 1962 tot de Cubacrisis, die de wereld op de rand van een kernoorlog bracht.

Schuilplaatsen en honing

Dat zie je volgens Bultman duidelijk terug in de boodschap. "Het is wat meer gericht op kernwapens en verder spreekt het vooral de zelfredzaamheid van mensen aan. Wat je specifiek in je schuilplaats moet hebben liggen, en wat je zelf kunt doen als je in zo'n situatie terechtkomt."

Verder staan er ook adviezen in over wat je in huis moest hebben om goed voorbereid te zijn. "Zoals een 'noodprivaat', ik denk dat ze daar een soort wc mee bedoelen", zegt Bultman terwijl ze de brochure doorbladert. "Verder hebben ze het over een radio en medicijnen. Ze geven ook voorbeelden van wat handig is om in blik te hebben, zoals honing en soep."

Dat de brochure nog in zo'n goede staat is en het wereldbeeld van tientallen jaren geleden schetst, is echt een cadeautje, zegt Bultman. "Ik zag wel dat het oud was, maar ik had niet door dat het zo oud was. Het ziet er nog echt perfect uit. Het is gewoon een stukje historie; het hoort ook bij het huis. Ik heb het daarom weer teruggelegd waar ik het gevonden heb."

Zelfredzaamheid

Raphaël Smid noemt het bijzonder dat de brochure in zo'n goede staat is gevonden. Hij vertegenwoordigt de stichting Menno van Coehoorn, die zich inzet voor behoud van voormalige verdedigingswerken zoals bunkers, forten en stellingen. "Het is uitzonderlijk als je het aantreft. Ik heb het ook niet meer hangen."

Over het voorlichtingspakket van de overheid was destijds veel te doen, zegt Smid. "Mensen vonden het beangstigend, maar ook voorbarig. Er werden flauwe tekeningen en flauwe opmerkingen over gemaakt", legt hij uit. "Maar als je er langer over nadenkt, is het een interessant onderwerp."

De waarde van zelfredzaamheid moet volgens hem ook niet onderschat worden. Als voorbeelden noemt hij de explosie en brand in de Visscherssteeg in Utrecht en de bacterie in het drinkwater in Amersfoort. "Dingen die in je eigen omgeving gebeuren, daar moet je bewustzijn over creëren. De oude brochure Wenken en de nieuwe weerbaarheidcampagnes doen dat ook."

Yfke Sturm noemt haar intensieve contact met Jeffrey Epstein "een ernstige inschattingsfout". Afgelopen week verscheen de naam van het Nederlandse model in honderden nieuwe vrijgegeven documenten in de grote misbruikzaak rond de Amerikaanse ondernemer.

Gisteren maakten Shownieuws en Hart van Nederland bekend dat Epstein en Sturm sinds 2011 intensief contact hadden en dat er zeer "expliciete privéberichten" tussen de documenten zitten. Epstein was in die periode al een veroordeelde zedendelinquent. "Ik was naïef en onderschatte de ware aard van Epstein en de schade die hij aanrichtte", reageert Sturm nu in een schriftelijke verklaring.

De gesprekken tussen Sturm en Epstein beginnen eind december 2011 professioneel en vriendelijk, met contact over vacatures bij de bedrijven van de ondernemer, de echtscheiding van het model en een felicitatie voor haar verjaardag. Al snel wordt de toon expliciet seksueel. Zo draagt Epstein Sturm op om sexy foto's te maken en door te sturen. Ook zijn er verwijzingen naar seksdates met elkaar, zowel fysiek als via Skype.

Na 2012 lijkt het contact af te nemen. Sturm komt een nieuwe partner tegen en raakt zwanger. In 2015 raakt het model ernstig gewond bij een watersportongeluk in Italië. Als een vriend Epstein daarop wijst in een recent vrijgegeven e-mail reageert hij kort: "stay with smart people its safer".

Solidair met slachtoffers

De 44-jarige Sturm zegt nu dat ze destijds geen volledig beeld had van wie Epstein werkelijk was. Ze verklaart zich solidair met de slachtoffers in de zaak. "Gedurende mijn hele leven en carrière heb ik mij consequent ingezet voor vrouwenrechten, de veiligheid van vrouwen en het recht van overlevenden om met waardigheid en respect gehoord te worden. Die waarden zijn onveranderd gebleven."

Epstein wordt verdacht van grootschalig misbruik van jonge vrouwen en meisjes. Hij werd in 2008, jaren voor het contact met Sturm, veroordeeld voor het aanzetten van een minderjarige tot prostitutie. In 2019 werd hij opnieuw aangeklaagd. Kort daarna pleegde hij in zijn cel zelfmoord.

De zoon van de Noorse kroonprinses Mette-Marit is gisteren door de politie opgepakt. Marius Borg Høiby wordt verdacht van mishandeling, bedreiging met een mes en het overtreden van een contactverbod.

De misdrijven hebben volgens de politie dit weekend plaatsgevonden. Høiby blijft vier weken in voorlopige hechtenis zitten vanwege het risico op herhaling, heeft de rechtbank in Oslo vanmiddag besloten.

De arrestatie komt een dag voor het begin van een grote rechtszaak tegen Høiby, de oudste zoon van prinses Mette-Marit en stiefzoon van kroonprins Haakon. Er lopen in totaal 38 aanklachten tegen hem, onder meer voor verkrachting, mishandeling en bedreiging.

Contactverbod

De nieuwe aanklachten zouden volgens Noorse media te maken hebben met zijn ex-vriendin, maar meer details zijn niet bekendgemaakt. Twee jaar geleden bekende de 29-jarige Høiby dat hij onder invloed van drank en cocaïne zijn toenmalige vriendin had mishandeld en haar appartement in Frogner had vernield.

Ondanks het contactverbod zagen ze elkaar de laatste tijd meerdere keren, schrijven Noorse media. Haar advocaat zei eerder dat de vrouw het contactverbod wil laten opheffen, maar volgens de Noorse politie blijft dat van kracht om haar te beschermen.

Advocaten van de veroordeelde Corné H. vinden dat hij direct moet worden opgenomen in een tbs-kliniek. H. gijzelde in 2024 medewerkers van een café in Ede en zit sindsdien vast in de gevangenis in Vught. Volgens zijn advocaten is H. een gevaar voor zichzelf en zijn omgeving. Ze eisen in een kort geding, dat aankomende vrijdag dient, dat hij met voorrang wordt geplaatst.

De advocaten van H. maken zich zorgen en zijn bang voor meer slachtoffers. "Afgelopen december gijzelde hij medewerkers van de PI in Vught", zegt een van zijn advocaten, Petra Breukink, tegen de NOS. "H. is onberekenbaar, mede door zijn autisme is hij niet te lezen voor derden. Hij heeft scheermesjes ingeslikt, zijn onderbeen in brand gestoken en een bewaarder aangevallen. Ook hoort hij stemmen in zijn hoofd."

Op dit moment staan er 270 veroordeelden op de wachtlijst voor een plek in een tbs-kliniek. Dat aantal is de afgelopen jaren fors gestegen. Doordat het gevangenissysteem overvol is, kunnen veroordeelden niet meteen terecht in een kliniek. De advocaten van H. vinden dat hij een uitzonderlijk geval is en dat zijn situatie "gevaarlijk en uitzichtloos" is.

Onwenselijke situatie

"Dit is natuurlijk een signaal dat de druk op de tbs-capaciteit toeneemt, dat is een onwenselijke situatie", zegt het ministerie van Justitie en Veiligheid in een reactie. "Wachtlijsten zijn onder meer zo lang omdat tbs'ers niet altijd kunnen uitstromen vanwege onder meer de woningnood, waardoor mensen soms onnodig lang in tbs blijven."

"Wij werken er hard aan om de tbs-capaciteit te vergroten door het aantal beschikbare plaatsen uit te breiden en de doorstroom naar lagere beveiligingsniveaus te verbeteren, zodat wachttijden structureel kunnen worden teruggebracht."

Penitentiair Psychiatrisch Centrum

Corné H. zit momenteel vast in het Penitentiair Psychiatrisch Centrum (PPC) van de gevangenis in Vught. Hij zit daar in Unit 3, wat betekent dat hij vrijwel de hele dag in zijn cel zit en alleen onder zware beveiliging bijvoorbeeld even mag sporten. In Unit 3 zitten patiënten met zware stoornissen.

"De PPC is geen therapeutisch behandelklimaat", zegt Breukink. Volgens haar heeft H. dat wel nodig, omwille van de specialistische zorg die hij moet krijgen, ook voor zijn autisme. "Het is een utopie om te denken dat hij in de tbs geen gevaar meer is. Maar daar is wel specialistische hulp en zwaardere beveiliging." Volgens Breukink heeft "zelfs het 'boeienregime' in Vught" niet kunnen voorkomen dat hij opnieuw mensen kon gijzelen.

Behandeling in de PPC is ook gericht op zorg en stabilisatie, maar is niet te vergelijken met de behandeling in een tbs-kliniek.

Wachttijden

Corné H. wacht sinds eind 2024 op een plek in de tbs. Toen kreeg hij negen maanden cel en tbs opgelegd. "De rechter zei: 'Deze jongen moet zo snel mogelijk geplaatst worden'", zegt Breukink. "We zijn nu in februari 2026 en hij wacht nog steeds." Volgens de advocaat is de gemiddelde wachttijd een tot anderhalf jaar.

Volgens zijn advocaat wil H. zelf ook graag een plek in een kliniek, want "hij heeft zichzelf niet in de hand".

"Het is een treurige constatering dat er met hem nog heel veel gedetineerden wachten op tbs en wij als Nederlandse Staat ze niet kunnen plaatsen en geen behandeling kunnen geven." Iedere twee jaar wordt de situatie van tbs-veroordeelden opnieuw beoordeeld door een rechter. "Soms worden cliënten besproken die nog niet eens in de kliniek zitten, het is absurd", aldus Breukink.

Volgens Jan-Jesse Lieftink, de andere advocaat van H., is er in Nederland sprake van een "tbs-wanbeleid". In de plannen van het toekomstige minderheidskabinet staat dat er 100 miljoen wordt geïnvesteerd in het gevangeniswezen, "maar ik lees niets over de tbs, schandalig", zegt Lieftink tegen het AD.

Jongerius, de grootste biologische plantenkwekerij van Nederland, is gered. Het bedrijf in Houten ging eind vorig jaar failliet, maar ondernemer Wim Beelen meldt nu een akkoord te hebben gesloten met de curator voor een doorstart.

Larendael, de investeringsmaatschappij van Beelen, koopt zowel de plantenkwekerij als machines, productielijnen en installaties op. Jongerius kweekt hier planten, die na de eerste groeifase worden verkocht aan tuinders. Het gaat met name om biologische groenten.

De oorzaak van het faillissement is nog steeds niet bekend. De directie reageerde nooit op vragen van de NOS.

30 personeelsleden

Toen de kweker failliet ging werkten er nog zo'n dertig mensen. In een persbericht zegt Larendael in gesprek te gaan met het personeel, om "gezamenlijk te verkennen hoe in de toekomst kan worden gewerkt aan de opbouw van een duurzaam en vooruitstrevend bedrijf".

Ondernemer Beelen bouwde zijn vermogen op met het sloop- en recyclingbedrijf Beelen Groep, dat hij in 2020 verkocht. Sindsdien koopt en saneert hij bedrijventerreinen.

Zo kocht hij in 2020 het ADM-terrein in het Westelijk Havengebied in Amsterdam, om dat te verbouwen tot scheepswerf voor superjachten. Daarover ontstond een jarenlange juridische strijd met de gemeente Amsterdam, die op de voormalige werf woningen wilde laten bouwen. In september kocht de gemeente het voor 165 miljoen euro terug.

De A30 tussen Barneveld en Lunteren is sinds vrijdagavond voor vijf maanden afgesloten voor groot onderhoud. Verkeer moet rekening houden met een uur extra reistijd, waarschuwt Rijkswaterstaat.

De A30, die de A1 bij Barneveld verbindt met de A12 bij Ede, is volgens Rijkswaterstaat aan het einde van zijn levensduur. Daarom krijgt de snelweg een nieuwe fundering, wordt het waterafvoersysteem aangepakt en gaat het asfalt volledig op de schop.

Tijdens de werkzaamheden is de A30 op verschillende momenten in zuidelijke of noordelijke richting afgesloten tussen de aansluiting met de A1 tot aan Ede-Noord. Tijdens de werkzaamheden, die tot eind juli duren, wordt veel verkeershinder verwacht. Rijkswaterstaat adviseert mensen om thuis te werken, buiten de spits te reizen, of het openbaar vervoer te pakken.

Tientallen kilometers extra

Ondernemers langs de A30 probeerden de werkzaamheden nog tegen te houden. Volgens hen zijn de gevolgen voor de bereikbaarheid en omzet buitenproportioneel. Verkeer zou moeten omrijden via andere snelwegen of door dorpen. Dat betekent soms tientallen kilometers extra.

Zij pleitten daarom vorig jaar bij Rijkswaterstaat voor een gefaseerde aanpak, zodat grotere delen van de weg open zouden blijven en omliggende dorpen minder verkeer te verwerken krijgen.

Via de rechter probeerden de ondernemers de werkzaamheden tegen te houden. Maar die stelde Rijkswaterstaat vorige week in het gelijk en oordeelde dat de wegafsluiting door mocht gaan.

Volgens Rijkswaterstaat is een volledige afsluiting nodig om verkeersproblemen en onveilige situaties te voorkomen. "Als we de A30 slechts deels zouden afsluiten, raakt het onderliggende wegennet overbelast", laat een woordvoerder weten aan Omroep Gelderland. "Daarom is in overleg met gemeenten, provincie en hulpdiensten besloten de snelweg helemaal af te sluiten."

Druk en krap

De gekozen aanpak leidt tot grote zorgen in omliggende gemeenten. Het gemeentebestuur van Ede erkent dat onderhoud nodig is, maar maakt zich zorgen over de lange duur en het afsluiten van een volledige rijrichting.

Ook in Barneveld leeft onrust. Volgens Gert Hein Kevelam van lokale partij Lokaal Belang Barneveld ontbreekt een werkbaar alternatief. "Er blijft weinig anders over dan verkeer door de dorpen te leiden, met name door Barneveld. En in Barneveld is het al druk en krap. Dat wordt dramatisch."

De gevolgen raken volgens Kevelam niet alleen inwoners, maar ook de regionale economie. "Hier liggen grote industrieterreinen. Zwaar transport moet straks via dorpen naar klanten en leveranciers. Dat is geen mooi vooruitzicht, zeker niet voor een periode van een half jaar." Hij is bang dat Barneveld een doorstroomroute wordt. "Ook Lunteren en Renswoude krijgen het extreem druk", zegt hij. "Alles stapelt zich op."

Toch benadrukt Kevelam dat hij niet tegen de werkzaamheden is. "Onderhoud aan wegen moet gebeuren. Maar we moeten wel blijven monitoren hoe de overlast zo beperkt mogelijk kan blijven."

2026 moet het jaar worden van de digitale euro, als het aan Europa ligt. De Europese Centrale Bank is er al jaren mee bezig en dit jaar moeten de benodigde wetten door Brussel geloodst worden. Naast de fysieke euro moet de digitale variant het groeiende aantal digitale betalingen ook onder de publieke paraplu brengen.

Luister hier:

Deze aflevering van De Dag kun je luisteren via NPO Luister en alle andere podcastkanalen. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

Op dit moment staat vrijwel al ons geld namelijk bij commerciële banken, vertelt financieel journalist bij Follow The Money Thomas Bollen in podcast De Dag. Hij schreef het boek Geld genoeg, maar niet voor jou en schetst hoe het feit dat we minder contant betalen grote gevolgen heeft voor het hele financiële systeem. Maar een digitale euro is geen oplossing voor banken. Er dreigt een waterig compromis als oplossing.

Reageren? Mail naar dedag@nos.nl

Presentatie & montage: Marco Geijtenbeek

Redactie: Ulrike Nagel

Het koningspaar viert hun 25-jarig huwelijk en het 25-jarig bestaan van het Oranje Fonds volgend jaar met een groot feest in stadion Gelredome in Arnhem. Dat hebben koning Willem-Alexander en koningin Máxima bekendgemaakt op hun trouwdag, vandaag zijn ze 24 jaar getrouwd.

Het fonds werd opgericht ter gelegenheid van hun huwelijk in 2002. Ze kregen het cadeau namens de Nederlandse bevolking. Het feest in Arnhem is bedoeld om alle initiatiefnemers en vrijwilligers te bedanken en te vieren wat er in die 25 jaar is bereikt.

Het wordt gegeven op 30 januari 2027, de zaterdag voor hun 25-jarig huwelijk. Het is meteen de publieke viering daarvan. Het paar maakte de plannen bekend bij hun 250e bezoek aan een activiteit van het Oranje Fonds, in het Wijkpaleis in Rotterdam-West. Dat is een ontmoetingscentrum voor de wijk.

Belang van verbinding

"Het was onze liefste wens, een cadeau niet voor ons, maar voor de samenleving", zei Willem-Alexander vanochtend. Hij benoemde het succes van de missie van het fonds, dat actief is op "plekken waar mensen elkaar ontmoeten, elkaar steunen en samen in actie komen om problemen aan te pakken en hun buurt en hun gemeenschap sterker te maken".

Het Oranje Fonds heeft tot nu toe meer dan 600 miljoen euro uitgegeven aan projecten als burendagen, NLdoet en Cariben Doet. Bijna 30.000 projecten krijgen reguliere steun en 72 organisaties kregen een Appeltje van Oranje, een prijs voor bijzondere projecten op het gebied van verbinding.

Ontmoetingsplekken

In de Gelredome kunnen 35.000 mensen bij het feest zijn en het wordt live uitgezonden door de NOS. De koning benadrukte dat het feest ook in het Caribisch gebied wordt gevierd.

Koningin Máxima voegde eraan toe dat het Oranje Fonds tot nu toe 260.000 initiatieven en activiteiten heeft gesteund. "Initiatieven die laten zien hoe belangrijk en onmisbaar gemeenschapszin is." Omdat dat een steun in de rug verdient, wordt bij de viering een speciaal jubileumfonds voor ontmoetingsplekken opgericht, met de naam Vier de Verbinding, maakte Máxima bekend.

In 2027 en 2028 kunnen ontmoetingsplekken een aanvraag indienen en het idee is om zeker duizend van dit soort plekken een financiële bijdrage te geven, zei Máxima. Dat kan variëren van het opknappen van een koffiecorner tot het bijeenbrengen van mensen van verschillende culturen. "Gewoon wat het hardst nodig is of de meeste meerwaarde heeft in je buurt."