NOS Nieuws - Algemeen

In het centrum van Dokkum is een beeld, een buste, onthuld van Fedde Sonnema. Het staat op de plek waar herbergier Sonnema in 1860 uit een nog immer geheim mengsel van brandewijn, jenever en zo'n dertig kruiden de eerste Berenburg bereidde.

De buste is gemaakt door de Friese kunstenaar Hans Nouta. Hij beeldde Sonnema al proostend af, een nauwverholen uitnodiging aan bezoekers hetzelfde te doen.

Eén van de eersten die na de onthulling het glas hieven, was wethouder Hanneke Jouta. Zij ziet het beeld als bekroning van een langdurige opknapbeurt van het centrum.

"We hebben het karakteristieke van de oude binnenstad weer opnieuw opgehaald", aldus de wethouder bij Omrop Fryslân. "Dan past het beeld er op deze plek heel goed bij."

Uit Amsterdam

Ook al vond Sonnema 'de' Berenburg uit, hij baseerde zich daarbij op kruiden- en specerijenmengsels die de Amsterdamse apotheker en koopman Hendrik Beerenburg al in de zeventiende eeuw te koop aanbood.

Friese schippers vonden die mengsels zo bijzonder dat ze de kruiden meenamen. Ook naar Dokkum, waar herbergier Sonnema zijn gasten in de gelagkamer de eerste zelf gefabriceerde Beerenburg (toen nog met twee e's) voorzette.

Het gerucht ging dat het zijn bedoeling was om een heilzaam likeurtje te serveren, maar Sonnema zei helemaal niets. Wel legde hij de geheime samenstelling van zijn brouwsel officieel vast toen bleek dat iedereen die zijn drankje proefde fluitend en zingend de herberg verliet.

Samenstelling niet veranderd

De samenstelling is sinds 1860 niet veranderd, zeggen zijn nazaten. Ook al vindt de productie tegenwoordig in Bolsward plaats.

Er zijn ook concurrenten bijgekomen, waarvan de Weduwe Joustra Beerenburg (met twee e's) uit Sneek wellicht de bekendste is,

Maar voor de populariteit van de kruidenlikeur maakt dat niets uit. Friezen zien het als Fries cultuurgoed en spreken over "ús nasjonale slokje".

Coen van Oostrom (55) wordt voorzitter van ondernemingsvereniging VNO-NCW. De vastgoedondernemer en multimiljonair volgt Ingrid Thijssen op.

Volgens VNO-NCW heeft het bestuur Van Oostrom unaniem gekozen voor een termijn van drie jaar. Hij gaat zich inzetten voor het verbeteren van het investeringsklimaat en moet actief de verbinding zoeken met sociale partners en het kabinet, laat de belangenbehartiger van bedrijven weten.

Duurzaam projectontwikkelaar Van Oostrom reageert via LinkedIn op zijn aanstelling. Hij is naar eigen zeggen trots en vereerd. "Nederland en Europa staan voor grote economische en geopolitieke uitdagingen, maar juist in deze tijd is ondernemerschap belangrijker dan ooit."

Volgens hem spelen bedrijven een cruciale rol bij innovatie, groei, banen en het oplossen van maatschappelijke vraagstukken. "Ik kijk ernaar uit om mij de komende jaren samen met ondernemers, overheid en partners in te zetten voor een sterk investeringsklimaat, een concurrerend Europa en een economie die blijft vernieuwen."

Quote 500

Van Oostrom kocht in zijn studententijd zijn eerste huis en richtte op 27-jarige leeftijd zijn vastgoedbedrijf Oostrom Vastgoed (OVG) op, inmiddels omgedoopt tot Edge Technologies. Zijn vermogen wordt door zakenblad Quote geschat op 385 miljoen euro.

Hij staat te boek als 'groenrechtse' VVD'er, sprak in 2016 al de ambitie uit om minister te worden en doneerde afgelopen jaar nog 50.000 euro aan de partij. Van Oostrom ontwikkelde meerdere grote kantoren over de hele wereld, maar ook bekende Nederlandse gebouwen zoals de Maastoren in Rotterdam en The Edge in Amsterdam.

'Duurzaamheidsridder'

De ondernemer noemde zichzelf vorig jaar in een interview met het Financieele Dagblad nog een "duurzaamheidsridder". Van Oostrom pleit voor simpele regelgeving rond bouwen.

Hij zei ook te balen van de negatieve naam die projectontwikkelaars in Nederland hebben. "Als ik heel veel verdien met een gebouw, betekent het niet dat iemand anders armer wordt."

WEF

Van Oostrom geldt als actief deelnemer aan het World Economic Forum (WEF). Hij zat ook met tientallen ondernemers om de tafel met voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen. Volgens Van Oostrom heeft de EU vooral financiële middelen nodig.

Zijn nieuwe functie betekent dat hij zich terugtrekt uit de dagelijkse leiding van Edge Technologies. Van Oostrom meldt op LinkedIn wel dat hij aanblijft als aandeelhouder en als niet-uitvoerend bestuurder.

Van Oostrom begint op 1 mei aan zijn nieuwe functie. Zijn voorganger Thijssen is op 1 maart al gestart als bestuursvoorzitter van de TU Delft.

De Utrechtse arts Sarah V. (39) krijgt in hoger beroep een gevangenisstraf van acht jaar. Ze is veroordeeld voor poging tot moord op haar pasgeboren dochter en voor het voorbereiden van moord en zware mishandeling.

De straf die het gerechtshof in Arnhem oplegt, is lager dan de elf jaar cel waartoe de rechtbank de arts eerder veroordeelde, meldt RTV Utrecht. Dat is omdat de rechter in hoger beroep V. beschouwt als "enigszins verminderd toerekeningsvatbaar".

Haar dochter werd in april 2020 te vroeg geboren en lag daarom in een couveuse in het Utrechtse Wilhelmina Kinderziekenhuis. Volgens het Openbaar Ministerie heeft V. haar gekolfde moedermelk, die zij bij het ziekenhuis afleverde, stelselmatig verdund en er de diarreeremmer loperamide aan toegevoegd. Dit leidde onder meer tot ernstige hartritmestoornissen bij het kind.

Kunstvoeding

De artsen in het ziekenhuis stonden aanvankelijk voor een raadsel. V. kwam als verdachte in beeld toen de moedermelk werd onderzocht. De baby kreeg daarna kunstvoeding en herstelde.

Sarah V. was basisarts en in opleiding tot anesthesist. Inmiddels is ze arbeidsongeschikt verklaard.

Ze heeft de beschuldigingen steeds tegengesproken. Mogelijk heeft ze het münch­hau­sen-by-proxy­syn­droom, dat tegenwoordig wordt aangeduid als kindermishandeling door falsificatie. Bij die psychische aandoening maken mensen anderen - vaak hun eigen kind - bewust ziek, bijvoorbeeld om aandacht van hulpverleners of de omgeving te krijgen.

Natuurlijk proces

In het hoger beroep draaide het vooral om de vraag of de diarreeremmer ook via een natuurlijk proces in de gekolfde moedermerk kon zijn terechtgekomen. Deskundigen achtten dat uitgesloten. Voor het gerechtshof is daarmee bewezen dat de arts haar kind "opzettelijk en met voorbedachten rade van het leven heeft willen beroven", aldus de uitspraak van vandaag.

V. mocht het hoger beroep in vrijheid afwachten. Haar voorlopige hechtenis werd geschorst. Onder strikte voorwaarden mocht ze thuis bij haar kinderen zijn; alleen overdag en onder begeleiding van haar partner of een ander familielid. Ook mocht ze haar kinderen geen eten, drinken of medicijnen geven.

V. was niet aanwezig bij de uitspraak. Van het hof mag ze op vrije voeten blijven totdat de uitspraak definitief is. Als ze besluit de veroordeling in cassatie bij de Hoge Raad aan te vechten, kan dat nog geruime tijd duren.

Of zij inderdaad in cassatie gaat, kon haar advocaat vandaag nog niet zeggen.

De hack bij Odido houdt de gemoederen al drie weken bezig. Gegevens van 6,5 miljoen klanten en oud-klanten van het telecombedrijf verschenen op het darkweb. Nummers van unieke ID-bewijzen, geboortedata, bankrekeningnummers, telefoonnummers en e-mailadressen van de klanten.

Bijna 100 gigabyte aan data is buitgemaakt en daarmee is dit datalek de grootste in ons land tot nu toe.

Luister hier:

Deze aflevering van De Dag kun je beluisteren via NPO Luister en alle andere podcastkanalen. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

Hackgroep Shinyhunters zit erachter: hoe deden ze het? Techredacteur Joost Schellevis dook de afgelopen weken in deze hack en vertelt in podcast De Dag ook wat er nu met de gegevens gebeurt. De data zijn vogelvrij en de vraag is nu hoe zorgvuldig bedrijven omgaan met de gegevens van hun klanten.

Reageren? Mail naar dedag@nos.nl

Presentatie & montage: Marco Geijtenbeek

Redacteur: IJsbrand Terpstra

De gasputten in het Groningenveld blijven dicht. Dat zei minister Van Veldhoven van Klimaat en Groene Groei (D66), die over de Nederlandse gasvoorraden gaat.

Zij reageerde in een Kamerdebat over energie op het pleidooi van JA21 en andere partijen om de gasputten niet definitief met cement dicht te gooien. Zij willen het gas als noodvoorraad achter de hand houden. Directe aanleiding is de oorlog in het Midden-Oosten.

"Na vele jaren leed hebben we een duidelijke belofte gedaan aan de Groningers", zei Van Veldhoven. "Voor de betrouwbaarheid van de overheid is het heel belangrijk dat we daaraan vasthouden. Laten we de onzekerheid bij de Groningers niet opnieuw aanwakkeren." Zij verwees ook naar de parlementaire enquête en de conclusies die daar zijn getrokken.

Kamerlid Van den Berg (JA21) zei dat het zijn partij uitsluitend gaat om extreme noodgevallen. "Als er vanuit de VS en vanuit Noorwegen problemen ontstaan met de gaslevering, dan hebben wij gewoon echt geen mogelijkheden meer." Meer dan de helft van de Nederlandse gasimport komt uit deze twee landen.

Andere manieren

De minister stelde daartegenover dat er andere manieren zijn om een noodvoorraad op te bouwen, bijvoorbeeld door inkoop en opslag, zoals nu ook al gebeurt. Van Veldhoven: "Die gasopslagen gaan ook weer gevuld worden. Er is een noodvoorraad en gezinnen en ziekenhuizen gaan als gebruikers voor."

Voor de lange termijn werkt het kabinet aan energie "van eigen bodem", zegt zij, zoals wind-, zonne- en kernenergie.

De gasputten van het Groningenveld zijn nog lang niet allemaal afgesloten met cement. De ontmanteling van de winningsapparatuur en het opbranden van restgas duurt nog jaren.

Ruim honderd Nederlandse vlindernamen zijn gewijzigd omdat ze verwarrend waren, meldt de Vlinderstichting. De namen van deze vlinders kwamen niet overeen met de kenmerken die de vlinder heeft.

Vlinders krijgen naast een wetenschappelijke naam ook een versimpelde naam toegewezen. Die wordt vaak bepaald op basis van een plek waar ze ooit gespot zijn of een plant waar de rups op leeft.

In veel gevallen waren deze namen verouderd of klopten andere kenmerken niet. De Limburgse fluweelpalpmot komt bijvoorbeeld niet voor in Limburg en de grote bandpalpmot is de kleinste van zijn soort.

Hieronder een selectie van de gewijzigde namen:

De wijzigingen betreffen alleen nacht- en microvlinders. De namen van dagvlinders, de vaak kleurrijke vlinders die overdag rondvliegen, veranderen niet. Ook hebben een aantal vlinders die pas sinds kort in Nederland voorkomen, een naam gekregen.

Werkgroep van vlinderkenners

In het najaar van 2024 werd bekend gemaakt dat er vlindernamen gewijzigd zouden worden. Hiervoor is een speciale werkgroep samengesteld, bestaande uit vlinderkenners.

Na overleg van de groep en een oproep aan vrijwilligers van de Vlinderstichting om 'foute' namen te melden, werd een lijst opgesteld met namen die mogelijk niet klopten. "Toen hebben we gekeken om welke namen het ging en welke namen we moesten veranderen", vertelt nachtvlinderonderzoeker Tymo Muus.

Muus kwam tijdens een onderzoek voor een nieuw boek tot de conclusie dat veel namen niet overeenkwamen met de eigenschappen van de vlinders. Vaak was de plek waar ze ooit gespot zijn en waar veel vlinders naar zijn vernoemd, niet de plek waar ze nu leven.

Er moest iets feitelijks mankeren aan de naam voordat deze voor wijziging in aanmerking kwam. Zo waren de antennes van een wit naaldkwastje grijs en die van een grijs naaldkwastje juist wit. Respectievelijk heten ze nu voorjaarsnaaldkwastje en zomernaaldkwastje. "Het mag natuurlijk geen kwestie van smaak zijn. We gaan een naam niet wijzigen omdat iemand die niet mooi vindt."

Zevenbladmot wordt lijnpuntneusje

Een voorbeeld is de zevenbladmot, die vanaf nu door het leven gaat als lijnpuntneusje. "Het was helemaal niet zeker of zevenblad wel een plant was waar deze rupsen van leven of waar de vlinders voeding uit halen", vertelt Muus. "Toen ik een keer door de duinen liep, spotte ik de rups van de zevenbladmot in een hele andere plant. Dus die naam klopte niet."

Bij de nieuwe namen is rekening gehouden met herkenbare eigenschappen van het insect. "We hebben de naam van de vlinder veranderd naar lijnpuntneusje, omdat deze een hele spitse neus heeft."

Op deze manier hoopt Muus een bredere groep te kunnen bereiken van mensen die minder bekend zijn met vlinders. "Ik hoop dat het de drempel verlaagt voor mensen die nog niet zo thuis zijn in de natuur."

Na de liquidatie van opperste leider Khamenei riep president Trump de Iraanse bevolking op in opstand te komen. "Wanneer wij klaar zijn met de bombardementen, neem dan jullie regering over", spoorde hij de Iraniërs aan.

Een grote gok, want er staat geen gedoodverfde kandidaat of oppositiegroep klaar om het over te nemen.

De Amerikanen lijken niet te hebben bedacht hoe de bevolking de macht zou kunnen grijpen. "Bommen creëren geen politieke alternatieven", stelt Iran-deskundige Ali Vaez in het Amerikaanse magazine Foreign Affairs. "De Iraanse bevolking is ongewapend, gefragmenteerd en staat tegenover een van de meest beveiligde staten van de regio."

Het regime wordt hard geraakt door de Amerikaanse en Israëlische aanvallen. Toch lijkt het systeem ook na de dood van ayatollah Khamenei niet te wankelen. Volgens veel analisten is het zo ontworpen dat het ook na het wegvallen van kopstukken kan overleven.

Iraniërs zijn keer op keer met gevaar voor eigen leven de straat op gegaan om te demonstreren tegen het regime, maar nu Teheran en andere steden zwaar worden gebombardeerd, blijven protesten uit. Tienduizenden inwoners zijn op de vlucht geslagen. "Mensen zijn bezig om te overleven", zegt Ladan Rahbari, socioloog en Iran-deskundige aan de Universiteit van Amsterdam, gespecialiseerd in Iraans activisme.

Voormalige kroonprins

In Iran is geen georganiseerde verenigde oppositie. Activisten en kritische politici zijn in de loop van de jaren vastgezet of naar het buitenland gevlucht. Hervormingsgezinde partijen zijn verboden of naar de marge gedreven. Daar komt nog bij dat binnen de oppositie veel onenigheid heerst en met wantrouwen naar elkaar wordt gekeken.

Iran kent ondanks de repressie een sterk maatschappelijk middenveld, met mensenrechtenorganisaties en een grote vrouwenrechtenbeweging. Narges Mohammedi bijvoorbeeld, die in 2023 de Nobelprijs voor de Vrede kreeg, blijft zich ondanks haar gevangenisstraf inzetten voor vrouwenrechten. Maar net als andere opgesloten activisten, is zij niet een figuur die de leiding naar zich toetrekt.

Wie zich wel opwerpt als leider is Reza Pahlavi, zoon van de voormalige sjah die al bijna vijftig jaar in de VS woont en van daaruit campagne voert. Tijdens de laatste protesten ging zijn naam veelvuldig rond. Hij riep de bevolking op om massaal de straat op te gaan, en zijn naam werd veelvuldig gescandeerd.

Hoe populair de voormalige kroonprins is, "is op dit moment onmogelijk te zeggen", stelt Iran-kenner Rahbari. Door de vele recente media-aandacht in het westen kan zijn populariteit worden overschat.

Pahlavi wekt ook wantrouwen. Hij heeft geen afstand gedaan van zijn vader, die met harde hand regeerde en met zijn Perzische nationalisme etnische minderheden onderdrukte. Ook stelt Pahlavi zich positief op richting Israël, wat niet bij iedereen in goede aarde valt. Na al die jaren is het Pahlavi niet gelukt een verenigde, stabiele coalitie op te bouwen.

Hervormingsgezinde politici

Binnen Iran zijn er oppositiegroepen die etnische en regionale minderheden vertegenwoordigen, zoals Azeri's, Koerden en Baloetsji's. Zij willen niet alleen een einde aan het systeem van de ayatollahs, maar ook meer erkenning van hun taal en cultuur. "Deze groepen zijn goed georganiseerd en hebben de potentie om samen te werken", zegt Rahbari. "Maar het is de vraag of zij de bredere bevolking achter zich kunnen krijgen."

Dan zijn er nog de arbeiders en de lagere middenklasse. Zij uiten niet alleen hun onvrede over de corruptie en de torenhoge inflatie, maar ook over de ideologie van het regime.

Een van de belangrijkste bewegingen is die van universiteitsstudenten, die in het verleden vaak aanjagers zijn geweest van protestgolven. Maar al deze groepen kennen geen prominente leiders en kunnen zich niet organiseren nu het internet volledig afgesloten is.

In het verleden hebben hervormingsgezinde presidenten, zoals Khatami en Rohani, geprobeerd om het systeem van binnenuit te veranderen, maar zij liepen stuk op de onvermurwbaarheid van Khamenei. Van hen valt ook nu weinig te verwachten, denkt Rahbari. "Hun beloftes zijn niet uitgekomen en de bevolking heeft zo'n diepe haat ontwikkeld tegen het systeem, dat ze niet geloven dat het nog te hervormen valt."

De Iraanse Revolutie in 1979 kon slagen omdat verschillende groepen elkaar vonden in hun verzet. Studenten, socialisten, geestelijken en anderen verenigden zich tegen de sjah. "Op korte termijn is er geen mogelijkheid het regime omver te werpen", zegt Rahbari. "Er is alleen kans als hooggeplaatste militairen van kant wisselen en Iraanse groepen zich weten te verenigen."

Bezoekers moeten voortaan betalen om naar binnen te mogen in de Dom van Keulen. Het Domkapittel wil daarmee de gestegen kosten voor het onderhoud, de bescherming en de exploitatie van de gotische kathedraal dekken, zo maakte het kerkbestuur bekend.

De toegangsprijs geldt vanaf de tweede helft van dit jaar. Hoeveel een entreeticket gaat kosten, is nog niet bekend. Voor kerkgangers en gelovigen blijft de dom gratis toegankelijk. Dat geldt ook voor leden van de Zentral-Dombau-Verein, een vereniging die zich inzet voor het behoud van de Dom.

Ook de toegang tot ruimtes voor stil gebed blijft gratis. Hoe de medewerkers van de Dom het onderscheid willen maken tussen toeristen die alleen voor het gebouw komen en gelovigen die komen bidden is nog niet duidelijk.

Dagelijks 20.000 bezoekers

De Keulse Dom, een van de meest iconische gebouwen van Duitsland, heeft een lange geschiedenis. De bouw begon in 1248, maar lag vanaf de 15de eeuw lang stil. Pas in de 19de eeuw werd de kathedraal voltooid. In de oorlog werd de Keulse binnenstad vrijwel volledig verwoest, maar de dom bleef overeind staan.

De torens zijn 157 meter hoog, het gebouw heeft 10.000 vierkante meter aan ramen. De Dom wordt dagelijks bezocht door 20.000 bezoekers. Volgens het kerkbestuur maken toeristen ongeveer 99 procent uit van die bezoekers.

Het besluit om entree te gaan heffen werd genomen tijdens een besloten vergadering begin deze week. Daarin werd de economische situatie van het gebouw besproken en bleek dat de gestegen kosten niet meer te dragen zijn. De komende weken worden de plannen verder uitgewerkt.

Het gerechtshof in Den Haag heeft Tweede Kamerlid Gideon van Meijeren van Forum voor Democratie in hoger beroep vrijgesproken van opruiing. In 2024 kreeg hij daar een taakstraf van 200 uur voor.

De zaak draaide om twee afzonderlijke uitspraken van Van Meijeren. In beide gevallen zette hij volgens het OM boze boeren aan tot geweld.

In 2022 zei het Forum-Kamerlid in een speech tijdens een boerenprotest "dat het niet altijd gezond is als er een taboe rust op het gebruik van geweld". Hij zei daarna ook dat de staat "fors" geweld gebruikt. "Als u onteigend dreigt te worden en u weigert, reken er maar op dat er busjes aankomen met mannen met knuppels en helmen, en ze slaan u wel van het terrein af."

In hetzelfde jaar zei Van Meijeren in een interview op Youtube "te hopen op een revolutionaire beweging die zich heel duidelijk onderscheidt van een protestbeweging en die bij wijze van spreken zou optrekken naar het parlement".

De uitspraak werd scherp veroordeeld door collega-Tweede Kamerleden en het kabinet. Premier Rutte noemde de speculaties van Van Meijeren destijds "verwerpelijk".

Hoger beroep

In juni 2024 kwam de rechtbank tot de conclusie dat het FVD-lid zijn positie als volksvertegenwoordiger had misbruikt om aan te zetten tot geweld. Van Meijeren ging vervolgens in hoger beroep.

Daarin komt het gerechtshof nu tot een andere conclusie. Van Meijeren heeft volgens het gerechtshof met zijn uitspraken "strafrechtelijk de grens opgezocht, maar niet overschreden".

Het gerechtshof zegt daarbij dat de uitspraken gezien moeten worden in de context van de hele toespraak, waarin Van Meijeren meerdere malen zegt dat verzet altijd zonder geweld moet zijn. "De opmerkingen over vreedzaam, geweldloos verzet ziet het hof, anders dan de advocaat-generaal en de rechtbank, niet louter als mitigerende opmerkingen maar als een relevant onderdeel in de toespraak van de verdachte."

Bovendien, zegt het hof, sprak het Kamerlid over geweld in een toespraak die hij waarschijnlijk "uit de losse pols" heeft gedaan. "Ook maakte hij het geweld verder niet concreet, niet voor het hier en nu, en evenmin voor de toekomst."

In het Youtube-interview heeft Van Meijeren ook "niet direct opgeruid of de geesten rijp gemaakt voor strafbaar handelen", is de conclusie. "Hij spreekt over een vorm van verzet die in zijn ogen vreedzaam dient te blijven. Dat is relevant in zijn betoog."

De overheid heeft vrouwen gediscrimineerd die begonnen aan de opleiding tot rechter, oordeelt het College voor de Rechten van de Mens. Zij kregen een lager salaris dan hun mannelijke collega's, terwijl ze hetzelfde werk doen.

Volgens het College komt dat door het beloningsbeleid dat de Staat voerde van 1994 tot 2023. Mensen die aan de opleiding tot rechter begonnen, kregen daarbij de vraag wat hun laatstverdiende salaris was. Op basis daarvan werd hun startsalaris bepaald. Volgens het College ontstond er daardoor een verschil tussen mannen en vrouwen, omdat vrouwen gemiddeld een lager salaris hebben.

Ook zijn er bijvoorbeeld grote verschillen tussen wat mensen uit de sociale of commerciële advocatuur verdienen. Dat leidt er volgens het College ook toe dat er makkelijk grote verschillen ontstaan als ze een stap maken naar de rechterlijke macht.

Loon 3,5 procent lager dan mannen

Uit een onderzoek in 2023 naar de verschillen in beloning van rechters in de opleiding is ook gebleken dat vrouwen gemiddeld een 3,5 procent lager startsalaris krijgen dan hun mannelijke collega's. Het College vindt daarom dat er een vermoeden is van onderscheid op grond van geslacht.

De Staat beargumenteerde dat de manier om het startsalaris te bepalen "deugdelijk, transparant en in overeenstemming met sociale partners is gevormd". Het College is het met de Staat eens dat de methode een geschikt middel was om geschikte nieuwe rechters aan te trekken. "Maar een middel is pas noodzakelijk als het doel niet met andere, minder onderscheid makende middelen kan worden bereikt."

Nieuwe methode

De uitspraak gaat over een oude methode om het startsalaris te bepalen. Inmiddels heeft de Staat een ander inschalingsbeleid ingevoerd bij de opleiding tot rechter. Er wordt nu dus niet meer gevraagd naar het laatstverdiende loon. Het College roept de Staat op om te kijken of rechters compensatie kunnen krijgen, maar kan de overheid niet dwingen om dat te doen.

De zaak was door vrouwenrechtenorganisatie Bureau Clara Wichmann bij het College voor de Rechten van de Mens neergelegd. Daarnaast waren ook drie individuele rechters naar het College gestapt.

Ook in deze drie individuele gevallen vond het College dat vrouwelijke rechters een ongelijke beloning kregen. "Zo ontving in een van de gevallen de mannelijke collega maandelijks bruto 1914,65 euro meer dan de vrouwelijke collega voor gelijkwaardig werk, terwijl zij nagenoeg dezelfde werkervaring hadden", schrijft het College in de uitspraak.

'Indirecte discriminatie'

Bureau Clara Wichmann noemt de conclusie van het College een grote overwinning. "Niet alleen voor de rechters die deze zaak zijn begonnen, maar voor alle vrouwen die tot de dag van vandaag onterecht minder betaald krijgen dan hun mannelijke collega's vanwege een onjuiste manier van inschalen", zegt jurist Marlies Vegter.

Volgens haar gaat het hier om indirecte discriminatie. "Vrouwen verdienen vaker minder dan mannen, omdat zij vaak meer sociaal werk doen, wat in onze maatschappij slechter wordt beloond dan meer commerciële functies. Dat geldt voor heel veel sectoren, bijvoorbeeld de overheid en semioverheid, maar ook in het bedrijfsleven is het salaris in je vorige functie vaak bepalend voor je salaris in je nieuwe baan."

In Cuba zijn miljoenen mensen getroffen door een stroomstoring. Die brak gisteren uit, onder meer in de hoofdstad Havana. De nationale elektriciteitsmaatschappij UNE zegt inmiddels dat de storing deels verholpen is, maar op sociale media melden veel Cubanen nog altijd geen stroom te hebben.

Dat in het communistische land regelmatig de stroom uitvalt is niets nieuws. Deze stroomstoring trof een groot deel van het eiland en het oplossen van alle problemen kan nog dagen duren.

De stroom valt volgens de autoriteiten geregeld uit doordat sommige centrales al meer dan dertig jaar oud zijn en weinig onderhoud krijgen vanwege de hoge kosten daarvoor. Door Amerikaanse sancties is het ook niet mogelijk om aan nieuwe apparatuur en gespecialiseerde onderdelen te komen. Economen zeggen dat er door de staat te lang te weinig geïnvesteerd is in de energiesector.

Lek in ketel

De problemen in Cuba zijn verergerd sinds de VS begin januari de olietoevoer van Venezuela naar Cuba stopzette. Venezuela leverde ongeveer de helft van de brandstof voor Cuba. Andere landen mogen van de VS ook geen olie meer leveren aan het land.

Staatsmedia melden dat deze stroomstoring was veroorzaakt door het uitvallen van de energiecentrale Antonio Guiteras ten oosten van Havana na een lek in een ketel.

Nina Jurna, correspondent Latijns-Amerika en Suriname:

"Deze stroomstoring waarbij twee derde van het eiland mogelijk dagenlang zonder stroom kan zitten is de zoveelste klap voor de Cubanen, die al lange tijd vooral bezig zijn met overleven.

Het eiland raakt vanwege de afgekondigde olieblokkade door Trump in een steeds grotere humanitaire en economische crisis, met grote gevolgen zoals een opstapeling van bergen afval, een voedselcrisis en grote problemen in de gezondheidszorg.

De Venezolaanse olie was altijd de grote levensader voor Cuba, maar die toevoer stopte na de Amerikaanse invasie en ontvoering van Maduro. Andere landen die proberen olie te verkopen aan Cuba worden door Amerika met sancties bedreigd.

Het doel van Trump is het eiland zo ver af te knijpen dat het Cubaanse regime op de knieën gaat met als doel een regime change. Dat proberen de Amerikanen al voor elkaar te krijgen sinds de Cubaanse revolutie in 1959 door Fidel Castro toen de door de VS gesteunde dictator Fulgencio Batista werd verdreven.

Ondertussen is er naar schatting nog maar voor een paar weken aan olie op het eiland waardoor de situatie alleen maar nijpender zal worden''.

Het elektriciteitsbedrijf zei eerder dat het getroffen gebied groot is, van de stad Pinar del Rio in het westen tot de stad Camaguey in het midden van het eiland. Kritieke infrastructuur zou ook al weer stroom hebben, zoals ziekenhuizen. Het is de tweede grote stroomstoring in Cuba in drie maanden tijd.

Persbureau AP sprak met een 66-jarige vrouw in Cuba die inmiddels wel gewend is aan alle stroomstoringen op het eiland. Ze is ook gewend dat de stroom 's avonds meestal wel weer aangaat.

Toen haar verteld werd dat deze stroomstoring groter is en langer kon duren, reageerde ze verontrust. "Mijn god, tot wanneer? Dan eten we niet. Dan zullen we brood moeten eten."

Ondertussen proberen ze er in Cuba maar het beste van te maken:

Een azc en een noodopvang in Hardenberg (Overijssel) zouden komende zondag na tien jaar moeten sluiten, maar dat gaat mogelijk niet lukken. Het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) zegt er niet in te slagen om op tijd ergens anders opvang te vinden voor een deel van de bewoners.

De geplande sluiting van het azc en de noodopvang is komende zondag 8 maart. Op die dag lopen de contracten en vergunningen van beide locaties af. De gemeente Hardenberg noemt het dreigende uitstel van de sluitingen onacceptabel en eist dat de locaties zondag sluiten, schrijft RTV Oost.

Landelijke opvang vol

Het COA zegt in een reactie geen andere mogelijkheid te zien dan de locaties in Hardenberg langer te gebruiken, "om te voorkomen dat mensen op straat komen te staan". Het opvangorgaan zegt dat de landelijke opvangcapaciteit voor "ruim 103 procent" vol zit. Daardoor is nergens ruimte om de bewoners uit Hardenberg op te vangen.

In het azc worden sinds 2016 maximaal 750 mensen opgevangen. Sinds 2022 is er ook plek voor honderd asielzoekers op een bungalowpark in het nabijgelegen Loozen. Het COA zegt dat vandaag nog ongeveer 700 mensen op beide locaties verblijven.

'Afspraak is afspraak'

Volgens de gemeente heeft het ministerie van Asiel en Migratie gisteravond laten weten dat het niet lukt om alle bewoners voor zondag te verhuizen. Het is ook niet duidelijk wanneer dit wel gebeurt.

Wethouder Alwin Mussche, die over de opvang van vluchtelingen gaat, zegt dat de sluiting al was vastgelegd. "Afspraak is afspraak. Wij gaan ervan uit dat er op 8 maart 2026 geen bewoners meer aanwezig zijn in beide locaties."

De gemeente zegt op te treden als het COA beide opvanglocaties na zondag nog in gebruik heeft. De gemeente besluit maandag hoe dat gebeurt. Zo zou de gemeente het COA een dwangsom kunnen opleggen, net als bij het aanmeldcentrum in Ter Apel, maar daar is volgens een gemeentewoordvoerder nog geen besluit over genomen.

Oproep aan minister

Wethouder Mussche roept asielminister Van den Brink op om zo snel mogelijk voor andere opvang te zorgen. "Wij hebben een lange periode ruimhartig bijgedragen aan de opvang van asielzoekers. Daarmee hebben we onze verantwoordelijkheid genomen."

"Onze inwoners moeten erop kunnen vertrouwen dat ook het Rijk en het COA hun verantwoordelijkheid nemen en gemaakte afspraken nakomen."

In Portugal is schrijver António Lobo Antunes overleden. Hij was een van de belangrijkste hedendaagse Portugese schrijvers, met een oeuvre van meer dan veertig boeken. Het grootste deel daarvan bestaat uit romans, maar Lobo Antunes publiceerde ook meerdere essaybundels en enkele non-fictietitels.

Ook buiten Portugal had Lobo Antunes een grote schare lezers. Hij geldt als een van de meest vertaalde Portugese auteurs van zijn generatie, ook naar het Nederlands. Ongeveer 24 van zijn boeken verschenen in Nederlandse vertaling.

Zijn leven begon in Lissabon in 1942. Hij studeerde geneeskunde en specialiseerde zich tot psychiater, een vak dat hij enkele jaren uitoefende. Zijn kennis van de menselijke psyche zou later een een belangrijke pijler worden in zijn werk.

Maar het waren zijn ervaringen in 1973 als legerarts tijdens de koloniale oorlog van Portugal in Angola die de inspiratie vormden voor zijn eerste boek. Memória de Elefante uit 1979 gaat over een ex-militair die zwaar getraumatiseerd terugkeert uit Angola en zijn weg vindt als psychiater.

Literaire doorbraak

Het autobiografische boek markeerde zijn doorbraak en had meteen invloed op Portugal, dat in een enorme transformatie zat na de Anjerrevolutie van 1974. Het land kreeg veel meer vrijheid na veertig jaar militaire onderdrukking. Voor intellectuelen als António Lobo Antunes ontstond ruimte om een heel nieuwe manier van schrijven te ontdekken. Zijn werk was vaak poëtisch, provocerend en politiek.

Ook zijn tweede boek, Os Cus de Judas, ging over Portugals koloniale verleden en werd opnieuw een succes, nu ook buiten Portugal. Zijn internationale doorbraak was misschien wel mede aan Nederland en België te danken. De kus van Judas verscheen hier in 1980 als een van de eerste vertalingen. Vlaamse en Nederlandse critici schreven er lovend over.

Lobo Antunes combineerde zijn schrijverschap tot 1985 met zijn werk als psychiater. Daarna legde hij zich volledig toe op het schrijven.

Sluitstuk

Het succes hield aan en Lobo Antunes won in eigen land vrijwel elke literaire prijs. Ook daarbuiten werd hij veelvuldig onderscheiden. De belangrijkste literaire prijs, de Nobelprijs voor Literatuur, won hij nooit, hoewel hij vaak werd getipt door kenners.

Vorig jaar verscheen zijn laatste roman, zijn 32ste. De omvang van de wereld wordt door critici gezien als het sluitstuk van zijn literaire carrière. Het boek gaat opnieuw over de thema's die hij veelvuldig onderzocht: de complexiteit van menselijke relaties, de sporen van het verleden en de onontkoombaarheid van herinnering.

Iran heeft Koerdische milities aangevallen die van plan waren de grens in het westen van het land over te steken. Dat zegt het Iraanse leger. Er zijn onder meer raketten neergekomen op een hoofdkwartier van de Koerdische troepen in buurland Irak.

Gisteren meldden Amerikaanse en Israëlische media dat Koerdische milities een grondoffensief waren begonnen in het noordwesten van Iran. Het zou gaan om duizenden Koerdische strijders. Iran valt nu milities aan in Irak, die het regime in Teheran 'separatistische groepen' noemt.

In het noordoosten van Irak zijn volgens de BBC verschillende Koerdische bases geraakt met ballistische raketten. Daarbij zouden zeker een dode en drie gewonden zijn gevallen.

De regering van de autonome Koerdische regio in het noorden van Irak ontkent intussen dat die betrokken is bij plannen voor de bewapening van Koerdische strijders om Iran aan te vallen, zegt een woordvoerder.

Sander van Hoorn, verslaggever in Qatar:

"In het noordwesten van Iran woont een Koerdische minderheid die eigenlijk een geheel vormt met de Koerden in het noordoosten van Irak, in het grensgebied van die twee landen. De VS wil dat het regime in Teheran valt, maar het wil geen Amerikaanse troepen in Iran. Dus moet het Iraanse volk dat zelf doen. Dat kan de Iraanse bevolking zijn, maar het kunnen ook Iraanse minderheden zijn.

Zo is de VS terechtgekomen bij de Koerden. Dat ligt ook voor de hand, want in Irak en Noord-Syrië hebben de Amerikanen al vaker met hen samengewerkt, en hebben ze Koerdische strijders ook al vaker bewapend.

Wat zou kunnen is dat die samenwerking er nu ook is in dat grensgebied tussen Irak en Iran. Een woordvoerder van het Witte Huis zegt alleen dat er gesprekken zijn geweest. Maar Iran zegt nu dus tegen Koerden aan de noordwestelijke grens te vechten en een kantoor van de koerden in Noordoost-Irak te hebben aangevallen. Dus dat front moeten we de komende tijd in de gaten houden."

Reuters meldt dat Koerdische milities de afgelopen dagen met de VS hebben overlegd over of en hoe ze het Iraanse leger zouden kunnen aanvallen in het westen van het land. Dat schrijft het persbureau op basis van bronnen "met kennis over dit onderwerp".

Verschillende Amerikaanse media melden dat inlichtingendienst CIA de Koerdische strijders in Irak al voor de huidige oorlog heeft bewapend als onderdeel van pogingen om Iran te destabiliseren.

In Iran zelf is ook een Koerdische oppositie actief, verenigd in de illegale Koerdische partij PJAK. De rol van die organisatie is nog onduidelijk. De ontwikkelingen worden op de voet gevolgd door Turkije, heeft het Turkse ministerie van Defensie laten weten. De PJAK heeft banden met de Koerdische PKK in Turkije. De regering in Ankara is bang dat de veiligheid en stabiliteit in de regio verder onder druk komen te staan.

Een woordvoerder van het Witte Huis zei woensdag dat berichten dat president Trump achter een plan zou staan voor een Koerdische opstand in Iran "compleet onwaar" zijn. Volgens nieuwssite Axios heeft Trump echter wel contact gehad met twee Koerdische leiders in Irak, met het doel Koerdische strijders de Iraanse grens over te sturen.

Het doel van die Koerdische aanval zou zijn om meer ruimte te geven aan Iraniërs om in opstand te komen tegen het regime in Teheran, na de dood van ayatollah Khamenei en te midden van de voortdurende Amerikaanse en Israëlische bombardementen.

Het is niet voor het eerst dat de Koerden in opstand komen in Iran. In het verleden kwamen Koerden zowel in opstand tegen de sjah als tegen de theocratie die er na de Islamitische Revolutie van 1979 op volgde. Het Iraanse leger verwoestte in maandenlange gevechten met Koerdische rebellen na die revolutie Koerdische steden en dorpen en doodde daarbij duizenden mensen.

Gülsah Ercetin, correspondent Turkije:

"Ankara heeft in het verleden altijd fel gereageerd op bewapening van de Koerdische milities. De regering ziet dat als een bedreiging van de Turkse veiligheid. Dat komt natuurlijk omdat Turkije de afgelopen 40 jaar een bloedige strijd heeft gevoerd met de Koerdische PKK. In die strijd zijn 40.000 mensen omgekomen, al lopen er nu vredesonderhandelingen met de PKK.

Turkije heeft de afgelopen tijd vooral geprobeerd een diplomatieke rol op zich te nemen, maar diplomatie wordt steeds lastiger nu het conflict escaleert in de regio. Zo werd er gisteren een projectiel afgevuurd richting Turks grondgebied. De Turkse minister van Buitenlandse Zaken belde direct met zijn collega in Iran en de ambassadeur werd op het matje geroepen.

Tegelijk zeggen de Turken dat ze het recht hebben om te reageren op elke vorm van bedreiging. Inmiddels zegt Iran dat het de soevereiniteit van Turkije respecteert en ontkent het land ook dat het een raket op Turkije heeft afgevuurd.

Turkije houdt intussen rekening met alle mogelijke scenario's. Zo is er ook de vrees voor vluchtelingen, want ze delen een grens met Iran van zo'n 500 kilometer. Turkije heeft tijdens de oorlog in Syrië zo'n vier miljoen Syriërs opgevangen. Dat bracht een enorme druk op de samenleving met zich mee, vooral in de grenssteden. Turkije is bang dat zoiets opnieuw gaat gebeuren."

In het Zeeuwse Goes is een zeldzaam VOC-glas uit de achttiende eeuw geveild. In december kwam een veilingmeester het kelkglas per toeval tegen tijdens een inboedeltaxatie.

Voor het glas, dat in een kistje bewaard lag, was tijdens de kijkdagen weinig belangstelling. Toch besloot veilingmeester Arno de Jager uit Goes de gok te wagen.

Het bleek een goede zet: het kelkglas is voor een recordbedrag van 50.000 euro onder de hamer gegaan. "Het overtrof alle verwachtingen en stoutste dromen", zegt De Jager tegen Omroep Zeeland.

Dit zijn beelden van het glas:

Het twintig centimeter hoge kelkglas is van de Nederlandse glasgraveur Jacob Sang uit de achttiende eeuw. Het glas werd in opdracht van investeerders van een Nederlands VOC-schip door Sang gegraveerd om uiteindelijk mee te proosten op een behouden vaart.

In het glas staat de tekst "De goede negotie" gegraveerd, samen met een VOC-schip en een Amsterdams pakhuis. "Dat het een bijzonderheid betrof hadden we wel in de gaten, want de kwaliteit spatte er vanaf", zegt De Jager.

Een vergelijkbaar glas van dezelfde maker werd in december in Den Haag voor een prijs van 28.000 euro geveild.

Volgens de veilingmeester stond het meer dan dertig jaar in een dekenkist van een welgestelde Eindhovense familie. Die dacht dat het alleen een rommelkistje zou zijn met wat porselein, oude sieraden en wat glas.

Het glas van de Goesse veilingmeester stond tijdens de online veiling ook internationaal onder grote belangstelling. "Alle telefoonlijnen waren bezet en een hevige biedstrijd brak los", zegt De Jager. "Het begon bij 2000 euro."

Uiteindelijk ging het glas naar een Nederlandse koper, die er dus 50.000 euro voor over had. Waar het glas komt te staan is niet bekend, maar De Jager is ervan overtuigd dat het een bijzondere plek gaat krijgen.

NS heeft vorig jaar voor het eerst in lange tijd weer winst gemaakt. Dat kwam vooral omdat meer mensen in 2025 de trein namen. Daardoor boekte NS vorig jaar een winst van 380 miljoen euro. In 2024 zat NS nog met een verlies van 141 miljoen euro diep in de rode cijfers.

De nettowinst wordt enigszins vertekend vanwege een boekhoudkundige meevaller. Door de lockdowns tijdens de coronacrisis mocht NS in 2025 582 miljoen euro terugboeken van de vergoeding die wordt betaald om op het landelijke spoor te mogen rijden.

Zonder al dit soort eenmalige mee- en tegenvallers, zou NS vorig jaar een winst van slechts 11 miljoen euro hebben geboekt.

De winst van vorig jaar betekent ook nog niet dat NS helemaal uit de financiële problemen is: nog altijd nemen er minder reizigers de trein dan in 2019, het jaar voor de uitbraak van het coronavirus. Met name op woensdag en vrijdag werken er bijvoorbeeld nog altijd veel mensen thuis. NS zegt zich wel voor te bereiden op meer reizigers.

1,2 miljard schuld

Wel kan NS nu het weer winstgevend is eindelijk wat doen aan het terugbrengen van de enorme schulden. Omdat de vervoerder wilde blijven investeren, in bijvoorbeeld nieuwe treinen, stations en hogere lonen voor het personeel, moest er de afgelopen jaren veel geld worden geleend. Inmiddels heeft NS een netto schuld van 1,2 miljard euro die moet worden afgelost. Hierover betaalde NS vorig jaar 21 miljoen euro aan rente.

President-directeur Wouter Koolmees is opgelucht dat NS "stap voor stap uit donkerrode financiële cijfers is geklommen". "Toch is het resultaat nog steeds onvoldoende", benadrukt hij in een persbericht. "NS gaf de afgelopen jaren meer geld uit dan het verdiende en heeft veel moeten lenen voor investeringen in de toekomst. Het is nu zaak om onze netto schuld die sinds 2020 is opgelopen tot 1,2 miljard euro af te bouwen."

Slim bezuinigen

Naast meer reizigers probeert NS ook de kosten omlaag te brengen. Zo moet onder meer het hoofdkantoor worden verkleind. Ook gebruikt het bedrijf steeds meer slimmere toepassingen, bijvoorbeeld bij het onderhoud van treinen.

Inmiddels kunnen er meer treinen van de vloot worden ingezet omdat ze niet meer voor kleine reparaties uit de dienstregeling worden gehaald, zoals een scheur in een stoel.

Volgens NS zijn slimmere oplossingen ook nodig vanwege een tekort aan personeel. Een derde van het NS-personeel is 55 jaar of ouder. Dat betekent dat de komende tien jaar zo'n 6000 NS'ers met pensioen gaan.

Uitval kostenpost

Hoewel er vorig jaar meer treinen op tijd reden, betaalde NS meer aan reizigers voor vertraging of uitval van ritten. Vooral juni vorig jaar was een grote kostenpost, toen de vakbonden staakten voor een betere cao.

Reizigers die vervangend vervoer moesten regelen dienden bijna 190.000 claims in bij NS. Hiervan werden ruim 133.000 claims goedgekeurd, voor een bedrag van in totaal 2,8 miljoen euro.

Bij een grootschalige controle op treinkaartjes heeft de NS 59 zwartrijders beboet. De vervoerder controleerde gisteren tussen 16.30 en 21.45 uur alle treinen die langs station Voorburg kwamen. Ook de politie was aanwezig bij de actie, die heeft iemand aangehouden die nog 22 dagen cel open had staan.

Bij de controle werden alle Sprinters en Intercity's in 2 tot 4 minuten gecontroleerd wanneer deze op het station aankwamen. Daarvoor stonden op de perrons tientallen conducteurs te wachten. In totaal werden ruim 4400 reizigers gecontroleerd. Met de 2 tot 4 minuten was rekening gehouden in de dienstregeling.

Bij de controle konden veertien mensen zich niet identificeren, omdat zij geen geldige ID-kaart bij zich hadden. Vanaf 14 jaar geldt in Nederland een wettelijke identificatieplicht.

Persoon op het spoor

Doordat iemand op het spoor liep bij Gouda liepen een aantal treinen aan het begin van de avond vertraging op, meldt de NS. De vertraagde treinen zijn niet gecontroleerd, zodat de vertraging ingelopen kon worden.

"Het is voor het eerst dat NS zo goed als alle treinen in een bepaalde tijdsperiode gecontroleerd heeft. Het is een nieuwe vorm van controleren die NS vaker in wil zetten", schrijft de treindienst.

Volgens Reinier van Rigteren, Inspecteur Sociale Veiligheid bij NS, zitten er in de avondspits veel forenzen in de trein die veelal een kaartje hebben. "Dat is bemoedigend om te zien. Deze actie is niet bedoeld om zoveel mogelijk reizigers zonder geldig vervoersbewijs te vinden, maar ook om te laten zien dat we controleren en actief aanwezig zijn. We merkten ook dat reizigers positief reageerden."

Het aantal boetes dat de NS uitschrijft aan zwartrijders stijgt de afgelopen jaren. In totaal werden er over 2025 bijna 400.000 reizigers beboet. In 2023 waren dat er minder dan 300.000. In 2022 waren er nog minder treinreizigers wegens de coronaperiode.

De Autoriteit Consument en Markt (ACM) gaat energiebedrijven intensiever controleren of zij zich wel aan de regels houden. De toezichthouder heeft de afgelopen dagen signalen gekregen dat sommige energieleveranciers gestopt waren met het aanbieden van vaste energiecontracten door de snel gestegen gasprijs.

De afgelopen dagen steeg de gasprijs heel snel door de oorlog in het Midden-Oosten. Maandag was de toename voor de Europese gasprijs nog 36 cent en dinsdag nog eens 30 cent.

Energiebedrijven Vattenfall en Eneco kondigden dinsdag aan deels te stoppen met het aanbieden van vaste contracten. Essent biedt nog wel vaste contracten aan, maar kan niet garanderen hoelang het dat nog doet.

Vaste contracten

Energiebedrijven bieden naast variabele en dynamische contract vooral veel 1-jarige of 3-jarige contracten aan. Volgens de nieuwe energiewet die op 1 januari is ingegaan zijn energiebedrijven altijd verplicht een variabel en 1-jarig-contract aan te bieden.

Vanaf 1 april gaat de ACM er ook op toezien dat energiebedrijven daadwerkelijk deze contracten aanbieden. Bedrijven hebben drie maanden gekregen om de nieuwe regels in te voeren. Op dit moment is de ACM al in gesprek met energieleveranciers.

Een woordvoerder van de ACM benadrukt wel dat het niet per se voordelig is om nu een vast contract af te sluiten. Energieleveranciers mogen door de gestegen gasprijzen nu ook hogere prijzen vragen voor hun vaste contracten. Het kan dus beter zijn voor de portemonnee om de prijs nog niet vast te zetten. De ACM adviseert mensen een aanbod goed te vergelijken en niet gelijk in te gaan op een ongevraagd aanbod.

Geld in kas

Behalve dat het ACM de contracten controleert die energiebedrijven aanbieden, kijkt de toezichthouder ook naar de tarieven van de energieleveranciers. Die mogen stijgen zolang dit maar redelijk is.

Leveranciers zijn verplicht te zorgen dat hun financiële positie goed blijft. De toezichthouder zal dus ook controleren of de energiebedrijven genoeg geld achter de hand hebben.

De gasprijs is de afgelopen dagen iets gestabiliseerd. Doordat de situatie in het Midden-Oosten onstabiel blijft, blijft het heel lastig is in te schatten wat de energieprijzen de komende maanden gaan doen.

In Berlijn is een Syrische man veroordeeld tot 13 jaar cel omdat hij vorig jaar iemand heeft neergestoken met een mes bij het Holocaustmonument in de Duitse hoofdstad. De rechtbank spreekt van een radicaalislamitische daad.

De rechter veroordeelde de 20-jarige man voor poging tot moord en poging tot lidmaatschap van een terroristische organisatie.

Het OM had een levenslange gevangenisstraf geëist. De advocaat van de aanvaller pleitte voor een jeugdstraf van zeven jaar.

Spaanse toerist

De man verbleef als alleenstaande minderjarige vluchteling in een opvangcentrum in Leipzig. Hij reisde eind februari vorig jaar naar Berlijn om daar een aanslag te plegen.

De rechtbank zei dat de man bewust het Holocaustmonument als plek daarvoor had uitgezocht. "Hij ging ervan uit daar mensen van het joodse geloof aan te treffen", zei de rechter. De man zei uit naam van Islamitische Staat te handelen.

Bij het monument stak hij in op een nu 31-jarige Spaanse toerist. Die liep daarbij een diepe snee op in zijn keel. De Spanjaard overleefde de aanval ternauwernood. Volgens het OM is hij arbeidsongeschikt geraakt en staat hij nog onder behandeling van een psycholoog. "Het is een wonder dat hij de aanval heeft overleefd", aldus de rechter.

Spijt

De dader vluchtte na de aanval weg. Drie uur later kon hij alsnog worden opgepakt. In de rechtbank gaf de man toe dat hij iemand had vastgegrepen en had gesneden. "Al een seconde erna had ik spijt", zei hij.

De man beweerde dat hij de aanval uitvoerde onder druk van iemand met wie hij online aan het chatten was. Hij was met hem in contact gekomen na het bekijken van IS-video's.

De oorlog in Iran leidt ertoe dat de politieke discussie over gaswinning in Groningen en het openhouden van de gasputten van het Groningenveld weer oplaait. Het Groningenveld werd gesloten vanwege de vele aardbevingen.

JA21-leider Eerdmans kondigt aan met een eigen wetsvoorstel te komen om de gasvoorraad uit het Groningenveld als "strategische reserve" achter de hand te houden. Die voorraad kan worden aangesproken als de gasprijzen enorm stijgen of gas onvoldoende beschikbaar is.

Hij maakte al voor de oorlog een punt van het definitief volstorten van de gasputten met cement. Hij noemde dat dom en een historische fout. Het Groningenveld bevat nog zo'n 550 miljard kuub aardgas, goed voor ongeveer 18 jaar aan binnenlands gebruik.

Noodreserve verstandig

PVV-leider Wilders sluit zich bij Eerdmans aan en zegt het wetsvoorstel van Eerdmans te gaan steunen. "In de huidige geopolitieke situatie is het beschikbaar houden van onze eigen gasputten als noodreserve verstandig", zegt hij op X.

Hij stelt als voorwaarde dat het gas alleen gewonnen mag worden in geval van nood en niet aan andere landen verkocht mag worden. De PVV keerde zich tot nu tegen nieuwe gaswinning in Groningen.

Ook de Groep Markuszower, de fractie van PVV'ers die zich hebben afgesplitst, steunt het voorstel van Eerdmans. Kamerlid Heutink voegt daar onder meer aan toe dat ze voor het "direct beginnen met boren" zijn en dat Groningers "direct, ruimhartig en onbureaucratisch" gecompenseerd moeten worden voor schade door aardbevingen.

Levering in gevaar

FVD is al langer voorstander van het openhouden van het Groningenveld, ook voor commerciële gaswinning. Daar zouden de Groningers wat de partij betreft dan een ruime schadevergoeding voor moeten krijgen.

Ook partijleider De Vos wijst nu op de actuele situatie waardoor de levering van buitenlands gas aan Nederland in gevaar kan komen en de gasprijzen gaan stijgen.

De vier partijen hebben samen 42 zetels in de Tweede Kamer, dus een meerderheid is vooralsnog niet in zicht. Vanmiddag is er een Kamerdebat over energie met minister Van Veldhoven (D66), die over de gasvoorraden gaat.

Advies TNO

Nog maar drie weken geleden adviseerde onderzoeksinstituut TNO de politiek om het Groningenveld niet helemaal af te sluiten. Nederland zou een strategische reserve moeten aanhouden voor noodgevallen, zeiden de onderzoekers.

Ook de Gasunie pleit voor "strategische reserves op eigen bodem" en waarschuwde de politiek al jaren geleden voor sluiting van het Groningenveld. De Gasunie brengt binnenkort een rapport uit over de "weerbaarheid van de aardgasvoorziening" en het belang van reserves.

Ondertussen duurt het nog tot 2034 om de schade te herstellen die tot nu toe is ontstaan door de aardbevingen. Nieuwe gaswinning betekent ook nieuwe aardbevingen, zegt het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM).

De Eerste Kamer stemde op 16 april 2024 in met de wet die de sluiting van het Groningenveld definitief regelt. Ze zijn nog lang niet allemaal volgegooid met cement. De ontmanteling van de winningsapparatuur en dergelijke duurt nog jaren.