NOS Nieuws - Algemeen

Over precies een week mogen Nederlanders weer naar de stembus om te bepalen hoe het er de komende jaren aan toe gaat in hun stad of dorp. En het is goed mogelijk dat mensen in een ver land proberen om die stem te beïnvloeden, waarschuwen onderzoekers van Post-X Society. Vanuit de Kamer en kabinet worden de zorgen gedeeld.

Volgens de organisatie Post-X Society, die zich opwerpt als waakhond van de democratie, zijn rond de Tweede Kamerverkiezingen vorig jaar verschillende vormen van digitale inmenging gezien. Zo waren er zogenoemde trollenlegers, grote groepen nepaccounts, actief uit Nigeria, Ghana en Ivoorkust die politieke berichten doorzetten, vooral uit uiterst rechtse hoek.

Het gaat daarbij ook om onderwerpen die bij de verkiezingen van volgende week spelen, legt directer Pieter van Boheemen van Post-X Society uit. "Accounts in verre landen herplaatsen berichten over asielzoekerscentra of windmolens, waardoor het systeem van bijvoorbeeld X 'denkt': hé, dit krijgt veel aandacht, dit gaan we groter maken."

Wie betaalt bepaalt (het debat)

Gevolg daarvan is, vertelt Van Boheemen, dat het publieke debat in Nederland niet authentiek is. "Het debat wordt bepaald door iemand die ervoor betaalt." Wie er achter zulke 'trollenlegers' zit, weet hij niet zeker. "Het kan iedereen met een creditcard zijn." Maar Van Boheemen vermoedt dat er ook landen achter kunnen zitten als Rusland en China.

Staatssecretaris Aerdts (D66) van Digitale Economie en Soevereiniteit beaamt dat er ook gekeken wordt naar andere landen als aanstichters. "We weten in ieder geval dat andere landen belangen hebben om dit te doen", zegt ze. "Vaak heeft het met destabilisatie te maken."

In aanloop naar de vorige Kamerverkiezingen ging ook veel AI-gegeneerde 'content' rond, zag Post-X Society. Het ging om nepvideo's waarin (veelal linkse) politici geweld wordt aangedaan. Ook gingen er nepbeelden rond van geweld tegen migranten, onder meer van een jachtvliegtuig dat vluchtelingenbootjes op zee onder vuur neemt.

Verdeeldheid en twijfel

Volgens Van Boheemen gaat het degenen die hiervoor verantwoordelijk zijn om verdeeldheid en twijfel zaaien. "Er wordt bewust gestookt in onderwerpen die gevoelig liggen in Nederland."

Naar het effect op verkiezingen van dit soort digitale inmenging heeft zijn organisatie geen onderzoek gedaan. Maar de directeur wijst erop dat zeker bij lokale verkiezingen zoals die van volgende week een beetje beïnvloeding al effect kan hebben. Een paar honderd stemmen kunnen verschil maken in de uitslag in een bepaalde gemeente.

Staatssecretaris Aerdts zegt dit soort beïnvloeding dan ook "ontzettend serieus" te nemen. "Je wil dat mensen hun eigen beslissingen kunnen nemen op basis van informatie die klopt."

Overigens stelt Meta, het moederbedrijf van Facebook, Instagram en WhatsApp, dat het de afgelopen jaren juist een "uitgebreide aanpak" heeft ontwikkeld rond verkiezingen. Voor de Tweede Kamerverkiezingen was er volgens het Amerikaanse bedrijf een team opgetuigd om risico's te monitoren en te beoordelen.

In de Tweede Kamer leven desondanks ook grote zorgen over de rol van sociale media. Kamerleden Rajkowsky (VVD) en Kathmann (GL-PvdA) vinden dat socialemediaplatforms meer moeten doen. "Zij hebben de verantwoordelijkheid om te zorgen dat de online openbare ruimte veilig is", zegt Rajkowsky.

"Het gaat om berichten die miljoenen mensen bereiken, dat is echt zorgelijk", aldus Kathmann. "Daarom moeten platforms sneller ingrijpen zodat het bereik kleiner wordt." Dat doen ze onvoldoende, vinden de Kamerleden.

En dat is Aerdts met ze eens. De socialemediabedrijven moeten volgens haar meer modereren op schadelijk content en ze moeten hun algoritmes, die bepalen wat gebruikers te zien krijgen, transparanter maken. "De grote bedrijven houden zich niet aan de wetgeving die er al is."

Rajkowsky en Kathmann wijzen daarbij op Europese regels tegen online beïnvloeding, die niet goed worden gehandhaafd. VVD en GL-PvdA kijken daarvoor naar de EU-toezichthouder. Volgens de Kamerleden moet die er ook veel meer "bovenop zitten".

In Enschede geldt vanaf vandaag een verbod op fatbikes in de binnenstad. Wie tijdens openingsuren van de winkels op de fiets met dikke banden voorbijraast, riskeert een boete van 115 euro. Enschede is de eerste gemeente met zo'n verbod.

De politie gaat echter niet handhaven en ook het Openbaar Ministerie gaat overtreders niet strafrechtelijk vervolgen. Volgens justitie is het juridisch niet mogelijk om fatbikes apart te verbieden, omdat ze in de Wegenverkeerswet onder dezelfde categorie vallen als andere elektrische fietsen met trapondersteuning.

Dat betekent dat een fatbikebestuurder geen boete hoeft te verwachten van een politieagent. Van gemeentelijke buitengewoon opsporingsambtenaren (boa's) daarentegen wél. "Het OM vindt het rijverbod juridisch kwetsbaar, maar wij niet", zegt een woordvoerder van de gemeente. "Het is een goed onderbouwde maatregel voor een maatschappelijk probleem."

Het verbod geldt voor fietsen met banden breder dan 7 centimeter en met een elektrische hulpmotor. De komende twee weken blijft het voor overtreders bij een waarschuwing.

Intimiderend

Enschede verwacht dat het verbod juridisch houdbaar is vanwege de tijd- en plaatsgebondenheid: in het winkelgebied gedurende openingstijden. Daarvoor werd de Algemene Plaatselijke Verordening (APV) aangepast.

De maatregel moet de overlast van fatbikes in het centrum verminderen. "Fatbikegebruikers rijden vaak met hoge snelheden door het winkelgebied, soms in groepen", aldus de gemeentewoordvoerder. "Er wordt ook gestunt met de fietsen. Dat kan intimiderend zijn."

Fatbikeverkoper Armando Muis begrijpt de zorgen over veiligheid in de binnenstad. Toch heeft hij zijn twijfels bij de regel. Er zijn bovendien manieren om die te omzeilen, zegt hij.

Zo verkoopt Muis sinds een paar weken de skinnybike: een soort fatbike, maar dan met dunnere banden. "Die worden in heel Nederland gelijk al enorm veel verkocht. Voor alle regels die worden bedacht, kunnen wij een alternatief vinden", zegt hij.

Ondanks het aanbod van de skinnybike zijn de afgelopen maanden in Enschede ook nog steeds veel fatbikes verkocht. "Misschien dat het mensen niet uitmaakt omdat de politie toch niet gaat handhaven."

Volgens Muis zou het beter zijn om een maximale snelheid van 20 kilometer per uur in te voeren voor alle soorten elektrische fietsen, niet alleen een fatbike. "Op een normale elektrische fiets is 25 kilometer per uur rijden ook gevaarlijk", vindt hij. "Ik denk dat het aantal ongelukken met een lagere maximumsnelheid minder wordt."

Fietsen met dunnere banden zijn mogelijk een manier om het verbod in Enschede te omzeilen, weet ook de gemeente. "Daar hebben we geen invloed op", zegt de gemeentewoordvoerder. "We zullen nieuwe varianten die op de markt verschijnen beoordelen, en waar nodig maken we opnieuw regels."

Aparte voertuigcategorie

De Twentse stad loopt met de maatregel voor op eventuele landelijke wetgeving. In het coalitieakkoord staat dat voor fatbikes een aparte voertuigcategorie moet komen. Dat zou het mogelijk maken om regels in te voeren die alleen voor die fietsen gelden, en niet ook voor andere elektrische fietsen. Ook denkt het nieuwe kabinet aan een minimumleeftijd, helmplicht en mogelijke fatbike-vrije zones in gemeenten.

Enschede doet dat laatste dus nu alvast zelf en andere gemeenten kijken met interesse mee. "We worden dagelijks door vier of vijf gemeenten gebeld", zei wethouder Marc Teutelink eerder. "Die zeggen: als jullie het gaan doen, dan doen wij het ook."

Vorige maand stemde ook de Amsterdamse gemeenteraad voor een verbod op fatbikes op een aantal drukke plekken in de stad. Om welke plekken dat precies gaat, is nog niet duidelijk. Het Vondelpark wordt genoemd als een van de mogelijkheden.

Goedemorgen! De rechtbank in Rotterdam doet uitspraak in een zaak die draait om een voormalig NCTV-medewerker die jarenlang staatsgeheime informatie zou hebben gelekt naar de Marokkaanse geheime dienst. En vanaf vandaag zijn fatbikes verboden in een deel van het centrum van Enschede.

Eerst het weer: vanochtend is het bewolkt en trekt een regengebied over het land. Daarbij waait een stevige zuidwestenwind. In de middag wordt het droog en breekt de zon door. Het wordt 10 tot 12 graden. Komende dagen is het vaak nat met zo'n 10 graden. Alleen donderdag is het de hele dag droog.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier de situatie op het spoor.

Wat kun je vandaag verwachten? Wat heb je gemist?

Het hoofd van de Iraanse politie heeft op staatstelevisie een dreigement geuit richting potentiële demonstranten. Iedereen die de straat op gaat "op het verzoek van de vijand" zal worden behandeld als een vijand, zei Ahmad-Reza Radan. De veiligheidsdiensten hebben hun "vingers op de trekker".

De Israëlische premier Netanyahu heeft ook gisteravond het Iraanse volk opgeroepen in opstand te komen. "Dit is een eenmalige kans voor jullie om het ayatollah-regime te verwijderen en jullie vrijheid te winnen", schrijft hij in een verklaring op X. Hij en Trump hebben al vaker zulke oproepen gedaan, maar vooralsnog zijn er geen grote protesten. Bij de vorige protestgolf zijn duizenden mensen gedood.

Volg al het nieuws over de oorlog in het Midden-Oosten in ons liveblog.

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit:

Italië heeft een schilderij van Caravaggio gekocht voor 30 miljoen euro. Zelden betaalde het land zo veel geld voor een kunstwerk.

Het Portret van Monseigneur Maffeo Barberini werd rond 1598 geschilderd. Het werk beeldt Maffeo Barberini af in zijn dertiger jaren, voordat hij in 1623 paus werd en verder door het leven ging als Urbanus VIII.

Het portret zal komen te hangen in het Palazzo Barberini. Dit 17de-eeuws paleis in Rome is gebouwd in opdracht van paus Urbanus VIII en was tot 1949 eigendom van de Barberini-familie. In het gebouw bevindt zich de Galleria Nazionale d'Arte Antica, het museum waar de belangrijkste collectie van oude Italiaanse schilderijen is ondergebracht.

Volgens het Italiaanse ministerie van Cultuur heeft het schilderij "bijzondere symbolische waarde" voor het museum, gezien de geschiedenis van het gebouw.

Fijne dag!

Afgelopen jaar probeerden zeker 122 daklozen via de rechter een opvangplek te krijgen, nadat ze eerder zijn geweigerd. Dat concluderen journalisten van Investico, in opdracht van Trouw en De Groene Amsterdammer. Daklozen zouden steeds vaker worden geweigerd voor een plek in de opvang.

Sociaal advocaten zeggen dat het opvangbeleid de laatste jaren is verhard, terwijl het woningtekort toeneemt. "Een zwangere cliënt van mij werd uit huis gezet door haar vader", zo wordt sociaal advocaat Else Weijsenfeld geciteerd. "Toen ze aanklopte voor opvang, werd ze geweigerd."

Ernstige aandoeningen

In gemeenten als Rotterdam, Amsterdam en Den Haag zouden ook de meest kwetsbare daklozen worden geweigerd. Het gaat om mensen met ernstige lichamelijke of geestelijke aandoeningen, zoals hiv of PTSS, concluderen de journalisten na een analyse van 125 rechtelijke uitspraken.

De rechter zou vaak concluderen dat er niet voldoende onderzoek is gedaan naar de situatie van de afgewezen dakloze. Loketmedewerkers bij de gemeente krijgen amper een half uur de tijd om te controleren of iemand voldoet aan het criterium, schrijft Trouw.

Er wordt gesignaleerd dat rechtbanken in Amsterdam en Den Haag in hun afwegingen meer nadruk leggen op kwetsbaarheden of belangen van het kind. In 41 procent van de 125 onderzochte uitspraken werd besloten dat iemand toch tijdelijk opvang kreeg, of dat de zaak opnieuw moest worden bekeken.

De vrouw die wordt verdacht van het beschieten van het huis van Rihanna is onder meer aangeklaagd wegens poging tot moord. De openbare aanklager heeft verder bekendgemaakt dat de superster thuis was met haar gezin toen hun woning in Los Angeles onder vuur werd genomen.

Niemand raakte gewond bij de schietpartij van afgelopen zondag. De 35-jarige Lisette Ortiz werd kort na het incident gearresteerd. De vrouw uit Florida is vandaag voorgeleid. Ze blijft voorlopig vastzitten en de borgsom is vastgesteld op 1,8 miljoen dollar.

Het motief van de verdachte is nog onduidelijk. Robyn Rihanna Fenty, de geboortenaam van de zangeres, was in het huis aanwezig met haar man A$AP Rocky, de artiestennaam van rapper Rakim Mayers, en hun drie kinderen.

Kogelgaten in de poort

In totaal waren er zo'n tien mensen op het terrein aanwezig toen er met een geweer werd geschoten. Er zaten vijf kogelgaten in de toegangspoort, zo was te zien in de uitzending van een lokaal tv-station. Er zouden in totaal zo'n tien schoten zijn gelost.

De op Barbados geboren zangeres heeft nog niet openlijk gereageerd op de schietpartij.

Rihanna is een van de grootste popsterren van de afgelopen twee decennia. Ze heeft in de VS veertien keer op nummer 1 gestaan in de Billboard Hot 100 en negen Grammy Awards gewonnen. Dankzij haar muzikale carrière en succesvolle bedrijven, waaronder make-up-merk Fenty, groeide ze uit tot miljardair.

Chipmachinefabrikant ASML mag uitbreiden. De Eindhovense gemeenteraad heeft vanavond groen licht gegeven voor de bouw van een grote nieuwe campus in Eindhoven. Dat betekent een grote economische impuls voor de regio.

ASML zit al in Veldhoven en wil nu op de Brainport Industries Campus, vlak bij Eindhoven Airport, een tweede locatie bouwen. Die moet uiteindelijk plek gaan bieden aan 20.000 nieuwe medewerkers. Naar verwachting komen er door deze ontwikkeling ook nog tienduizenden banen bij de toeleveranciers van het bedrijf in de regio bij.

In de zomer van 2024 stemde een meerderheid in de raad al voor de uitbreidingsplannen. Vanavond werd er gestemd over de aanpassing van het omgevingsplan. Daarmee kunnen wegen in de omgeving worden verlegd of aangepast.

Zorgen over balans

Er waren bij veel partijen zorgen of de regio de komst van nog eens 20.000 ASML-medewerkers wel aankan, meldt Omroep Brabant. Onder meer stijgende huizenprijzen, de beschikbaarheid van zorg en de bereikbaarheid van de regio waren belangrijke zorgpunten.

Ook voor Jannie Visscher van de SP, die als een van de zes raadsleden tegen de wijziging van het bestemmingsplan stemde. "Een positief ASML-besluit leidt tot een ongekend grote groei van onze regio. De SP wil niet dat dat ten koste gaat van de huidige bewoners. Dat zien we nu helaas al wel gebeuren."

Ondanks de zorgen over de "losse eindjes", stemde de VVD voor de plannen. "We gaan ervan uit dat de gemeente constructief in overleg blijft of gaat met alle belanghebbenden. Vanwege de grote economische belangen stemmen wij voor, maar we blijven de ontwikkelingen volgen", zei Ceciel van Bergeijk

Volgens de planning wil ASML na de zomer beginnen met het bouwen van het eerste gebouw. Begin 2028 kunnen de eerste 5000 medewerkers daar dan aan het werk.

In Zwitserland zijn zeker zes mensen omgekomen door een brand in een bus. Dat gebeurde iets voor 18.30 uur in het centrum van Kerzers, een plaats ten westen van Bern. Vier passagiers en één persoon buiten de bus raakten gewond, zo melden Zwitserse media.

De oorzaak van de brand wordt nog onderzocht, maar de politie gaat voorlopig uit van een opzettelijke daad.

Op amateurbeelden is te zien hoe de bus helemaal uitbrandde:

Over een mogelijk motief is nog niets bekend. De straat is afgesloten voor het politieonderzoek. De identiteit van de slachtoffers is nog niet vastgesteld.

Lokale media schrijven dat het erop lijkt dat één persoon bij het incident betrokken was. Een overlevende zei volgens het blad Blick dat iemand benzine om zich heen goot en zichzelf en de bus in brand heeft gestoken.

Op beelden is te zien dat in het midden van de stadsbus brand uitbreekt. Die verspreidde zich snel, waardoor de hele bus in lichterlaaie kwam te staan en uiteindelijk is uitgebrand.

Italië heeft een schilderij van Caravaggio gekocht voor 30 miljoen euro. Zelden betaalde het land zo veel geld voor een kunstwerk.

Het Portret van Monseigneur Maffeo Barberini werd rond 1598 geschilderd. Het werk beeldt Maffeo Barberini af in zijn dertiger jaren, voordat hij in 1623 paus werd en verder door het leven ging als Urbanus VIII.

Het portret was lange tijd privébezit. Na meer dan een jaar onderhandelen werd er een deal gesloten. Tijdens de onderhandelingen was het schilderij al te bezichtigen op een tentoonstelling in Rome, die zo'n 450.000 bezoekers trok.

Een van de drie portretten

Het portret zal komen te hangen in het Palazzo Barberini. Dit 17de-eeuws paleis in Rome is gebouwd in opdracht van paus Urbanus VIII en was tot 1949 eigendom van de Barberini familie. In het gebouw bevindt zich de Galleria Nazionale d'Arte Antica, het museum waar de belangrijkste collectie van oude Italiaanse schilderijen is ondergebracht.

Er zijn wereldwijd slechts 65 schilderijen die met zekerheid zijn toegeschreven aan Caravaggio, waaronder drie portretten. Een aantal van zijn kunstwerken hangen al in het museum waar de nieuwe aankoop ook zal worden tentoongesteld.

Volgens het Italiaanse ministerie van Cultuur heeft het schilderij "bijzondere symbolische waarde" voor het museum, gezien de geschiedenis van het gebouw. Het portret zal komen te hangen naast een ander werk van Caravaggio, Judith onthoofdt Holofernes (rond 1599).

Vernoemd

Caravaggio werd in 1571 geboren als Michelangelo Merisi en werd pas later vernoemd naar zijn geboorteplaats Caravaggio. Hij kwam in zijn leven voortdurend in de problemen en moest in 1606 vluchten uit Rome omdat hij iemand had vermoord.

De schilder staat onder meer bekend om het gebruik van sterke contrasten tussen licht en donker in zijn schilderijen, ook wel bekend als clair-obscur. Caravaggio was de eerste die Bijbelse verhalen tot leven bracht door gewone mensen als model te gebruiken. Daarbij liet hij mensen zien zoals ze waren en maakte hij imperfecties van het model zichtbaar.

De politie heeft vijf tieners opgepakt voor twee gewelddadige overvallen in Helmond en Gemert. Het gaat om een 14-jarige jongen uit Veghel, een 14-jarig meisje uit Helmond, een 16-jarige jongen uit Gemert en een jongen en meisje van 13 en 15 uit het Gelderse Zetten.

De tieners worden ervan verdacht op 25 januari een 64-jarige man in Gemert te hebben overvallen. Bij de overval stalen ze zijn koptelefoon. Twee dagen later, op 27 januari, zouden ze een 57-jarige vrouw van haar fiets hebben geduwd. De fiets namen ze mee. Zowel de man als de vrouw lieten ze gewond achter.

De jongeren zitten vast voor verhoor en moeten uiteindelijk voor de rechter komen, meldt Omroep Brabant.

Ondanks de zorgen die er leven, lijkt een meerderheid in de Tweede Kamer overtuigd te zijn van het besluit van het Kabinet om het oorlogsschip Zr. Ms. Evertsen in te zetten om bondgenoten te beschermen. Dat bleek na een technische briefing in de Kamer, waar politici vragen konden stellen aan experts van het ministerie van Buitenlandse Zaken en het ministerie van Defensie. Dat de missie defensief van aard is en een beperkte duur heeft, schiep voor veel partijen die vragen hadden helderheid.

Vragen van Kamerleden waren er over het risico dat de Nederlandse missie loopt. Als er gerichte aanvallen zijn, kan verdedigen dan uitlopen op meestrijden? Is er voldoende medische zorg voor de Nederlandse militairen aanwezig als er mensen gewond raken? Delen de VS en Israël hun laatste informatie wel met Nederland en Frankrijk?

De Tweede Kamerleden zijn zich er bewust van dat hun goedkeuring van grote invloed is op het opereren van de Nederlandse militairen in een ingewikkelde situatie. Maar een meerderheid lijkt overtuigd dat het niet anders kan. Medische zorg is aanwezig, de missie is duidelijk afgebakend en de militairen zijn goed getraind, zeiden de aanwezige ambtenaren en militairen.

'Overzichtelijk mandaat'

GroenLinks-PvdA Kamerlid Piri ziet een "overzichtelijk mandaat" en een missie die "defensief van aard is" en "beperkt in de tijd".

Voor D66 is het helder geworden dat er "geen sprake kan zijn van offensieve actie", aldus Kamerlid Van der Werf. CDA-Kamerlid Van Lanschot wijst ook op het defensieve karakter van de missie. "Het fregat is gebouwd voor luchtverdediging en heeft geen aanvalscapaciteiten."

Naast het beschermen van grondgebied van bondgenoten behoort ook de beveiliging van andere marineschepen in het oosten van de Middellandse Zee tot het takenpakket. Daarbij gaat het vooral om het Franse vliegdekschip Charles de Gaulle en bijbehorende vaartuigen. Het commando ligt bij het Franse vliegdekschip, maar uiteindelijk heeft de Nederlandse militaire leiding het laatste woord over de inzet, bleek uit de antwoorden van de experts.

Duidelijk werd wel dat die niet op alle vragen antwoord konden geven. Als de VS op de basis op Cyprus worden aangevallen, hoort dat dan wel of niet bij de missie om Cyprus te verdedigen? Ja, zei Defensie. Cyprus wordt verdedigd, dus ook de basis en alles wat daar gebeurt. Maar het is geen onderdeel van de missie dat de VS in al zijn acties wordt verdedigd. Veel is ook militair geheim. En bovendien nog onzeker, omdat niemand precies weet hoe deze oorlog gaat verlopen.

Fregat al op weg

Het Nederlandse fregat was al met de Charles de Gaulle op trainingsmissie in de Oostzee. Het kabinet besloot vorige week om het marineschip met de Fransen te laten meevaren richting de Middellandse Zee en ondertussen de precieze opdracht te bespreken. Inmiddels zijn de schepen al bij Malta.

Morgen debatteert de Kamer met de betrokken bewindspersonen over de missie. CDA-Kamerlid Van Lanschot wil dan nog wel van het kabinet horen wat het kan doen om "ongelukken met het Russisch vlootverband dat ook in de regio vaart te voorkomen".

De SP heeft nog veel vragen voor er al dan niet steun gegeven wordt. Ook al is de missie defensief van aard, SP-Kamerlid Dobbe wil van het kabinet weten in hoeverre er een risico is om bij de oorlog betrokken te raken. Wat gebeurt er als het Nederlandse schip of de Charles de Gaulle wordt geraakt? Tot nu toe wordt gezegd dat ze daar niet van uitgaan maar het kan een reëel scenario zijn, ziet Dobbe.

Verder wil ze weten wat het Nederlandse kabinet doet om verdere escalatie te voorkomen en vindt de SP dat het kabinet de aanvallen van de VS en Israël op Iran moet veroordelen.

Inzet vooralsnog voor paar weken

De inzet duurt in principe een paar weken, tot begin april. Als het langer gaat duren, is daar een nieuw besluit voor nodig en wordt de Kamer opnieuw geconsulteerd.

De deskundigen van Defensie en Buitenlandse Zaken verzekerden de Kamer ervan dat alles buiten de nu beschreven inzet opnieuw aan de Kamer wordt voorgelegd. Alle vragen die er nog zijn, moeten morgen opnieuw door het kabinet beantwoord worden, want uiteindelijk is het kabinet verantwoordelijk.

Rusland pleegde misdaden tegen de menselijkheid met het verplaatsen van kinderen uit Oekraïne naar Rusland. Tot die conclusie komt een onafhankelijke VN-commissie na onderzoek. Het onderzoek werd ingesteld in 2022, vlak nadat de Russische invasie van Oekraïne was begonnen.

Volgens de onderzoekers zijn duizenden kinderen vanuit bezette gebieden in Oekraïne gedeporteerd naar Rusland. Het grootste deel van de kinderen is vier jaar later nog niet teruggekeerd.

Volgens Oekraïne gaat het om zo'n 20.000 kinderen. Dat aantal werd vorig jaar bevestigd door onderzoekers van de Amerikaanse universiteit Yale.

Poetin betrokken

Moskou zet zich niet in voor een systeem dat terugkeer mogelijk maakt, constateert de VN-commissie. In plaats daarvan richt het zich op de langdurige plaatsing van de kinderen bij gezinnen of instellingen in Rusland. "Deze misdaden hebben onomkeerbare gevolgen voor hun leven en hun toekomst", staat in het rapport. Ook is het onderzoek stellig over de betrokkenheid van de Russische president Poetin. "Die was vanaf het begin zichtbaar."

Deportatie of gedwongen verplaatsing is een oorlogsmisdaad onder het internationaal recht. In maart 2023 vaardigde het Internationaal Strafhof (ICC) een arrestatiebevel uit tegen Poetin en de Russische commissaris voor kinderrechten Maria Lvova-Belova. De deportatie van kinderen vanuit Oekraïne naar Rusland werd daarvoor als hoofdreden genoemd.

Voor het eerst sinds het uitbreken van de oorlog in de Golfregio lijken de prijzen aan de pomp niet verder te stijgen en zelfs een klein beetje te dalen.

Maandag werd er nog aan de pomp brandstof 'gehamsterd', vertelt Stephan Magnus, directeur bij Sakko tankstations. Toen zag hij zijn omzet 25 procent hoger uitvallen dan op een gemiddelde dag. "Het is niet veilig, maar jerrycans werden gevuld om zo goedkoper uit te zijn."

Door de oorlog in de Golfregio liggen olie- en gastransporten via de Straat van Hormuz stil, waardoor vooral diesel- en kerosineprijzen stijgen.

Daling in zicht

Nadat maandag en dinsdag de brandstofprijzen verder waren gestegen, gaan ze morgen bij Sakko weer ietsjes omlaag. Voor benzine betekent dat 1 cent per liter minder en voor diesel 4 cent. Respectievelijk komt dat neer op 2,449 en 2,459 euro per liter. Of de prijzen na morgen verder zullen zakken, durft Magnus niet te zeggen. "Dat is afhankelijk van de Argus- en Pletts-notering", zegt Magnus. Dat zijn onafhankelijke prijsrichtlijnen voor benzine en diesel.

Dat is in lijn met wat consumentencollectief UnitedConsumers signaleert. De adviesprijs voor benzine steeg van maandag op dinsdag met 5,7 eurocent per liter en voor diesel 5,8 cent. "Dat is een flinke stijging", zegt Derk Foolen van UnitedConsumers. "Maar ik verwacht een lichte daling van tussen de 1 en 3 cent per liter morgen aan de pompen."

Foolen wijst naar de uitspraken van de Amerikaanse president Trump als voornaamste oorzaak voor de daling. Gisteravond zei Trump tegen de zender CBS dat de oorlog bijna voorbij is, maar vandaag volgden nieuwe aanvallen van Iran op een van de grootste olieraffinaderijen in Abu Dhabi.

Vertraging aan de pomp

Ook schoot de olieprijs vandaag kortstondig verder naar beneden na een bericht van de Amerikaanse energieminister Chris Wright op X. Hij meldde dat een olietanker met succes door de Straat van Hormuz was geëscorteerd, maar verwijderde het bericht snel weer. Het Witte Huis sprak kort daarna tegen dat het Amerikaanse leger een olietanker had begeleid door de belangrijke zeestraat bij Iran.

Volgens ING-econoom Rico Luman dalen de prijzen aan de pomp pas echt als de Straat van Hormuz weer veilig opengaat. Hij verwacht dat de prijzen aan de pomp de komende tijd wel iets kunnen dalen, maar niet net zo hard als een vat olie. "Vaak zit er enige vertraging op de prijzen, omdat oliebedrijven de situatie in de Golfregio willen aankijken."

In Denemarken is een slapende baby ontvoerd. Het meisje van zeven maanden lag in een kinderwagen die in de tuin bij haar huis stond geparkeerd. Na een zoektocht van anderhalf uur werd het kind ongedeerd teruggevonden in een hotelkamer in gezelschap van een 37-jarige man.

Het Deense Openbaar Ministerie verdenkt de man van vrijheidsberoving en poging tot verkrachting. De verdachte spreekt die beschuldigingen tegen.

In Denemarken is het gebruikelijk dat ouders hun kinderen buiten laten slapen. De moeder van de teruggevonden baby zegt tegen de Deense krant B.T. dat de gebeurtenis de "ergste nachtmerrie van elke ouder" is. Ook zegt ze dat zij en haar echtgenoot "enorm dankbaar en ontroerd" zijn vanwege de inspanningen van de politie en van burgers.

Het meisje werd gisteravond rond 18.00 uur meegenomen uit Haderslev in het zuiden van Denemarken, meldt omroep DR. Rond 19.30 uur werd ze teruggevonden op een hotelkamer in dezelfde plaats. Agenten doorzochten het hotel en toen hoorden ze een kind huilen op een kamer, schrijft de Deense omroep.

De man opende de deur met de baby in zijn armen en zei dat hij het kind niets had aangedaan, maar dat nog wel van plan was. Uit onderzoek blijkt dat de man onder invloed was van hasj, amfetamine en cocaïne.

De politie zegt dat het vooral dankzij de hulp van inwoners is gelukt om de baby zo snel mogelijk terug te vinden. Ouders hoeven volgens de politie niet bang te zijn om hun baby of peuter buiten te laten slapen. "We zien geen reden tot bezorgdheid", zegt de politiecommissaris tegen DR. "We denken dat we de dader hebben gepakt."

Scandinavië-correspondent Rolien Créton:

"Er wordt in Denemarken met grote afschuw en verbijstering gereageerd op deze gebeurtenis. Dat de baby buiten lag te slapen, is in Denemarken heel gewoon. Deense ouders zetten hun kinderwagens met slapende baby bijvoorbeeld ook op de stoep voor een winkel of lunchcafé. Je ziet in Denemarken ook geregeld een hele rij van kinderwagens naast elkaar: moeders (of vaders) met ouderschapsverlof die samen lunchen. Dat gebeurt ook in de winter, waarbij de baby's dik worden ingepakt.

Het nieuws van vandaag maakt grote indruk op de Denen. Toch zal de traditie om kinderen ook in de winter buiten te laten slapen, niet veranderen. Het is diepgeworteld in de Deense cultuur: het wordt als uiterst gezond beschouwd om baby's in de buitenlucht te laten slapen. Tot -10 is het prima, zo luidt het devies."

Een jong Oekraïens stel geniet van het zonnetje en kijkt toe hoe hun dochtertje op een step een rondje maakt in het park. Op de terugweg moet ze stoppen bij de laatste sneeuw die smeltend haar pad blokkeert. Ze stapt af, tilt het stepje eroverheen en gaat door.

De lente is doorgebroken, dat is duidelijk in het Park van de Partizanenglorie in Kyiv. Het is 15 graden buiten, terwijl het een paar weken geleden nog -20 was of kouder. In combinatie met grootschalige Russische luchtaanvallen die de energie-infrastructuur uitschakelden, zorgde het voor de zwaarste oorlogswinter in Oekraïne tot nu toe.

Het warme weer is dan ook iets waarnaar werd uitgekeken. Zeker hier aan de linkeroever van Kyiv, die het zwaarst getroffen werd. Maar terwijl Kyiv van de eerste lentedagen geniet, verschuift de internationale aandacht naar een nieuwe oorlog: die in het Midden-Oosten.

De kou is voorbij

Joelia (41) is in ieder geval opgelucht dat de winter voorbij is. Ze heeft een schoonheidssalon, deze middag maakt ze een rondje in het park met haar zoon en bejaarde moeder. "Dat voelt heel erg goed", zegt ze met een grote glimlach. De stroomproblemen in haar flat zijn grotendeels verholpen, zegt ze. En de verwarming werkt weer. Al gaat Joelia's zoon nog steeds niet naar school. Omdat de verwarming daar niet werkt, zijn de lessen online.

Je moet je er op een of andere manier doorheen slaan, zegt ze. Maar nu kunnen ze uitkijken naar betere maanden. In het park komen straks allemaal eetstalletjes en gaan cafés open. Er zijn veel attracties voor kinderen. En de fontein, die wordt zo mooi verlicht, vult Joelia's moeder aan.

Ogen gericht op Iran

Al gaan de luchtaanvallen wel gewoon door. Afgelopen weekend werden er nog bijna 500 drones en tientallen rakketten afgevuurd op Oekraïne. Ook Kyiv werd geraakt. En in de tussentijd zijn alle ogen nu gericht op de oorlog in het Midden-Oosten.

Dat Ruslands belangrijke bondgenoot Iran nu wordt aangepakt, dat is in Oekraïne welkom nieuws. Teheran was verantwoordelijk voor de ontwikkeling en export van de Shahed-drone, een van de belangrijkste wapens waarmee Rusland Oekraïense steden terroriseert.

"Maar het risico bestaat dat bondgenoten Oekraïne straks minder kunnen helpen", zegt software-ontwikkelaar Andri (32). Hij gebruikt zijn vrije dag om ook van het park te genieten. "Ik hoop dat de wapens blijven komen."

Oekraïners keken met lede ogen toe hoe Amerika en bondgenoten in het Midden-Oosten de afgelopen anderhalve week geavanceerde Patriot-raketten erdoorheen joegen, ook om simpele Shaheds uit de lucht te schieten. Volgens Zelensky meer dan ze in Oekraïne sinds het begin van de grootschalige invasie hebben kunnen inzetten. Hier moeten ze zuinig zijn.

In de tussentijd biedt Oekraïne de eigen expertise en technologie tegen drones aan in het Midden-Oosten. Landen staan in de rij om Oekraïense interceptors te krijgen: drones die andere drones uit de lucht kunnen halen. Die kosten misschien een paar duizend euro, tegenover een paar miljoen voor een Patriot-raket.

Andri hoopt dan ook dat Oekraïne zich internationaal zo verder op de kaart kan zetten. Maar hij is met zijn gedachten al bij de volgende winter. "Als de aanvallen doorgaan, wordt de volgende nog moeilijker." Hij verwacht niet dat onderhandelingen dit jaar vrede zullen brengen.

Even afstand van de oorlog

Een stelletje loopt met een kinderwagen tussen de hoge, grove dennen door waar het park vol mee staat. Het zoontje van Aljona en Bogdan is een jaar oud en doet zijn middagslaapje. Ja, het was een strenge winter met zoveel beschietingen, zegt Aljona. Alleen al koken was lastig, zeker met een klein kind, zonder elektriciteit en vaak zonder verwarming.

"Maar nu is het geweldig, met de zon en het warme weer", zegt ze opgelucht. Om even een beetje afstand te nemen van de verschrikking die ze al vier jaar doorstaan. Van de constante stress die ze voelen met de beschietingen.

En zal de oorlog in het Midden-Oosten nog gevolgen kunnen hebben voor Oekraïne? "In ieder geval helpt het Rusland dat een vat olie nu meer dan 100 dollar kost", zegt Bohdan. "Maar na zo'n winter met zulke beschietingen zijn we nergens bang meer voor", vult Aljona lachend aan. "We genieten voor nu van vandaag, maar bereiden ons voor op de volgende winter."

Aljona en Bohdan gaan verder het park in. Even geen luchtalarm, kou of duisternis. En hun zoontje kan rustig doorslapen.

Zondag was premier Jetten in Oekraïne. Daar sprak hij met de Oekraïnse president Zelensky over het effect van de oorlog in het Midden-Oosten op die in Oekraïne:

Zeker zeventig Nederlanders zijn betrokken bij het sadistische online Com-netwerk. De meeste van hen zijn minderjarig, staat in een publicatie van het onderzoekscentrum HCSS. De onderzoekers zeggen dat de veiligheidsdreiging door het netwerk toeneemt.

De 'Com', oftewel 'Community', bestaat uit verschillende chatgroepen. Leden wereldwijd ronselen kwetsbare jongeren via sociale media of gamingplatforms om ze vervolgens te dwingen tot onder meer moord, aanslagen, (dieren)mishandeling en seksueel misbruik. Ook wordt binnen dat netwerk extreem beeldmateriaal verspreid. Daders hebben volgens de onderzoekers vaak mentale problemen.

De daders zijn vaak jonge mannen en jongens en de meeste slachtoffers zijn meisjes en jonge vrouwen. Toch lopen volgens het onderzoek de rollen van dader en slachtoffer door elkaar.

Slachtoffers die zelf ooit geronseld zijn, kunnen later anderen aanzetten tot misbruik of geweld. Dit kan volgens het onderzoek te maken hebben met het verhogen van de eigen status binnen de gemeenschap. Er zouden in Nederland twintig meisjes slachtoffer zijn, van wie sommigen ook dader zijn.

Kans op aanslagen

De onderzoekers zeggen dat er een risico bestaat dat er aanslagen worden gepleegd doordat het Com-netwerk jongeren radicaliseert. Ook kunnen kinderen en jongeren langdurige fysieke en mentale schade oplopen en wordt binnen sommige online subculturen geweld steeds normaler gevonden.

De onderzoekers pleiten daarom voor meer preventie en bewustwording over het probleem. Ook moeten ouders en scholen meer betrokken zijn bij wat jongeren online bezighoudt en moeten er meer wettelijke mogelijkheden komen, zodat instanties snel kunnen ingrijpen.

Meerdere verdachten

De politie en Openbaar Ministerie zien de opkomst van Com-groepen al langer als een groeiend probleem. Op dit moment worden in Nederland meerdere mensen strafrechtelijk vervolgd omdat ze betrokken zouden zijn bij Com. Zo wordt een 25-jarige man uit Eindhoven vervolgd voor deelname aan een terroristische organisatie.

Justin B. was volgens het OM oprichter van het sadistische online netwerk No Lives Matter en zou anderen hebben aangezet tot onder meer extreem geweld en zelfbeschadiging. Ook verheerlijkte B. terroristen als Anders Breivik, dader van de aanslagen in Noorwegen in 2011.

Ook een 23-jarige man uit Hoofddorp wordt vervolgd omdat hij meerdere slachtoffers zou hebben gedwongen om zichzelf te verminken. Zo dwong Mert A. volgens het OM hen om zijn online naam in hun lichaam te kerven. Als ze dat niet deden dan dreigde A. naaktbeelden van de slachtoffers openbaar te maken.

Pieter Elbers, de voormalige baas van KLM, stopt per direct als CEO bij de Indiase vliegmaatschappij IndiGo. In december kwam de luchtvaartmaatschappij in zwaar weer terecht omdat het bedrijf duizenden vluchten annuleerde.

Eind vorig jaar veranderden de regels voor piloten in India en werden zij onder meer verplicht om langer te rusten. Ook mochten ze minder nachtlandingen maken. Daardoor ontstond bij IndiGo krapte in de roosters. De luchtvaartmaatschappij moest noodgedwongen duizenden vluchten schrappen, waardoor door het hele land honderdduizenden reizigers strandden.

De problemen waren dusdanig groot dat het Indiase luchtvaartministerie zich ermee bemoeide. Het ministerie gaf de Nederlander in januari een officiële waarschuwing en vond dat hij had "gefaald in zijn plicht" om eerder maatregelen te nemen. Elbers bood toen zijn excuses aan voor de chaos op de Indiase vliegvelden.

Met Elbers als topman breidde IndiGo fors uit, maar in het laatste kwartaal van 2025 kelderde de omzet door de vele problemen. Medeoprichter Rahul Bhatia neemt de taken van Elbers over, totdat er een nieuwe CEO is aangesteld.

Honderden nieuwe toestellen

De Nederlanders stond ruim drie jaar aan het roer bij de grootste vliegmaatschappij van India. Zijn komst in 2022 ging gepaard met grote ambities: hij moest IndiGo internationaal op de kaart zetten. Hij zette vol in op de groei, onder meer door honderden nieuwe vliegtuigen aan te schaffen.

Voordat Elbers bij IndiGo werd aangesteld werkte hij dertig jaar bij KLM, waarvan de laatste acht jaar als topman. Hij moest daar vertrekken, omdat zijn contract niet werd verlengd.

Door de oorlog in het Midden-Oosten staat de wereldhandel op z'n kop. In Nederland merken we de gevolgen van de oorlog vooralsnog vooral aan de olie- en gasprijzen die de afgelopen week hard gestegen zijn. Maar ook voor onze export is de regio een belangrijke afzetmarkt. Dat strekt zich uit van geneesmiddelen tot verse groenten en van zuivel tot machines.

"Landen in het Midden-Oosten importeren gemiddeld zo'n 80 procent van hun voedsel", zegt Niels de Hoog. Hij is econoom en volgt de regio voor Atradius, een verzekeraar van exportgoederen. "Maar de meeste landen hebben wel een voorraad voor een aantal maanden of meer, dus tekorten zullen we op de korte termijn niet zien."

Vervoer via zee en lucht

Het vervoer van goederen naar het Midden-Oosten gebeurt veelal over zee, wat door de blokkade van de Straat van Hormuz nagenoeg onmogelijk is geworden. Grote zeevrachtbedrijven zoals Maersk en MSC hebben laten weten op dit moment geen nieuwe opdrachten van, naar of via de regio aan te nemen.

"Alle goederen die al onderweg waren blijven steken in de omliggende havens. Dat zorgt voor opstopping en het kan nog wel maanden duren voordat dat is weggewerkt", zegt Casper Roerade van Evofenedex, de branchevereniging voor logistiek. Op dit moment gaat er 80 procent minder vracht - via lucht en zee - naar de regio, ziet hij.

Ook de luchtvracht wordt flink beperkt door de oorlog. Meerdere landen houden hun luchtruim al dagen gesloten en grote luchtvaartmaatschappijen moesten noodgedwongen bijna alle vluchten naar de regio schrappen. "Ongeveer de helft van alle luchtvracht maakt normaalgesproken een stop in het Midden-Oosten, dat kan nu nog amper'', zegt Roerade.

De impact is voelbaar voor het bedrijf van Robert Lesmeister. Hij is commercieel directeur van Squiby Foods, een Nederlands bedrijf dat allerlei voedingsmiddelen, zoals kaas en vis, naar het Midden-Oosten exporteert. "Ongeveer 80 procent van onze omzet komt uit die regio."

Nu blijft veel vracht dus onderweg steken. "Wij hebben nog ongeveer 25 containers verspreid over de route op het water liggen. Zolang de Straat van Hormuz dicht blijft, is het afwachten wat er met die vracht gaat gebeuren de komende weken." Ook in de loods van het bedrijf staan tientallen pallets met goederen die eigenlijk al onderweg hadden moeten zijn.

Hoewel de meeste vracht van Squiby Foods via zee wordt vervoerd, maakt het bedrijf ook gebruik van luchtvracht. "De tocht naar het Midden-Oosten per schip kan een paar weken duren. Dat is voor onze houdbare producten geen probleem, maar voor verse producten mag het vervoer niet te lang duren", legt Lesmeister uit.

Kwetsbare zendingen

Een ander Nederlands bedrijf dat veel naar het Midden-Oosten exporteert, is Koppert. Dat bedrijf kweekt insecten en mijten die wereldwijd als biologische gewasbestrijding worden ingezet, als alternatief voor chemische bestrijdingsmiddelen. "Onze zendingen zijn heel kwetsbaar. Het zijn levende organismen, dus die moeten zo snel mogelijk bij de klant terechtkomen", aldus Martijn van de Waarsenburg, manager wereldwijde logistiek bij Koppert.

"Toen de oorlog uitbrak, stonden er tien zendingen van ons klaar om per vliegtuig naar of via het Midden-Oosten te worden vervoerd", zegt hij. "Ondertussen hebben we alternatieve routes gevonden voor onze bestemmingen in Afrika, maar we kunnen het Midden-Oosten nog steeds niet bereiken."

Het vervoer gaat via partijen als KLM Cargo. Een deel van de vracht gaat met passagiersvliegtuigen mee en voor een ander deel worden aparte cargovliegtuigen ingezet. Het bedrijf zegt dat er voor de oorlog bijna dagelijks drie vliegtuigen met vracht naar de getroffen gebieden vlogen.

"Het gaat om tijdkritische goederen, dan moet je denken aan medicijnen, verse producten als vis, maar ook essentiële onderdelen om fabrieken draaiende te houden", zegt Charlotte Elpers, hoofd van de wereldwijde vrachtoperatie bij KLM.

Belangrijk knooppunt

Daarnaast is het Midden-Oosten een knooppunt voor de wereldwijde handel, vooral voor de handel met andere delen van Azië. "We vliegen nu met grotere vliegtuigen om direct naar bestemmingen in die regio te kunnen vliegen", legt Elpers uit.

Roerade zegt dat vervoerders druk bezig zijn om hun routes te verleggen, zodat de handel door kan gaan. "Dan kun je denken aan transport via land vanuit Saudi-Arabië, waar een aantal luchthavens wel nog open zijn."

Ook Lesmeister van Squiby Foods zegt dat hij flexibel moet blijven en ondanks de situatie blijft hij positief. "We doen dit al dertig jaar. We hebben al oorlogen, de financiële crisis en coronaperiode meegemaakt, dus we zijn ondertussen gewend om te werken onder dit soort omstandigheden".

De Europese Commissie wil dat de EU zo snel mogelijk minder afhankelijk wordt van energie uit andere delen van de wereld. Deze dagen blijkt opnieuw hoe kwetsbaar de EU is voor prijsschommelingen van olie en gas, ditmaal door de oorlog in het Midden-Oosten.

Om die afhankelijkheid af te bouwen, zet de Commissie in op meer productie van eigen energie. Onder meer door het versnellen van de ontwikkeling van kleine kernreactoren.

Commissievoorzitter Von der Leyen noemt het afbouwen van het aandeel van kernenergie in de Europese energievoorziening een strategische fout. "Dat moet veranderen." De Commissie wil op lange termijn nu inzetten op een combinatie van hernieuwbare energie en kernenergie.

Kwetsbaar

"Voor fossiele brandstoffen zijn we volledig afhankelijk van dure en volatiele import," zei Von der Leyen vandaag op een top voor kernenergie in Parijs. "Daardoor hebben we een structurele achterstand op andere regio's. De huidige crisis in het Midden-Oosten laat opnieuw zien hoe kwetsbaar dit ons maakt."

De Europese Commissie zoekt al langer naar oplossingen om de energieprijzen in de EU te drukken. Want die zijn structureel hoger dan in bijvoorbeeld de Verenigde Staten. Dat leidt tot hoge energierekeningen voor EU-inwoners en een slechte concurrentiepositie voor de Europese industrie.

Hoe kwetsbaar de EU is, bleek al bij de energiecrisis na de Russische inval in Oekraïne. Ook toen schoten de prijzen de lucht in. De EU moet daarom een groter deel van haar energiebehoefte zelf kunnen produceren. Maar tot nu toe schiet het weinig op. De EU was zowel in 2004 als in 2024 voor 57 procent van haar energie afhankelijk van import, staat in een vandaag verschenen rapport.

Kleine kernreactoren

Dat cijfer moet omlaag, vindt de Commissie. En dus wil die inzetten op alternatieve, eigen energiebronnen, zoals die kleine kernreactoren (SMR's). De eerste kleine kernreactoren moeten snel na 2030 in gebruik zijn. De vraag is of dat realistisch is. Wereldwijd zijn er pas enkele SMR's en geen enkele staat in een westers land.

Het idee van deze kleine kernreactoren is dat ze efficiënt te produceren zijn en relatief veel energie leveren. Daarnaast zijn ze schoner dan fossiele energiebronnen en ze leveren, in tegenstelling tot windmolens en zonnepanelen, consequent. Ze zijn niet afhankelijk van het weer. Ideaal voor de energievoorziening van bijvoorbeeld zware industrie of datacentra, is het idee.

In verschillende EU-landen, waaronder Nederland, werken bedrijven al aan de ontwikkeling van kleine kernreactoren. Het nieuwe kabinet wil ook inzetten op SMR's. En ook in het VK, de VS en Canada zijn ze druk bezig. Maar het proces om SMR's te maken is duur en complex. Critici vrezen dat het nog heel lang zal duren voordat ze werkzaam en rendabel zijn.

'Geen heilige graal'

Om dat proces te versnellen, komt de Commissie vandaag met voorstellen, maar heel concreet zijn die nog niet. Zo wil ze de samenwerking tussen lidstaten verbeteren, roept ze lidstaten op administratieve procedures te versnellen en wil ze duidelijke regels opstellen waarbinnen bedrijven makkelijker innovatieve technologieën kunnen testen. Daarnaast stelt de Commissie 200 miljoen euro beschikbaar voor extra investeringen in kleine kernreactoren.

Europarlementariër Mohammed Chahim (GroenLinks-PvdA) is gematigd positief over de kleine kernreactoren, maar benadrukt dat de techniek nog ver moet worden ontwikkeld. "We moeten niet doen of dit de heilige graal van de energietransitie is." Volgens Chahim is het "voorlopig echt een theoretische realiteit".

Jeannette Baljeu (VVD) moedigt de plannen van de Commissie aan. "Je moet echt op grotere schaal met deze techniek aan de slag." Volgens haar is het goed dat de EU nu inzet op nieuwe technieken. "Anders ligt al die techniek straks weer in China en Amerika en dan zijn we daar weer afhankelijk van."

Een Europese tanker geladen met een miljoen vaten Saudische olie dook gisteren ineens op voor de kust van India. Het schip bleek in het diepste geheim de Straat van Hormuz te zijn gepasseerd, ondanks het risico van een aanslag door Iran.

Het was een uitzondering, want zeer weinig tankers wagen die tocht sinds Iran vorige week de Straat van Hormuz dicht verklaarde en westerse olietankers begon aan te vallen. De scheepvaart geeft over het algemeen geen gehoor aan president Trump, die zegt dat de bemanning van tankers "meer lef" moet tonen omdat de Iraanse marine inmiddels zou zijn "vernietigd".

Een vijfde van het wereldaanbod olie en lng wordt door de Straat van Hormuz verscheept. Normaal passeren zo'n 140 tankers per dag de nauwe zeestraat, maar nu gebeurt dat nauwelijks meer. Met als gevolg enorme schommelingen in de wereldenergieprijzen en de financiële markten.

In 'donkere modus' varen

Door de Iraanse blokkade wachten meer dan duizend olietankers aan beide kanten van de zeestraat op verdere instructies omdat hun eigenaren en hun verzekeraars ze er niet doorheen willen laten varen. Varen zonder verzekering is een groot risico, maar de kans dat een Iraanse drone of raket inslaat en de bemanning in gevaar brengt is de grootste zorg, zegt een marktanalist tegen The Guardian.

Tot nu toe zijn maar een paar gevallen bekend van westerse tankers die undercover de straat durven doorvaren. Om een Iraanse aanval te vermijden, moeten ze proberen om onopgemerkt te blijven. Dat kan op twee manieren. De ene is door het uitzetten van de communicatiesignalen die tankers automatisch uitzenden over onder meer hun locatie en koers. De andere manier is door een valse naam op te geven, zodat de Iraniërs denken dat het schip eigendom is van een van hun bondgenoten, Rusland of China.

Een bijkomend gevaar voor de scheepvaart in de Straat van Hormuz is de verstoring van de gps-systemen die tankers nodig hebben om hun eigen locatie te bepalen. Zowel Iran als de VS en Israël verstoort die satellietsignalen, waardoor de bemanning van schepen moet terugvallen op veel primitievere navigatiemethoden, zoals radar en visuele waarneming.

Een klein aantal olietankers die banden hebben met Iran slaagt er ook in om de zeestraat te passeren, zeggen maritieme deskundigen. Ook die tankers gebruiken verschillende methodes om in de oorlogszone in de luwte te kunnen opereren, en zullen hun locatie pas weer melden als ze in de buurt van China zijn.

'Mijnleggers aanvallen'

Ondanks de suggestie van president Trump dat de Straat van Hormuz weer veilig is, wijst alles erop dat de strijd om de Iraanse wateren nog in alle hevigheid aan de gang is. De Iraanse veiligheidschef Larijani gaf zijn vijanden vandaag een waarschuwing. "De Straat van Hormuz kan een straat zijn van vrede en welvaart voor allen, of een straat van vernedering en leed voor oorlogszuchtigen", zei hij.

Kort daarvoor zei de Amerikaanse topgeneraal Caine dat de VS vijftig Iraanse oorlogsschepen tot zinken heeft gebracht of beschadigd. Op dit moment worden volgens hem Iraanse mijnleggers aangevallen.

'Militaire escortes'

Het gas- en olietransport is duidelijk een prioriteit voor Trump. Hij bood vorige week al aan om Amerikaanse staatsgaranties ter waarde van 17 miljard euro te geven voor olietankers waarvan de verzekeraar hun dekking vanwege de Iraanse dreiging heeft ingetrokken.

Daarnaast wil Trump olietankers door de Straat van Hormuz laten escorteren door de Amerikaanse marine. Maar meerdere scheepseigenaren met tankers in de Perzische Golf zeggen dat ze zelfs met zo'n militaire escorte de doorvaart door de Straat van Hormuz niet zullen wagen, meldt nieuwssite Lloyd's List.

Ook Europa wil de situatie verlichten. De Britse premier Starmer besprak de blokkade vandaag met de Duitse bondskanselier Merz en de Italiaanse premier Meloni. Starmer liet weten dat de drie leiders verschillende opties overwegen om de vrije vaart te ondersteunen, maar verdere details gaf hij niet.

Ondertussen probeert Iran de wereldwijde zorgen om de olietoevoer als drukmiddel te gebruiken. Teheran bood vandaag vrije doorvaart aan voor de schepen van Arabische en Europese landen die de ambassadeurs van Israël en de VS hun land uitzetten. Tot nu toe zijn daar geen landen op ingegaan.

Chinese inlichtingenschip

Inlichtingendeskundigen meldden vandaag de komst van een "drijvende Chinese supercomputer" in de Golf van Oman, vlakbij de Straat van Hormuz. De vorig jaar afgebouwde Liaowang-1 heeft zeer geavanceerde satelliet-tracking, rakettelemetrie en radarinstallaties.

Formeel is het schip bedoeld om de Chinese ruimtevaart te ondersteunen, maar volgens experts is het bij uitstek bruikbaar om de luchtbewegingen van Israël en de VS rechtstreeks te volgen. De zorg leeft bij sommige deskundigen dat China het Iraanse leger van hoogwaardige inlichtingen kan voorzien, al is daar vooralsnog geen concreet bewijs voor.

In Safaripark Beekse Bergen zijn in vijf maanden tijd 39 Afrikaanse pinguïns doodgegaan door een infectie. Een woordvoerder van de dierentuin heeft dat bevestigd tegen Omroep Brabant, na berichtgeving van pretparksite Looopings.

Bij de dieren is een darminfectie vastgesteld. Die wordt veroorzaakt door een bacterie die vermoedelijk door wilde vogels is overgebracht. De dierentuin heeft inmiddels maatregelen genomen om verdere verspreiding van de infectie tegen te gaan.

Van de kolonie Afrikaanse pinguïns in de Beekse Bergen zijn er nu nog achttien over. Daarmee gaat het goed. De dieren worden extra in de gaten gehouden door dierenartsen en verzorgers.

Achter de schermen

De overgebleven pinguïns zijn al sinds december niet meer te zien voor bezoekers. Zij verblijven vanwege de winterperiode achter de schermen. "Zodra de situatie weer helemaal goed is en het weer het toelaat, mogen ze weer naar buiten", laat de woordvoerder weten.

Vorig jaar moest het dierenpark in Hilvarenbeek ook al afscheid nemen van veertien pinguïns. Die waren overgeplaatst vanuit een Friese dierentuin en werden daarna ziek. Waaraan die pinguïns zijn doodgegaan, is niet bekend. "Maar we hopen niet dat er ieder jaar pinguïns komen te overlijden", aldus de woordvoerder.