Aggregator

"Servië is vrij" en "eindelijk worden we een normaal en vrij land". Met dit soort leuzen vierden Serviërs gisteravond de verkiezingsoverwinning van de Studentenlijst en het einde van het bewind van de autocratische leider Aleksandar Vucic.

De partij die is ontsproten vanuit massale protesten tegen de regering, krijgt een meerderheid in het Servische parlement. Na een nacht vol feest over de verkiezingswinst, rijst de vraag hoe de partij wil gaan regeren en welke mensen dan deel moeten uitmaken van de regering.

Vucic erkende gisteravond zijn nederlaag en was tot zijn aftreden eind september ruim twaalf jaar aan de macht. Hij werd door de studentenbeweging verantwoordelijk gehouden voor corruptie en vriendjespolitiek binnen de overheid. Ook is hij volgens de studenten schuldig aan de achteruitgang van de rechtsstaat en persvrijheid in het land.

Novi Sad

Het speerpunt van de Studentenlijst was dan ook het aanpakken van de corruptie. Het tastbaarste voorbeeld daarvan en directe aanleiding voor de studentenprotesten was het instorten van stationsgebouw Novi Sad, waarbij zestien mensen om het leven kwamen.

Volgens tegenstanders van Vucic was dat het gevolg van slecht uitgevoerde werkzaamheden door bouwbedrijven die de klus dankzij corruptie hadden gekregen.

Met de belofte dit soort corruptie binnen de overheid de kop in te drukken en schoon schip te maken, voerde de Studentenlijst campagne. Maar hoe deze ideeën nu concreet beleid moeten worden, is nog niet duidelijk. Zo is de partij een collectieve organisatie, waarbinnen alle besluiten met een intern referendum worden genomen.

Dit is geen efficiënte manier van besluitvorming, dus moeten er mensen worden aangewezen die beslissingen nemen. Met een meerderheid van zo'n 138 van de 250 zetels kan de partij bovendien een regering gaan vormen, maar onduidelijk is wie daarin moeten komen.

De campagne draaide volgens de studenten om de ideeën van de beweging en niet om de kandidaten op de kieslijst. Die werd aangevoerd door een cardioloog en verder staan relatief onbekende academici en experts op de lijst. Dat sluit weliswaar aan bij de wens van de Studentenlijst om een soort zakenkabinet van experts te vormen, maar aan politieke ervaring ontbreekt het.

Nu de verkiezingen zijn gewonnen, is het de vraag wie er in de ministersploeg moeten komen. Veelgenoemd voor een belangrijke post is Dejan Soskic, de voormalig president van de centrale bank van Servië. Hij zou, omdat hij als een van de weinigen internationale ervaring heeft, mogelijk premier of minister van Financiën kunnen worden.

De partij beloofde voor de verkiezingen alle overheidsinstellingen en overheidscontracten tegen het licht te houden en corruptie uit te bannen. Vast staat dat de Studentenlijst de corruptie zal willen aanpakken. Naar verwachting zal de partij beginnen bij leidinggevenden binnen de overheid. Ook de staatsveiligheidsdienst, die de laatste jaren steeds repressiever optrad, wordt tegen het licht gehouden.

Daarnaast heeft de partij ideeën over hoe het onderwijs beter kan. Maar lange termijnplannen over bijvoorbeeld de economie ontbreken. Dit soort plannen zullen dus de komende periode moeten worden gemaakt.

Hoe het beleid eruit komt te zien en wie dat moet uitvoeren, staat nog niet vast. Dat zorgt ook voor scepsis over de verkiezingswinst van de Studentenlijst. Een 60-jarige maatschappelijk werker zegt tegen persbureau Reuters dat het haar niet bevalt "dat het land ineens zo snel veranderd moet worden". "Ik weet niet eens wie die mensen zijn die erachter zitten of wie het land gaan leiden."

Onervaren

De vraag blijft hoe de partij concreet gaat regeren. Wanneer de euforie over de overwinning is gaan liggen, zal de Studentenlijst zich over dit soort vraagstukken moeten buigen.

Daarbij wordt de partij nauwlettend in de gaten gehouden door voormalig president Vucic, die naar verwachting niet bij de pakken neer gaat zitten. Hoewel hij gisteren zijn verlies erkende, herhaalde hij voor de verkiezingen meermaals dat hij verwacht dat de Studentenlijst als een kaartenhuis ineen zal storen. En als dat gebeurt, is er volgens hem geen alternatief, behalve hijzelf en zijn partij.

Toch kan de beweging ondanks de onervarenheid en het gebrek aan concrete plannen, rekenen op brede steun van de bevolking. De partij heeft namelijk voor elkaar heeft gekregen wat de oude politieke oppositie niet lukte: met een gebrek aan middelen, tegen de klippen van staatspropaganda op, Vucic op de knieën krijgen.

Kunsthistoricus Rudi Fuchs (84) is overleden. Dat heeft zijn familie bekendgemaakt aan Het Parool. Hij gold als een van de invloedrijkste kunstcritici en museumdirecteuren van Nederland.

De oud-directeur van het Stedelijk Museum overleed gisteravond in zijn woonplaats Amsterdam. Hij werd 84 jaar. Fuchs was van 1993 tot 2003 directeur van het Stedelijk Museum. "Zijn hele werkzame leven zette hij zich in voor de beeldende kunst in binnen- en buitenland", aldus zijn familie.

Eindhoven, Den Haag, Amsterdam

Fuchs werd in 1942 geboren in Eindhoven en studeerde kunstgeschiedenis in Leiden. In 1975 werd hij directeur van het Van Abbemuseum, het museum voor moderne en hedendaagse kunst in zijn geboortestad.

Internationale bekendheid kreeg hij in 1982 toen hij hoofdcurator was van Documenta, de vijfjaarlijkse internationale tentoonstelling voor beeldende kunst in het Duitse Kassel.

Van 1987 tot 1992 was Fuchs directeur van het Gemeentemuseum Den Haag, dat nu Kunstmuseum Den Haag heet. In 1993 verruilde hij Den Haag voor Amsterdam en kreeg hij de leiding over het Stedelijk Museum.

Hij zette zich toen in voor de uitbreiding van het museum, maar volgens Het Parool werden zijn Amsterdamse jaren ook gekenmerkt door financiële problemen en conflicten met de gemeente over de nieuwbouw. In 2002 legde hij zijn functie neer.

Fuchs bleef daarna actief als schrijver, columnist en tentoonstellingsmaker.

Een Australische gedetineerde met een levenslange gevangenisstraf heeft een rechtszaak verloren die hij aanspande om Vegemite te mogen eten in de gevangenis. Op dat product geldt in veel Australische gevangenissen een verbod. Vegemite is een hartige pasta die in Australië wordt gemaakt, het heeft een sterke zoute smaak.

In enkele Australische staten is het broodbeleg sinds 2006 verboden, waaronder in de staat Victoria waar de 54-jarige Andre McKechnie zijn celstraf uitzit.

McKechnie, een veroordeelde moordenaar, spande de zaak aan tegen Victoria. De staat betoogde in de rechtszaak dat de geur van Vegemite speurhonden kan afleiden die drugs proberen op te sporen die de gevangenis worden binnengebracht.

McKechnie vond dat hem het recht ontzegd was om "van zijn cultuur als Australiër te genieten". De rechter oordeelde echter dat de "culturele rechten van de gevangene voornamelijk worden beperkt door het feit dat hij tot een gevangenisstraf is veroordeeld".

"Zonder Vegemite te kunnen eten, voel ik me beroofd van de mogelijkheid om mijn Australische cultuur te beleven, verdrietig en losgekoppeld van mijn familie en gemeenschap", zei McKechnie tijdens de zaak.

Levenslang

McKechnie werd eind vorige eeuw veroordeeld omdat hij in 1994 op 23-jarige leeftijd een projectontwikkelaar in Queensland doodstak. Hij zat een deel van zijn straf uit in die staat, daarna werd hij overgeplaatst naar Victoria.

Volgens McKechnie overtreedt het verbod op Vegemite de wet die gevangenissen verplicht om gezond eten te verstrekken aan gevangenen. Maar ook daar ging de rechter niet in mee. Volgens het Hooggerechtshof houdt de wetgeving "niet de verplichting in om gedetineerden voedsel van culturele betekenis te verstrekken ter bevordering van hun welzijn".

De staat Victoria stelde ook dat de pasta kan worden gebruikt om alcohol te brouwen achter de tralies. Dat blijkt niet zo te zijn, aangezien de gist die gebruikt wordt om de smeerpasta te maken niet levend is en dus niet kan worden gebruikt voor fermentatieprocessen.

Marmite

Vegemite werd in 1919 uitgevonden in Melbourne, de hoofdstad van de staat Victoria. De pasta werd ontwikkeld als alternatief voor de Britse smeerpasta Marmite, omdat die na de Eerste Wereldoorlog niet goed kon worden geïmporteerd naar Australië. Het product werd voor het eerst verkocht in 1923.

Op 16 oktober werd in het water van de Amstel in Amsterdam het lichaam gevonden van de 29-jarige Hajar. Ze was door een misdrijf om het leven gekomen en haar lichaam was in een koffer gestopt.

De zaak maakt veel los en er zijn veel vragen, waar soms tot frustratie van het publiek en van journalisten nog geen antwoord op gegeven kan worden.

Wat weten we nu wél en wat niet over de dood van Hajar?

Luisteren

Deze aflevering van De Dag luister je via NPO Luister en alle andere podcastapps. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren.

In de podcast vertelt misdaadverslaggever van AT5 Niels van Steijn hoe het nieuws bij de lokale omroep binnenkwam en hoe de redactie daarmee aan de slag is gegaan. Welke vragen leven er nog en wat is nu de stand van zaken in het onderzoek?

Reageren? Mail dedag@nos.nl

Presentatie en montage: Elisabeth Steinz

Redactie: Judith Kutschenreuter

Eindredactie: Judith van de Hulsbeek

Bij een frontale botsing tussen een bus en een vrachtwagen zijn gisteren in het zuiden van Kenia zeker 24 mensen om het leven gekomen. Dat gebeurde op de snelweg die de kustplaats Mombasa verbindt met de hoofdstad Nairobi.

Lokale media schrijven dat de buschauffeur 45 kerkgangers aan boord had. De bus was op de terugweg naar Mombasa na het bijwonen van de begrafenis van een predikant. In de buurt van het dorpje Mtito Andei probeerde de chauffeur bij een lange inhaalmanoeuvre meerdere voertuigen te passeren.

Dat ging mis toen er een vrachtwagen opdook. De buschauffeur week nog uit naar rechts, maar kon een botsing niet meer voorkomen. Ook raakten 24 mensen gewond, de meesten daarvan werden overgebracht naar het ziekenhuis in Mtito Andei.

Het is niet het eerste ongeluk op deze snelweg. Drie weken geleden kwamen zeventien mensen om bij een ongeluk op de Nairobi-Mombasa Highway. De route tussen Nairobi en Mombasa geldt als een van de gevaarlijkste van het land.

President Ruto wil nu dat alle voertuigen van het land worden gecontroleerd op verkeersveiligheid. Ook moet er een nationale dag van rouw komen voor alle verkeersslachtoffers.

(Telecompaper) ZTE reported a strong acceleration in revenue growth in the third quarter, driven by its expansion into IT and computing equipment and contracts outside China...

Het ziet eruit als een onschuldige paddenstoel: 9 tot 12 centimeter hoog, een kegelvormig hoedje en spierwit. Maar schijn bedriegt bij deze kleverige knolamaniet: het is een van de meest beruchte paddenstoelen van Europa met als bijnaam 'de Engel des doods'. Behalve berucht is de soort ook bedreigd - hij gold op de Utrechtse Heuvelrug zelfs als uitgestorven - maar nu is hij daar tóch aangetroffen.

"Ik sprong een gat in de lucht", zegt mycoloog (paddenstoelenexpert) Rob Chrispijn tegen RTV Utrecht. Hij vond de kleverige knolamaniet op landgoed De Paltz in Soest, terwijl hij daar een excursie gaf. Op twee verschillende plekken trof Chrispijn de soort aan. Bijzonder, want deze paddenstoel is zeldzaam.

De kleverige knolamaniet staat op de Nederlandse Rode Lijst als bedreigd. De soort neemt al jaren sterk af en is kwetsbaar voor vermesting en verzuring van de bodem. "Stikstof speelt daarbij een rol", aldus Chrispijn.

De paddenstoel lijkt een beetje op een champignon en dat is precies waarom het ook flink fout kan gaan. Het eten van de kleverige knolamaniet kan zonder medische behandeling levensgevaarlijk zijn.

In eerste instantie zal je na het eten niets merken, zegt Chrispijn. Maar later kun je misselijk worden en hevige maag-darmklachten krijgen. "Na twee dagen worden de lever en nieren aangetast en de gevolgen daarvan kunnen blijvend zijn."

De Engel des doods is niet makkelijk te vinden, omdat de paddenstoel maar enkele dagen boven de grond staat. Van de twee gevonden exemplaren wordt er een verder onderzocht. De ander staat nog op het landgoed. Chrispijn verwacht niet dat iemand hem zal meenemen. "Nederlanders zijn een beetje bang voor paddenstoelen."

De Amerikaanse artiest Chris Brown is veroordeeld tot een voorwaardelijke celstraf van acht maanden voor een zware mishandeling in een Londense nachtclub in 2023. Dat heeft een rechtbank in de Britse hoofdstad besloten.

Brown was aanwezig in de rechtbank. Hij werd bij de ingang opgewacht door fans. Hij had zijn gezicht bedekt met een mondkapje en droeg een pet en een zonnebril.

De 37-jarige zanger had in juli schuld bekend voor openlijke geweldpleging in de nachtclub. De artiest en zijn stemcoach vielen een muziekproducent aan met een tequilafles. Het slachtoffer, een voormalige vriend, werd twee keer met de fles op zijn hoofd geslagen.

De Britse aanklagers hadden afgesproken om zwaardere aanklachten, zoals het veroorzaken van lichamelijk letsel, te laten vallen als Brown en zijn stemcoach schuld bekenden voor openlijke geweldpleging.

Camera's

Veel mensen in de club zagen de aanval gebeuren. Ook werd die vastgelegd op camera's. De beelden werden getoond tijdens de zitting. Daarop is te zien dat Brown moest worden weggetrokken bij het slachtoffer nadat hij hem twee keer met de fles op zijn hoofd had geslagen.

De muziekproducent moest volgens de aanklager naar het ziekenhuis vanwege hoofd- en knieletsel.

De rechtbank zei dat het herhaaldelijk slaan met de glazen fles ernstiger letsel had kunnen veroorzaken bij het slachtoffer. Ondanks de ernst van de zaak krijgt Brown geen onvoorwaardelijke celstraf omdat hij onder meer schuld had bekend.

Tijdens de zitting vandaag heeft de zanger zijn excuses aangeboden voor de aanval. "Dit is een nare en onaangename gebeurtenis", zei de advocaat van Brown in de rechtbank. "Het is iets wat ongetwijfeld leed heeft veroorzaakt bij de aanwezigen en waar de heer Brown zijn oprechte excuses voor aanbiedt."

Buiten de rechtbank werd de R&B-zanger opgewacht door juichende fans, die onder meer uit Italië en Nederland kwamen. Brown gaf een handkus aan een fan terwijl hij richting een wachtende auto liep.

Brown werd vorig jaar in zijn hotel in Manchester opgepakt voor de vechtpartij uit februari 2023. Dat gebeurde nadat de Britse tabloid The Sun contact had opgenomen met de politie met vragen over zijn eventuele aanhouding.

Na het betalen van de borgsom van 5 miljoen pond werd hij vrijgelaten en kon hij beginnen aan zijn wereldtournee.

What's up, Doc? De bekendste uitspraak van tekenfilmfiguur Bugs Bunny zal nooit meer worden ingesproken door Eric Bauza. De prijswinnend stemacteur en tekenfilmfanaat is gisteren plotseling op 46-jarige leeftijd overleden, meldt zijn familie op sociale media.

De in Canada geboren stemacteur van Filipijnse afkomst overleed volgens het Amerikaanse blad Variety aan hart- en vaatziekten, als gevolg van een hoge bloeddruk. Bauza won tijdens zijn carrière als stemacteur driemaal een Emmy, de belangrijkste Amerikaanse televisieprijs.

Behalve de stem van Bugs Bunny was Bauza de stem van meer Looney Tunes-figuren: Tweety, Daffy Duck, Porky Pig en Marvin the Martian. De Looney Tunes-karakters zijn in handen van het Amerikaanse mediabedrijf Warner Bros.

Eric Bauza als stem van Bugs Bunny en andere tekenfilmfiguren:

Bauza, geboren in een voorstad van Toronto in 1979, begon zijn carrière als animator, maar besloot uiteindelijk om als stemacteur verder te gaan. Hij was er op school achter gekomen dat hij daar talent voor had. "Kinderen zoals ik die de grapjas uithingen op school, vonden het moeilijk om zich te concentreren, maar makkelijk om klasgenoten aan het lachen te maken", zei hij in een interview.

Op de middelbare school was de afspraak dat hij 's ochtends de mededelingen via de intercom mocht doen, als hij zijn huiswerk op tijd af had. Bauza deed achter die microfoon toen al Bugs Bunny en bijvoorbeeld Marge Simpson van The Simpons na. Zijn schoolgenoten konden soms niet geloven dat hij al die stemmen deed.

Maar Bauza wist precies hoe ze moesten klinken. Als kind was hij verslingerd aan tekenfilms van Warner Bros. Van Bugs Bunny miste hij nooit wat, zei hij in een interview uit 2023. "Ik heb die stem mijn hele leven geoefend."

'Uniek stemtalent'

In de mediawereld wordt bedroefd op het overlijden van Bauza gereageerd. Vijftien jaar lang was de stemacteur werkzaam bij het Amerikaanse mediabedrijf Warner Bros.

"Eric Bauza was een uniek stemtalent dat miljoenen mensen over de wereld vreugde en plezier bracht", zegt directeur Channing Dungey van Warner Bros Television in een verklaring waar The Hollywood Reporter over schrijft.

"Bauza trad in de voetsporen van grootheden als Mel Blanc", zegt Dungey verder. Blanc was de eerste stemacteur die teksten van Bugs Bunny insprak. Ruim vijftig jaar lang was Blanc de stem. Ook zegt Dungey dat Bauza een "dierbaar lid van onze animatiefamilie was".

"Onze gedachten gaan uit naar zijn naasten", sluit ze de verklaring af.

De regering-Trump overweegt Viktor Orbán, de voormalige premier van Hongarije, voor te dragen als de nieuwe secretaris-generaal van de Verenigde Naties. Dat meldt The Wall Street Journal op basis van bronnen uit drie verschillende landen. Het plan zou zowel door Rusland als China worden gesteund.

Achter gesloten deuren wordt in New York een opvolger gezocht voor VN-baas António Guterres, die op 1 januari vertrekt. Tot nu toe verloopt die verkiezing stroef. Het proces is al een paar maanden bezig.

Trump en zijn regering schuiven naar verluidt dus Orbán naar voren. De Hongaar is "de perfecte MAGA-conservatieve kandidaat", zegt een Amerikaanse functionaris tegen de krant. Dat komt onder meer door zijn kijk op migratie en ngo's (niet-gouvernementele organisaties) die financiering uit het buitenland krijgen.

Woensdag nieuwe peiling

Aanstaande woensdag is er een nieuwe, informele peiling in de VN-Veiligheidsraad. Ook andere kandidaten kunnen zich nog melden.

Een kandidaat heeft minimaal negen van de vijftien stemmen in de VN-Veiligheidsraad nodig. Daarna moet de Algemene Vergadering, met daarin alle 193 VN-lidstaten, de voordracht nog goedkeuren. De vraag is of Orbán bij die stemmingen op genoeg steun kan rekenen.

Roep om een vrouw

Vorige week stapte er nog een nieuwe kandidaat in de race, schrijft The Wall Street Journal. Het gaat om Lana Nusseibeh, een diplomaat uit de Verenigde Arabische Emiraten. Zij was de eerste Arabische president van de vrouwenorganisatie van de VN.

Eind vorige maand bleek dat de twee koplopers tot nu toe vrouwen zijn uit Latijns-Amerika. Er zijn ook nog Afrikaanse kandidaten in de race. De roep om een vrouw als secretaris-generaal klinkt steeds luider. Dat is in de ruim 80 jaar dat de VN bestaat nog nooit gebeurd.

Verkiezingen verloren

Orbán heeft de handen vrij na zijn verlies eerder dit jaar bij de parlementsverkiezingen in Hongarije. De winst ging ruimschoots naar Péter Magyar. Hij beloofde onder meer de corruptie uit het tijdperk-Orbán aan te pakken.

Met de winst van Magyar kwam er een einde aan 16 jaar premierschap van Orbán. In deze Q&A gaven onze correspondenten antwoord op vragen over die verkiezingen:

Storm Boelo heeft gisteren op meerdere plekken in het land ondergelopen kades veroorzaakt. Onder meer de haven van Oudeschild op Texel is flink ondergelopen. Het water steeg gisteravond tot aan de gevels van restaurants, winkels en hotels.

Om water buiten de deuren te houden, zijn houten schotten en zandzakken neergezet. "Die schotten slaan we vast en dan doen we zaagsel in de kiertjes", zegt de eigenaar van een restaurant in de haven tegen regionale omroep NH. "Dat zet uit bij water."

De eigenaar heeft ook waterpompen klaarstaan. "Voor als het water binnenkomt bij de serre en het bijgebouw. Dat houden we de hele tijd in de gaten."

Zo hoog stond het water op Texel:

Veerdienst TESO, verantwoordelijk voor de vaarten tussen Den Helder en Texel, hield er rekening mee dat vanmorgen vaarten zouden uitvallen door de hoge waterstand, maar dat bleek niet het geval.

Stormvloedkering

De Hollandsche IJsselkering bij Krimpen aan den IJssel ging gisteravond voor het eerst dit stormseizoen dicht. Het is een van de dertien Deltawerken die Nederland moeten beschermen tegen hoogwater vanuit de zee. De stormvloedkering gaat gemiddeld zo'n drie keer per jaar dicht, aldus Rijkswaterstaat.

Door de sluiting van de Hollandsche IJsselkering steeg het water in Vlaardingen juist. Aan de Koningin Wilhelminahaven stond het water op sommige plekken zo'n 40 centimeter hoog, schrijft regionale omroep Rijnmond. De kade was tot 07.00 uur afgesloten voor verkeer.

Auto onder water

Ook Harlingen ondervond de gevolgen van de hoge waterstanden. Ook daar zijn gisteravond verschillende kades ondergelopen en werd bijna 3 meter boven NAP gemeten. Eén kade moest worden afgezet, schrijft Omrop Fryslân.

De haven van Breskens in Zeeland is vannacht ook overstroomd. Meerdere auto's stonden gedeeltelijk onder water, schrijft Omroep Zeeland.

In Duitsland is gisteravond een spoorwerker om het leven gekomen door een aanrijding met een hogesnelheidstrein in Essen. Een andere medewerker is zwaargewond naar het ziekenhuis gebracht. Het ongeluk gebeurde toen er zes mensen aan het werk waren aan het spoor, melden Duitse hulpdiensten.

De spoorwerkers waren volgens de regionale omroep WDR mogelijk bezig met het snoeien van bomen en struiken langs het spoor.

Even na 23.00 uur kregen de hulpdiensten gisteren de eerste melding binnen over het treinongeluk. Eenmaal ter plaatse troffen zij de overleden spoorwerker aan; om zijn ernstig gewonde collega naar een ziekenhuis te kunnen overbrengen was een hoogwerker van de brandweer nodig.

Onderzoek gaande

Het is niet duidelijk hoe het kan dat er een trein reed tijdens de werkzaamheden. De autoriteiten doen onderzoek, onder meer door met een helikopter het gebied vanuit de lucht te verkennen.

Het spoor waar het ongeluk plaatsvond, bleef vanochtend gesloten. Inmiddels rijden er weer treinen over een van de drie sporen op het traject. Reizigers moeten rekening houden met vertragingen, schrijft omroep WDR.

Eerder ongeluk

In 2023 kwamen ook al twee spoorwerkers om het leven bij een treinongeluk in deelstaat Noordrijn-Westfalen. Zij waren in Keulen bezig met werkzaamheden aan het spoor. Vijf andere spoorwerkers waren toen getuige van het ongeluk.

Vertegenwoordigers van Saudi-Arabië, Pakistan en Turkije zijn vandaag gezamenlijk in Teheran, voor overleg met de Iraanse leiders. Het is de eerste keer dat de drie landen samen optrekken sinds zij een militair samenwerkingsverdrag ondertekenden: het Mekka-pact.

Het is hun eerste gezamenlijke optreden, maar de eerste test voor het pact is al aan de gang. Volgens het verdrag moeten de landen namelijk te hulp schieten als één van de leden wordt aangevallen. Dat gebeurt al ruim drie weken: door Iran gesteunde Houthi's uit Jemen beschieten Saudische luchthavens en energie-infrastructuur.

Toch zijn Turkije en Pakistan tot nu toe terughoudend over militaire steun aan Saudi-Arabië.

Wat is het Mekka-pact?

Op 7 augustus ondertekenden Pakistan, Turkije en Saudi-Arabië de Gezamenlijke Defensieovereenkomst van Mekka, kortweg aangeduid als het Mekka-pact. Het doel is om "de collectieve afschrikking tegen elke vorm van agressie te versterken". Het pact belooft wederzijdse militaire steun. Het pact is vernoemd naar de heilige stad voor soennieten, de stroming van de islam waartoe de drie landen behoren.

De volledige tekst van het pact is niet vrijgegeven. Wel is bekend dat het een clausule bevat die lijkt op Artikel 5 van de NAVO: volgens het officiële statement wordt "een aanval tegen een van de drie staten gezien als een aanval op alle drie". Wat dit concreet betekent, wordt niet duidelijk gemaakt.

Op 5 oktober, nadat de luchthaven van Riyad met raketten was aangevallen door de Houthi's, werd het pact al officieel 'geactiveerd'.

Het Mekka-pact wordt gezien als een geopolitieke verschuiving: nu de rol van de VS in het Midden-Oosten onvoorspelbaarder is geworden, zoeken Golfstaten als Saudi-Arabië naar nieuwe partnerschappen. "Die landen rekenden tientallen jaren op bescherming van de zogenoemde 'veiligheidsparaplu' van de VS", zegt Paul Salem van het Center for Strategic and International Studies. "Die paraplu blijkt nu vol met gaten te zitten."

Sinds het uitbreken van de oorlog met Iran zijn meerdere Golfstaten geraakt door Iraanse raketten. De VS wist die raketten niet tegen te houden. "Voor de Saudiërs is de relatie met de VS wel noodzakelijk, maar niet voldoende. Ze kijken dus naar meerdere opties om hun veiligheid te versterken."

Een van die opties was dus het Mekka-pact: Turkije heeft een groot leger en een sterk groeiende wapenindustrie, Pakistan is een van de weinige landen in de regio met kernwapens. Saudi-Arabië is als rijk olieland dan weer een aantrekkelijke partner - en afzetmarkt - voor de andere twee.

Saudi-Arabië had al langer een militair verbond met Pakistan, maar Turkije is op het wereldtoneel een concurrent: de landen strijden al jaren om een leidende rol in de soennitische moslimwereld en de regio. "Dat ze over hun verschillen zijn heen gestapt en in essentie bondgenoten zijn geworden, is een enorme stap", aldus Salem.

Reactie op Houthi's

Toch hoeft Saudi-Arabië niet op directe steun te rekenen bij tegenaanvallen op de Houthi's in Jemen. "Dit is geen aanvalspact", zei de Turkse buitenlandminister Fidan begin deze maand. "Turkije zal geen troepen naar een ander land sturen om van daaruit aan te vallen." Een dag later sloot zijn Pakistaanse collega zich hierbij aan.

Er wordt wel militaire steun geleverd, al zijn de drie landen hier niet transparant over. Deze maand kwamen ministers bijeen voor een spoedoverleg. Daar werd afgesproken dat Pakistan en Turkije troepen klaar gaan maken voor 'snelle inzet' in Saudi-Arabië, maar concreter dan dat werd het niet. Turkije leverde al luchtafweersystemen en technisch personeel, dat alleen voor defensieve operaties mag worden ingezet.

Dunne lijn

Onder een eerder samenwerkingspact stuurde Pakistan al een flink militair pakket naar Saudi-Arabië: in het land zijn onder meer Pakistaanse militairen, gevechtsvliegtuigen en luchtafweersystemen aanwezig. Volgens bronnen van The New York Times zouden Pakistaanse gevechtsvliegtuigen vorige week ook zijn gebruikt bij aanvallen op Houthi's.

Pakistan moet in dit conflict een dunne lijn bewandelen: in de oorlog tussen de VS en Iran werpt het land zich op als bemiddelaar. Als Pakistan de aan Iran gelieerde Houthi's direct aanvalt, loopt het de kans dat het Iran tegen zich keert.

Pakistan ontkent dan ook stellig dat het heeft geholpen bij luchtaanvallen op Houthi-doelen.

Met bijdragen van correspondenten Devi Boerema (Zuid-Azië), Gulsah Ercetin (Turkije) en Daisy Mohr (Midden-Oosten)

(Telecompaper) Verizon has increased its full-year outlook again after reporting record adjusted EBITDA for the third quarter...

Het prijsverschil tussen A-merken en budgetmerken in supermarkten is het afgelopen jaar weer groter geworden. De prijzen van A-merken stegen in een jaar tijd met gemiddeld 2 procent, huismerken werden gemiddeld juist 6 procent goedkoper. Dat concludeert de Consumentenbond na een rondgang bij tien supermarktketens.

De bond vergeleek de prijzen van ruim 900 A-merkartikelen en ruim 400 budgetmerkartikelen. De grootste stijger is volgens de marktonderzoekers de Chinese tomatensoep van Unox, die 37 procent duurder werd.

Op nummer 2 op de lijst van grootste stijgers staat de huzarensalade van Johma, waar consumenten 32 procent meer voor moeten betalen. Een halveliterfles Sparkling Lemon van Crystal Clear staat met 31 procent op de derde plek.

De kloof groeit

Deze prijsstijgingen staan niet op zichzelf: A-merken werden sinds september 2023 gemiddeld 16 procent duurder. De prijzen van budgetmerken stegen ten opzichte van drie jaar geleden met 2 procent. De Consumentenbond concludeert dat het prijsverschil tussen A-merken en budgetmerken steeds groter wordt.

Toch waren er ook A-merkartikelen die juist goedkoper werden. Een wikkel ongezouten grasboter van Campina daalde 28 procent in prijs, net als een halve liter Fanta Orange Regular. Voor een pak van 400 gram zilvervliesrijst van Lassie hoeven consumenten 27 procent minder te betalen

Deze budgetproducten duurder

Dat budgetmerken gemiddeld met 6 procent in prijs daalden, betekent niet dat alle producten in deze categorie goedkoper werden. De Consumentenbond ziet dat veel budgetvarianten van koffie en chocolade het afgelopen jaar juist meer gingen kosten. Rijst, pasta en groenteconserven werden juist vaak weer tientallen procenten goedkoper.

Wie toch het liefst A-merken in huis haalt, is bij de ene supermarkt duurder uit dan bij de ander. Bij Nettorama zijn deze 7 procent goedkoper dan gemiddeld. De supermarktketen met tachtig filialen in Nederland focust zich op A-merken met lage prijzen. Bij de Spar betaal je daarvoor juist 13 procent meer dan gemiddeld.

Bij de grote ketens Albert Heijn, Jumbo en Plus liggen de prijzen gemiddeld 1 tot 2 procent boven het gemiddelde.

Krimpflatie

Aldi en Lidl zijn niet meegenomen in het onderzoek. Zij verkopen volgens de Consumentenbond te weinig A-merken om tot een goed vergelijk te komen.

De Consumentenbond benadrukt dat alleen is gekeken naar reguliere prijzen; aanbiedingsprijzen zijn buiten beschouwing gelaten. Wel is er rekening gehouden met 'krimpflatie': het fenomeen waarbij fabrikanten de inhoud van een verpakking verkleinen, zonder dat de prijs evenveel meedaalt.

The Kernel-based Virtual Machine (KVM) allows Linux systems to function as hypervisors without needing any extra software, but VMs created with it don’t behave exactly like real hardware does. Sometimes …read more

Zijn minderjarigen altijd welkom tijdens de Elfde van de Elfde, de traditionele opening van het carnavalsseizoen? Over die vraag botsen de gemeente Tilburg en de lokale horecazaken. Daardoor staat het feest op losse schroeven. Morgen gaan de gemeente en horeca in gesprek.

"Carnaval is een feest voor iedereen", vindt de gemeente Tilburg. "Ook minderjarigen moeten kunnen feesten, net als volwassenen."

Maar de horeca wil mensen op drukke momenten kunnen weigeren. "Bijvoorbeeld een 14-jarige die nog nooit in een mensenmassa is geweest, maar ook iemand die slecht ter been is", zegt ondernemer Alex Boonmann namens het bestuur van Tilburgse horeca. "Het gaat om hun veiligheid."

Bij tieners speelt volgens hem mee dat ze vaak van tevoren indrinken en daar nog minder aan gewend zijn. "Ze komen dan beschonken aan en vormen in zo'n menigte een gevaar voor zichzelf en hun omgeving."

Elfde van de Elfde

11 november is het traditionele begin van het carnavalsseizoen en dat wordt vooral in Noord-Brabant en Limburg groots gevierd. Om stipt 11.11 uur wordt het seizoen ingeluid en kan het aftellen tot carnaval beginnen. Carnaval zelf begint volgend jaar op zondag 7 februari.

De Tilburgse horeca weigert een contract van de gemeente te tekenen waarin staat dat iedereen welkom is op de feestpleinen. Als de horecaondernemers tieners niet toelaten tot het terrein, kunnen ze rekenen op een boete van 2500 euro per geval.

Begeleider op iedere jongere

Wat de gemeente Tilburg nu voorstelt, is "onuitvoerbaar", vindt Boonmann. Als hij pas op het terrein mag ingrijpen als het fout gaat, "moet ik op iedere jongere een begeleider gaan zetten".

En hij vindt het risico te groot. Hij wijst erop dat de horecaondernemers verantwoordelijk zijn voor toezicht op de alcoholregels en de veiligheid op het feestterrein. "Als er ergens een 14-jarige onder de voet wordt gelopen, is het mijn verantwoordelijkheid."

Ook andere steden worstelen met de vraag hoe om te gaan met minderjarigen tijdens carnaval. In veel cafés wordt op leeftijd gecontroleerd en zijn ze überhaupt niet welkom. Daardoor kunnen tieners vaak alleen buiten terecht, waar controle op alcohol erg ingewikkeld is. Wie onder de 18 is en daar alcohol bij zich heeft, is strafbaar en kan een boete of taakstraf krijgen.

"Toezicht houden is moeilijk", zegt Sjef de Graauw van de Oeteldonksche Club, de carnavalsvereniging in Den Bosch. Dat beaamt Mark van den Heuvel van de Sfeerbeheer Groep, die in Breda en Eindhoven toeziet op de veiligheid tijdens de Elfde van de Elfde. "Als je uit een blikje drinkt op een plein met duizend man, valt dat niet snel op."

Fles drank onderweg

Bovendien is het risico op incidenten groter door de manier waarop tieners van nu drinken, zegt Boonmann. "Ze drinken thuis in alsof hun laatste uur heeft geslagen, omdat ze weten dat ze in een professionele omgeving geen alcohol krijgen. Als ze eenmaal op ons terrein zijn, slaat de alcohol in."

Dat ziet ook Van den Heuvel van de Sfeerbeheer Groep. "Ze drinken thuis, onderweg nog een fles lauwe drank, en als ze een kwartier in de stad zijn, gaat het licht uit."

Regelmatig moeten hij en zijn collega's ouders opbellen om hun kinderen te komen halen. "Dan zeg ik: 'Ik sta hier met uw dochter en ze ziet de aarde aan voor een krentenbol. Misschien is het goed als u komt.'"

Het alcoholgebruik onder 12 tot 16-jarigen is in de afgelopen twintig jaar gedaald. Maar de laatste jaren zijn zij wel steeds meer gaan 'bingedrinken', constateert het Trimbos Instituut. Dat betekent dat ze in korte tijd heel veel alcohol drinken.

Dronken tieners zorgen voor grote druk op de EHBO-posten tijdens de Elfde van de Elfde en carnaval. "Ze hebben er de handen vol aan", zegt horecaondernemer Boonmann over de situatie in Tilburg.

Ook in Breda was de druk op de EHBO-post vorig jaar met carnaval erg hoog, zei de organisatie eerder tegen BN De Stem. Bij de post werden toen 88 mensen behandeld vanwege zwaar alcoholgebruik, onder wie ook minderjarigen. De jongste was 14 jaar.

Bij de Bossche EHBO-post zien ze vooral dat de alcoholvergiftigingen bij tieners zwaarder zijn dan vroeger. "Eerder kwamen ze bij ons na te veel bier, nu is het vaak sterke drank", zegt Peter Aarsel. "Het letsel is daardoor groter."

'Voorkomen dat het fout gaat'

In Tilburg hopen de horeca en gemeente dat de Elfde van Elfde alsnog doorgaat. "Wij willen ook heel graag festivals voor minderjarigen organiseren", zegt Boonmann. "Maar ik wil voorkomen dat het fout gaat."

Hij hoopt dat het gesprek met de gemeente morgen een oplossing gaat bieden.

Wie weleens bloed of bloedplasma doneert, weet dat er na afloop roze koeken op je liggen te wachten. Zo'n gratis snack in een van de donorcafés van bloedbank Sanquin is een bedankje voor je donatie, maar ook bedoeld om even bij te komen en de suikerspiegel aan te vullen.

Het viel Omroep West de afgelopen weken op dat de mandjes, schaaltjes en rekjes in het donorcafé in Delft angstvallig leeg waren. Niet alleen de roze koeken, ook de speculaaspoppen, ontbijtkoeken en stroopwafels ontbraken.

Wat blijkt: bloedbank Sanquin heeft het landelijk beleid aangescherpt. Donoren kunnen de snacks niet meer zelf pakken, maar moeten er voortaan om vragen bij de vrijwilligers die het eten en drinken verzorgen. "Ja, die staan niet meer op tafel", zegt een vrijwilliger in Delft. "Mensen gingen hier met hun zakken vol de deur uit."

Donoren en niet-donoren

Het hoofdkantoor in Amsterdam herkent de meldingen. Zowel donoren als niet-donoren maakten het volgens Sanquin wel erg bont. "Mensen die net wat meer pakken dan je redelijkerwijs zou verwachten", zegt een woordvoerder tegen de regionale omroep. "Ik heb gehoord van mensen die hun tas vullen en zich daar niet op lieten aanspreken."

Een 'schadebedrag' kan Sanquin, dat wettelijk verantwoordelijk is voor de bloedvoorziening in Nederland, niet noemen. De vrijwilliger in Delft noemt een kostenpost van 1000 euro per maand aan lekkers dat naar huis werd meegenomen. Op de geplastificeerde menukaarten op tafel staat inmiddels: 'Heb je trek? Vraag onze vrijwilliger om je welverdiende snack'.

'Locaties mogen zelf bepalen'

Het aangescherpte landelijke beleid is overigens niet verplicht voor alle Sanquin-locaties, licht het hoofdkantoor toe. "Afnamelocaties mogen zelf bepalen hoe ze hiermee omgaan. Ze hebben zelf het stuur in handen."

Bij meerdere afnamelocaties van Sanquin staan de versnaperingen dan ook gewoon nog op tafel, bijvoorbeeld in Utrecht en in Den Haag bij voetbalvereniging Duno. "Je ziet het snel genoeg: mensen die meer meenemen dan zou moeten", zegt een van de Haagse vrijwilligers. "Maar ja, als iemand zegt dat de koek mee naar huis gaat, moet je dat dan verbieden?"

'Hoeveel is niet duidelijk'

Aan de NOS verduidelijkt de woordvoerder dat Sanquin niet weet op hoeveel plekken mensen te veel snacks pakken. "We weten dat het gebeurt. Er zijn voorbeelden, maar hoeveel precies is niet duidelijk."

Hij benadrukt dat het vooral belangrijk is dat donoren zich welkom blijven voelen, ook al moeten ze nu op sommige plekken even vragen om een roze koek.

De rijksoverheid moet het ook kunnen met zo'n 25.000 ambtenaren minder. Dat staat in de plannen van staatssecretaris Van der Burg voor Slagvaardige Overheid. In 2035 moet zo'n 16 procent van de ongeveer 160.000 (voltijds)ambtenaren zijn wegbezuinigd.

Dat dit kabinet inzet op verkleinen van het ambtenarenapparaat was al bekend. Maar Van der Burg maakt nu voor het eerst een schatting van het aantal banen dat dat kost.

Hij zegt nog niets over welke departementen hoeveel banen moeten schrappen. Wel is duidelijk dat politie en defensie buiten schot blijven. Uitvoeringsinstanties als het UWV, IND en de Belastingdienst, die al onder druk staan, zijn niet op voorhand uitgezonderd.

Uitzondering op uitzondering

Van der Burg stelt dat ook dergelijke instanties met minder mensen toe kunnen, mits er werk wordt gemaakt van het vereenvoudigen of schrappen van regels. Dat is een speerpunt van het kabinet. "Met minder uitzondering op uitzondering wordt het werk eenvoudiger."

De afgelopen jaren waren er overigens meer kabinetten die wilden snoeien in het aantal ambtenaren, maar ondertussen zijn het er alleen maar meer geworden. Desgevraagd zegt Van der Burg daarover dat dit kabinet het wel gaat doen, omdat iedereen inziet "dat het anders moet".

Om met minder mensen toe te kunnen wordt onder meer de facilitaire dienstverlening op ministeries versoberd, worden ICT-systemen gestandaardiseerd en kijkt het kabinet naar andere efficiency-maatregelen, onder meer met de inzet van AI.

Snijden in adviesorganen

Maar Van der Burg erkent dat alleen efficiënter werken niet genoeg is. "Er zijn keuzes nodig met betrekking tot wat de overheid anders, minder of niet meer gaat doen." Die keuzes zijn nog niet gemaakt, maar worden nog "nader uitgewerkt".

Het kabinet kijkt ook naar het schrappen van adviescolleges (dat zijn er nu 28) en adviescommissies (zo'n 150), die op uiteenlopende vlakken adviezen uitbrengen. "Daarin snijden scheelt echt veel ambtelijke capaciteit", zegt Van der Burg. In welke adviesorganen er dan precies gesneden moet worden, maakt hij later bekend.

Het kabinet kijkt ook naar het hervormen van de Wet open overheid. Op die wet kunnen journalisten en andere burgers een beroep doen als ze overheidsinformatie openbaar willen krijgen. "De vraag naar informatie is regelmatig zo breed dat niet meer duidelijk is welke informatie geleverd moet worden", schrijft Van der Burg aan de Tweede Kamer. En dat kost ambtenaren veel tijd.

Binnen een half jaar hoopt de staatssecretaris veel van de plannen om de rijksoverheid "eenvoudiger, slimmer en kleiner" te maken af te hebben. Uiteindelijk zou het allemaal in 2035 moeten leiden tot een jaarlijkse besparing van 3,5 miljard euro.

Personeelsleden van het taxibedrijf Dorenbos hebben moeite met de manier waarop ze hun werk moeten doen. Ouderen staan soms uren te wachten tot ze worden opgehaald en busjes kampen soms langdurig met technische problemen. Dat zeggen chauffeurs die werkzaam zijn voor het bedrijf tegen Omrop Fryslân.

Dorenbos is gevestigd in het Drentse Norg en nam de afgelopen twee jaar vier Friese taxibedrijven over. Het bedrijf is verantwoordelijk voor het leerlingen- en Wmo-vervoer. Dat laatste type vervoer is bedoeld voor mensen die zelf niet meer kunnen reizen, omdat ze bijvoorbeeld ouder zijn of een ziekte hebben.

De meest recente overnames vonden afgelopen zomer plaats, in de gemeenten Smallingerland en Súdwest-Fryslân. In twee maanden tijd kwamen bij die gemeenten in totaal ruim 300 klachten binnen over de manier waarop het taxivervoer is geregeld.

Twee uur wachten na chemokuur

Een oud-chauffeur die anoniem wil blijven zegt tegen de omroep dat de problemen bij Dorenbos ook al voor de zomer speelden. "In de ochtend krijg ik de planning, en dan zie ik al dat ik drie uur te laat zal aankomen", zegt hij.

Hij werkt inmiddels niet meer bij Dorenbos. De druppel was voor hem dat hij een vrouw na een chemokuur pas meer dan twee uur na de afgesproken tijd bij het ziekenhuis kwam ophalen.

"Die mevrouw krijgt geen bericht, maar de planning weet dat de taxi uren later komt", aldus de oud-werknemer. "Die vrouw was heel emotioneel. Je voelt je daar verantwoordelijk voor. Het is onmenselijk."

Maar 70 kilometer per uur

De regionale omroep heeft ook Whatsappgesprekken tussen chauffeurs ingezien. Daarin bespraken zij mankementen en technische problemen met taxibusjes.

De oud-chauffeur vertelt dat hij op een dag een rit niet wilde maken, omdat het rolstoelvergrendelingssysteem in zijn busje niet werkte. "Maar de volgende dag stuurde de planning een andere collega met diezelfde bus op pad."

Hij vertelt ook over een andere collega, die op pad werd gestuurd met een auto die niet harder kon rijden dan 70 kilometer per uur. "Dorenbos had gezegd dat er geen andere auto was en ze maar binnendoor naar bestemmingen moest rijden."

'Opstartproblemen'

Volgens adjunct-directeur van Rijk van Dijk van Dorenbos zijn de klachten vanuit Smallingerland te wijten aan opstartproblemen. Dorenbos had twee weken te tijd om het vervoer op te zetten nadat het voormalige taxibedrijf daar failliet was gegaan.

Volgens hem was de gemeente ervan op de hoogte dat het vervoer niet meteen aan alle normen zou voldoen. Bovendien kon Dorenbos volgens Van Dijk minder chauffeurs en busjes overnemen van de voormalige vervoerders.

Hij erkent dat passagiers in Smallingerland en in Súdwest-Fryslân sinds de zomer mogelijk één tot twee uur later zijn opgehaald. Daarvoor biedt hij zijn excuses aan. "Ik denk dat we moesten roeien met de riemen die we hadden, en dat we onze nek uitgestoken hebben."

Utrechts leerlingenvervoer

Ook op andere plekken in Nederland is het leerlingenvervoer niet altijd op orde. In Utrecht is bedrijf Willemsen de Koning verantwoordelijk voor de honderden leerlingen die naar het speciaal onderwijs gaan. Ouders, scholen en politici uiten regelmatig kritiek op de manier waarop dat gebeurt. De klachten gaan over te laat komende busjes, wisselende chauffeurs en gebrekkige communicatie, schrijft RTV Utrecht.

Desondanks mag het bedrijf ook vanaf 2027, wanneer de aanbesteding afloopt, het leerlingenvervoer blijven uitvoeren. Er waren drie andere partijen geïnteresseerd, maar Willemsen de Koning had volgens de gemeente "de beste aanbieding op zowel kwaliteit als prijs". De gemeente heeft de kwaliteitseisen wel aangescherpt.