Toen de Chinese vrouw Niu Nana ontdekte dat haar man al jaren een affaire had, openbaarde zij zijn buitenechtelijke relatie op sociale media. Haar man Gao Fei, die daar niet van gediend was, klaagde haar aan voor reputatieschade en werd door de rechter in het gelijk gesteld.
De straf die de rechter haar oplegde was dat ze vijftien dagen op rij haar excuses moest aanbieden op haar eigen Douyin-account, het Chinese TikTok. Die kans greep ze met beide handen aan. In de dagelijkse excuusvideo's biedt ze met een strak gezicht, maar op ironische toon, haar 'excuus' aan met teksten als: "Ik verontschuldig mij dat ik heb ontdekt dat jij een hele dure tas voor je minnares hebt gekocht."
In een tijdsbestek van dagen zijn haar video's miljoenen keren bekeken en honderdduizenden keren geliket. Naast een flinke dosis hilariteit leidt de zaak in China ook tot veel discussie over de kloof tussen het recht en sociale normen en de achtergestelde positie van de vrouw.
Veel mensen online zijn het erover eens dat de vrouw in eerste instantie niet het privéleven van de man op straat had hoeven gooien. Ook erkennen velen het belang van privacy- en lasterwetgeving. Dat de vrouw de wet heeft overtreden, daar is weinig twijfel over.
Maar waar veel mensen over vallen, is niet alleen de keuze van de man om naar de rechter te stappen, maar vooral het besluit van de rechter om de vrouw zo'n publiekelijke straf op te leggen. "Waarom moet de vrouw wel aan de publieke schandpaal worden genageld, terwijl de man tegen de publieke opinie beschermd wordt?", vragen mensen zich af.
Genderongelijkheid
Hoewel de Chinese wet streeft naar gendergelijkheid, is het een publiek geheim dat vrouwen in de rechtszaal vaak het onderspit delven. Advocaten en activisten betogen al jaren dat het waarborgen van traditionele sociale normen en sociale orde boven de belangen van de individuele vrouw wordt gesteld.
"Wanneer vrouwen juridische stappen ondernemen, worden zij niet alleen juridisch beoordeeld, maar ook moreel en sociaal veroordeeld", zegt Wan, een advocate die veel prominente vrouwenrechtenzaken heeft gedaan. "Mannen daarentegen worden meestal alleen binnen de juridische kaders geëvalueerd."
In de praktijk betekent dit dat claims van vrouwen vaker in twijfel worden getrokken en dat zij op basis van hun motieven, karakter of emotionele stabiliteit beoordeeld worden. Wangedrag van mannen wordt juist regelmatig afgezwakt als de man een belangrijke baan of maatschappelijke rol heeft, legt Wan uit.
Sociale media
Dat is ook een van de redenen waarom vrouwen regelmatig naar sociale media grijpen. Sociale media vullen de leemtes waar het recht moeilijk functioneert. "Voor veel vrouwen fungeren sociale media als een compensatieruimte: ze maken het mogelijk om daders of instellingen die niet hebben gereageerd aan te pakken", aldus Wan.
Hoewel deze aanpak en ook de brede steun die de vrouwen online krijgen begrijpelijk zijn, wijst Wan op het gevaar dat dit gedrag op sociale media wordt geromantiseerd of genormaliseerd. "Sociale media functioneren niet op basis van feitencontrole, proportionaliteit of procedurele rechtvaardigheid, maar op basis van emotie. Zodra men dit domein betreedt, verliest de betrokkene feitelijk de controle over de uitkomst." Volgens Wan berokkent dit de instituten op lange termijn vooral schade.
Geschorst en verwijderd
Onder enorme online druk heeft de werkgever van de man een onderzoek tegen hem ingesteld. In afwachting van het onderzoek is hij door zijn werkgever en de Chinese Communistische Partij, waar hij lid van is, geschorst. De aandelen van het moederbedrijf van zijn werkgever, kelderden korte tijd met ruim 20 procent.
De excuusvideo's zijn inmiddels van het internet verwijderd. Maar de schade is al aangericht. Talloze socialemediagebruikers, van advocaten tot influencers, hebben de video's al verspreid, aangevuld met eigen commentaar. Wat de juridische gevolgen zijn van de ophef die de vrouw heeft veroorzaakt en hoe ze aan haar straf moet voldoen nu haar video's zijn verwijderd, is niet bekend.
