Aggregator

Toen de VS en Israël hun aanval op Iran begonnen, was president Zelensky een van de eerste wereldleiders die steun uitspraken. Waar Europese ambtgenoten terughoudend of zelfs kritisch waren, noemde de Oekraïense leider de aanval "rechtvaardig". Het Iraanse volk moet de kans krijgen zich te ontdoen van het terreurregime, aldus Zelensky, en om de veiligheid te waarborgen van "alle landen die hebben geleden onder het terrorisme uit Iran".

Daarmee doelde hij ook op zijn eigen land. Iran helpt Rusland al jaren met de oorlog in Oekraïne, vooral met de ontwikkeling en levering van kamikazedrones. Zelensky's steunbetuiging voor het aanpakken van een Russische bondgenoot was dan ook vanzelfsprekend. Maar in Oekraïne weten ze ook: de oorlog in het Midden-Oosten is een mes dat aan twee kanten snijdt.

Allereerst kan de strijd Oekraïne helpen. Als het Iraanse regime valt, verliest het Kremlin na Maduro in Venezuela en Assad in Syrië opnieuw een vriend. Dat heeft gevolgen voor Moskou's invloed op het wereldtoneel. President Poetin blijkt zijn bondgenoten keer op keer niet te kunnen helpen. De Oekraïense oud-minister Koeleba zegt dat Rusland "vernederd wordt, omdat het niets kan doen".

Rusland-correspondent Geert Groot Koerkamp over de Russische reactie:

"Rusland heeft tot nu toe opvallend lauw gereageerd op de aanvallen op Iran. Het ministerie van Buitenlandse Zaken sprak van een "niet-uitgelokte daad van gewapende agressie tegen een soevereine en onafhankelijke VN-lidstaat". President Poetin betuigde zijn medeleven met de dood van ayatollah Khamenei en sprak van een "cynische schending van alle normen van de menselijke moraal en het internationale recht", zonder de daders bij naam te noemen.

Daar bleef het bij. De summiere reactie herinnert aan die op de aanval op Iran in juni 2025. Rusland en Iran hadden kort daarvoor een akkoord getekend over strategische samenwerking, maar, benadrukte het Kremlin toen, dat voorziet niet in directe militaire steun.

Moskou hecht groot belang aan samenwerking met de VS, Saudi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten. Dat verklaart de voorzichtige reactie niet alleen van het Kremlin, maar ook in de Russische staatsmedia."

Daarnaast kan Oekraïne de geopolitieke situatie opnieuw neerzetten als 'wij-tegen-zij'. Wij, de Oekraïners en Amerikanen, tegen zij, de Russen en Iraniërs. Voor Zelensky is het cruciaal zichzelf neer te zetten als betrouwbare bondgenoot van Amerika. De relatie met de regering-Trump is op zijn zachts gezegd moeizaam. De hoop is dat het anti-Russische kamp in Washington nu een grotere stem krijgt.

Drones

Volgens Zelensky heeft Iran Rusland 57.000 Shahed-drones geleverd, waarmee Oekraïense steden werden geterroriseerd.

De verwachting is echter niet dat de Russische luchtaanvallen nu minder worden. Moskou produceert inmiddels op grote schaal een eigen versie van de Shahed, de Geran.

In de video zie je hoe Oekraïense militairen jagen op kamikazedrones:

Bovendien leidt het sluiten van de Straat van Hormuz tot piekende olieprijzen. De inkomsten van de Russische olieverkoop liepen het afgelopen jaar juist terug. Als de strijd in het Midden-Oosten voortduurt en de olieprijs hoog blijft, wordt de oorlogskas van het Kremlin gespekt.

Munitietekort?

Andersom kan de oorlog in het Midden-Oosten tot tekorten leiden voor Oekraïne, erkent Zelensky ook. Nu zijn leveringen van wapens, munitie en vooral rakketten voor luchtafweersystemen zoals de Patriot nog niet minder geworden. Maar die systemen draaien op volle toeren om Iraanse rakketten en drones uit de lucht te schieten. Als de strijd lang doorgaat, zou Amerika kunnen besluiten wapenpakketten die Europese bondgenoten inkopen voor Kyiv naar het Midden-Oosten te sturen.

Dat gebeurde aan het begin van de oorlog tussen Hamas en Israël ook. "Artilleriegranaten uit Amerikaanse voorraden kwamen in Israël terecht", zegt de Oekraïense politicoloog Volodymyr Fesenko tegen de Oekraïense nieuwszender Kanal 24. "Dat leidde tot een ernstige crisis."

Onderhandelingen

En dan is er nog de zorg dat de oorlog in het Midden-Oosten Oekraïne naar de achtergrond drukt. Dat terwijl de strijd in alle hevigheid doorgaat en Oekraïne de afgelopen weken in het zuiden voorzichtig terreinwinst heeft geboekt.

Want wanneer heeft Washington weer aandacht voor onderhandelingen met Oekraïne en Rusland? Deze week zouden de gesprekken verdergaan in Abu Dhabi. Maar aangezien de oorlog ook de Emiraten treft, is het de vraag of, waar en wanneer die plaatsvinden.

Goedemorgen. De oorlog in het Midden-Oosten gaat zijn vijfde dag in met een nieuwe opperste leider in Iran. Gemeenten halen een kwart van hun nieuwbouwplannen niet en het herontdekte schilderij van Rembrandt is vanaf vandaag te zien in het Rijksmuseum.

Het weer: vanochtend komt in het zuiden mist voor. In de rest van het land is het vrij zonnig. Het wordt 11 tot 16 graden bij een zwakke of matige oostenwind. Komende dagen blijft het droog met veel zon. Het is meestal zo'n 16 graden. In de nachten koelt het flink af.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier de situatie op het spoor.

Wat kun je vandaag verwachten? Wat heb je gemist?

Bij Israëlische aanvallen op de Libanese stad Baalbek zijn zeker vier mensen gedood. De luchtaanval trof een gebouw van vier verdiepingen. Dat meldt het staatspersbureau NNA. Reddingswerkers zijn nog op zoek naar mensen die vastzitten onder het puin.

Kort daarvoor droeg het Israëlische leger inwoners van zestien Libanese dorpen op te vertrekken, voornamelijk in het zuiden van het land.

Volgens het Libanese ministerie van Volksgezondheid zijn er de afgelopen twee dagen zeker vijftig mensen gedood bij Israëlische luchtaanvallen. Meer dan driehonderd anderen raakten gewond.

Israël is Zuid-Libanon dieper binnengetrokken, nadat Hezbollah maandag een raketaanval had uitgevoerd op het noorden van Israël. De groepering deed dit als vergeldingsactie voor het doden van de Iraanse ayatollah Khamenei afgelopen zaterdag.

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit:

Een schilderij van Piet Hein van Asperen uit Harlingen is na tientallen jaren terug bij zijn familie. Van Asperen (1895-1969) schilderde het voor een ouderencentrum in Harlingen en legde vast dat het "niet verder uitgeleend of verkocht" mocht worden. Nu het gebouw moet plaatsmaken voor woningen is aan zijn wens gehoor gegeven. De familie was via sociale media in no time gevonden.

Fijne dag!

Nederlandse gemeenten hebben ruim een kwart van de woningen die ze de afgelopen vier jaar wilden bouwen niet weten op te leveren. Van de ruim 357.000 huizen die zij tussen 2022 en 2026 hadden willen bouwen, zijn er 264.000 daadwerkelijk gerealiseerd (74 procent). Dat blijkt uit onderzoek van de NOS met regionale en streekomroepen.

In veel gemeenten is het woningtekort een van de belangrijkste onderwerpen in de campagne voor de gemeenteraadsverkiezingen op 18 maart. Vier jaar geleden was dat niet anders. De meeste gemeentebesturen die toen werden gevormd, spraken de ambitie uit fors te (laten) bouwen. Dat deden ze meestal in het coalitieakkoord, soms ook in aparte woonvisies of woondocumenten.

Grote verschillen

Er zijn grote verschillen tussen de gemeenten. Sommige hebben hun ambities ver overtroffen. Zo wilde Zoeterwoude er in vier jaar 215 woningen bij en werden het er 642. Zoeterwoude schrijft dat succes toe aan een goede samenwerking tussen regio, provincie en projectontwikkelaars.

Of neem het Utrechtse stadje Oudewater: het doel was 120 nieuwe huizen en het werden er 329. Opvallend genoeg behoort het naastgelegen Montfoort juist tot de slechtst presterende gemeenten. Montfoort wil 430 woningen bouwen vóór 2030, tot nu toe zijn dat er pas 30. "Onvoldoende", erkent de gemeente in een toelichting. "We willen het nieuwe kabinet meegeven te werken aan een wetswijziging om woningbouw te versnellen."

Lange adem

Ook in Enkhuizen lijkt het een kwestie van lange adem. In het coalitieakkoord uit 2022 is de ambitie vastgelegd om 400 nieuwe woningen te bouwen, maar tot nu toe zijn er 57 opgeleverd, oftewel 14 procent. Dat lage aantal houdt volgens de gemeente verband met "voorbereidende onderzoeken naar de haalbaarheid en uitvoerbaarheid van diverse woningbouwplannen die meer tijd hebben gevraagd dan beoogd". Ook wijst de gemeenten op aangespannen beroepsprocedures tegen bouwplannen.

Andere gemeenten waar de nieuwbouw niet goed van de grond komt zijn Rheden, Waterland en de buurgemeenten Heemstede en Bloemendaal.

Van de gemeenten die antwoord gaven op onze vragen ligt 61 procent achter op schema, 17 procent doet wat is beloofd en 13 procent ligt significant voor op de ambities. De gemeenten kijken daar zelf heel anders tegenaan: gevraagd naar een oordeel over hun prestaties vindt 82 procent dat ze het voldoende, goed of uitstekend hebben gedaan. Er waren immers tal van hindernissen te nemen, zo stellen ze.

Afgaande op de gegeven antwoorden hebben de Friese gemeenten hun ambities het meest waargemaakt: de Friezen kregen meer dan 90 procent van de bouwplannen van de grond. In Noord-Holland en Utrecht werd minder dan 70 procent van de beloofde huizen gebouwd in de afgelopen collegeperiode.

Kijk hier hoe het in jouw provincie is gegaan. Bij Flevoland ontbreken Almere en Lelystad, waardoor een berekening een scheef beeld zou geven. Die provincie wordt daarom niet genoemd:

Gemeenten noemen meerdere redenen voor het niet halen van de eigen bouwambities. Meer dan tachtig gemeenten zeggen last te hebben van de tijdrovende bezwaar- en beroepsprocedures van omwonenden.

"Die plannen ontmoeten vaak veel weerstand in de nabije omgeving, waarbij bewoners ook vaak de gemeenteraad opzoeken om zich over de plannen te uiten", legt gemeenten Krimpen aan den IJssel uit. "Ook wordt er regelmatig beroep ingesteld tegen een bestemmingsplan. Zo'n procedure kost veel tijd en houdt de start van de bouw lang op."

In Wageningen zijn twee grote projecten twee jaar vertraagd door procedures bij de Raad van State, de hoogste bestuursrechter van Nederland.

Stikstof

De tweede grote vertrager die gemeenten noemen is stikstof. Daar wijzen 64 gemeenten op. Ze klagen dat de onzekerheid over de regelgeving belemmerend werkt.

"Doordat het landelijk beleid ten aanzien van stikstof steeds wijzigt, hebben veel plannen vertraging opgelopen", meldt de gemeente Bloemendaal in een toelichting. De gemeente, die nabij een Natura 2000-gebied ligt, slaagt er niet in voldoende woningen te bouwen.

Pijnacker-Nootdorp prijst zich daarentegen gelukkig dat ze op schema ligt. "De gemeente heeft het geluk dat het buiten een Natura-2000 gebied ligt en dus geen grote stikstofproblematiek kent."

Kosten en congestie

Andere veelgenoemde oorzaken voor vertraging zijn oplopende bouw- en materiaalkosten, het overvolle stroomnet en personeelstekort bij bouwers of gemeenten zelf. Tenslotte wijzen tientallen gemeenten op de tijdrovende bouw- en vergunningsprocedures.

Gemeente Hollands Kroon zegt daarover: "Woningbouw is een doorlopend proces", zegt de gemeente Hollands Kroon daarover. "Planvorming, onderzoeken, participatie, vergunningverlening, financiële haalbaarheid, samenwerking met ontwikkelaars en bouwers."

Hoe moet het dan wel?

Wat is dan het geheim van de 37 gemeenten die meer hebben gebouwd dan ze in 2022 beloofden? Bij de antwoorden van de succesvolle gemeenten vallen twee factoren op. De eerste is de echte wil om te bouwen, vertaald in een duidelijk en standvastig beleid. "Duidelijkheid in beleid is essentieel voor een gezond investeringsklimaat, waar woningbouwinitiatieven welig tieren", zegt de gemeente Hillegom.

De tweede factor is een goede samenwerking met andere partijen in het bouwproces. "Met vertrouwen en elkaar iets gunnen als pijlers", zegt de gemeente Simpelveld. Ook Pekela benadrukt het belang van samenwerking: "Dit doen we door mee te denken en ruimte te geven waar kan. We kiezen daarbij voor 'ja, mits' in plaats van 'nee, tenzij'."

Verantwoording

De regionale en streekomroepen vroegen alle 342 gemeenten in Nederland welke nieuwbouwambitie is opgeschreven in de Coalitieakkoorden van 2022 en wat er in vier jaar tijd feitelijk is gebouwd. We kregen antwoord van 280 gemeenten, een respons van 82 procent. De cijfers in dit artikel zijn gebaseerd op die respons.

167 gemeenten hebben zelf een ambitie geformuleerd voor de periode 2022-2026. 90 gemeenten konden die afleiden uit hun ambities voor andere perioden (meestal het tijdvak 2022-2030). 23 gemeenten hebben geen ambitie geformuleerd; die is ook niet op een andere wijze te berekenen.

Op de Caribische eilanden zouden baby's eerder in het jaar een prik tegen het RS-virus moeten krijgen dan in Nederland. Dat adviseert het Radboudumc na onderzoek in samenwerking met Caribische ziekenhuizen en laboratoria.

Het RS-virus komt veel voor en veroorzaakt luchtweginfecties. Vaak levert dat slechts milde verkoudheidsklachten op, maar bij baby's kan dit veel ernstigere klachten opleveren. In sommige gevallen moeten zulke jonge kinderen hierdoor worden opgenomen in het ziekenhuis.

Sinds afgelopen najaar kunnen baby's in Nederland tegen het RS-virus ingeënt worden. Dat gebeurt doorgaans in september of oktober, omdat het virus hier vooral in de herfst en winter voorkomt.

Vooral in regenseizoen

Dat is echter anders voor de Caribische eilanden, blijkt uit het onderzoek. Daar neemt het virus juist toe in het regenseizoen. Het virus is daar vooral aanwezig van juni tot december. Als baby's worden ingeënt in de herfst zijn die antistoffen grotendeels uit het lichaam verdwenen als het RS-virus weer de kop op steekt in juni.

De Nederlandse richtlijnen worden vaak vrijwel volledig overgenomen in het Caribisch deel van het Koninkrijk, maar dat is in dit geval niet handig, vermoedden de artsen van het Radboudumc. Daarom onderzochten zij wanneer het RS-virus piekt op de eilanden Curaçao, Aruba, Sint-Maarten, Bonaire, Sint-Eustatius en Saba.

Het RIVM, dat verantwoordelijk is voor preventierichtlijnen op Curaçao, Aruba en Sint-Maarten, gaat bekijken of de timing van de prik daar aangepast moet worden.

Hoe werkt de RS-prik?

De prik beschermt baby's in hun eerste levensjaar tegen ernstig ziek worden door het RS-virus. De prik die de baby's krijgen, is geen vaccinatie, maar een zogeheten immunisatie. Dat betekent dat de antistoffen tegen het virus al in de prik zitten en niet door de baby zelf hoeven te worden aangemaakt. Met een prik is een baby zes maanden beschermd tegen het RS-virus.

Er is ook een vaccinatie tegen het RS-virus. Die wordt gegeven aan zwangere vrouwen. Zij maken antistoffen aan die dan via de placenta bij de baby terechtkomen. Ook dat biedt zes maanden bescherming tegen het virus.

Het aantal baby's op de intensive care in Nederland is de afgelopen maanden fors gedaald, sinds de invoering van de RS-prik. Dat concludeerde het RIVM vorige maand. De daling is grotendeels te verklaren door de nieuwe prik.

Running a nuclear power plant isn’t an easy task, even with the level of automation available to a 1980s Soviet RBMK reactor. In their continuing efforts to build a full-sized, …read more

If you’ve ever used a ballpoint pen with a clip on the top, you’ve probably noticed they bend pretty easily. The clip relies on you only bending it a small …read more

Zangeres Roxy Dekker heeft twee 3FM Awards in de wacht gesleept. Ze mocht zowel de prijs voor beste artiest als beste song in ontvangst nemen. Die laatste award kreeg ze voor haar nummer Loser.

Roxy Dekker was de enige die twee prijzen kreeg. De award voor de beste groep ging naar Di-rect, Sef kreeg de prijs voor het beste album voor zijn album Lieve Monsters. Hij was in meerdere categorieën genomineerd.

Suzan en Freek sleepten de prijs voor beste livemoment in de wacht. Volgens de zender bezorgden ze "kippenvel" met hun optreden tijdens Concert At Sea, nadat bekend was gemaakt dat Freek ongeneeslijk ziek is. De prijs voor de beste samenwerking ging naar Luna en Russo voor het nummer Voorbestemd.

Ook was er een prijs voor de beste nieuwkomer. Die ging naar de 22-jarige Def. Twee jaar geleden won Roxy Dekker die award. Vorig jaar won Dekker ook al de Popprijs en de Edison Popprijs.

De prijzen werden uitgereikt in TivoliVredenburg in Utrecht.

Door een stroomstoring is het IJsselmeer zouter dan gebruikelijk. De spuideuren van de Stevinsluizen bij Den Oever hebben zondag tijdelijk niet gewerkt. Volgens Rijkswaterstaat is de drinkwaterveiligheid niet in het geding geweest. De oorzaak van de stroomstoring is onbekend.

Rijkswaterstaat probeert het zoute water zo snel mogelijk af te voeren. Het IJsselmeer dient als het ware als nationale regenton en is belangrijk voor de drinkwatervoorziening. Bij de drinkwaterinlaat bij Andijk zijn geen verhoogde concentraties zout gemeten.

Kort voor middernacht

Een grote hoeveelheid zeewater is zondagmiddag via de Stevinsluizen bij de Afsluitdijk het IJsselmeer binnengestroomd. De spuideuren konden bij vloed niet op tijd worden gesloten. Nadat de storing was verholpen, is bij gelijke waterstand het spuicomplex getest en alsnog afgesloten. Dat lukte kort voor middernacht.

Door de grote toevoer van zoet water uit de IJssel is het relatief makkelijk om de 'zoutbel' terug te dringen. Behalve voor het drinkwater is het ook belangrijk voor de natuur om verzilting te beperken.

De 15-jarige Zakaria die eind januari in België in brand werd gestoken, is uit het ziekenhuis. De jongen werd in de Brusselse gemeente Anderlecht in brand gestoken bij een ruzie tussen twee groepen jongeren.

Drie minderjarigen die kort daarna werden opgepakt, zitten vast in een gesloten jeugdinstelling. Ze moeten terechtstaan voor poging tot moord.

Het geweld tussen de twee vriendengroepen ging volgens Zakaria om een wraakactie. Maanden eerder werd hij in een riool gestopt. Hij kon niet meer weg en moest door de riolering lopen om er verderop uit te kunnen. "Daarmee is het eigenlijk gestart", zegt Zakaria tegen de Vlaamse krant Het Laatste Nieuws.

Het leidde bij een confrontatie met de groep die dat op zijn geweten had tot een vechtpartij op 30 januari 's middags, toen die jongens hem uitlachen over het rioolincident. Diezelfde avond ontstond opnieuw een vechtpartij. "Zij waren met negen of tien, wij met vijf."

Week in coma

Er werd volgens Zakaria zeker vijf minuten op hem in getrapt, waarna hij werd overgoten met benzine. Hij had niet verwacht dat hij ook daadwerkelijk in brand zou worden gezet. Toen dat toch gebeurde, sprong hij in het water, waar hij door twee vrienden uit werd gehaald voordat de ambulance arriveerde. Hij liep zware brandwonden op aan zijn benen, billen, handen en een oor en verkeerde in levensgevaar.

De jongen lag een week in coma in het brandwondencentrum in Neder-Over-Heembeek, onderging meerdere operaties en moest daarna nog drie weken herstellen. Inmiddels kan hij weer zelfstandig lopen en eten, hoewel het nog moeizaam gaat. Vandaag mocht hij naar huis, maar hij moet om de twee dagen terug om het verband te laten vervangen.

"De pijn is draagbaar", zegt hij tegen de krant. "Dat was in het begin wel anders. Toen wist ik niet waar ik het had van de pijn." Een van zijn vrienden heeft hem bezocht in het brandwondencentrum. "Ik ben hem heel dankbaar. Dat weerzien was best emotioneel. Ik besef wel dat ik dood had kunnen zijn."

Zakaria vertelt aan de Vlaamse omroep VRT hoe het met hem gaat en hoe het geweld tussen de groepen jongeren uit de hand liep:

De populariteit van 'fysieke' muziek zet door. Nederlanders gaven vorig jaar opnieuw meer uit aan langspeelplaten. De omzet van vinyl steeg met 21 procent ten opzichte van een jaar eerder, tot 45 miljoen euro. Ook de verkoop van cd's zat in de lift.

Dat blijkt uit nieuwe cijfers van NVPI, de brancheorganisatie van de film- en muziekindustrie. In totaal steeg de omzet in de Nederlandse muziekindustrie met 10 procent naar 367 miljoen euro. Streamingplatforms zoals Spotify, Apple Music, Tidal en Deezer waren verantwoordelijk voor 82 procent van die omzet.

Yves Berendse

Nederlandse artiesten deden het opnieuw goed. Van de top 10 van bestverkochte singles kwam de helft van eigen bodem, zoals Beetje van Mij van Antoon, ZAAZAA van Frenna en Terug in de Tijd van Yves Berendse. Roxy Dekker spant de kroon met het bestverkochte album vorig jaar, Mama I Made It.

De groei van het aandeel vinyl en cd's is goed voor de Nederlandse muziekindustrie, zegt Eva de Vroome, woordvoerder van NVPI. Maar die groei betekent niet alles.

"Het overgrote deel van de omzet komt uit streaming, en de groei bij streaming komt met name van streams van luisteraars zonder betaald abonnement", aldus De Vroome. "En die streams leveren een stuk minder op voor een artiest en label."

Uit de cijfers blijkt dat het aantal streams met een betaald account vorig jaar is gestegen met slechts 2 procent. "Daar zit nog ruimte voor groei. Muziek mag nog iets meer op waarde worden geschat." Gemiddeld leveren 1 miljoen streams op Spotify omgerekend voor een artiest tussen de 3000 en 4000 euro bruto op.

Billie Ellish

Vorig jaar bleek uit de Muziekmonitor van NVPI al dat met name jongeren teruggrijpen naar fysieke muziek. 15- tot 17-jarigen kochten het vaakst platen of cd's: 28 procent gaf daar geld aan uit, een stuk hoger dan het gemiddelde van alle bevolkingsgroepen van 19 procent. Ook platenwinkels zien hun clientèle verjongen.

"De interesse voor vinyl groeit door", zegt De Vroome. "Dat is goed nieuws voor artiesten en labels, die daarmee extra inkomsten krijgen." Een langspeelplaat is namelijk een stuk duurder dan een album luisteren op Spotify. Voor 15 tot 20 euro kan je onbeperkt muziek luisteren op Spotify, voor één album ben je zo tussen de 20 en 40 euro kwijt.

Volgens De Vroome kopen muziekliefhebbers vinyl om verschillende redenen. "Zo vinden ze fijn om iets in handen te hebben, de beleving is anders en het geluid wordt vaak als mooier ervaren", zegt ze. "En als je groot fan bent van bijvoorbeeld Billie Ellish, ben je bereid om veel geld neer te zeggen voor haar concert, maar ook voor haar muziek."

Of jongeren naast nieuwe muziek ook tweedehands platen kopen, wil NVPI nog onderzoeken. "Maar het laat wel zien dat mensen op verschillende manieren muziek willen beleven, ze willen niet afhankelijk zijn van één vorm", zegt ze.

De vinylbeleving past ook bij de trend dat jongeren, tegen de stroom van digitalisering in, behoefte hebben aan tastbare producten zoals boeken en analoge camera's.

Kunstmatige intelligentie

Een heikel punt voor de muziekindustrie is de invloed van AI (kunstmatige intelligentie). De Vroome noemt dat een dreiging. "Muziek die door AI wordt gegenereerd en bij het aanbod komt op streamingdiensten, gaat ten koste van inkomsten die artiesten en labels daarvoor krijgen."

Ook streamingfraude komt steeds vaker voor. Daarbij wordt het aantal streams op platforms kunstmatig opgekrikt met behulp van AI-bots, zodat meer inkomsten worden gegenereerd. "De opkomst en verbetering van AI heeft streamingfraude verder een impuls gegeven." Labels en platforms werken steeds vaker samen om dat tegen te gaan.

Dat Nederlandse artiesten het zo goed doen, is niet nieuw, zegt De Vroome. In de afgelopen drie jaar zaten bij de bestverkochte singles en albums al veel Nederlandse artiesten, en die groei zet zich door.

Er is daar niet één oorzaak voor te noemen, zegt ze. "Ik denk dat in deze onzekere tijden in de wereld mensen iets meer naar binnen zijn gericht, en een lokaal product zoeken. Dat zie ik ook terug bij labels, die inzetten op een lokaal product. "Dat zorgt mogelijk voor meer verbintenis."

Ook denkt ze dat talentshows waarin Nederlandse artiesten zijn doorgebroken, mogelijk hebben bijgedragen aan de populariteit van Nederlandse muziek. Dat is een ontwikkeling die al langer gaande is.

Ook de invloed van sociale media zoals TikTok is steeds belangrijker, waar muziek zich razendsnel verspreidt en viral raakt, zoals het studentenlied Lotje.

If all you want is just a basic WiFi extender that gets some level of network connectivity to remote parts of your domicile, then it might be tempting to get …read more

De snel stijgende gasprijs van de laatste dagen kan bij consumenten herinneringen oproepen aan de energiecrisis van vier jaar geleden. Toen was het de inval in Oekraïne en het stoppen met Russisch gas. Nu is het een oorlog in het Midden-Oosten. We zijn nog lang niet op punt van toen, maar er is duidelijk wel iets aan de hand.

Consumenten leggen hun vragen neer bij energieleveranciers. Ze willen weten wat de huidige situatie voor hen betekent.

Waardoor wordt de stijging van de gasprijs veroorzaakt?

Dat heeft alles te maken met de Amerikaans-Israëlische aanvallen op Iran. Iran reageerde door de Straat van Hormuz af te sluiten. Via die zeeroute wordt veel vloeibaar gas (lng) verscheept, maar nu dus niet.

De geblokkeerde Straat van Hormuz uitgelegd:

De blokkade van de zeeroute leidt wereldwijd tot zorgen over de beschikbaarheid van gas. "Nederland is zelf niet heel afhankelijk van gas uit het Midden-Oosten, maar in Azië zijn ze dat wel", vertelt energie-expert Martien Visser.

De prijs van gas gaat nu dus omhoog, onder meer vanwege Aziatische landen die op hetzelfde gas azen als Nederland, zoals gas uit de Verenigde Staten. "Europa en Azië worden als het ware uit elkaar gespeeld om hoger te bieden", zegt Visser. "Zo werkt de markt."

Hoe hoog is de stijging eigenlijk?

Vergeleken met 2022 vallen de energieprijzen tot nu toe mee. Op het hoogtepunt kwam de gasprijs destijds uit boven de 300 euro per megawattuur. De prijs van nu is een stuk lager, maar komt wel ruim boven de 55 euro uit. Eind 2025 schommelde de prijs nog rond de 30 euro.

De prijsstijging van gas schiet omhoog, maar het valt mee in vergelijking met 2022:

"Het valt niet te voorspellen wat de prijzen gaan doen", zegt Vattenfall. De energiemaatschappij bevestigt aan de NOS dat ze deels is gestopt met het aanbieden van vaste contracten. Dat is niet gek, zegt expert Visser. "Dat heeft te maken met onvoorspelbaarheid op de markt." Er is een te groot risico dat leveranciers hun beloftes niet kunnen waarmaken.

Welke vragen stellen consumenten?

Veel energieleveranciers worden overspoeld met vragen. "We krijgen inderdaad meer vragen bij de klantenservice", zegt Eneco. Bij Essent spreken ze van twee keer zo veel belletjes als normaal: "En vandaag komt daar naar verwachting nog een verdubbeling bovenop", zegt een woordvoerder.

Bij Vattenfall spreken ze van "een forse toename". "Mensen willen weten of de situatie gevolgen heeft voor hun rekening."

Mensen willen bijvoorbeeld weten wat een nieuw vast contract voor hen zou betekenen. Mensen weten dan beter hoeveel ze gaan betalen, "maar als je dat nu afsluit, betaal je waarschijnlijk meer dan als je dat twee weken geleden had gedaan", zegt energie-expert Visser.

Hoe gaat het nu verder?

De gasvoorraad is met minder dan 11 procent nog nooit zo laag geweest. "De verwachting is heel lang geweest dat er deze zomer veel vloeibaar gas beschikbaar zou zijn", zegt energie-expert Martien Visser. "Daarom hebben grote energiebedrijven het aanvullen van de gasvoorraad uitgesteld." De voorraad weer aanvullen kan, als de gasprijs hoog blijft of nog verder stijgt, wel duurder uitpakken.

Wel benadrukt hij dat we het voorlopig nog wel redden met de gasvoorraden. "Dat heeft te maken met het warmere weer", zegt Visser. "Wel is het belangrijk dat de gasvoorraad tegen het einde van de zomer voldoende gevuld is, zodat we de winter doorkomen."

Verschil vast, variabel, dynamisch

Als je een vast contract neemt voor een bepaalde periode (vaak 1, 2 of 3 jaar) dan heb je die hele periode dezelfde energietarieven. Als ondertussen de variabele tarieven stijgen en hoger zijn dan die van je vaste contract dan heb je dus geluk. Als ze dalen dan heb je pech, want dan betaal je meer dan met een variabel contract. Je kan een vast contract niet zomaar voortijdig opzeggen. Je moet dan namelijk eerst betalen voor het financiële verlies dat je leverancier lijdt.

Bij een variabel contract kunnen energiebedrijven de tarieven aanpassen. Meestal doen ze dit twee keer per jaar, op 1 januari en 1 juli. Ze moeten dat minstens 30 dagen van tevoren doorgeven. Je kan een variabel contract altijd kosteloos opzeggen en overstappen naar een andere leverancier.

Bij een dynamisch contract verandert de prijs voortdurend, iedere dag of zelfs ieder uur. Meestal kun je een dag van tevoren zien hoe laat welke prijs geldt. Het is dan extra aantrekkelijk om op bepaalde tijden veel of juist weinig elektriciteit te gebruiken. Je draait bijvoorbeeld een wasje of laad je elektrische auto op als er veel zon is, zonnepanelen veel leveren en daardoor de elektriciteitsprijs laag is. Ook een dynamisch contract kun je altijd kosteloos opzeggen.

In de VS is een vader schuldig bevonden een dodelijke schietpartij door zijn 14-jarige zoon. De man had zijn kind het vuurwapen cadeau gegeven en is nu schuldig bevonden aan viermaal doodslag. Het komt volgens Amerikaanse media zelden voor dat een ouder wordt vervolgd voor een school shooting door een kind.

De 14-jarige Colt Gray schoot in september 2024 twee leerlingen en twee docenten dood. De fatale beschieting vond plaats op de Apalachee High School in Winder, in de zuidelijke staat Georgia. Tegen de minderjarige loopt ook een rechtszaak, maar zijn vader is vandaag in twee uur tijd schuldig bevonden door een jury.

Vader Colin Gray had zijn kind het geweer als kerstcadeau gegeven. De 55-jarige probeerde in de rechtbank zijn onschuld te bewijzen en zei dat hij probeerde een goede vader zijn. Gray zei dat hij zich niet had kunnen voorstellen dat Colt dit zou doen.

'Roekeloos'

Volgens de aanklagers heeft de vader de schietpartij mogelijk gemaakt door zijn zoon roekeloos te bewapenen. Hij was bovendien op de hoogte van de verslechterde geestelijke gezondheid van zijn kind. De vader hoort later wat zijn straf is. Gray kan een gevangenisstraf krijgen tot ruim honderd jaar.

De minderjarige zoon wordt vervolgd volgens het volwassenrecht. De nu 16-jarige Gray beweert dat hij onschuldig is, maar het staat vast dat hij de schutter is geweest. De volgende zitting in de rechtszaak is later deze maand.

Schietpartijen op scholen en andere openbare plekken zijn een terugkerend probleem in de Verenigde Staten. Sinds de jaarwisseling zijn er al tientallen beschietingen geweest waarbij minstens vier mensen werden verwond. Het recht op het wapenbezit staat in de Amerikaanse grondwet.

Het is precies gegaan zoals schilder Piet Hein van Asperen (1895-1969) uit Harlingen al ver voor zijn dood had bepaald. Zijn schilderij Even Rusten is veilig en wel terug bij zijn familie, meldt Omrop Fryslân. Daarbij speelde een oproep op sociale media een grote rol.

Even Rusten, het portret van een ietwat sombere man in traditionele kleding met rode halsdoek en pet, hing tot voor kort in ouderencentrum Almenum in Harlingen.

Daar moest het weg omdat er op die locatie 130 nieuwe, energiezuinige appartementen worden gebouwd.

Streng

Toen woningcorporatie De Bouwvereniging het schilderij van de muur haalde, vond iemand een briefje achterop. "Dit schilderij mag niet verder uitgeleend of verkocht worden, onder welke omstandigheid dan ook", had Piet Hein van Asperen ooit streng op dat briefje getypt.

De Bouwvereniging besloot die opmerking serieus te nemen. Onder de kop 'Help ons dit schilderij terug te geven aan de familie!' deed de woningcorporatie een oproep op Facebook, met een foto van het schilderij.

Achterkleindochter

Met succes. De oproep bereikte binnen drie dagen bijna 30.000 mensen, onder wie Nadine van Asperen. "Hoi! Via via heb ik dit bericht doorgestuurd gekregen, ik zou graag met jullie in contact komen. Zelf ben ik de achterkleindochter van Piet Hein", reageerde zij.

"Het eerste wat je denkt is: wat voor geks gaat er rond over mijn familie op social media", zegt ze nu tegen de lokale Omroep Zilt. Maar toen ik de oproep zag, stuurde ik meteen een screenshot naar mijn vader."

Haar vader Marcel van Asperen reageert al net zo enthousiast. "We weten dat een hele hoop schilderijen van mijn grootvader zijn weggegeven, verkocht of zoekgeraakt, dus dit was toch speciaal."

Ontmoetingsplek

Toch komt het schilderij niet bij een Van Asperen boven de bank te hangen. Na overleg heeft de familie besloten het schilderij aan het nieuwe Almenum (terug) te schenken. Waarschijnlijk wordt het geveild: de opbrengst gaat dan naar de inrichting van de nieuwe recreatiezaal.

"Dankzij de familie kan het schilderij bijdragen aan een fijne ontmoetingsplek voor bewoners", zegt Anja Feenstra van De Bouwvereniging.

Het is onrustig in de AfD. De partij is in verlegenheid gebracht door meerdere gevallen van vriendjespolitiek en mogelijke zelfverrijking. Duitse media brachten de afgelopen weken talloze gevallen aan het licht, soms gevoed door lekkende AfD'ers. De partij is nu in actie gekomen en zet minstens één Bondsdaglid uit de fractie.

Het gaat om Jan Wenzel Schmidt. De AfD'er uit Saksen-Anhalt wordt gezien als de aanstichter van het nepotismeschandaal. Nadat hij zelf werd beschuldigd van fraude en nepotisme, deed Schmidt een boekje open over vriendjespolitiek bij zijn partijgenoten. Volgens hem worden onderling baantjes toebedeeld aan familieleden en wordt er geld verduisterd.

Dat kost hem nu zijn baan. Volgens Duitse media stemde zo'n 80 procent van de fractieleden voor zijn vertrek, vanwege het beschadigen van de partij.

De partijtop heeft ook stappen genomen tegen vicefractievoorzitter Stefan Keuter. Hij zou zijn vriendin in dienst hebben, hoewel hij ontkent een relatie te hebben met de vrouw met wie hij op vakantie gaat en een adres deelt. Uitgerekend Keuter was binnen de Bondsdagfractie verantwoordelijk voor personeelszaken. Die functie is hem nu ontnomen, meldt de AfD in een persbericht van één zin.

Naast Keuter worden nog tientallen andere AfD'ers op deelstaat- en federaal niveau beschuldigd van vriendjespolitiek.

Niet verboden

Eigenlijk zou de AfD in opperbeste stemming moeten zijn. Afgelopen week oordeelde een rechter dat de partij voorlopig niet als extreemrechts mag worden gezien. Ook zet de stijging in de peilingen door, landelijk peilt de AfD als grootste partij. In Saksen-Anhalt kan de AfD bij verkiezingen in september zelfs de absolute meerderheid halen.

Juist in die deelstaat worden maar liefst acht AfD'ers beschuldigd van nepotisme. De leider van de AfD Saksen-Anhalt zou zijn vader voor 7725 euro per maand voor een partijgenoot laten werken. Een ander zou maar liefst vijf familieleden voor de partij laten werken. Niet altijd is duidelijk welk werk zij uitvoeren.

Het is verboden om je eigen gezin of partner in dienst te nemen, maar het is toegestaan wanneer diegene voor een partijgenoot werkt. En dat is wat er in de meeste gevallen gebeurt. Zulke 'kruislingse tewerkstelling' mag, maar is volgens critici moreel twijfelachtig. Ook andere partijen kennen zulke voorbeelden.

De coalitiepartijen pleiten nu voor strengere regels. Bondskanselier Merz zegt liever geen nieuwe regelingen in te voeren, maar "gezien de omvang van het misbruik is dat onvermijdelijk". Ook wordt nagedacht over een maximumaantal personeelsleden per volksvertegenwoordiger.

Machtsstrijd

AfD-leider Weidel noemde de beschuldigingen aanvankelijk "ongegrond en overdreven". Co-voorzitter Chrupalla erkende dat het een "nare bijsmaak" geeft. Een van de beschuldigde AfD'ers zegt het juist goed te vinden wanneer familieleden voor de partij werken. "Vertrouwen is cruciaal." Volgens hem moet de partij vrezen voor infiltratie door journalisten en informanten van de veiligheidsdienst.

De reactie van de partijtop kan rekenen op felle kritiek van een groep AfD'ers rond Björn Höcke, de leider van de extremistische Thüringse afdeling. Zij willen dat de kwestie tot de bodem wordt uitgezocht. Duitse media citeren uit een interne brief waarin de groep het "wangedrag" en de "zelfverrijking" bekritiseert.

Zo wordt het schandaal aangegrepen om interne machtsconflicten uit te vechten. Volgens Der Spiegel lekken AfD'ers informatie van concurrerende partijgenoten over vriendjespolitiek doelbewust naar Duitse media.

De beschuldigingen van nepotisme worden ook gebruikt om rekeningen te vereffenen. Zo beschuldigde AfD-Bondsdaglid Martina Uhr vorige maand de leider van de Nedersaksische AfD van fraude en autoritair gedrag. Kort daarop lekte uit dat haar partner en dochter voor de partij werken, waarna werd geprobeerd haar uit de partij te zetten.

Aantasting partij

Sinds de oprichting in 2013 heeft de AfD al meerdere interne conflicten doorstaan. Waar het doorgaans gaat over een machtsstrijd tussen gematigde en radicale flanken, draait het nu om de geloofwaardigheid van de partij.

De beschuldigingen van nepotisme ondermijnen het beeld van de protestpartij, die het opneemt tegen de corrupte klasse, "die da oben". De AfD belooft een alternatief voor de 'corrupte elite', maar blijkt zelf ook niet gevrijwaard van de zelfverrijking waarop ze de politieke elite aanvalt.

De partijtop hoopt de onrust te bezweren, onder meer door een commissie in te stellen en de personele consequenties van vandaag. Het is maar de vraag of de storm op korte termijn gaat liggen. De schade tussen verschillende flanken is al aangericht.

One of the ongoing rumors and scandals in professional cycle sport concerns “motor doping” — the practice of concealing an electric motor in a bicycle to provide the rider with …read more

Het Israëlische leger heeft opnieuw aanvallen uitgevoerd op doelen in Iran. Een van de getroffen locaties is een gebouw van de Raad van Experts in de stad Qom, blijkt uit door de NOS geverifieerde beelden. Deze raad beslist over de volgende opperste leider van Iran, na de dood van Ali Khamenei.

Het is niet bekend of er leden van de 88-koppige raad in het pand waren. Israëlische media melden op basis van bronnen binnen het Israëlische leger dat leden van de raad zich in het gebouw hadden verzameld.

Het Iraanse staatspersbureau Mehr spreekt van een oud gebouw dat niet werd gebruikt voor bijeenkomsten, maar dat is niet te verifiëren.

Op deze beelden ziet het gebouw er compleet verwoest uit:

Staatspersbureau Tasnim meldt ook dat een ander pand van de Raad van Experts in Teheran is geraakt bij een luchtaanval. Beide gebouwen waren volgens het Iraanse staatspersbureau Fars al vóór de aanvallen geëvacueerd.

Of bij de nieuwe aanvalsronde ook het Amerikaanse leger meedoet, is niet duidelijk. Het centrale commando van de VS in het Midden-Oosten communiceert minder vaak over de oorlogshandelingen dan het Israëlische leger.

Behalve Qom zijn ook Teheran en het centraal gelegen Isfahan onder vuur genomen, meldt het Israëlische leger. Doelwit waren volgens Israël industrieterreinen waar ballistische raketten worden geproduceerd. Ook zouden opslagplaatsen voor raketten zijn geraakt.

'Dodental Iran naar 787'

Vanochtend meldde hulporganisatie Rode Halve Maan dat het dodental als gevolg van de Amerikaans-Israëlische aanvallen is opgelopen naar 787. Bij gebrek aan onafhankelijke journalisten in Iran is het moeilijk om een goed beeld te krijgen.

Duidelijk is wel dat er vandaag in de stad Minab een rouwstoet was voor de slachtoffers van een aanval op een meisjesschool. Dat is te zien op beelden die door Iraanse staatsmedia zijn gedeeld en die geverifieerd zijn door zowel de NOS als The New York Times.

Afgelopen weekend werd de basisschool volgens Iran geraakt door een Israëlische raket. Iraanse staatsmedia melden dat er ruim 160 doden zijn gevallen. Wat er precies is gebeurd, is nog altijd onduidelijk. De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Rubio stelt dat de VS een school niet met opzet zou aanvallen.

Midden-Oostencorrespondent Daisy Mohr:

"Het was een heel zware dag in Iran, vooral in Teheran. Ik sprak vanmiddag iemand die daar zat terwijl er hard gebombardeerd werd. Die persoon zei dat de aanvallen veel heviger klonken dan de voorgaande dagen. Het lijkt alsof er andere wapens worden ingezet. En dat is precies wat Trump eerder aangaf, dat de VS nog harder tekeer zal gaan in Iran.

Wat er in Qom is gebeurd bij het pand van de Raad van Experts is heel lastig te achterhalen. We horen vanuit Israël dat er allerlei belangrijke leiders aanwezig waren, maar Iran ontkent dat. Uit de beelden van het gebouw die nu naar buiten zijn komen is niet op te maken wie daar aanwezig was."

Ook vandaag heeft Iran als vergelding in de hele Golfregio aanvallen uitgevoerd. Zo is de Amerikaanse ambassade in de Saudische hoofdstad Riyad door een drone bestookt. Daar vielen geen slachtoffers.

Verder is de Amerikaanse ambassade in Koeweit geraakt, net als een brandstofopslag in Oman en een olie- en gasbedrijf in de Verenigde Arabische Emiraten.

Onder meer Nederland, België en Frankrijk zijn begonnen met het terughalen van burgers. Zo vliegen vanavond zeker 83 Nederlanders met een KLM-vlucht terug uit Oman. De VS heeft vannacht alle Amerikanen in het Midden-Oosten gevraagd om te vertrekken "vanwege ernstige veiligheidsrisico's".

Deze Nederlanders kwamen gisteravond vanuit Abu Dhabi aan op Schiphol:

Ook Libanon wordt bij de oorlog betrokken. Israël maakte vanochtend bekend dat het een grondoperatie is begonnen in het zuiden van dat land. In het grensgebied zijn soldaten gepositioneerd, "als onderdeel van een versterkte voorwaartse verdedigingslinie".

Vanochtend zeiden Libanese staatsmedia dat het leger is begonnen met het evacueren van zijn posities aan de grens met Israël. Ook worden troepen naar andere posten verplaatst.

Sinds gisteren zijn volgens het Libanese ministerie van Volksgezondheid ruim veertig doden gevallen bij Israëlische bombardementen. Nog eens 246 mensen raakten gewond. In deze statistieken is geen onderscheid gemaakt tussen militanten of burgers.

Volgens de VN-vluchtelingenorganisatie zijn minstens 30.000 Libanezen op de vlucht geslagen door het opgelaaide conflict tussen Hezbollah en Israël.

Het conflict over de jeugdzorg in Lelystad escaleert. Jeugd Lelystad (JEL) kan geen gebruik meer maken van de eigen computers omdat de toegang door de gemeente is geblokkeerd. De directeur van JEL is vandaag op non-actief gesteld. Ook dreigt ruim een maand nadat al twee wethouders opstapten, nu een derde wethouder te vertrekken, meldt Omroep Flevoland.

De openlijke ruzie is opmerkelijk omdat Jeugd Lelystad in 2021 werd opgericht om jeugdhulp efficiënter in te richten en om strakker op de financiën te zitten. Iedereen die in Lelystad jeugdhulp nodig heeft, moet sinds 2021 via JEL een beschikking aanvragen, waarmee de hulp wordt vergoed.

Sinds 2021 waren er tal van conflicten. Vorig jaar spande de Geestelijke Gezondheidsorganisatie een kort geding aan omdat JEL weigerde de zorg aan 273 kinderen te vergoeden. Het ging om gespecialiseerde zorg voor kinderen met ingewikkelde psychische problemen, zoals psychoses, borderline en schizofrenie. Het kort geding werd op het laatste moment ingetrokken, nadat de rechter had aangedrongen op het maken van afspraken.

Er volgden meer rechtszaken. Raadsleden zeiden signalen te krijgen van medewerkers in de jeugdzorg "dat het zo niet langer ging". Bij Omroep Flevoland meldden ouders dat hun kinderen niet de zorg kregen die ze nodig hadden.

Nieuwe dimensie

Begin dit jaar kreeg de ruzie over het functioneren van JEL een nieuwe dimensie toen wethouders kritiek uitten op de eigen ambtenaren. Omroep Flevoland citeerde documenten waarin een aantal wethouders sprak over een "gebrek aan vakbekwaamheid". De ambtenaren zouden de uitvoering van beleid tegenwerken, waardoor de jeugdzorg vertraging opliep.

Op hun beurt klaagden de ambtenaren over grensoverschrijdend en intimiderend gedrag van de wethouders Dennis Grimbergen (VVD) en Annemiek Messelink-Dijkstra (InwonersPartij). Zij stapten tijdens de raadsvergadering van 27 januari op. "Wij willen geen deel uitmaken van een systeem waar wij niet achter kunnen staan", zei Grimbergen.

Geblokkeerd

Het conflict over JEL was daarmee niet voorbij. De jeugdzorgorganisatie kan sinds vorige week z'n werk niet meer doen, omdat de gemeente de toegang tot de computers heeft geblokkeerd. "Sinds 23 februari 2026 is Jeugd Lelystad niet langer in staat om toewijzingen of beschikkingen af te geven, in te zien of te wijzigen", stelt JEL op de eigen website.

In een brief van vorige week wijt JEL-directeur Tanja Boeije dat aan "eenzijdig ingrijpen door de gemeente, zonder daarover vooraf overleg te voeren met mij als directeur-bestuurder."

Boeije, die vandaag door het gemeentebestuur op non-actief is gesteld, legt de schuld voor het blokkeren van de systemen volledig bij de baas van de ambtenaren, gemeentesecretaris Carla Swart. Zij zou het eenzijdig hebben besloten.

Zonder overleg

Ook wethouder Piet van Dijk (InwonersPartij) zegt dat de gemeentesecretaris dat besluit eenzijdig heeft genomen. In een email aan alle fractievoorzitters schrijft hij dat Swart "zonder enige vorm van overleg met mij" het computersysteem van JEL heeft geblokkeerd.

Van Dijk schrijft dat hij als wethouder zo niet kan functioneren en zou moeten opstappen. Maar dat doet hij niet. "Onder normale omstandigheden zou ik in deze situatie aftreden, maar dat zou betekenen dat de komende periode met één wethouder bestuurd moet worden. Formeel kan dat, maar praktisch is het vrijwel onmogelijk en in mijn ogen onaanvaardbaar en te risicovol", aldus Van Dijk. "Vooral omdat het stelsel jeugdzorg en de partners daarin aandacht behoeven."

Overmorgen komt de gemeenteraad terug van verkiezingsreces voor een debat. Volgens voorlopige doorrekeningen die Omroep Flevoland heeft ingezien koerst de stad dit jaar af op een tekort in de jeugdzorg van 1,1 miljoen euro. Zonder ingrijpen kan dat tot 2030 oplopen tot 13,4 miljoen euro.

Politiemensen uit het hele land hebben de afgelopen tijd in politiesystemen gezocht naar informatie in de zaak-Lisa. Het gaat om in totaal zo'n 1700 medewerkers, werd vandaag bekend. De meesten werken waarschijnlijk niet aan de zaak.

In de beroepscode van de politie is vastgelegd dat medewerkers zorgvuldig moeten omgaan met vertrouwelijke informatie. "Politiemedewerkers mogen de informatiesystemen alleen gebruiken als dat noodzakelijk is voor het uitvoeren van hun werk", schrijft minister Van Weel van Justitie en Veiligheid in een reactie aan de Tweede Kamer.

De familie van Lisa, die op gruwelijke wijze werd vermoord, is "diep geraakt" door de gedachte dat anderen uit nieuwsgierigheid of andere motieven in het dossier hebben gekeken.

"Het is ontzettend pijnlijk dat zoveel mensen dat hebben gedaan", zegt advocaat Wendy van Egmond, die de familie bijstaat. "Ze zijn erg geschrokken. Het komt niet bij je op dat iemand die een eed of gelofte aflegt op zo'n manier misbruik maakt van gegevens."

112-gesprek Lisa niet te horen

De korpsleiding van de politie vindt het ook onacceptabel dat dit is gebeurd. "We vinden het niet kunnen dat politiemensen kijken naar gegevens die niet behoren bij hun taak", zegt plaatsvervangend korpsleider Wilbert Paulissen tegen de NOS.

De gegevens die politiemensen hebben ingekeken, zijn vooral meldkamergegevens, alles wat er rond de eerste melding is gebeurd, legt hij uit. De melding die Lisa zelf bij 112 deed, was niet te beluisteren. Ook het onderzoeksdossier is afgeschermd en alleen toegankelijk voor mensen die eraan werken.

"Politiemensen, vooral in het blauw, moeten bij veel data kunnen. Maar we vinden dat ze alleen de informatie mogen bekijken die ze nodig hebben voor hun werk", zegt Paulissen.

Geen gevolgen

Alle medewerkers die de dossiers hebben ingekeken, krijgen een brief en moeten in een gesprek met hun leidinggevende tekst en uitleg geven. Ze krijgen nogmaals te horen dat dit niet de bedoeling is. "Het is de eerste keer dat we dit doen, 1700 brieven en 1700 gesprekken", aldus Paulissen. Maar daar blijft het in principe bij.

Hoe werkt het controlesysteem van de politie?

Sinds eind 2020 controleert de politie welke vertrouwelijke informatie medewerkers opzoeken in de politiesystemen. Dat werd ingevoerd om te voorkomen dat er wordt gelekt naar criminelen. Het systeem kan opvallend zoekgedrag vroegtijdig herkennen.

Het registreert wie er inlogt, wat er wordt bekeken en wanneer. Het detecteert ook of iemand opvallend veel informatie opvraagt of naar heel opvallende dingen zoekt. Zo kon de politie erachter komen dat het in het geval van Lisa om 1700 medewerkers ging.

Het kijken naar meldkamergegevens zoals in deze zaak, valt volgens de politie niet meteen op, omdat veel medewerkers in het hele land noodzakelijke informatie opvragen. Denk aan agenten die iemand controleren en willen weten met wie ze te maken hebben en bijvoorbeeld hondengeleiders of arrestatieteams die bepaalde informatie nodig hebben.

Het 'protective monitoring'-systeem maakt er dus geen melding van als iemand eenmalig meldkamergegevens over een bepaald incident opzoekt. Wel wordt alles geregistreerd, zodat precies na te gaan is wie wat heeft opgezocht.

De politie gaat wel bekijken of sommige dossiers nog beter moeten worden afgeschermd, of dat er extra cursussen gegeven moeten worden over het omgaan met vertrouwelijke informatie. "We hopen dat we hiermee een volgende stap maken in een proces waar we al lang mee bezig zijn, om dit uit te bannen binnen de politie."

Systeem veranderen

Voor advocaat Van Egmond van de familie is dat niet genoeg. Zij vindt dat de systemen beter beveiligd moeten worden. "Bij slachtofferhulp is het onmogelijk om in het dossier van een ander te kijken en heeft het grote gevolgen als het toch gebeurt. Ook in een ziekenhuis sta je meteen op straat als je zoiets doet."

Volgens haar mag het neuzen in dossiers door mensen die er niets mee te maken hebben meer gevolgen hebben. "Het is de vraag of zij wel inzien wat het doet met nabestaanden. Uit de reactie van de plaatsvervangend korpschef leid ik niet af dat er bewustzijn is wat dit met mensen doet.

Paulissen gaat er niet van uit dat dit soort dingen elke dag gebeurt. Hij benadrukt dat er veel aandacht voor integriteit is in de opleiding. Maar er werken 40- tot 50.000 mensen in de operationele dienst dus ik kan geen garantie geven dat het nooit meer gebeurt."

Hoe om te gaan met de aanval van de Verenigde Staten en Israël op Iran? Ook voor het kabinet is het "een worsteling", erkende minister Berendsen (CDA, Buitenlandse Zaken) vandaag tijdens het vragenuur.

In de Tweede Kamer lijkt niemand er rouwig om dat het Iraanse regime, dat de bevolking hard onderdrukt, wordt aangepakt. Maar of dat op de juiste manier gebeurt, daarover verschillen de politieke partijen erg van mening: het ene deel van de Kamer staat volledig achter de aanval, terwijl partijen op het linker spectrum zeer kritisch zijn.

'Zuinige reactie'

Het kabinet kwam afgelopen dagen met meerdere reacties op de aanval. Dit weekend riep Berendsen in een statement op tot "terughoudendheid" en om "escalatie te voorkomen". Na een paar dagen veranderde dat, toen hij zei "begrip" te hebben voor de aanval "gezien het enorme risico en de dreiging die uitgaat van het Iraanse regime".

"Had die reactie niet eerder kunnen komen, en had de bewoording niet steviger gekund?", vroeg Ruben Brekelmans, de nieuwe VVD-fractievoorzitter, tot voor kort minister van Defensie. Hij kreeg bijval van onder meer de SGP, Groep Markuszower en JA21.

"We vonden de reactie ook wat zuinigjes, maar zijn blij dat het kabinet begrip opbrengt voor de militaire interventie", zegt bijvoorbeeld Michiel Hoogeveen van JA21. Markuszower gaat nog een stuk verder: hij zou Amerika en Israël zelfs militaire steun willen geven. "En het minimale wat je kan doen is politieke steun geven", zo vindt hij.

'Hoe rijmt dit met elkaar?'

Op links zijn er vooral vragen of het kabinet de aanval van de Verenigde Staten en Israël niet juist veel harder moet veroordelen. "Ik heb veel moeite met het begrip dat de minister uit voor de aanval, terwijl hij ook zegt dat landen zich aan het internationaal recht moeten houden", zegt Volt-leider Laurens Dassen. "Hoe rijmen die twee zich met elkaar?"

Ook onder meer GroenLinks-PvdA, Partij voor de Dieren, SP en Denk zijn om deze reden kritisch. "Je bent niet voorstander van het internationale recht, maar nu even niet", vindt bijvoorbeeld Sarah Dobbe van de SP. "Dit is geen bevrijdingsactie voor het volk van Iran, maar een actie voor de olie en de belangen van Trump."

Vuurdoop in de Tweede Kamer

Het vragenuur in de Tweede Kamer is voor Berendsen meteen zijn vuurdoop als minister van Buitenlandse Zaken. Hij probeerde vooral geen enkele partij voor het hoofd te stoten, want ook binnen zijn eigen coalitie wordt er verschillend over de aanval op Iran gedacht.

Waar Brekelmans (VVD) "een stevige" reactie eist, vraagt Hanneke van der Werf (D66) zich af of de aanval van de Verenigde Staten en Israël wel zal leiden tot "een vrij en veilig Iran". Berendsen blijft benadrukken dat de kwestie "lastig" is en "niet zwart-wit". "We kunnen er zeker van zijn dat we dit gesprek vaker met elkaar zullen voeren", zo voorspelt hij.

Op vragen over het weghalen van mensen uit het Midden-Oosten zegt de minister van Buitenlandse Zaken dat het erg lastig is om Nederlanders weg te halen, bijvoorbeeld omdat het niet altijd veilig voor ze is om een vliegveld te bereiken.