NOS Nieuws - Algemeen

In Epe, in Gelderland, is afgelopen nacht een grote brand uitgebroken in een stal. Daarbij zijn zo'n duizend geiten omgekomen.

De brand in de stal aan de Oenerweg brak rond 1.30 uur uit. Hulpdiensten werden kort daarna gealarmeerd en kwamen met verschillende eenheden naar Epe om het vuur te bestrijden, schrijft Omroep Gelderland. De stal stond toen al grotendeels in brand.

De stal is volledig verwoest en de brandweer is nog bezig met nablussen.

De oorzaak van de brand wordt onderzocht. Het is nog niet bekend of er gewonden zijn.

Het aantal thuischefs dat zich inschrijft bij de Kamer van Koophandel (KVK) is de afgelopen jaren sterk gestegen. Steeds meer mensen beginnen vanuit hun eigen keuken een cateringbedrijf, bakservice of maaltijdservice, maar veel van deze starters blijken nauwelijks op de hoogte van de regels voor voedselveiligheid.

Volgens de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) en KVK weten negen van de tien beginnende ondernemers niet welke verplichtingen gelden zodra zij eten bereiden of verkopen.

Iedereen die met voedsel werkt, moet dat doen volgens bepaalde voorschriften. Daarin staat hoe je veilig omgaat met voedsel, bijvoorbeeld door schoon te werken, besmetting te voorkomen en temperaturen goed te controleren.

Als professionele keuken

Ook moeten ondernemers zich registreren bij de NVWA. Toch blijkt dat veel thuischefs pas laat ontdekken dat deze regels ook voor hen gelden, zelfs als ze klein beginnen en vanuit huis werken.

Veel starters realiseren zich niet dat voor hen dezelfde regels gelden als in professionele keukens. Die onwetendheid kan leiden tot gezondheidsrisico's voor klanten, reputatieschade en boetes.

De populariteit van koken en bakken wordt onder meer aangejaagd door sociale media. Platforms als Instagram en TikTok maken het eenvoudig om gerechten te promoten en een klantenkring op te bouwen.

Zogenoemde "foodcontent" is een van de grootste online categorieën en dat stimuleert hobbykoks om de stap naar het ondernemerschap te zetten. De drempel is laag: er zijn weinig investeringen nodig en mensen kunnen vanuit huis werken, vaak naast een vaste baan.

Voorlichtingsvideo

Uit cijfers van het Handelsregister blijkt dat het aantal parttime thuiscateraars in vier jaar tijd bijna is verdubbeld: van ruim 4000 in januari 2022 naar meer dan 8000 begin dit jaar. Ook het aantal zzp'ers dat volledig vanuit huis een cateringbedrijf runt, groeide fors, tot ruim 16.800.

Om starters beter te bereiken, hebben KVK en NVWA een gezamenlijke voorlichtingsvideo gelanceerd. Daarin wordt uitgelegd welke regels gelden, hoe ondernemers zich kunnen voorbereiden en hoe ze zich moeten registreren.

Volkswagen schrapt de komende jaren extra banen. Het bedrijf had al bekendgemaakt tot 2030 35.000 banen te gaan schrappen en daar komen er nog eens 15.000 bovenop.

Het Duitse autoconcern maakte ook bekend dat de winst afgelopen jaar de laagste was in jaren. De winst kwam uit op 6,9 miljard euro, ruim 5 miljard minder dan een jaar eerder.

De financiële topman van het bedrijf wijst als oorzaak op de geopolitieke spanningen, de ingevoerde importheffingen en grote druk van concurrenten. Vooral in de VS daalde de verkoop, in Europa werden er juist meer auto's verkocht.

Geen gedwongen ontslagen

Het concern, met naast Volkswagen de merken Seat, Audi en Porsche, verkocht in 2025 wereldwijd uiteindelijk vrijwel net zoveel auto's als een jaar eerder. Toch zakte de winst naar het laagste niveau sinds 2016.

Het bedrijf neemt maatregelen om winstgevender te worden, want het geld is nodig om te investeren in nieuwe elektrische modellen. Een van de maatregelen is dus het schrappen van banen. Het concern heeft beloofd dat er geen gedwongen ontslagen zullen vallen.

Wereldwijd werkten er eind 2025 meer dan 660.000 mensen bij Volkswagen.

Duitslandcorrespondent Charlotte Waaijers:

"Dat er nu plots nog eens 15.000 banen lijken te verdwijnen, is een grote klap. Toen Volkswagen eind 2024 aankondigde dat er tienduizenden plekken geschrapt zouden worden, volgden er grote protesten en stakingen. Dat niemand toen gedwongen ontslagen zou worden en er geen fabrieken in Duitsland zouden sluiten, was het resultaat van moeizame onderhandelingen.

Volkswagen staat nog altijd symbool voor de stand van de economie in Duitsland en dus drukt opnieuw slecht nieuws al snel de stemming in het land. Het verhoogt ook de druk op bondskanselier Merz om meer te doen om de economie te helpen. Tijdens zijn bezoek afgelopen week aan de Amerikaanse president Trump wilde hij duidelijk krijgen wat er nou met de Amerikaanse importheffingen gaat gebeuren die ook Duitse bedrijven hard raken, maar die duidelijkheid is er nog niet."

Politie in de Amerikaanse staat New Mexico heeft alsnog de ranch doorzocht die jarenlang eigendom was van zedendelinquent Jeffrey Epstein. De huidige eigenaar van het luxe landgoed verleende alle medewerking om erachter te komen welke misdaden de zakenman daar heeft begaan.

De inval was onderdeel van een uitgebreider politieonderzoek naar de activiteiten van Epstein in New Mexico. Agenten lijken onder meer met honden het terrein te hebben afgespeurd.

Sinds vorige maand doet ook een commissie van het congres van New Mexico onderzoek naar de ranch. "Al jarenlang horen we beschuldigingen en geruchten over wat daar gebeurde, maar tot nu toe is er officieel niets vastgesteld", zei voorzitter Andrea Romero bij de instelling ervan: "Deze waarheidscommissie moet eindelijk de lacunes vullen."

Epstein kocht in 1993 het landgoed in de wildernis op 50 kilometer van Santa Fe voor 12 miljoen dollar. Het bestaat uit een villa van 2500 vierkante meter op een heuvel, compleet met een garage voor zeven auto's, een heliplatform en een landingsbaan voor vliegtuigen. Voor extra privacy pachtte Epstein 500 hectares land rondom het verblijf. Epstein liet voor een van de vertrekken een replica maken van het Nederlandse schilderij Kindermoord te Bethlehem.

Op vrijgegeven foto's is te zien hoe Epstein er in weelde leefde:

Toen Epstein in 2019 werd opgepakt voor het misbruiken van tientallen tienermeisjes, openden de autoriteiten in New Mexico aanvankelijk ook een onderzoek. Dat werd op verzoek van federale aanklagers in New York al snel weer gesloten, om te voorkomen dat de onderzoeken zouden overlappen.

De dood van Epstein later dat jaar betekende dat de Zorro Ranch minder bekend werd bij het grote publiek dan bijvoorbeeld Epsteins privé-eiland, hoewel de ranch ook duizenden keren wordt genoemd in de Epstein-files.

Slachtoffers zeggen dat er ook in New Mexico wel degelijk misdaden zijn gepleegd. Verschillende vrouwen getuigden dat Epstein zich daar aan hen vergreep toen ze nog tiener waren. Onder hen was ook Virginia Giuffre, die voor haar zelfmoord vorig jaar het bekendste slachtoffer van Epstein was. Als bewijs leverde ze foto's die van haar in New Mexico waren gemaakt.

"Hier, in het volle zicht en toch verborgen, richtten Jeffrey Epstein en Ghislaine Maxwell een huis vol gruwelen in", zei haar broer Sky zondag nog op een manifestatie bij de ranch ter ere van Internationale Vrouwendag. "De mensen van New Mexico willen antwoorden. Ze willen rechtvaardigheid."

Slachtoffers begraven?

Meest verontrustend is de onbevestigde claim dat Epstein ook twee slachtoffers heeft begraven in de omgeving van ranch. Die aantijging dook dit jaar op in de miljoenen documenten die de Amerikaanse justitie vrijgaf. Het ging om een anoniem mailtje zonder bewijs naar een radiopresentator die de Zorro Ranch had besproken in zijn programma.

De afzender claimde een oud-werknemer van de ranch te zijn die bereid was tegen betaling van 1 bitcoin informatie te verstrekken. De slachtoffers zouden twee buitenlandse meisjes zijn die "gestikt waren tijdens ruwe fetishseks". Ze zouden "ergens in de heuvels rondom Zorro" begraven zijn. De afzender beweerde videobewijs te hebben.

Justitie heeft nog geen oordeel gegeven over hoe geloofwaardig de claim is, maar waarschuwde dat bij de overvloed aan Epstein-documenten ook sensatiebeluste, valse en onbewezen aantijgingen zitten. De radiopresentator vond de claim zorgwekkend en plausibel genoeg om door te sturen. Een poging om de afzender later te bereiken, mislukte.

Hulp onderzocht

Het onderzoek op de ranch is bedoeld om de waarheid achter dit soort wilde verhalen te achterhalen. Daarnaast wil de waarheidscommissie weten hoe het kan dat Epstein in New Mexico niet als zedendelinquent geregistreerd stond.

Ook wil de commissie weten of er anderen betrokken waren bij zijn wandaden of dat ambtenaren zijn omgekocht om een oogje dicht te knijpen. "Die dader kan niet alleen hebben gehandeld. Je kunt niet alleen in mensen handelen", redeneerde commissielid Marianna Anaya. "Wie hem hielp, moet verantwoordelijk worden gehouden, ook als dat de staat was."

Het is bekend dat Epstein zich ook op zijn ranch graag liet omringen door invloedrijke prominenten. Zo kwamen oud-gouverneur Bill Richardson, filmsterren Woody Allen en Robert Redford en investeerder Peter Thiel er langs. Hoewel dat nog niet betekent dat ze iets fout hebben gedaan, eist Sky Roberts dat Epsteins relaties grondig onderzocht worden. "Er staan allemaal namen in de Epstein-files, maar de regering houdt ze achter."

Claudia de Breij verzorgt dit jaar opnieuw de oudejaarsconference. Het is de vierde keer dat zij op 31 december haar visie op het jaar laat horen.

De Breij zegt dat het terugblikken grappig, muzikaal en opbeurend zal zijn. "Juist in een tijd waarin het soms voelt alsof de ondergang nabij is, verheug ik me op een avond waarvan je het gevoel krijgt dat we door kunnen, want we moeten door. Nou ja, en anders hebben we in elk geval gelachen."

Het is nog vroeg in het jaar, maar De Breij weet al waar ze het over gaat hebben: grondstoffen. "Het klinkt niet als een heel sexy onderwerp, maar ik denk dat wij heel vaak denken dat we zelf bepalen hoe het leven gaat. Ik ben bang dat het ook voor een groot deel wordt bepaald door wat er in de grond zit waar je op staat en wie dat wil hebben."

Sterkste van het schoolplein

De Breij zegt dat ze op het idee is gekomen toen ze op het nieuws berichten over oorlogen voorbij zag komen, ook over ruzies over grondstoffen. Dat verbaast haar. "Hier hebben we toch geschiedenislessen over gehad? We waren hier toch al uit? Het voelt alsof we met z'n allen weer het rondje 'wie is het sterkste van het schoolplein' moeten gaan doen."

Hoe het voelt om weer de oudejaarsconference te mogen maken, vergelijkt de cabaretier met het meedoen aan de Olympische Spelen. "Dit is zo'n jaar waarin alles moet kloppen en waarin je goed fit moet zijn. Ik vind dat heel lekker."

Tot september gaat De Breij het nieuws goed volgen en filtert ze wat ze kan gebruiken op oudejaarsavond. Ze wil zo alleen de onderwerpen overhouden die niet alleen voor haar interessant zijn, maar voor iedereen.

Vanaf september gaat ze nog beter opletten: "De onderwerpen waar het dan over gaat, interesseren mensen het meest op oudejaarsavond." In diezelfde maand begint De Breij met de try-outs voor haar show.

Kaartverkoop

De afgelopen jaren werd de oudejaarsconference gemaakt door onder anderen Peter Pannekoek, Pieter Derks en Micha Wertheim. De Breij nam het terugblikken op het voorbijgaande jaar in 2016, 2019 en 2022 ook al voor haar rekening.

De kaartverkoop voor de tournee van de oudejaarsconference start morgen om 13.00 uur. Op 31 december is de voorstelling te zien op NPO 1 bij omroep BNNVARA.

Bij een botsing tussen een politieauto en een personenauto in Zaltbommel zijn drie mensen gewond geraakt. De politieauto was op weg naar een melding. Twee agenten en de bestuurder van de andere auto zijn naar het ziekenhuis gebracht, over hun toestand is niets bekend.

Het ongeluk gebeurde rond 2.45 uur op de kruising van de Steenweg en de Van Heemstraweg-West (N322). De agenten reden op de Steenweg toen het op de kruising misging, schrijft Omroep Gelderland.

Door de botsing raakte de agent die de politieauto bestuurde bekneld. De brandweer heeft de politieman uit het voegtuig bevrijd, waarna hij met spoed naar het ziekenhuis is gebracht. De bestuurder van de andere auto werd uit zijn voertuig geslingerd en kwam op de weg terecht.

Oorzaak onderzocht

De kruising is afgesloten voor onderzoek. Verkeersregelaars worden ingezet om het verkeer te begeleiden.

Haïtiaanse veiligheidstroepen en huurlingen hebben het afgelopen jaar minstens 1243 mensen gedood met droneaanvallen. Dat meldt Human Rights Watch (HRW) in een nieuw rapport. Onder de doden zijn 17 kinderen en 43 volwassenen die volgens de organisatie geen banden hadden met criminele groepen.

De aanvallen vonden plaats tussen maart vorig en januari dit jaar, vooral in Port-au-Prince. De hoofdstad is voor het grootste deel in handen van bendes. De drones met explosieven werden ingezet in dichtbevolkte wijken. De dodelijkste aanval kostte 57 mensen het leven.

"Haïtiaanse autoriteiten moeten de veiligheidstroepen en ingehuurde krachten dringend beteugelen voordat er nog meer kinderen sterven," zegt Juanita Goebertus, directeur van HRW voor het Amerikaanse continent. De Haïtiaanse autoriteiten hebben niet op het rapport gereageerd.

Disproportioneel geweld

De Haïtiaanse regering richtte vorig jaar een speciale taskforce op die buiten de reguliere politie opereert en verantwoordelijk is voor de droneaanvallen. De eenheid bestaat uit gespecialiseerde politiemensen en ingehuurde beveiligingsbedrijven.

Volgens de VN werkt de taskforce samen met Vectus Global, het bedrijf van voormalig navy seal Erik Prince, de beruchte oprichter van Blackwater, de private militaire onderneming die in verband wordt gebracht met mensenrechtenschendingen in Irak en Afghanistan.

VN mensenrechtenchef Volker Türk waarschuwde ook al dat het gebruik van geweld door Haïtiaanse autoriteiten vaak onnodig en disproportioneel is en mogelijk in strijd met het internationaal recht.

Aantal aanvallen stijgt snel

Volgens HRW is het aantal droneaanvallen de laatste maanden sterk toegenomen. Tussen november en eind januari werden 57 aanvallen geregistreerd, bijna twee keer zoveel als in de drie maanden daarvoor.

Onderzoekers analyseerden zeven video's van droneaanvallen die op sociale media verschenen of rechtstreeks met HRW werden gedeeld. Vier daarvan konden worden gelokaliseerd in Port-au-Prince. De beelden tonen drones die explosieven afwerpen op voertuigen en mensen. Volgens HRW vormden de getroffen mensen geen directe dreiging.

De organisatie zegt geen bewijs te hebben gevonden dat criminele groepen op vergelijkbare schaal drones inzetten.

Onwettige executies

Een van de gewelddadigste aanvallen vond plaats op 20 september 2025 in Simon Pelé, een extreem arme wijk die wordt gecontroleerd door een gelijknamige bende. De droneaanval doodde negen mensen, onder wie drie kinderen, en verwondde zeker acht anderen. De bendeleider die het doelwit was, stond op het punt om de kinderen cadeautjes uit te delen.

Op 1 januari van dit jaar kwam een vrouw om toen een drone neerkwam op een vrachtwagen waarin een vrouw haar nicht zag rijden. "Ik was aan de telefoon met mijn nicht toen de explosie plaatsvond, dus ik wist dat haar vrachtwagen geraakt was. Ik weet niet waarom ze juist die vrachtwagen hebben aangevallen," zei ze.

HRW stelt dat veel aanvallen lijken te zijn uitgevoerd met de bedoeling mensen te doden in omstandigheden die neerkomen op onwettige executies. De organisatie roept de autoriteiten op om volledige openheid te geven over de slachtoffers en onafhankelijke onderzoeken te starten.

Steeds meer mensen melden zich bij het Huis voor Klokkenluiders om te vragen hoe ze misstanden bij hun werkgever kunnen melden. Het afgelopen jaar steeg dat aantal naar zo'n zevenhonderd mensen. Dat is bijna de helft meer dan in 2024.

De stijging komt onder meer doordat steeds meer mensen de organisatie weten te vinden, zegt Cornelis van der Werf, voorzitter van het Huis voor Klokkenluiders. "Ook omdat steeds meer mensen zich durven uit te spreken over zaken die niet kloppen op de werkvloer." De afgelopen jaren steeg het aantal meldingen dan ook steeds.

Nadat er een melding is gedaan, ervaart bijna iedere melder (90 procent) een vorm van benadeling door de eigen werkgever. Dat gaat van niet meer mogen spreken met collega's tot overplaatsing of ontslag.

"In de meeste gevallen gaat het juist om heel betrokken werknemers die zich zorgen maken", vertelt Van der Werf over de mensen die meldingen doen. "Ze hebben iets meegemaakt waarvan ze denken: dat klopt niet. Soms hebben ze het al eerder aan de kaak gesteld."

Advies geven en onderzoeken

Het Huis voor Klokkenluiders is opgericht door de overheid om misstanden op de werkvloer op te lossen. De organisatie kan op dit moment alleen adviseren en onderzoeken. Bedrijven kunnen bijvoorbeeld niet op de vingers worden getikt of beboet. "Dat is wel in de maak. Nu gaan we vooral eerst met beide partijen in gesprek om het op te lossen. Dat is eigenlijk beter dan hard tegen hard", zegt Van der Werf.

Mochten beide partijen er na een gesprek toch niet uitkomen, kan het Huis voor Klokkenluiders werknemers wijzen op hun rechten en van advies dienen. "Denk dan bijvoorbeeld aan een advies om het dossier op orde te brengen of een vertrouwenspersoon te zoeken. Ook kunnen wij juridische bijstand geven."

Voor bedrijven geldt een wettelijk verbod op het benadelen van werknemers. Ook zijn bedrijven verplicht om een goede meldprocedure te hebben.

Misstanden gemeld bij het Huis voor Klokkenluiders:

Alexander Butterfield is op 99-jarige leeftijd overleden. Dat bevestigt zijn vrouw aan The Washington Post en The New York Times. De voormalige topassistent van de Amerikaanse president Nixon onthulde tijdens het Watergateschandaal dat er heimelijk geluidsopnames werden gemaakt in het Witte Huis. Dat leidde tot de val van Nixon.

In 1973 getuigde Butterfield voor de Senaatscommissie dat er in het geheim geluidsopnames werden gemaakt van gesprekken met de president. "Er is tape in het Oval Office", bevestigde Butterfield. Onderzoekers van de commissie hadden dat al vermoed, omdat Nixons verdediging opvallend complete citaten aanleverde om de president vrij te pleiten.

Nixon lag onder vuur nadat mensen van zijn herverkiezingscomité waren gearresteerd bij een poging het hoofdkantoor van de Democraten af te luisteren. Die hoopten zo geheime informatie te krijgen om de verkiezingen te beïnvloeden. Het liep uit op gewelles-nietes over de vraag wat de president had geweten en wanneer precies.

Met de onthulling van Butterfield was ineens duidelijk dat er op die vragen misschien wel concrete antwoorden mogelijk waren. Onmiddellijk begon een gevecht tussen het Congres en Nixon: het Congres wilde dat de tapes openbaar werden en Nixon verzette zich daar fel tegen. Watergate groeide daarmee uit tot een van de grootste politieke schandalen in de VS.

Een terugblik op Watergate:

Nixon had in 1971 opdracht gegeven om in de verschillende ruimtes in het Witte Huis geluidsopnames te maken. In totaal werden tussen februari 1971 en juli 1973 3700 gesprekken opgenomen. Butterfield was een van de weinigen in Washington die daarvan op de hoogte was; het bijhouden van een historisch verslag van het presidentschap was een van zijn taken en hij had toezicht gehouden op de installatie van het opnamesysteem.

Butterfield, die in Califonië was opgegroeid, had als gevechtspiloot in de oorlog in Vietnam gediend en was later militair assistent geworden in het Pentagon. Toen Nixons stafchef Haldeman, een oude studievriend, hem vroeg om zijn plaatsvervanger te worden, ging hij werken voor Nixon.

Heel Amerika kon op 16 juli 1973 meekijken toen Butterfield in die rol door de Senaatscommissie werd bevraagd over het schandaal. De Republikeinse senator Fred Thompson vroeg hem live op televisie naar de opnames. Butterfield bleef enige ongemakkelijke momenten stil, maar besloot niet te liegen. "Ik was op de hoogte van afluisterapparatuur, ja meneer." Zijn getuigenis veroorzaakte een schokgolf in de VS.

Naasten verraden

Butterfield vertelde journalist Alicia Shepard later dat hij het niet leuk vond om bekend te staan als de man die het bestaan van de banden aan het licht had gebracht. Alsof hij had staan te popelen om er gretig over te roddelen. "Dat was niet het geval." Volgens Butterfield waren het journalisten als Woodward en Bernstein die de Watergate-affaire blootlegden. Hijzelf was alleen opgevoerd als getuige.

Nixon en zijn aanhangers zagen het anders. "Ik ben er zeker van dat hij me volledig haat", zei Butterfield over zijn voormalige baas, die in 1994 stierf. Collega Rose Mary Woods, Nixons secretaresse, noemde hem ooit een klootzak die "de beste leider ooit van dit land" in de rug had gestoken.

Butterfield zag juist de president als iemand die zijn naasten had verraden. "Ik zag allemaal collega's die ik echt mocht de gevangenis in gaan. Toen besefte ik dat Nixon hun trouw misbruikte." Ook uit de opnames zelf kwam naar voren dat Nixon een paranoïde man was, die overal vijanden zag en er niet voor terugdeinsde om vermeende tegenstanders onschadelijk te maken.

Ontslagen

Een jaar na Butterfields onthulling trad Nixon af, vlak voordat het Congres een afzettingsprocedure kon beginnen. Butterfield zelf was inmiddels al aangesteld als hoofd van de Amerikaanse luchtvaartautoriteit FAA, maar Nixons opvolger Ford vroeg hem te vertrekken om schoon schip te maken.

Omdat een overheidsbaan was uitgesloten, ging hij werken als consultant. Hij hielp ook Bob Woodward met documenten en informatie voor diens boek The Last of the President's Men (2015).

Alexander Butterfield overleed in San Diego. Hij zou volgende maand honderd jaar zijn geworden.

Goedemorgen! In Den Bosch dient het hoger beroep over een zedenzaak met zeven oppaskinderen uit Eindhoven en precies 150 jaar geleden begon een nieuw tijdperk met het eerste telefoongesprek.

Eerst het weer: vanochtend trekt de mist op. Waar het lang grijs blijft, wordt het 7 tot 12 graden, met meer zon wordt het 12 tot 16 graden. In de loop van de dag trekken buien over het land en het gaat ook iets harder waaien.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier de situatie op het spoor.

Wat kun je vandaag verwachten? Wat heb je gemist?

De Iraanse Revolutionaire Garde zegt dat niet president Trump, maar zij bepalen wanneer het einde van de oorlog is. Gisteravond zei Trump nog dat de oorlog bijna voorbij is omdat Iran niet meer de middelen heeft om de VS en bondgenoten aan te vallen. Dat sprak het corps meteen tegen.

Via Iraanse staatsmedia bracht het naar buiten dat er ook geen liter olie de regio zal verlaten zolang de aanvallen van Israël en de VS doorgaan. Trump zei vervolgens dat hij Iran in dat geval nog heviger zal gaan bombarderen.

In Iran werden vannacht opnieuw explosies gehoord, onder meer in Teheran. Het is niet duidelijk wat het doelwit was. Kort na de explosies liet het Israëlische leger weten dat het luchtaanvallen had uitgevoerd.

Iran voerde tegenaanvallen uit op Israël. Daarbij zouden geen slachtoffers zijn gevallen. Bij een aanval op een wooncomplex in Bahrein kwam wel iemand om en raakten acht anderen gewond. Ook Koeweit en Saudi-Arabië werden aangevallen.

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit:

Nederland heeft een eerste gouden medaille binnen op de Paralympische Spelen in Italië. Jeroen Kampschreur won de super-G, nadat hij zaterdag nog hard ten val was gekomen. "Toen ik finishte, wist ik eigenlijk wel: ik heb gewoon een medaille, echt sick.

Fijne dag!

Exact 150 jaar geleden werd in Boston het eerste telefoongesprek gevoerd door de Schotse uitvinder Alexander Bell. In de hoorn sprak hij de beroemd geworden woorden tegen zijn collega: "Mr. Watson, come here. I want to see you." Sindsdien heeft de telefonie een grote opmars gemaakt en is er veel veranderd.

"De eerste telefoontoestellen waren van hout en die hingen eigenlijk altijd aan de wand. Die waren ook vrij groot", zegt Bob Groenewout. Hij is vrijwilliger bij het Houweling Telecom Museum in Rotterdam. De verbinding kwam toen tot stand door het steken van stekkers in gaatjes.

De beller nam dan contact op met een telefooncentrale en verzocht de telefoniste om met een nummer te verbinden. "Daarna kwamen de telefoons in bakelietuitvoering en de kiesschijf met automatische telefonie." Dat was rond 1900.

Zo veranderde de telefoon door de jaren heen:

Het eerste openbare telefoonnetwerk werd in Nederland op 1 juni 1881 geïntroduceerd, vijf jaar na het eerste gesprek van Bell. Toen waren er slechts 49 abonnees en hadden telefoonnummers nog maar twee of drie cijfers. Dat veranderde na 1931, weet vrijwilliger Arnold Abels. "Toen kwamen de eerste telefooncellen in de straat, waardoor bellen voor iedereen bereikbaar werd." Door muntgeld in het apparaat te werpen, kon je bijvoorbeeld contact opnemen met het thuisfront.

"Zo kon je met iedereen in de wereld contact krijgen", zegt Abels. "Vroeger was je wereld beperkt tot de straat en met de telefoon kon je overal komen." Het aantal telefooncellen groeide in heel Nederland tot ongeveer een totaal van 20.000 begin jaren 90. Door de opkomst van het mobieltje en later de smartphone werd in 2008 besloten dat telefooncellen niet meer nodig waren. Omstreeks 2016 of 2017 was de laatste telefooncel verdwenen.

Operatie Decibel

Doordat steeds meer huishoudens een eigen telefoon in huis kregen, dreigde in 1995 het aantal telefoonnummers op te raken. Daarom werden in een landelijke omnummeringsactie alle bestaande vaste telefoonnummers vervangen door een tiencijferig telefoonnummer. Iedereen kreeg een omnummerboekje in huis om te zien wat de nieuwe nummers waren.

"Dat heette Operatie Decibel, een belangrijke en ingrijpende gebeurtenis", zegt Rex Leijenaar van Autoriteit Consument en Markt (ACM). De toezichthouder beheert de nationale telefoonnummervoorraad en publiceert regelmatig de telecommonitor. Daaruit bleek dat zo'n tien jaar geleden nog ruim zeven miljoen huishoudens een vaste telefoonaansluiting hadden. "Nu zijn het er nog maar 3,8 miljoen."

Zo ging dat vroeger: autotelefoons, telefooncellen en eerste mobiele telefonie:

Dat betekent niet dat mensen minder bellen. "Het totale aantal minuten dat mensen bellen blijft redelijk constant. Mobiel bellen neemt vast bellen bijna volledig over", zegt Leijenaar. In deze cijfers is internetbellen via bijvoorbeeld WhatsApp niet meegenomen. "Dus we kunnen aannemen dat er zelfs meer wordt gebeld."

Vrijwilligers Groenewout en Abels constateren toch iets anders. Zij zien dat jongeren de smartphone voor van alles gebruiken, behalve bellen. Toch blijft bellen broodnodig, vinden ze. "In het sociale contact is het horen van de intonatie in iemands stem heel belangrijk. Dat is toch wat je mist in een whatsappberichtje", zegt Abels.

Op dit moment zijn er 26 miljoen mobiele aansluitingen in Nederland in gebruik en zijn er nog 6,8 miljoen mobiele nummers beschikbaar. Een nieuwe Operatie Decibel lijkt dus voorlopig niet aan de orde.

Als de oorlog tegen Iran voorbij is, zal het land niet meer over de militaire middelen beschikken om de VS, Israël of bondgenoten van de VS aan te vallen. Dat zei president Trump op een persconferentie op zijn golfclub in de buurt van Miami.

Volgens Trump is "het grote risico" van Iraanse vergeldingsaanvallen inmiddels voorbij. "Hun luchtmacht is weg, de marine is weg, hun raketten zijn bijna uitgeschakeld en van de drone-capaciteit is nog 25 procent over."

Gisteravond suggereerde Trump in een interview met CBS News dat de oorlog met Iran "zo goed als voorbij is", omdat Iran volgens hem militair is verzwakt. De Iraanse Revolutionaire Garde zei in reactie dat niet Trump, maar zij bepalen wanneer de oorlog voorbij is.

Eerder had Trump nog aangegeven dat de oorlog zeker een maand zou duren.

Kernwapen

Volgens Trump heeft de VS op veel vlakken de oorlog al gewonnen. "Maar we hebben nog niet genoeg gewonnen. We gaan verder, vastbeslotener dan ooit om de ultieme overwinning te behalen die voor eens en voor altijd een einde zal maken aan dit langdurige gevaar."

Trump zei dat de VS zijn doel naderde: dat betekent het elimineren van de Iraanse voorraad ballistische raketten en het vermogen om deze te produceren en af te vuren. Volgens Trump heeft Iran heel weinig projectielen over. "En als ze een kernwapen hadden gehad, zouden ze dat tegen Israël hebben gebruikt."

Meisjesschool

Van journalisten in de zaal kreeg Trump meerdere vragen over de aanval op een meisjesschool. Die kostte meer dan 160 burgers, vooral jonge kinderen, het leven. De school zou zijn getroffen door een Amerikaanse Tomahawk-raket, concludeerde het onderzoekscollectief Bellingcat gisteren. Uit onderzoek van de NOS bleek ook al dat in Minab sprake was van een gecoördineerde aanval op een militair doelwit, waarbij ook de meisjesschool werd geraakt.

Maar, zei Trump, er zijn meer landen die over die raket beschikken, waaronder Iran. Toen een journalist daar wat later op doorvroeg en opmerkte dat geen enkele minister wilde zeggen dat het een Iraanse raket was geweest, zei Trump dat hij er "niet genoeg van wist" en dat er een onderzoek loopt. "Wat daar ook uitkomt, ik ben bereid daarmee te leven."

Op vragen over de nieuwe leider van Iran, Mojtaba Khamenei, zei Trump dat hij "teleurgesteld" was over die keuze. Hij wilde niet ingaan op de vraag of de nieuwe ayatollah een doelwit is voor de Amerikanen. "Dat zou niet passend zijn, maar," voegde hij eraan toe, "ik was zelf voor hen een doelwit."

Gevraagd hoeveel Amerikaanse levens de oorlog mag kosten, vertelde de president over zijn ontmoeting met verschillende nabestaanden van omgekomen militairen. "Ze hadden een ding gemeen met elkaar. Ze zeiden allemaal: maak het karwei af."

Daling van olieprijzen

Trump herhaalde later op Truth Social zijn dreigement om Iran nog heviger te bombarderen als het de aanvoer van olie via de Straat van Hormuz stopt.

"Ze zullen twintig keer harder geraakt worden door de Verenigde Staten van Amerika", schreef hij. "Daarnaast zullen we makkelijk te verwoesten doelwitten raken, waardoor het vrijwel onmogelijk zal zijn voor Iran om zich als natie opnieuw op te bouwen. Dood, vuur en woede zullen over hen heersen, vuur en woede zullen op hen neerdalen, maar ik hoop en bid dat dat niet gebeurt."

Via Iraanse staatsmedia werd naar buiten gebracht dat Teheran "geen enkele liter olie" de regio zal verlaten zolang de aanvallen van Israël en de VS op Iran en doelen in het Midden-Oosten doorgaan.

Nadat Trump op zijn persconferentie had voorspeld dat de oorlog snel ten einde zal komen, daalden de olieprijzen met meer dan 6 procent. Gisteren steeg de Amerikaanse olieprijs nog tot boven de 100 dollar per vat.

Een voormalig gynaecoloog van het ziekenhuis Rijnstate in Arnhem verwekte in de jaren 70 en 80 met zijn eigen zaad zeker zestien kinderen. Dat blijkt uit onafhankelijk onderzoek van het ziekenhuis.

De gynaecoloog heeft toegegeven dat hij zijn eigen sperma gebruikte om vrouwen via kunstmatige inseminatie zwanger te maken. De man deed dat zonder dat de wensouders dit wisten.

De arts werkte in de kliniek van het Elisabeth Gasthuis dat later samen met twee andere ziekenhuizen Rijnstate werd. Het is onduidelijk om hoeveel donorkinderen het precies gaat. Tot nu toe zijn er zestien donorkinderen bekend, zegt Rijnstate.

Het Arnhemse ziekenhuis roept mogelijke kinderen van de gynaecoloog op om hun DNA af te staan aan expertisecentrum Fiom.

Waarom de man zijn eigen sperma gebruikte, is volgens het ziekenhuis vooralsnog onduidelijk. De gynaecoloog heeft tegen de onderzoekers gezegd dat hij zijn eigen zaad gebruikte als de donor het liet afweten. Uit het onderzoek blijkt ook dat de arts drager is van een erfelijke aandoening.

"Onacceptabel"

Tot in de jaren 90 was er in Nederland geen wet- en regelgeving over fertiliteitsbehandelingen. Wel bestonden er algemene professionele richtlijnen en gedragsregels voor artsen. Daarin stond bijvoorbeeld dat een arts "niet verder doordringt in de privésfeer van de patiënt dan in het kader van de hulpverlening noodzakelijk is".

"Wij vinden het handelen van de dokter ook in het licht van die tijd onacceptabel. Er is geen twijfel dat het gebruik van eigen zaad door een arts bij fertiliteitsbehandelingen van patiënten in strijd is met deze gedragsregels", aldus Hans Schoo, bestuurder van het ziekenhuis.

De onderzoekers concluderen ook dat Rijnstate zich te weinig heeft ingeleefd in de gevolgen van kunstmatige inseminatie voor donorkinderen en ouders. "Mensen hebben vaak het gevoel gehad dat hun vragen onbeantwoord bleven. Dat betreuren we", aldus Schoo.

Jan Karbaat

Ook in andere ziekenhuizen hebben artsen eigen zaad gebruikt bij kunstmatige inseminatie. Zo zijn tientallen donorkinderen verwekt met het zaad van Jan Karbaat, die een vruchtbaarheidskliniek had in het Zuiderziekenhuis in Rotterdam en MC Bijdorp in Barendrecht.

De beroepsvereniging van gynaecologen (NVOG) bevestigde na recent onderzoek van Nieuwsuur dat de nieuwe werkwijze van Nederlandse fertiliteitsklinieken sinds 2004 heeft geleid tot zeker 85 massadonoren. Klinieken hielden zich lang niet altijd aan de richtlijn van maximaal twaalf gezinnen per donor die sinds 2018 van kracht is.

De Edison Pop Oeuvreprijs gaat dit jaar naar de band Di-rect. De bandleden hebben de prijs vanavond in ontvangst genomen tijdens het Edison-gala in het AFAS Theater in Leusden.

Volgens de jury heeft de band zich in de afgelopen 25 jaar ontwikkeld "tot een toonaangevend instituut binnen de Nederlandse popmuziek" en is daarbij ieder bandlid "een onmisbare schakel".

Zo werden de Edisons uitgereikt:

Di-rect werd in 1999 opgericht en brak twee jaar later door met de single Just The Way I Do, toen nog met leadzanger Tim Akkerman. Toen die aangaf te willen stoppen, nam Marcel Veenendaal het stokje na een zoektocht via een tv-show over. Met de nieuwe zanger sloeg de band ook artistiek een nieuwe richting in.

Veenendaal was emotioneel bij de uitreiking. Hij wees op de hoogte- en dieptepunten van de band, die de droom om ooit in de Kuip te spelen wist waar te maken en na 27 jaar nog steeds relevant is. "We weten dat we de kakkerlakken zijn van de Nederlandse muziekindustrie", grapte de zanger.

De band Kensington, die net als Di-rect van zanger is gewisseld, kreeg de Edison in de categorie rock. De belangrijke prijs voor de beste single ging naar Frenna voor het nummer ZAAZAA.

Samuel Welten

Roxy Dekker was net als Kensington genomineerd voor het beste album, maar die prijs ging naar Sef voor zijn plaat Lieve monsters.

Dekker, vorige week ook al de grote winnaar van de 3FM Awards, won wel de Edison voor de categorie pop. "Ik weet niet wat ik moet zeggen, ik had het zo niet verwacht. Het betekent veel voor me dat ik me nou echt een credible artiest mag noemen."

De 19-jarige Samuel Welten won in twee categorieën, Hollands en beste nieuwkomer. Andere Edisons gingen naar Afrojack (in de categorie dance), Bente (Nederlandstalig), Cho (hiphop) en Froukje & S10 (alternative).

Ruim twee jaar geleden kregen ze het nieuws dat niemand wil krijgen. "Officieren stonden aan de deur en vertelden ons dat ze was omgekomen bij een drone-aanval", zegt Oneina Oliver-Sanders over haar dochter Kennedy, die was uitgezonden naar Jordanië. De wonden zijn nog niet geheeld, zeker niet met de nieuwe oorlog die Amerika nu voert in het Midden-Oosten.

"Ik moest meteen denken aan de mensen die hetzelfde bezoek krijgen als wij", zegt Oneina. "Aan waar zij de rest van hun leven mee moeten leven. Als moeder voel ik nu mee met iedereen die zo'n zelfde verlies moet meemaken. Of dat nou aan de goede of de foute kant is van dit conflict: dit soort pijn wens ik geen enkele ouder toe."

Rekruteringsbureau naast Subway

Het voelt nog vers, het moment dat hun Kennedy zich in Waycross, Georgia, aansloot bij het leger. "Ze ging naar de Subway voor een broodje", weet moeder Oneina. "Het rekruteringskantoor van het leger zat daarnaast: ze gaven haar een aanbieding die ze niet kon afslaan, en dus zei ze: Waarom niet?" Een keuze voor een carrière met veel kansen en met aanzien, in een regio waar gemiddeld genomen veel militairen vandaan komen.

"Het was de kans waar ze naar zocht", zegt vader Shawn. "Op goed onderwijs, bijvoorbeeld." Zorgen maakten ze zich op dat moment niet. "Ik heb zelf ook gediend", zegt hij, achteroverleunend in een schommelstoel. "De afgelopen decennia waren we voortdurend betrokken bij oorlogen, maar we zaten juist net in een periode waarin we ons hadden teruggetrokken. We hadden al een tijd geen soldaten verloren."

Na Afghanistan en Irak leken de risico's te overzien, wil hij maar zeggen. "Natuurlijk ben je bezorgd, maar ik had een vals gevoel van veiligheid omdat ze in elk geval niet naar Syrië hoefde", zegt ook Oneina. Vanuit Jordanië, niet ver van de grens met Irak en Syrië, werd Kennedy gestationeerd bij 'Tower 22'. Daar maakte ze deel uit van de door Amerika geleide missie tegen Islamitische Staat.

Dodelijke aanval

Begin 2024 gaat het daar toch mis: Kennedy en twee van haar collega's komen om het leven bij een aanval van een Iraanse drone, waarschijnlijk afkomstig van de door Iran gesteunde terreurorganisatie Kataib Hezbollah. De dodelijkste aanval op Amerikaanse soldaten sinds de chaotische terugtrekking uit Afghanistan.

De aanval wordt nu door het Witte Huis aangehaald als een van de redenen om af te rekenen met decennia van Iraans terrorisme tegen Amerikaanse staatsburgers. "Veel mensen geven Iran de schuld van de dood van onze dochter", zegt Shawn. "Er is absoluut geen empathie voor Iran. Maar wanneer je echt een conflict aangaat, weet je dat er levens geofferd zullen moeten worden", zegt hij over de huidige oorlog. "En je wilt geloven dat, als je iemand verliest, die persoon heeft gevochten voor iets wat juist is. Ik geloof niet dat er voldoende is gedeeld met het publiek over het waarom van deze acties."

Vrees voor Iraanse kernbom

Dat een Iran met kernwapens een grote bedreiging zou vormen, ziet de overgrote meerderheid van de Amerikanen wel. Maar Amerika is een stuk verdeelder als wordt gevraagd naar nut en noodzaak van Trumps ingrijpen. In een peiling van publieke omroepen PBS en NPR geeft 56 procent van de Amerikanen aan tegen militaire actie in Iran te zijn. Onder Republikeinen is er juist veel steun: 79 procent schaart zich achter Trumps acties in Iran.

"Ik denk dat het geweldig is", zegt Damon Koff. Hij zat op school met Kennedy Sanders, was infanterist bij het leger en diende onder meer in Koeweit. "Bush en Obama hebben hun best gedaan, maar die afspraken hielden geen stand, stelt Koff. "President Trump kiest voor een gewelddadigere oplossing, maar ik geloof dat dat wel een permanentere oplossing kan zijn."

De familie Sanders kijkt daar anders naar. De circa 50.000 Amerikaanse soldaten worden mogelijk "onnodig in gevaar gebracht", meent Shawn. Zijn vrouw Oneina wijst naar het huis verder op op de Kennedy L. Sanders-weg, zoals de straat waar ze wonen nu heet. Hun buurjongen is ook naar het Midden-Oosten uitgezonden. "Ik zal niet zeggen dat we bezorgd zijn, maar we bidden dat hij veilig weer thuis mag komen."

De politie heeft gisteren vijf jongens aangehouden voor een zware mishandeling in Beverwijk en poging tot doodslag in Heemskerk. Het gaat om tieners van tussen de 12 en 15 jaar uit Castricum, Beverwijk, Heemskerk en Uitgeest. De tieners filmden het geweld en plaatsten het op Snapchat.

Twee verdachten zouden op 13 januari rond 16.30 uur een slachtoffer in Beverwijk hebben mishandeld. Een van hen zou opzettelijk tegen het slachtoffer zijn gebotst, waarna het slachtoffer zijn excuses moest aanbieden door "sorry, koning" of "sorry, baas" te zeggen. Ze filmden het slachtoffer en zetten de beelden vervolgens op Snapchat.

De politie noemt het "zorgwekkend en verschrikkelijk dat verdachten op deze manier slachtoffers angst aanjagen, vernederen en mishandelen". Een 14-jarige jongen uit Castricum en een 14-jarige jongen uit Heemskerk zijn voor het incident aangehouden.

Heemskerk

Vijf dagen na het geweld in Beverwijk mishandelden vier jongens twee leeftijdsgenoten in Heemskerk. Ook hiervan maakten ze video's, die ze opnieuw deelden op Snapchat. Voor het geweld zijn een 12-jarige jongen uit Beverwijk, twee 14-jarige jongens uit Heemskerk en een 15-jarige jongen uit Uitgeest aangehouden.

Een van de jongens uit Heemskerk was vijf dagen eerder vermoedelijk ook al betrokken bij de zware mishandeling in Beverwijk. De politie verdenkt de vier tieners van een dubbele poging tot doodslag.

Of het geweldsincident in Heemskerk verband houdt met de mishandeling in Beverwijk kan een woordvoerder van de politie niet zeggen: "Daar doen we nu onderzoek naar", schrijft NH Nieuws.

De regio wordt al langer geteisterd door jongerengeweld.

De twee mannen die zaterdag zijn opgepakt met explosieven bij de burgemeesterswoning in New York probeerden naar eigen zeggen een aanslag te plegen. De 18- en 19-jarige hebben verklaard dat ze geïnspireerd waren door en gelieerd zijn aan terreurorganisatie Islamitische Staat.

Media in de VS melden dat op basis van rechtbankdocumenten. Verdachten Emir Balat en Ibrahim Kayumi zijn vandaag kort voorgeleid. Volgens persbureau AP hebben ze in de rechtszaal niets gezegd.

Kayumi zou wel hebben gegrijnsd richting zijn medeverdachte toen de aanklacht werd voorgelezen. Het tweetal uit Pennsylvania zit onder meer vast op verdenking van hulp aan een terroristische organisatie.

De verdachten hadden afgelopen weekend zelfgemaakte explosieven meegenomen naar de ambtswoning van burgemeester Zohran Mamdani. Daar was op dat moment zowel een anti-islamprotest gaande als een tegendemonstratie.

De verdachten probeerden vergeefs de in elkaar geknutselde explosieven tot ontploffing te brengen. Mamdani en zijn vrouw waren op dat moment niet thuis.

'Groter' dan aanslag in Boston

Na de arrestatie vroegen agenten Balat of hij en Kayumi hetzelfde probeerden te bereiken als bij de aanslagen in Boston van 2013. Destijds werd bij de finish van een marathon een zelfgemaakt explosief tot ontploffing gebracht, met drie doden en honderden gewonden tot gevolg. "Nee, nog groter", antwoordde Balat volgens het rechtbankdossier.

De minister van Justitie, Pam Bondi, heeft op sociale media foto's van de verdachten gedeeld. "We zullen nooit toestaan dat de giftige, anti-Amerikaanse ideologie van IS ons land zal bedreigen", schrijft ze op X.

Het Europees Parlement heeft ingestemd met een nieuwe, strengere terugkeerwet voor asielzoekers. Die maakt het makkelijker om uitgeprocedeerde mensen sneller uit te zetten, ook naar plekken buiten de Europese Unie. Dat zijn de zogenoemde 'terugkeerhubs'.

De wet werd aangenomen met steun van de christendemocraten, de rechts-conservatieven en de radicaal- en extreemrechtse partijen. Een compromisvoorstel van VVD-onderhandelaar Malik Azmani met de centrumpartijen haalde het niet.

PVV-fractievoorzitter Marieke Ehlers die namens de fractie Patriotten voor Europa mee onderhandelde over de nieuwe wetgeving, is blij met het resultaat. "Het kan altijd nog strenger. Maar uitgeprocedeerden kunnen nu langer in detentie worden geplaatst en er is veel flexibiliteit voor landen over de terugkeerhubs."

Hoewel zijn voorstel het niet haalde, zegt ook Azmani tevreden te zijn dat het Europarlement een nieuwe terugkeerwet steunt. "Europa moet grip krijgen op migratie. En daar hoort terugkeerbeleid bij."

Volgens Europarlementariër Tineke Strik (GroenLinks-PvdA) is de nieuwe wet "niet in lijn met de gedeelde Europese normen en waarden", zei ze na de stemming.

'Gevangenissen voor uitgeprocedeerden'

De nieuwe terugkeerwet is het sluitstuk van het Europees migratiepact, het strengere Europese asielbeleid dat in juni ingaat. Op dit moment gelden nog terugkeerregels uit 2008.

Talloze ngo's zijn kritisch op het steeds strengere EU asiel- en migratiebeleid en roepen de EU op met de strenge terugkeerwet te stoppen. Zij zien niets in de 'terugkeerhubs', die volgens hen neerkomen op gevangenissen voor mensen die zijn uitgeprocedeerd.

Ondertussen wil Nederland juist vaart maken met het nieuwe systeem. Na afloop van zijn eerste bezoek aan Brussel maakte asielminister Van den Brink eerder bekend dat Nederland samen met vier andere landen voorop wil lopen met het terugsturen van uitgeprocedeerde asielzoekers naar de hubs.

Na het akkoord in het Europees Parlement volgen onderhandelingen met de EU-landen over de nieuwe terugkeerwet. De hoop is dat die gesprekken snel klaar zijn en dat de wet ongeveer gelijk met de andere nieuwe EU-regels van het asiel- en migratiepact in kan gaan.

De Amerikaanse evenementenorganisator Live Nation heeft een schikking getroffen met justitie in de VS. De deal met de multinational, waarvan ook Ticketmaster deel uitmaakt, moet in de VS leiden tot lagere ticketprijzen en het doorbreken van het monopolie van het bedrijf.

Het ministerie van Justitie maakte de schikking met Live Nation vandaag bekend bij het begin van de behandeling van de zaak in New York. Afgesproken is dat Live Nation een boete betaalt van 280 miljoen dollar (ruim 240 miljoen euro). Ook zal het dertien van zijn concertzalen in de VS afstoten en zal het concurrenten toegang bieden tot de ticketverkoop.

Wurggreep

De federale justitie begon de zaak tegen Live Nation in 2024, nog onder de regering van de Democratische president Biden. De organisator werd beschuldigd van dreigementen, vergeldingsacties en andere tactieken om rivalen "te verstikken". Verschillende artiesten, zoals Olivia Dean en Robert Smith van The Cure, hebben ook snoeiharde kritiek geuit op de "schandalige prijzen" en de servicekosten die Ticketmaster voor hun concerten berekende.

Live Nation en Ticketmaster drongen volgens justitie concertzalen langetermijncontracten op waardoor die niet met andere evenementenbedrijven in zee konden gaan. Ook zou het bedrijf concertlocaties duidelijk hebben gemaakt dat ze geld en fans zouden verliezen als ze niet voor Ticketmaster zouden kiezen. Live Nation zou zo de hele muziekscene in een wurggreep houden.

De entertainmentgigant kon dat doen doordat het in de VS de controle heeft over bijna ieder aspect van de evenementenindustrie, van promotie tot de kaartverkoop. Ook in Europa is de organisator eigenaar van tientallen concertzalen en dochterorganisaties, zoals bijvoorbeeld het Nederlandse Mojo Concerts. De deal geldt alleen voor de VS en heeft geen directe gevolgen voor Europa. In Nederland zijn er meer concurrenten, zoals Eventim en Paylogic.

Nog niet rond

De rechtszaak tegen Live Nation in de VS is overigens nog niet van de baan met de schikking. De rechter moet de schikking nog goedkeuren en staten kunnen besluiten zich wel of niet bij de afspraken aan te sluiten. Tientallen staten staan achter de deal, zegt een functionaris van het ministerie van Justitie tegen persbureau AP, maar meer dan twintig willen de zaak doorzetten om verdergaande eisen te stellen aan het entertainmentbedrijf.

De New Yorkse procureur-generaal Letitia James schrijft in een verklaring dat de deal "het monopolie, de kern van deze zaak, niet aanpakt". Haar collega Nick Brown in de staat Washington stelt dat de staten die door willen gaan "een sterke zaak hebben om het bedrijf verantwoordelijk te stellen voor zijn illegale gedrag".

De korpsleiding van de politie biedt excuses aan voor de brief die naar 1700 politiemensen is gestuurd vanwege het bekijken van het dossier in de zaak-Lisa. Medewerkers die daarover een brief hebben gekregen, kunnen die als niet verzonden beschouwen, zegt de korpsleiding.

"We hadden eerst het gesprek moeten aangaan in plaats van direct een brief uit te reiken", staat in een politiebericht. Alle medewerkers hebben nu een mail ontvangen waarin de korpsleiding zegt dat de brieven zijn ingetrokken. "We hebben het niet goed gedaan. Dat spijt ons."

Ook minister Van Weel biedt zijn excuses aan. In een Kamerbrief geeft hij toe dat hij zijn woorden zorgvuldiger had moeten kiezen en dat hij het dossier en andere politiesystemen door elkaar haalde. Daarmee wekte hij de indruk dat deze honderden politiemedewerkers in het onderzoeksdossier hadden rondgeneusd. Maar dat dossier is afgeschermd en alleen toegankelijk voor mensen die eraan werken.

Tekst en uitleg

Vorige week werd bekend dat politiemensen uit het hele land in de politiesystemen hadden gezocht naar informatie in de zaak van het vermoorde meisje uit Abcoude. Het ging om in totaal zo'n 1700 medewerkers die daar geen goede reden voor zouden hebben gehad. De meesten werken waarschijnlijk niet aan de zaak.

Deze medewerkers kregen een brief waarin stond dat ze in een gesprek met hun leidinggevende uitleg moesten geven over de redenen dat zij in het dossier keken. Minister Van Weel van Justitie en Veiligheid noemde hun gedrag onacceptabel. De familie van Lisa liet weten dat ze het heel pijnlijk vonden.

Bij voorbaat veroordeeld

De brieven leidden tot veel boosheid binnen het korps. Medewerkers vonden dat hun professionaliteit en integriteit in twijfel werd getrokken en voelden zich bij voorbaat veroordeeld.

Nu erkennen korpschef Janny Knol en plaatsvervangend korpschef Wilbert Paulissen dat dat kwam door hun manier van communiceren.

Onderzoek gaat door

Het onderzoek naar het onnodig raadplegen van het dossier door politiemedewerkers gaat door. Daar waren volgens de korpsleiding goede redenen voor: "Er waren zeer concrete signalen over onterechte bevragingen en er is vertrouwelijke informatie in de media beland."

De medewerkers die betrokken zijn, worden nu persoonlijk uitgenodigd voor een gesprek met hun leidinggevende. Die gesprekken zijn volgens korpsleiding bedoeld om "de context van de bevragingen vast te stellen en om bewustwording over zorgvuldige omgang met politie-informatie te vergroten".

Zaak tegen Chris Jude

De 17-jarige Lisa uit Abcoude werd in augustus vorig jaar met messteken om het leven gebracht in Duivendrecht. De man die daarvoor werd opgepakt heeft inmiddels bekend. De 23-jarige man, die zich Chris Jude noemt, heeft ook verklaard dat hij stemmen hoort die hem opdrachten geven. Hij wordt naar verwachting deze maand onderzocht door het Pieter Baancentrum. De volgende zitting in de zaak is op 30 april.