NOS Nieuws - Algemeen

Ruim een week geleden gebeurde wat al maanden in de lucht hing: Israël en de VS begonnen met het bombarderen van aartsvijand Iran. Het regime is met de dood van de opperste leider Khamenei weliswaar onthoofd, maar nog niet gevallen.

Volgens experts is de angel nog lang niet uit het conflict: inmiddels zijn ook Golflanden en Koerdische millities betrokken bij de oorlog en ook Europese bondgenoten als Frankrijk sturen militaire schepen naar het Midden-Oosten.

Tegenstrijdigheid

Volgens Peter Wijninga, defensiespecialist verbonden aan onderzoekscentrum HCS, is het einde van de oorlog pas in zicht als de VS en Israël tevreden zijn over het resultaat. "Wat dat precies betekent weten we niet. Je hoort daar tegenstrijdige geluiden over vanuit de VS."

Zo zei president Trump kort na het begin van operatie Epic Fury dat de bombardementen bedoeld waren om het regime omver te werpen en riep hij Iraniërs op in opstand te komen. Minister Hegseth van Defensie kwam later met een ander geluid: het doel van de operatie was geen regimeverandering, maar het vernietigen van de Iraanse aanvalsraketten. Ook minister Rubio van Buitenlandse Zaken zei dat regime change niet het belangrijkste was.

"Het is ontzettend verwarrend als je naar Trump of zijn ministers luistert", zegt Midden-Oosten-kenner en journalist Abdou Bouzerda. "Het lijkt erop dat de Amerikanen niet echt een plan hebben voor de day after. Ze zijn nu vooral bezig met bombarderen."

Inmiddels heeft Israël het offensief uitgebreid naar Libanon, waar volgens het leger Hezbollah-strijders zich verschuilen. Volgens Bouzerda lijkt daar een duidelijkere strategie achter te zitten. "Daarmee wil Israël het Iraanse regime verder verzwakken door hun bondgenoten aan te pakken."

Wil Amerika nu wel of niet een regimeverandering? Nieuwsuur zocht het uit:

De VS en Israël kunnen de oorlog die zij zelf zijn begonnen voorlopig voortzetten, verwacht Wijninga. Ze zijn goed uitgerust en getraind, al zijn hun voorraden niet onbeperkt.

De grootste uitdagingen liggen volgens Wijninga dan ook bij Iran. De aanvallen van de VS en Israël vernietigen onder meer Iraanse lanceerinstallaties, drones en opslagplaatsen. "En die krijgen ze ook niet zomaar aangeleverd door hun bondgenoot Rusland, dat de munitie zelf hard nodig heeft voor de oorlog in Oekraïne."

Meer dan aan het begin van de oorlog is het conflict een oorlog van cijfers geworden, zegt Bouzerda. "Je ziet dat Iran ontzettend veel raketten en drones heeft afgeschoten, echt ongekende aantallen. Daar hangt een prijskaartje aan."

Dat laatste geldt uiteraard ook voor de Amerikanen en de Golfstaten die worden getroffen door de Iraanse aanvallen. "Die moeten de raketten uit de lucht schieten met interceptors, die ontzettend duur zijn en moeilijk te produceren." Zo berekende denktank CSIS uit dat de oorlog in Iran de Amerikaanse staatskas bijna 800 miljoen euro per dag kost.

Iraniërs hoop gegeven

Het is moeilijk om een exacte inschatting te geven wanneer de oorlog ten einde komt, zeggen beide experts. "Als je niet echt een doel hebt, dan kun je ook niet een tijdspad formuleren", aldus Bouzerda. Het gevaar is dat je uiteindelijk terechtkomt in een avontuur, in een ravijn, waarbij het uiteindelijk niet vier of zes weken duurt, maar misschien wel drie maanden of een half jaar."

Nu de Verenigde Staten de oorlog in gang hebben gezet, moeten ze die ook afmaken, zegt Wijninga. Hij verwijst daarbij naar de bekende uitspraak if you break it, you own it van Colin Powell, voormalig minister van Buitenlandse Zaken. Dat zei hij tegen president Bush voordat hij Irak binnenviel.

Hoelang de VS en Israël het gaan volhouden, hangt af van hun vasthoudendheid, zegt Wijninga. "En of een deel van het reguliere leger zich tegen het Iraanse regime keert en aan de zijde van het volk durft te staan."

NOS op 3 maakte een video over hoe de VS Iran vijanden zijn geworden:

De Europese Unie staat aan de zijlijn van de oorlog, maar de prijs zullen Europese landen hoe dan ook moeten betalen, verwacht Bouzerda.

"Er zou een moment kunnen komen dat de EU meer initiatief neemt, wat je al ziet bij lidstaten als Frankrijk. Alleen al omdat de eigen bevolking gaat morren over de oplopende olie- en voedselprijzen."

De kans is groot dat Europa zich uiteindelijk, puur vanuit eigen belang en vooral economisch, aan de kant van Amerika zal scharen, verwacht hij. Tegelijk ziet hij ook een rol weggelegd voor Europa om een grotere diplomatieke rol te spelen samen met de Golfstaten. "De pogingen vanuit de regio om Europa erbij te betrekken en het conflict te laten stoppen, nemen steeds verder toe."

Het Duitse Superwahljahr gaat vandaag van start met de verkiezingen in Baden-Württemberg, de eerste van vijf deelstaatverkiezingen dit jaar. Lange tijd leek de CDU van bondskanselier Merz hier verzekerd van de winst, maar de Groenen zijn met een inhaalslag bezig. De partijen gaan nu nek aan nek in de peiling van ZDF, met beide 28 procent van de stemmen.

Dat leidt tot een opperbeste stemming bij de Groenen, die landelijk niet boven 12 procent uitkomen. "De sfeer is absoluut goed", vertelt Groenen-lid Julian Dietzschold tijdens een flyeractie in Heidelberg. "Ook mensen van wie ik het niet verwacht reageren positief op ons, en vooral op onze lijsttrekker."

Die heet Cem Özdemir, is 60 jaar en is geboren in een heuveldorp ten zuiden van Stuttgart, als zoon van Turkse gastarbeiders. In de vorige landelijke regering was hij minister van Landbouw. Nu hoopt hij de eerste Duits-Turkse deelstaatpremier te worden. Geliefd is hij zeker: zijn waarderingscijfers liggen ver boven die van de partij. De campagne draait daarom volledig om hem.

De populaire Özdemir geldt als gematigde Groenen-politicus. Zijn campagne is gericht op het beschermen van de economie. Groene doelen kunnen indien nodig later worden behaald, is zijn boodschap. Ook is hij kritischer op het asiel- en integratiebeleid dan veel partijgenoten.

Niet té groen

De economie domineert de verkiezingen in de zuidwestelijke deelstaat met 11 miljoen inwoners. Het gebied van Bosch, Mercedes-Benz en Porsche heeft zijn welvaart deels te danken aan de auto-industrie, maar de gloriedagen zijn voorbij. Recente ontslaggolven voeden de angst dat Baden-Württemberg verandert in een Europese versie van Detroit, de teloorgegane autostad in de Verenigde Staten.

Özdemir is daarom voorstander van "flexibiliteit" wat betreft de overstap naar elektrische auto's. "Met mij wordt er geen beleid gevoerd tegen Baden-Württemberg als productielocatie voor auto's." Als de industrie langer door wil met de productie van benzineauto's, dan kan dat, aldus Özdemir.

Daarom keert hij zich tegen de landelijke koers. Dat benadrukt Özdemir zelfs bewust in zijn campagne-uitingen. "Doe het juiste, dat betekent soms dat je tegen je partij moet ingaan", zegt hij stoer in een campagnespot. Ook opvallend: de partijnaam is niet zichtbaar op campagneposters.

"Het is geen geheim dat de Groenen in Baden-Württemberg pragmatischer zijn dan veel andere afdelingen", zegt flyeraar Dietzschold. Daar ligt volgens hem ook de sleutel tot succes voor de partij. "Dat zagen we landelijk ook, met bijvoorbeeld Annalena Baerbock." Onder haar leiding werd de partij kortstondig als grootste gepeild.

Opgedoken video

De Groenen zijn al sinds 2011 de grootste in Baden-Württemberg. In geen enkele andere deelstaat is dat tot nu toe gelukt. Ook de afzwaaiende premier Winfried Kretschmann stond te boek als pragmatisch en is geliefd.

Zelfs de belangrijkste uitdager, de christen-democratische CDU van Manuel Hagel (37), belooft "goed te zorgen voor de erfenis van Kretschmann". Waar de Groenen de status quo verdedigen, belooft de jonge Hagel tegelijk vernieuwing en een "nieuw hoofdstuk" voor de deelstaat. Zijn probleem was lange tijd zijn relatieve onbekendheid.

Daar kwam verandering in toen een Groenen-politica een oude video van Hagel verspreidde. Daarin sprak de CDU'er over een klassenbezoek vol meisjes ("er zijn ergere afspraken te bedenken") en vrij gedetailleerd over het uiterlijk van een minderjarig meisje dat indruk op hem maakte. Een storm van kritiek volgde. Ongepast en seksistisch, klonk het.

Dietzschold ziet het niet als campagnegeschenk voor de Groenen. Hij hecht bovendien waarde aan een goede band met de CDU, met wie de Groenen graag opnieuw een coalitie willen aangaan. Dat lijkt op dit moment de enige kansrijke coalitie, mede vanwege de groei van de AfD, die op 18 procent wordt gepeild.

Andere partijen

Daarmee scoort de uiterst rechtse partij weliswaar lager dan landelijk, maar het gaat toch om een flinke sprong in de rijke deelstaat. "Juist vanwege de hoge welvaart is er veel angst om die te verliezen. Daar spelen zij op in", volgens Dietzschold.

Verder wordt het spannend voor Die Linke en de liberale FDP, die beide net boven de kiesdrempel van 5 procent worden gepeild. Vooral voor de FDP is deze verkiezing van essentieel belang: zowel in de Bondsdag als in de meeste deelstaten is de partij niet meer vertegenwoordigd. Als de FDP ook uit dit middenklassebolwerk verdwijnt, belooft partijkopstuk Nicole Büttner haar hoofd kaal te scheren.

De stemlokalen zijn tot 18.00 uur geopend voor alle stemgerechtigden vanaf 16 jaar. Direct daarna volgt een exitpoll.

In Griekenland is een negen maanden oude hond na negen dagen gered van een besneeuwde berg. Het dier had al die tijd geen voedsel en de temperaturen waren onder het vriespunt. Een groep klimmers vond hem en kon hem in veiligheid brengen.

De hond met de naam Asproulis, Grieks voor "witte", werd gevonden bij de Tsoukarela-top, boven het bergdorp Metsovo. Volgens berichten in Griekse media was hij negen dagen eerder achter een groep Franse klimmers aangelopen en daarna de weg kwijtgeraakt in het besneeuwde berggebied. Waarschijnlijk durfde het dier niet van de steile hellingen af te dalen.

Asproulis woont normaal bij zijn eigenaar Christos Zacharis in het nabijgelegen dorp Haliki. Zacharis, die daar een café runt, meldde aan media dat de hond nog nooit eerder buiten het dorp was geweest. Toen de Franse klimmers na een overnachting in het dorp vertrokken, liep de jonge hond met hen mee de bergen in.

"Hij zat negen dagen op dezelfde plek in de sneeuw," zei Zacharis tegen de Griekse zender Alpha. In het gebied ligt volgens hem plaatselijk vijf tot zes meter sneeuw en ook zijn de hellingen steil. Daarnaast bestaat er gevaar voor lawines.

Een groep Griekse klimmers die hoorde dat de hond vermist was, besloot naar de Tsoukarela te klimmen om naar het dier te zoeken. Tijdens de tocht hoorden ze plotseling een hond janken.

'We noemen hem Lucky'

"We waren onderweg naar de top toen we geluid hoorden," zegt een van de klimmers. "De hond moet ons eerder hebben gezien dan wij hem. Door zijn witte vacht viel hij nauwelijks op in de sneeuw. Hij leek om hulp te roepen."

Het dier werd uiteindelijk gevonden op een hoogte van ongeveer 1900 meter, waar de grond volledig met sneeuw bedekt was. De klimmers brachten de hond naar beneden en terug naar zijn eigenaar. "De eigenaar noemt hem Asproulis vanwege zijn kleur," zegt een klimmer tegen een lokale nieuwszender. "Maar wij noemen hem Lucky, omdat hij uiteindelijk veel geluk heeft gehad."

Een filmpje van de redding van Asproulis:

Bij de Amerikaanse ambassade in de Noorse hoofdstad Oslo heeft in de nacht van zaterdag op zondag een explosie plaatsgevonden. Niemand raakte gewond. De hulpdiensten rukten massaal uit en de politie doet onderzoek.

"Rond één uur kregen we meerdere meldingen van een knal. We waren vrij snel ter plaatse en stelden vast dat er een explosie heeft plaatsgevonden bij de Amerikaanse ambassade", zegt politiecommandant Michael Delmer tegen de Noorse publieke omroep NRK.

Nog lang onderzoek

Volgens Delmer vond de explosie plaats bij de consulaire ingang van de ambassade. De schade aan het gebouw lijkt vooralsnog beperkt. "Er is sprake van lichte schade. We gaan nu nog niets zeggen over het type schade, wat er precies is ontploft of dat soort details", aldus Delmer.

"De reden dat we daar nu niets over zeggen, is dat het onderzoek nog in een zeer vroeg stadium zit. We moeten eerst duidelijk krijgen wat er precies is gebeurd." De politie is direct een onderzoek gestart. Rechercheurs spreken met getuigen, zoeken naar mogelijke verdachten en doen uitgebreid forensisch onderzoek op de plek van de explosie.

"Het onderzoek zal hier nog vele uren doorgaan. We zijn bezig met het spreken van getuigen, het zoeken naar mogelijke daders en we zullen ook een uitgebreid sporenonderzoek uitvoeren", aldus de politiecommandant.

Weg afgesloten

Volgens de politie is er voor omwonenden momenteel geen aanwijzing dat er nog meer explosieven in de omgeving liggen. "Met het oog op de mensen die hier in de buurt wonen hebben we het gebied rond de ambassade doorzocht. We hebben niets gevonden dat erop wijst dat er nog meer gevaar is", aldus Delmer.

De weg langs de ambassade, is voorlopig afgesloten voor verkeer. Hoe lang dat duurt, kan de politie nog niet zeggen. "Dat is moeilijk te beantwoorden. De weg blijft dicht zolang we die nodig hebben om ons onderzoek uit te voeren", zei Delmer.

Over de beveiliging van de ambassade wilde de politiecommandant geen uitspraken doen. Wel bevestigde hij dat er nauw contact is tussen de politie en de Amerikaanse ambassade.

De Deense topchef René Redzepi, oprichter van restaurant Noma in Kopenhagen, ligt opnieuw onder vuur na beschuldigingen van fysieke en psychologische mishandeling van personeel. Tientallen voormalige werknemers zeggen dat er jarenlang sprake was van geweld, intimidatie en publieke vernedering in de keuken van het wereldberoemde restaurant.

The New York Times schrijft na gesprekken met 35 oud-medewerkers dat Redzepi tussen 2009 en 2017 geregeld personeel sloeg, duwde tegen muren of prikte met keukengerei. Ook zou hij medewerkers hebben geïntimideerd, bespot en gedreigd dat als zij zich zouden uitspreken, dit gevolgen zou hebben voor hun carrière.

Een incident uit 2014 wordt door meerdere getuigen beschreven: tijdens een druk diner zou Redzepi een souschef naar buiten hebben gedwongen en hem voor de hele keuken hebben vernederd, nadat die technomuziek had opgezet. Collega's stonden erbij terwijl de chef werd geslagen en gedwongen een vernederende uitspraak te doen voordat iedereen weer aan het werk kon gaan.

Restaurant gesloten

Veel oud-medewerkers zeggen dat ze destijds zwegen uit angst voor vergelding en omdat een baan bij Noma zeer waardevol was voor een carrière in de gastronomie.

Redzepi geldt al jaren als een van de invloedrijkste chefs ter wereld. Met Noma verdiende hij drie Michelinsterren. Ook stond het restaurant vijf keer bovenaan de lijst van de World's 50 Best Restaurants. Zijn keuken, gebaseerd op lokale ingrediënten, fermentatie en wildplukken, veranderde het internationale beeld van Scandinavische gastronomie.

In 2023 kondigde Redzepi aan dat Noma als restaurant zou sluiten en door zou gaan als pop-up concept. Een pop-up van Noma in Los Angeles die op 11 maart opent, heeft een nieuwe publieke discussie losgemaakt over Redzepi's gedrag in het verleden.

Vaker onder vuur

Die discussie werd aangewakkerd nadat een voormalige medewerker, Jason Ignacio White, op Instagram berichten deelde over zijn tijd bij Noma. Hij deelde ook verhalen die andere voormalige Noma-medewerkers hem hadden gestuurd. Die berichten zijn miljoenen keren bekeken.

Redzepi is voor zijn gedrag gedurende zijn tijd als chef van Noma al vaker onder vuur komen te liggen. In de documentaire Noma at Boiling Point uit 2008 is te zien hoe hij tegen koks schreeuwde en hij heeft meermaals publieke excuses aangeboden.

In een essay uit 2015 gaf hij toe dat hij een "beest" was geweest die zijn ondergeschikten duwde en pestte. In een interview in 2022 zei hij spijt te hebben van zijn verleden. Maar hij zei toen nooit iemand te hebben geslagen, maar dat hij "waarschijnlijk wel eens tegen mensen was gebotst."

Redzepi zegt in een reactie in The New York Times dat hij niet alle details uit de verhalen herkent, maar wel inziet dat zijn gedrag in het verleden schadelijk is geweest. Hij zegt spijt te hebben en dat hij therapie heeft gevolgd om beter met zijn woede om te gaan.

Het vogelverblijf van Wildlands Adventure Zoo in Emmen is uit voorzorg gesloten na de dood van drie kuifibissen. Twee van de vogels zijn overleden aan een nog onbekende virusziekte, blijkt uit onderzoek van de universiteit in Utrecht.

Het park laat onderzoeken of er vogelgriep heerst onder de dieren, meldt het ministerie van Landbouw. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit heeft daarvoor van andere vogels in de zogenoemde Birdy Bush monsters genomen. Die wijzen uit dat de dieren allemaal gezond zijn.

Uit voorzorg moet het vogelverblijf de komende drie weken dicht blijven, totdat de dieren ook dan negatief zijn getest.

Landelijke ophokplicht

Sinds oktober 2025 geldt in verband met de vogelgriep een landelijke ophok- en afschermplicht in Nederland. De ophokplicht geldt voor alle commercieel gehouden vogels. De afschermplicht geldt voor niet-commercieel gehouden risicovogels, bijvoorbeeld kippen die als hobby worden gehouden.

Een plaquette ter nagedachtenis aan agenten die om het leven kwamen of gewond raakten bij de bestorming van het Capitool is afgelopen nacht stilletjes opgehangen. De gedenkplaat had eigenlijk drie jaar geleden al moeten worden geplaatst, maar lag tot nu toe in een kelder.

Vannacht heeft de plaquette toch een plek gekregen, zonder persmoment, aankondiging of ceremonie. Medewerkers van het Capitool schroefden de plaat rond 04.00 uur Amerikaanse tijd op aan een granieten muur in het parlementsgebouw in Washington.

Bij de Capitoolbestorming, op 6 januari 2021, trok een menigte Trump-aanhangers naar het parlementsgebouw om de verkiezingsnederlaag van Trump van een paar maanden eerder ongedaan te maken. Onderzoek wees later uit dat Trump de relschoppers had aangespoord om het parlementsgebouw aan te vallen.

Jarenlang tegengehouden

Het Congres nam een jaar later, in maart 2022, een wet aan die het verplicht stelde om binnen een jaar een monument te plaatsen.

De plaquette werd ontworpen ter ere van de politieagenten die bij de Capitoolbestorming met veel geweld werden bejegend. Vijf agenten die probeerden bestormers van het Capitool in Washington in tegen te houden zijn inmiddels overleden. Vier van hen pleegden suïcide.

Ondanks de wet kwam de gedenkplaat er jarenlang niet. Trump probeerde de schuld voor de Capitoolbestorming af te schuiven op de Democraten en de politie, en veel Republikeinen in het Congres bagatelliseerden het geweld.

Rechtszaak voor nodig

Democraten drongen geregeld aan op plaatsing. Ze hingen replica's van de plaquette op bij hun kantoren en riepen de Republikeinse voorzitter van het Huis van Afgevaardigden Mike Johnson op om uit te leggen waarom de plaat nog niet was opgehangen.

Veel Republikeinen, onder wie president Trump, zien de bestormers van het Capitool juist als helden. Op de eerste dag van Trumps tweede ambtstermijn verleende hij gratie aan ruim 1500 mensen die waren aangeklaagd in verband met de bestorming.

Na onder meer een rechtszaak tegen het gebouwenbeheer van het complex is de bronzen plaquette nu alsnog opgehangen in het Capitool.

In de video zie je wat er allemaal gebeurde op 6 januari 2021:

Er komt vrijwel zeker geen nieuwe Wilhelminatoren in Valkenburg. De eigenaar van de toren, die een jaar geleden instortte, overweegt geen nieuwbouw. Volgens 1Limburg moet de gemeente Valkenburg het daarmee doen.

Omdat er weinig over is van de monumentale onderdelen kan nieuwbouw op grond van de monumentenwet niet worden afgedwongen.

De dertig meter hoge Wilhelminatoren was een toeristische trekpleister in Valkenburg. Vorig jaar, in de ochtend van 16 maart, stortte de mergeltoren vanuit het niets in elkaar. Niemand raakte gewond. De Onderzoeksraad voor Veiligheid doet nog steeds onderzoek naar de oorzaak.

Zo zag het eruit op de ochtend na de instorting:

Daags na de instorting zei burgemeester Prevoo van Valkenburg dat hij een crowdfundingsactie wilde starten om herbouw mogelijk te maken, maar al in juni zou de eigenaar hem hebben laten weten dat er wat hem betreft geen nieuwbouw komt, meldt 1Limburg. "Ik blijf dat jammer vinden en met mij vele inwoners en toeristen", zegt Prevoo tegen de omroep.

De Wilhelminatoren kampte met betonrot, maar dat was niet de oorzaak van de instorting. De gemeente heeft eigenaar Geenen Holding Valkenburg vorig jaar al aangeklaagd voor het structureel nalaten van onderhoud aan de toren. Verwaarlozing van een monument is strafbaar.

In Rotterdam heeft een automobilist met opzet drie verkeersregelaars aangereden. Dat gebeurde op de Gordelweg in Rotterdam-Noord. Aan het incident ging een ruzie vooraf.

Volgens de politie kreeg een verkeersregelaar het rond 18.00 uur aan de stok met inzittenden van een auto. De bestuurder van die auto stapte uit voor een woordenwisseling. Een van de passagiers kroop vervolgens achter het stuur, gaf gas en raakte daarbij een verkeersregelaar. Vervolgens reed hij achteruit en raakte er nog twee. Eén van de verkeersregelaars werd een stuk meegesleept.

Twee verkeersregelaars zijn naar het ziekenhuis gebracht. Over de aard van hun verwondingen is niets bekendgemaakt. De derde verkeersregelaar raakte lichtgewond en is ter plekke behandeld.

Drie aanhoudingen

De drie inzittenden van de auto gingen ervandoor, maar zijn na korte tijd alle drie aangehouden. Ze worden verdacht van poging tot doodslag.

Een week na het begin van de oorlog in het Midden-Oosten waren er vandaag opnieuw Israëlische luchtaanvallen op de Iraanse hoofdstad Teheran. Onder meer de luchthaven Mehrabad werd onder vuur genomen. Tegelijk kwam de Iraanse president met een opvallende aankondiging.

In dit artikel zetten we de ontwikkelingen van vandaag op een rij. Alle updates over de oorlog vind je in ons liveblog.

Pezeshkian: niet langer buurlanden aanvallen

De Iraanse president Pezeshkian zei vanochtend dat aanvallen op de buurlanden worden gestaakt. "Vanaf nu moeten onze strijdkrachten niet langer onze buurlanden aanvallen, of raketten op ze afschieten, tenzij we worden aangevallen vanuit die landen", zei hij. De president bood "broeders" in buurlanden ook excuses aan.

Pezeshkian deed zijn uitspraken in een opgenomen tv-toespraak. In de nacht en de vroege ochtend waren er nog beschietingen vanuit Iran op meerdere landen in de Golfregio.

Als Iran wordt aangevallen vanuit een van de buurlanden, geldt de oproep dus niet. Amerika heeft veel militaire bases in de Golfregio. Een overzicht:

De komende uren en dagen moet blijken wat de woorden van Pezeshkian waard zijn. Als president is hij geen onbelangrijke figuur, maar de echte macht ligt bij de Iraanse Revolutionaire Garde.

President Trump lijkt in ieder geval niet erg onder de indruk. "Die belofte is alleen gedaan vanwege de aanhoudende aanvallen van de VS en Israël", schreef Trump op zijn socialemediaplatform Truth Social. Hij zei dat Iran opnieuw hard zal worden getroffen.

Dodental Libanon verder omhoog

Israël voert sinds maandag ook aanvallen uit op Libanon. Daar is het dodental inmiddels opgelopen tot 294, zegt het ministerie van Volksgezondheid. Meer dan duizend mensen zijn gewond geraakt.

De Israëlische aanvallen zijn gericht tegen Hezbollah. Die organisatie is nauw verweven met het Iraanse regime. Met name in Zuid-Libanon en in de hoofdstad Beiroet zijn veel aanvallen geweest. Het Israëlische leger heeft bewoners daar opgeroepen om te vertrekken. Andersom heeft Hezbollah inwoners van een stadje in Noord-Israël opgeroepen om onmiddellijk te evacueren.

Correspondent Daisy Mohr woont in de Libanese hoofdstad Beiroet. Ze maakt van dichtbij mee hoe de bevolking opnieuw in angst leeft. Ze bezocht een gaarkeuken waar wordt gekookt voor mensen die op de vlucht zijn:

Meer Nederlanders naar huis

Er was ook nieuws over Nederlanders in het gebied die terug willen naar huis. Hun repatriëring begint op gang te komen. Vandaag landden twee vluchten op Schiphol, uit Egypte en uit Oman. Een deel van de reizigers kwam uit Israël en de bezette Westelijke Jordaanoever, een ander deel uit de Verenigde Arabische Emiraten. Vanuit die landen is weinig tot geen vliegverkeer mogelijk.

Een derde en vierde vlucht zijn uitgesteld vanwege de veiligheidssituatie. Het ministerie van Buitenlandse Zaken geeft geen details over de precieze reden, maar probeert de passagiers zo snel mogelijk op een volgende repatriëringsvlucht te plaatsen.

Inmiddels blijkt dat de ticketprijzen van vluchten naar Nederland wereldwijd de pan uitrijzen, omdat veel routes via het Midden-Oosten lopen.

Morgen: spoedoverleg Arabische Liga

Zondag houden de landen van de Arabische Liga spoedoverleg over de situatie in de regio. Bij die organisatie zijn 22 landen aangesloten, Iran is geen lid. De landen willen met elkaar praten over de Iraanse aanvallen op lidstaten van de Arabische Liga, zoals Saudi-Arabië, de VAE en Qatar.

Saudi-Arabië zou om het overleg hebben gevraagd. Dat wordt in de middag digitaal gehouden. Dan moet dus ook duidelijk zijn of Iran zich aan de belofte van president Pezeshkian heeft gehouden en de aanvallen inderdaad heeft gestaakt.

Israëliërs die rennen naar de schuilkelder bij een luchtalarm, het zijn beelden die deze dagen veel voorbijkomen. Maar lang niet iedereen heeft de optie, publieke schuilkelders zijn oneerlijk verdeeld over het land. Met name de Palestijnse inwoners van Israël hebben lang niet altijd een veilige plek om naartoe te vluchten bij een raketaanval.

Zo'n twintig procent van de Israëlische bevolking is Palestijns. Het zijn Palestijnen die na de stichting van de staat Israël in 1948 om verschillende redenen konden blijven. Inmiddels zijn deze Palestijnen Israëlische staatsburgers geworden, maar hun veiligheid heeft voor de Israëlische regering aanzienlijk minder prioriteit.

Ongelijke verdeling

Volgens een eerder onderzoek van de Israëlische ombudsman staan van de ongeveer 12.000 publieke schuilkelders in Israël er maar 37 in de dorpen waar Palestijnen wonen. Terwijl zij net zoveel gevaar lopen om door een raket te worden geraakt als Joodse Israëliërs.

De ongelijkheid tussen Joodse en Palestijnse burgers op het vlak van veiligheid is al jaren een probleem. Elke keer als er door een aanval doden of gewonden vallen in de Palestijnse gemeenschap in Israël, laait de discussie weer op. Maar verbetering blijft uit, met als gevolg een groot gevoel van onveiligheid bij de Palestijnse gemeenschap.

Volgens een recente peiling van het Israel Democracy Institute in Jeruzalem voelt 74 procent van de Joodse inwoners zich beschermd tegen de Iraanse aanvallen. Bij de Palestijnse inwoners is dat maar 15 procent.

De situatie is het schrijnendst bij de bedoeïenen. In het zuiden van het land in de Negev wonen zo'n 300.000 bedoeïenen die zich daar in dorpen en steden hebben gevestigd. Ruim tweederde van die groep heeft geen toegang tot een schuilkelder.

Een groot deel van de bedoeïen woont in dorpen die niet door de staat Israël worden erkend. De dorpen zijn daarom niet aangesloten op voorzieningen als stroom en water en dus zijn er ook geen schuilkelders.

Layla Alfrejat is een van hen. Zij woont in het dorp Bir al-Mashash met haar man en hun zeven kinderen. "Er is hier geen enkele schuilkelder. Ik ben bang en op het moment dat de luchtalarmen afgaan weet ik niet wat ik moet doen. Ik moet sterk blijven voor mijn kinderen, maar ik ben niet sterk want ik ben bang", zegt ze. En die angst is gegrond, want tijdens de oorlogen van de afgelopen jaren vielen er doden en gewonden door raketten.

Schuilen in een tunnel

Bir al-Mashash en een aantal andere dorpen liggen ook nog eens vlak bij een militair vliegveld dat tijdens een oorlog een mogelijk doelwit kan zijn. En dus zoekt men naar alternatieven voor een schuilkelder, zoals een lage tunnel die onder de snelweg langs de dorpen loopt.

Alfrejat laat de tunnel zien: "Ik kan op deze plek niet rechtop staan. Er is geen wc, helemaal niks. In de nacht is het donker. Op sommige momenten zitten we hier met 200 mensen. Iedereen zit bovenop elkaar en er wordt geschreeuwd. En je ziet de raketten in de lucht vliegen. Het is echt heel eng."

Bovendien ligt de tunnel dus buiten de dorpen en is die voor veel mensen te ver weg. Ook Alfrejat heeft een kwartier nodig om er te komen, maar dat is niet snel genoeg. "Soms zie ik de raketten al in de lucht als ik nog onderweg ben. En voor mensen die slecht ter been zijn is dit helemaal niet te doen. Die blijven maar gewoon thuis."

Rechten

Bewoners blijven met hulp van maatschappelijke organisaties eisen dat de staat ook hun veiligheid garandeert. "Wij zijn de oorspronkelijke bewoners van dit gebied. Wij woonden hier al voordat de staat Israël in 1948 werd opgericht. Wij moeten daarom dezelfde rechten krijgen als andere burgers", zegt Maegel Hawashli. Hij is hoofd van koepelorganisatie van de niet-erkende dorpen. "Dit is toch een democratisch land? Hoe kan het dan dat die andere inwoners wel schuilkelders krijgen en wij niet? Wij zijn constant bang voor raketten en willen een plek om te kunnen schuilen."

Alfrejat is het daarmee eens: "Wij vragen niet meer dan waar we recht op hebben. We vragen om iets simpels. Als een land een oorlog begint moet het eerst de eigen burgers kunnen beschermen. Meer dan dat vragen we niet."

Het tekort aan standplaatsen voor woonwagens loopt al jaren op. Na jarenlange wachtlijsten, rechtszaken en niet nagekomen politieke beloften kiezen woonwagenbewoners nu voor een andere strategie: zelf plaatsnemen in de gemeenteraad.

Een voorbeeld is Maastrichtenaar Willem Schneider. De 41-jarige dakdekker staat op de CDA-lijst voor de gemeenteraadsverkiezingen op 18 maart. Schneider woont al jaren op de Vinkenslag, officieel woonwagenplaats De Karosseer. Hij maakt zich hard voor uitbreiding van het aantal standplaatsen in Maastricht.

"Ik hoop een vinger in de pap te krijgen, om dit vanuit de gemeenteraad echt op te lossen", legt hij uit. "Niet over ons praten, maar met ons." Schneider staat op nummer negen van de lijst en hoopt met voorkeursstemmen in de gemeenteraad te komen. Het CDA heeft nu vier raadsleden.

Tekort aan standplaatsen

Hij is niet de enige uit de woonwagengemeenschap die de stap naar de politiek zet. In onder meer Amersfoort, Haarlem, Helmond, Hoogeveen en Leeuwarden staan kandidaten op de lijst met een woonwagenachtergrond. Allemaal streven ze naar erkenning van hun cultuur en uitbreiding van standplaatsen.

De meest recente cijfers laten zien dat gemeenten nauwelijks nieuwe standplaatsen voor woonwagens hebben gerealiseerd. Tussen 2020 en 2022 kwamen er in Nederland 49 plaatsen bij.

"De behoefte stijgt, terwijl het perspectief wordt uitgesteld", zegt Dominic Teodorescu, universitair docent politieke en economische geografie aan de Universiteit van Amsterdam. "Sinds 2018 zijn er nog geen honderd nieuwe standplaatsen bijgebouwd. De algemene woningvoorraad is wel toegenomen."

Het tekort aan woonwagenlocaties is een groot probleem binnen de gemeenschap. "Het samenleven in familieverband hoort bij onze cultuur", zegt voorzitter Sabina Achterbergh van de vereniging Sinti, Roma en Woonwagenbewoners Nederland. "Onze grootste wens is om genoeg ruimte te krijgen om onze cultuur te uiten."

Uitsterfbeleid is verboden

Die cultuur komt door de structurele tekorten steeds verder in het nauw. Sinds 1999 is het aan gemeenten om woonwagenbeleid te maken. Veel gemeenten pasten daarna een zogeheten 'uitsterfbeleid' toe: als een woonwagenbewoner overleed, verdween ook zijn of haar standplaats.

In 2014 oordeelde het Europees Hof voor de Rechten van de Mens dat overheden verplicht zijn om de cultuur en levensstijl van woonwagenbewoners te faciliteren. Ook het Nederlandse College voor de Rechten van de Mens veroordeelde het uitsterfbeleid en stelde dat gemeenten woonwagenbewoners discrimineerden.

Ook in 2014 werd de woonwagencultuur erkend als cultureel erfgoed. "Maar tegelijkertijd liet de overheid ook toe dat die cultuur verdween", legt Teodorescu uit. "Dat veranderde in 2018, omdat er steeds meer druk kwam vanuit de nationale ombudsman, Europese organisaties en omdat een nieuwe generatie woonwagenbewoners politiek geëngageerd werd."

Door die druk kwam er in 2018 nieuw beleid. Teodorescu: "Ook die beloftes zijn nog niet ingelost. Het uitsterfbeleid gaat weliswaar niet meer op een harde manier verder, maar het is nu een uitstelbeleid geworden."

Dat ervaart de gemeenschap ook, zegt Achterbergh. "Wij voelen dat wij stilstaan. Ik ken iemand die van zijn 18e tot zijn 50ste moest wachten op een plaats. Die kreeg hij pas toen een ouder overleed. En wat ons betreft, is dat uitsterfbeleid 2.0."

Wat betekent dat concreet voor de gemeenschap? "Veel mensen blijven tot late leeftijd thuis wonen. Kinderen en kleinkinderen wonen bij grootouders in de wagen of in schuurtjes", vertelt Achterbergh. Een enkeling doet wat ze een 'noodgreep' noemt en wijkt uit naar stenen huizen. "En dan is onze cultuur weer schade toegebracht."

Ontwikkeling naar politiek

"Ik zie absoluut een ontwikkeling dat zij nu de politiek opzoeken", zegt Teodorescu. Vanuit de belangenvereniging probeert Achterbergh woonwagenbewoners aan te sporen om mee te doen. "Het is niet gezegd dat ze zetels winnen, maar het zegt wel wat. Ze hebben de hoop dat ze nu echt iets kunnen veranderen."

De Maastrichtse kandidaat Schneider heeft die hoop inderdaad. "Ik denk dat je het lokaal moet aanpakken. Daar ligt de sleutel voor oplossingen."

De gemeente Maastricht laat weten dat de realisatie van standplaatsen voor woonwagenbewoners veel tijd in beslag neemt. Op dit moment wordt gewerkt aan de uitbreiding van drie locaties. Ook is er grond aangekocht voor een nieuwe locatie. Het voorstel daarvoor wordt de komende maanden aan de gemeenteraad voorgelegd.

Duizenden vluchtelingen uit Burundi die vaak al jarenlang in buurland Tanzania wonen, worden sinds kort met harde hand teruggestuurd. De twee landen in het oosten van Afrika hadden afspraken gemaakt over de terugkeer van mensen, maar Tanzania houdt zich niet aan de voorwaarden, zegt de VN-organisatie voor vluchtelingen UNHCR.

Volgens de afspraken moeten vluchtelingen met respect worden behandeld en hebben ze de keus om terug te keren of niet. Maar Tanzania wil al lang van de migranten af. Twintig jaar geleden beloofde de heersende partij al om het land "vluchtelingenvrij" te maken.

Sinds kort is Tanzania begonnen met het slopen van de huizen van vluchtelingen, vertelt een 33-jarige verpleegkundige aan persbureau AFP. "Ze breken de muren van onze huizen af. We kunnen niets doen, want de politie schiet op ons als we ons verzetten." Ook zijn er kerken vernield en zijn scholen en ziekenhuizen gesloten.

Eén van de armste landen

Volgens de afspraken zouden er elke week 3000 mensen naar Burundi terugkeren, maar nu zijn het er vaak veel meer.

Ruim tien jaar geleden was er een uitbarsting van politiek geweld in Burundi, één van de armste landen ter wereld en iets kleiner dan Nederland. Tegenstanders van de regering werden vermoord en in massagraven gegooid. 400.000 mensen vluchtten het land uit.

Volgens Amnesty International is het de laatste jaren weer wat rustiger in Burundi, maar er zijn nog steeds willekeurige arrestaties, buitenrechtelijke executies en er is geen vrijheid van meningsuiting.

Bij de verkiezingen van vorig jaar mochten oppositiepartijen niet meedoen. De regeringspartij claimde vervolgens 96 procent van de stemmen.

Toch zijn veel vluchtelingen de afgelopen jaren teruggekeerd, maar in Tanzania wonen nog steeds zo'n 100.000 Burundezen. De mensen die nu teruggaan, hebben in Burundi meestal geen huis meer, ze kunnen geen werk vinden en voor hun kinderen is er geen plek op school.

Bovendien worden ze door het autoritaire regime vaak beschouwd als dissidenten, zeggen mensenrechtenactivisten. Een hoge regeringsfunctionaris ontkent dat. "Burundi is nu een toonbeeld van vrede. Wie zegt dat mensen gedwongen terugkeren, is een leugenaar," zegt hij tegen AFP.

Vluchtelingen uit Congo

Ondanks die woorden is Burundi nauwelijks in staat om al die duizenden mensen weer op te nemen, want het land kampt met meer migrantenstromen. Ook in het westelijke buurland de Democratische Republiek Congo zijn mensen massaal op de vlucht geslagen voor de oorlog die weer is opgelaaid.

Inmiddels vangt Burundi al bijna een kwart miljoen Congolezen op. Zij komen terecht in opvangkampen, waar de omstandigheden miserabel zijn. Klinieken zijn geplunderd: de medicijnen zijn op en er is bijna geen eten meer.

Burundi heeft de internationale gemeenschap om 85 miljoen euro hulpgeld gevraagd. Daar heeft het land nog niet een derde van ontvangen. De Europese Unie gaf vorige maand 4 miljoen euro aan noodhulp. Volgens hulporganisaties ter plekke kunnen ze het daar een paar maanden mee volhouden.

De Haagse rechtbank heeft een man vrijgelaten tegen wie onlangs nog 14 jaar celstraf was geëist wegens betrokkenheid bij een moord in 1992.

Dat betekent vrijwel zeker dat de nu 71-jarige verdachte wordt vrijgesproken, laat zijn advocaat weten bij Omroep West. De geruchtmakende moord op garagehouder Loek van Dam in Den Haag blijft daardoor hoogstwaarschijnlijk onopgelost.

De zoon van Loek van Dam reageert teleurgesteld via zijn advocaat Sébas Diekstra: "Cliënt had gehoopt dat er nu eindelijk, na al die jaren, voor eens en voor altijd duidelijkheid zou komen over wat er met zijn vader is gebeurd en wie daarvoor verantwoordelijk is", zegt hij. "Voor nabestaanden is het uitblijven van volledige antwoorden buitengewoon zwaar."

Bekende cold case

De moord op de 64-jarige Louis 'Loek' van Dam is al jarenlang een van de bekendste cold cases van Nederland. Hij werd eind januari 1992 dood gevonden in zijn garage. Hij bleek van achteren met zes kogels te zijn doodgeschoten.

Roofmoord werd meteen uitgesloten. Zijn portemonnee met bijna 1800 gulden zat nog in zijn zak. Wel kwam als mogelijke verdachte vrij snel Ruben B. in beeld. Volgens het Openbaar Ministerie (OM) had B.'s vrouw een affaire met de garagehouder en kon B. dat niet verkroppen.

Ruben B. zat in 1992 enige tijd vast, maar werd vrijgelaten en de zaak werd geseponeerd wegens gebrek aan bewijs.

Anonieme tip

Ongeveer een jaar geleden werd B. opnieuw opgepakt na een anonieme tip dat hij zijn destijds 15-jarige zoon de moord had laten plegen. De zoon werd ook opgepakt, maar de verdenking tegen hem bleek verjaard.

Het OM zette de zaak tegen Ruben B. wel door. Op 16 februari moest hij voor de rechter verschijnen. "Loek van Dam is geëxecuteerd zonder de moordenaar in zijn ogen te kunnen kijken", zei het OM toen.

B. ontkende elke betrokkenheid. "Ik heb die meneer niet vermoord, ik heb geen wapen in mijn handen gehad", zei hij in de rechtbank. "Ik heb ook niemand dat gevraagd."

'Roddelpraat'

Tijdens de rechtszaak kwam het OM nog met afgeluisterde gesprekken van B.'s familie, waaruit zijn betrokkenheid bij de moord zou blijken. B. noemde dat "roddelpraat".

Hoewel de rechtbank nog geen inhoudelijke toelichting heeft gegeven op B.'s vrijlating uit voorlopige hechtenis, lijkt het erop dat de rechters nu concluderen dat er geen wettig en overtuigend bewijs is dat hij betrokken was bij de moord.

Of dat inderdaad zo is, blijkt op 24 maart. Dan doet de rechtbank uitspraak. Het OM zegt door de rechtbank op de hoogte te zijn gesteld van de vrijlating van B., maar wil niet reageren. "Wij wachten het vonnis van de rechtbank af", laat een woordvoerder weten.

Zweden heeft een schip geënterd dat vermoedelijk onder valse vlag voer. Dat meldt de Zweedse kustwacht op een persconferentie. Het schip 'Kaffa', met Guinese vlag, was onderweg naar Sint-Petersburg toen het in de Zweedse territoriale wateren werd tegengehouden.

De Zweedse kustwacht is een onderzoek begonnen. Vermoed wordt dat het schip tot de Russische schaduwvloot behoort. Dat zijn schepen die onder de vlag van een ander land varen om de sancties tegen Rusland te omzeilen.

De Zweedse minister van Civiele Verdediging zegt op X dat niet duidelijk is van wie het schip precies is. Volgens hem is het afgelopen zomer van de Russische vlag op de Guinese overgegaan.

Sinds het begin van de aanval van de Verenigde Staten en Israël op Iran stijgen de Nederlandse brandstofprijzen en gaan ook meer Nederlanders de grens over om te tanken. Vooral het tanktoerisme naar België is gestegen, omdat de benzine daar tot 70 cent per liter goedkoper is.

Ook in Duitsland tanken meer Nederlanders, al is het prijsverschil aan de pomp daar iets minder groot. "Jammer van die oorlog ginder, dat is natuurlijk niet zo leuk voor die mensen. Maar ja... het scheelt toch een berg geld buiten Nederland", zegt een Nederlander die zijn tank volgooit in Zelzate bij Omroep Zeeland.

Zelzate ligt net over de Belgische grens bij Sas van Gent en loopt de laatste dagen vol met auto's met gele kentekens. "Ik denk dat het wel een aantal tientjes scheelt", stelt een andere Nederlander die na zijn auto ook nog een stuk of zes grote jerrycans met benzine vult. Hij komt naar eigen zeggen uit Zuid-Holland.

Sommige Nederlanders hadden jerrycans meegenomen om te bunkeren:

De benzineprijzen zijn de laatste week overal snel gestegen, ook in België, maar daar houden ze geen gelijke pas met Nederland. Waar een liter Euro 95 in Nederland nu 2,37 euro kost, wordt in België 1,59 gerekend. Wie het uitkient en bij een supermarktpompstation tankt, betaalt nog een paar cent minder.

Ook in Duitsland is het bij veel tankstations mogelijk om een liter Euro 95 onder de 2 euro aan te schaffen, meldt L1 Nieuws. De automobilistenclub ADAC, de Duitse tegenhanger van de ANWB, merkt daarbij op dat tanken in Duitsland in de ochtendspits vaak duurder is dan in de avond.

De ADAC waarschuwt Nederlandse tanktoeristen dat de wachttijden aan de pomp in het grensgebied flink kunnen oplopen.

Aanschuiven tot ver in de straat

Dat is in België allang het geval. Volgens de Vlaamse omroep VRT, die ook in Zelzate ging kijken, is het daar filerijden. "Wanneer we rond het middaguur toekomen, staan de auto's aan te schuiven tot ver in de straat", aldus VRT NWS. "Opvallend: zowat alle nummerplaten in de rij kleuren geel met zwarte letters."

"Ik heb even in de rij moeten staan, ja", reageert een Nederlandse automobiliste. "Maar dat is niet erg. Dat doe je in de supermarkt toch ook?"

Drive, een brancheorganisatie van zo'n 1300 Nederlandse tank- en laadstations ziet het tanktoerisme met lede ogen aan. De organisatie dringt er op aan dat het kabinet maatregelen neemt om de prijs van brandstoffen naar beneden te krijgen. "Het wordt zo langzamerhand onbetaalbaar", zegt Martin van Eijk. Hij wil een lagere btw en een hoge accijnskorting op benzine en diesel.

De repatriëring van Nederlanders begint op gang te komen. Er zijn sinds afgelopen nacht twee vluchten op Schiphol geland, één vanuit Egypte en één vanuit de Omaanse hoofdstad Muscat. Een derde en vierde vlucht zijn uitgesteld vanwege de veiligheidssituatie.

De vlucht vanuit Sharm-el-Sheikh in Egypte was georganiseerd in samenwerking met reisorganisatie TUI. Het ging daarbij om gestrande reizigers uit Israël en van de Westelijke Jordaanoever.

De KLM-vlucht vanuit Muscat die vanmorgen op Schiphol landde, had 281 gestrande reizigers aan boord, onder wie 263 Nederlanders. Aan het Jeugdjournaal vertelden ouders en kinderen bij aankomst op de Nederlandse luchthaven dat ze "een flinke reis" achter de rug hadden. Sommigen waren 35 uur onderweg waren geweest. Ze zaten vast in Dubai en moesten eerst met de bus naar Muscat. Alleen die busreis duurde, naar hun zeggen, al zo'n negen uur.

Veiligheidssituatie

De derde repatriëringsvlucht, die om 15.30 uur vanuit de Omaanse hoofdstad Muscat naar Amsterdam zou gaan, is "vanwege de veiligheidssituatie" uitgesteld. Een woordvoerder van Buitenlandse Zaken zegt ze dat geen details mag geven over de reden.

Het ministerie probeert de passagiers zo snel mogelijk op een volgende repatriëringsvlucht te plaatsen. Ze worden opgevangen in de Nederlandse ambassade. De woordvoerder zegt dat het ministerie samen met de betrokken luchtvaartmaatschappijen de situatie "van uur tot uur" in de gaten houdt.

Ook een vlucht die komende nacht om 00.45 uur vanuit Muscat zou vertrekken, is voorlopig geannuleerd. "De veiligheid van de Nederlanders staat voorop bij de repatriëring", stelt het ministerie in zijn weblog over de situatie in het Midden-Oosten.

Woensdag zijn al zo'n 85 gestrande Nederlanders uit Oman teruggevlogen. Dat brengt het totaal aantal teruggehaalde mensen op ruim 400. Er zitten nog duizenden reizigers vast in het Midden-Oosten.

Minister Berendsen van Buitenlandse Zaken zei gisteravond in het tv-programma Café Kockelmann dat iets meer dan 5000 mensen die een speciaal contactformulier voor gestrande reizigers hebben ingevuld, in aanmerking komen voor repatriëring. Hij hoopt dat de meesten "eind volgende week" terug zijn.

600 euro per persoon

Het ministerie van Defensie bereidt zich voor om militaire vliegtuigen in te zetten om mensen op te halen uit gebieden waar de vliegvelden zijn gesloten en het gevaarlijk is om een busreis te maken.

Niet alleen de overheid, maar ook bijvoorbeeld TUI is druk bezig om "iedereen terug naar huis te halen". Er zitten nog honderden reizigers vast, zegt een woordvoerder van de reisorganisatie tegen persbureau ANP.

Aan mensen die door de overheid worden gerepatrieerd, wordt een financiële bijdrage van 600 euro per persoon gevraagd. Soms zorgt 'Nederland' ook voor busvervoer of ander vervoer naar een vliegveld.

Het was een opmerkelijke toezegging van de Iraanse president vanmorgen, precies een week na het begin van de aanval op zijn land. "Vanaf nu moeten onze strijdkrachten niet langer onze buurlanden aanvallen, of raketten op ze afschieten, tenzij we worden aangevallen vanuit die landen."

Pezeshkian zei dit in een korte televisietoespraak die al eerder was opgenomen. Hij kwam ook met "persoonlijke" excuses aan de buurlanden die de afgelopen dagen door Iran werden aangevallen. "Dat was niet onze bedoeling, het zijn onze broeders."

Het is nog maar de vraag of de situatie in de Golf hierdoor nu zal kalmeren. Vanmorgen vroeg beschoot Iran nog meerdere Golfstaten: Bahrein, Saudi-Arabië en Abu Dhabi (VAE). En kort na de tv-toespraak van Pezeshkian klonk er een explosie boven Doha, de hoofdstad van Qatar. De luchtverdediging had een Iraanse raket onderschept.

Het zou kunnen dat nog niet alle Iraanse eenheden de boodschap van hun president hebben meegekregen, zegt Midden-Oostendeskundige Koert Debeuf, hoogleraar internationale betrekkingen aan de Vrije Universiteit Brussel. "Na de dood van de opperste leider Khamenei vorige week zaterdag besloot Iran om de militaire commandocentra te verspreiden over het land. De afzonderlijke eenheden volgen een overkoepelende strategie, maar kunnen hun eigen beslissingen nemen."

Dat heeft als voordeel dat ze niet meer met één aanval uitgeschakeld kunnen worden. Maar een nadeel is dat ze soms op eigen houtje beslissingen nemen die niet van de top komen.

Correspondent Midden-Oosten David Poort vanuit Qatar:

"Het is een interessante boodschap van president Pezeshkian, het lijkt erop dat hij wil deëscaleren. Hij kwam ook met een verontschuldiging aan de buurlanden maar het is de vraag wat die waard is. Zijn invloed is namelijk beperkt. Met de dood van de opperste leider ligt de echte macht vooral bij de Revolutionaire Garde, zeker als het om strategische kwesties gaat.

Pezeshkian hield met zijn boodschap ook een slag om de arm. Hij heeft het interim-leiderschap van Iran dan wel de opdracht gegeven om de buurlanden niet meer aan te vallen, maar dat geldt niet voor landen die de Amerikanen gebruiken om aanvallen op Iran te lanceren.

Dat kan je ruim opvatten, bijvoorbeeld vanuit logistiek oogpunt. In bijna alle golfstaten zijn Amerikaanse militaire bases. Als er hier in Qatar een Amerikaans tankvliegtuig opstijgt om bommenwerpers bij te tanken dan ziet Iran dat als agressie. In de Amerikaanse basis Al Udeid in Qatar zit ook Centcom, het regionale commandocentrum in het Midden-Oosten. Dus dat zal voor Iran waarschijnlijk ook een doelwit blijven.

Er zijn nog geen officiële reacties in de Golfstaten. Maar het zal vooralsnog met scepsis worden bezien. De uitspraken van Pezeshkian kwamen hier als pushbericht binnen, en nog geen half uur later klonk hier weer het luchtalarm en klonken er doffe klappen in de verte, vermoedelijk bij de Amerikaanse basis."

Waarom komt president Pezeshkian met deze uitspraken? Koert Debeuf denkt dat de Iraniërs geschrokken zijn van de boze reacties van de Golfstaten. "Ze dachten dat die wel begrip zouden hebben voor de aanvallen op Amerikaanse bases. Maar dat pakte helemaal anders uit. De Golfstaten zijn zo boos dat ze nu overwegen om zelf ook militair terug te slaan en dat zou Iran heel slecht uitkomen."

Hij zegt dit niet zomaar, zegt Debeuf. "Hij is een van de weinige nog overlevende leiders. Hij wordt gezien als hervormingsgezind en niet conservatief. Maar wat hij zegt ligt volledig in de lijn van wat de minister van Buitenlandse Zaken eerder zei. Het is geen nieuwe boodschap maar hij klinkt wel luider, omdat hij de president is."

Minister Araghchi zei op X dat de reactie van Iran alleen gericht zou zijn op Amerikaanse bases en niet op de "Arabische broeders" van Iran.

"Een van de zaken waar de Iraniërs schrik voor hebben is dat de minderheid van Arabische soennieten in Iran door de Golfstaten opgejut worden om in opstand te komen. Dat is wel het laatste wat ze willen. Het is nu nog niet aan de orde maar er zijn wel geruchten dat het die kant op gaat."

Iran heeft de afgelopen week ruim 200 raketten en 1300 drones afgevuurd op de Verenigde Arabische Emiraten. Die werden bijna allemaal onderschept. Zeker zes Amerikaanse militairen en drie Aziatische migranten kwamen om het leven en ruim 100 mensen raakten gewond. De olie- en gasprijzen zijn enorm gestegen omdat het scheepvaartverkeer door de Arabische Golf stil is komen liggen. Honderdduizenden buitenlanders en toeristen zijn gestrand omdat het vliegverkeer ernstig ontregeld is.

Het binnenvaartschip dat vanochtend in dichte mist vastliep op de Westerschelde, vlak bij Terneuzen, is weer los. Het schip van 81 meter lang en tien meter breed kon vanmiddag bij opkomend tij op eigen kracht weer verder varen.

Vanochtend om 08.00 uur liep de Coccinella aan de grond, net na het verlaten van de haven van Terneuzen, meldt Omroep Zeeland.

Op dronebeelden is goed te zien waar het schip was gestrand:

Het schip was gestrand tijdens afgaand tij, de periode waarin het eb wordt. Haven- en sleepdiensten bekeken nog of het mogelijk was om het schip weer los te trekken, maar dat lukte toen niet.

Pas in de loop van de middag, toen het weer vloed werd, kwam de Coccinella los en kon het schip zijn reis naar de haven van Antwerpen vervolgen.

Veel kijkers

In de uren dat het binnenvaartschip vastlag, had Terneuzen er korte tijd een toeristische attractie bij: de Coccinella lag pal voor brasserie Westbeer aan de Scheldeboulevard in Terneuzen. "Het is best wel druk met mensen die een kijkje komen nemen", liet het restaurant weten.

Het is onbekend wat het schip, dat onder Luxemburgse vlag vaart, vervoert. De reder heeft geen commentaar gegeven.

Het monumentale aquarium in Artis Amsterdam bereidt zich langzaam voor op heropening na een opknapbeurt die ruim vijf jaar heeft geduurd. Op dit moment worden de vissen aangevoerd. Die hebben de afgelopen vijf jaar bij dierentuinen in binnen- en buitenland 'gelogeerd'.

Curator Alex Huiberse is dolblij dat het aquarium aan het begin van de zomer weer open kan. Vooral omdat er in het 114 jaar oude gebouw veel meer ruimte is gekomen voor de vissen. "We hebben de verschillende aquaria in het gebouw echt kunnen verdiepen. Ze zijn nu dubbel zo diep, dus is er ook dubbel zoveel water", zegt hij bij stadsomroep AT5.

Het aquarium in Artis werd ontworpen door architect Gerlof Salm en stamt uit 1882. Voor de kenners: het is gebouwd volgens de classicistische tempelarchitectuur en heeft daarmee wel wat weg van het Concertgebouw. Het aquarium is het oudste, nog functionerende aquarium ter wereld.

Sleets

Een jaar of zes geleden was het gebouw er slecht aan toe. Het zoute water begon uit de aquaria te lekken. Mede daardoor vertoonde het gebouw zelf steeds meer gebreken. Het was ook sleets geworden door de duizenden bezoekers.

Toch duurde het nog even voordat tot een opknapbeurt werd besloten, vooral omdat Artis opzag tegen de kosten: 47 miljoen euro. Maar de renovatie kon doorgaan. Er kwam een inzamelingsactie onder het publiek, de gemeente deed een miljoenenbijdrage en een aantal fondsen bleek ook bereid te investeren.

Na een aanvankelijke weigering betaalde ook het Rijk vijftien miljoen euro mee. "Het is een bijzonder monument dat we voor deze en volgende generaties willen behouden", stelde toenmalig staatssecretaris Gunay Uslu over de rijksbijdrage.

Open ruimtes

De verbouwing zelf verliep volgens plan. Aan de buitenkant werden onder andere zonnepanelen geplaatst. De gevels zijn gerestaureerd. Het opvallendst zijn de wijzigingen in het interieur. Zo is de voorheen donkere galerij tussen de verschillende kleine aquaria lichter gemaakt. Er zijn meer open ruimtes en wordt daglicht binnengelaten.

Ook de aquaria zelf zijn aangepast. "We zijn altijd op zoek naar de beste lampen voor elke diersoort, maar ook wat voor filtersystemen bijvoorbeeld het best werken", zei curator Huiberse al eerder. "Artis wil graag van het gas af, dus we blijven ons zo duurzaam mogelijk ontwikkelen."

Vaste bewoners

Nu volgt de laatste en voor Huiberse een van de spannendste fases: het opnieuw ontvangen van de vaste bewoners van het aquarium. Gisteren bijvoorbeeld werd in een soort ton de gevlekte gladde haai teruggebracht, die de afgelopen jaren in dierenpark Wildlands in Emmen heeft doorgebracht. Al in Emmen werd wat water uit Amsterdam in de ton gelaten zodat hij alvast kon wennen.

De haai, met z'n ruim 1 meter lengte een van de grootste bewoners van het Artis Aquarium, moet nu eerst drie weken alleen in een grote kuip doorbrengen. Pas daarna wordt hij teruggeplaatst. "Haaien en roggen kunnen wel eens wat parasieten bij zich dragen, vandaar een quarantaineperiode", aldus Huiberse.

De komende maanden komen zo steeds meer vissen terug naar Amsterdam. Ook de koralen en planten die tijdelijk elders in Artis waren ondergebracht, krijgen weer een plekje.

Op 13 juni gaat het vernieuwde aquarium open voor het publiek. Huiberse verheugt zich daarop. "Heel veel mensen kennen dit soort vissen alleen maar van dat ze in een restaurant bijvoorbeeld een dier bestellen", zegt hij. "Terwijl die dieren in het echt natuurlijk veel mooier zijn dan op je bord."