Britse operatie moet onderwaterkabels beschermen tegen Russische spionageschepen
Nog geen twee weken geleden gingen alle alarmbellen af bij de Britse marine. Een Russisch vrachtschip was plotseling van koers veranderd en ging vlak voor de kust bij Bristol voor anker. Het schip lag vlak bij trans-Atlantische kabels die het Verenigd Koninkrijk met New York verbinden.
Volgens de Russische bemanning hadden ze een noodstap gemaakt om een reparatie uit te voeren. Maar de Britse autoriteiten geloofden daar niets van. De Royal Navy gelastte de kaptein te vertrekken. Toen de marine een helikopter stuurde, lichtte het schip het anker en ging er vandoor.
Die Britse zorgen zijn niet voor niets. In de Oostzee zijn al meerdere incidenten geweest waarbij schepen onder verdachte omstandigheden kabels kapottrokken. Volgens Londen is dit onderdeel van de hybride oorlogsvoering van de Russen in Europese wateren.
Het Britse ministerie van Defensie constateert dat de Russische aanwezigheid in de exclusieve economische zone (EEZ) van het Verenigd Koninkrijk met 30 procent is toegenomen de afgelopen twee jaar. De EEZ is een gebied van bijna 700.000 vierkante kilometer aan zeeoppervlak, dat de Britten mogen claimen voor economische activiteiten als grondstofwinning en visserij.
SpionageschipEen vaak geziene bezoeker is het Russische schip de Yantar, dat ook voor de Nederlandse kust is gesignaleerd. Volgens minister Healey van Defensie is het doel van de Russische activiteiten evident. "Dit schip verzamelt inlichtingen en brengt onze onderwaterkabels in kaart. Het is ontworpen om sabotageacties uit te voeren in tijden van conflict."
Die toegenomen Russische aanwezigheid leidt soms tot gevaarlijke confrontaties. Toen Britse gevechtsvliegen in november de Yantar volgden voor de Schotse kust, richtte de bemanning laserstralen op de toestellen om de piloten te hinderen.
Het Kremlin houdt vol dat dit schip enkel diepzeeonderzoek doet, maar volgens marine-expert Kevin Rowlands, die verbonden is aan de militaire denktank Royal United Services Institute, is dit onzin.
"De Russen zullen natuurlijk altijd ontkennen dat ze spionageactiviteiten uitvoeren. Maar hun onderzoek lijkt zich altijd te focussen op plaatsen waar onderwaterkabels liggen. Is dat toeval? Natuurlijk niet. We weten wat de Yantar voor schip is. We hebben een goed idee wat ze aan het doen zijn."
Kwetsbaar netwerkWerp een blik op de kaart en je snapt meteen waarom de Russen zo geïnteresseerd zijn in de Britse wateren. Het Verenigd Koninkrijk is een knooppunt van onderzeese elektriciteitskabels en olie- en gasleidingen die de Noordzeelanden met elkaar verbinden.
Ten westen van het VK liggen op de oceaanbodem zeventien telecomkabels die het internetverkeer tussen Noord-Amerika en Europa mogelijk maken. Het overgrote deel van die kabels loopt door Britse wateren.
Naast telecomkabels (groen) zijn er ook veel stroomkabels (rood) en olie- en gasleidingen (lichtblauw) rondom het Verenigd Koninkrijk:
"We hebben het vaak over de cloud, maar de cloud zit niet in de lucht maar onder water", constateert Rowlands. "Alle communicatie- en dataverkeer tussen Noord-Amerika en Europa gaat grotendeels door deze onderwaterkabels."
Volgens hem is dit een bijzonder kwetsbaar netwerk, zeker na jaren van bezuinigingen op de Britse marine. "Het zeegebied rond de Britse eilanden is gigantisch. We kunnen onmogelijk elke vierkante meter in de gaten houden. Dat maakt het relatief eenvoudig voor de vijand om schade aan te richten."
Atlantic BastionDe Britse regering is zich wel degelijk bewust van deze kwetsbaarheid en heeft daarom onlangs de operatie Atlantic Bastion gelanceerd. Zo experimenteert de Britse marine sinds kort met SG-1 Fathoms, volledige geautomatiseerde onderwaterdrones die uitgerust zijn met kunstmatige intelligentie en volgepropt met sensoren. Die moeten Russische schepen en onderzeeërs in de gaten gaan houden.
In Atlantic Bastion gebruiken de Britten hypernieuwe technieken in combinatie met klassieke militaire middelen, zoals satellietwaarnemingen en patrouilles van fregatten, onderzeeërs en vliegtuigen. "Zo willen ze een netwerk van sensoren bouwen die de Noord-Atlantische Oceaan, de Noordzee en het Kanaal in de gaten gaan houden", aldus Rowlands.
Minister Healey van Defensie komt dan ook met een waarschuwing voor Moskou. "Mijn boodschap aan Poetin en Rusland is deze: we zien wat jullie doen. Als jullie de Yantar weer deze kant uitsturen, zijn we er klaar voor."
Dit zijn de SG-1 Fathoms, onderwaterdrones die zijn uitgerust met kunstmatige intelligentie en sensoren: