NOS Nieuws - Algemeen

De strijd om de toekomst van Iran is in een beslissende fase beland. Israël en de VS willen doorpakken tot de Islamitische Republiek omvalt, terwijl het Iraanse regime bezweert te zullen doorvechten en te overwinnen als vergelding voor de dood van opperste leider Khamenei.

Niemand weet hoe de oorlog die Israël en de VS hebben ontketend op langere termijn zal uitpakken, maar kortetermijndoelen van de verschillende partijen zijn al zichtbaar.

Laten we beginnen met Israël en de Amerikanen. De eerste aanval van gisteren was gericht tegen de politieke en militaire top van Iran, met als hoofddoel het uitschakelen van ayatollah Khamenei. Die aanval, in combinatie met president Trumps oproep aan het Iraanse volk om het regime omver te werpen, was de eerste stap naar regime change.

Broze bondgenootschappen

Er is meer nodig om het regime ten val te brengen. Vandaar dat de eerste Israëlische aanvallen ook gericht waren op het verzwakken van de Revolutionaire Garde, die al decennia de hoofdrol speelt in het beschermen van het regime tegen binnenlandse onvrede.

De Garde ernstig verzwakken heeft dus prioriteit. Als dat lukt, wordt het een stuk makkelijker voor anderen om de macht te grijpen.

In deze video zie je meer over de Revolutionaire Garde en hun rol:

Amerika moet ook zijn bondgenoten in de regio aan boord houden. Iran ziet landen als Bahrein, Koeweit, Qatar en de Verenigde Arabische Emiraten als medeplichtig omdat daar Amerikaanse militaire bases en troepen zijn.

Naarmate die landen meer drone- en raketaanvallen incasseren, zullen ze volgens sommige waarnemers de druk opvoeren op Amerika om snel een eind te maken aan de gevechten - ook als het regime nog niet gevallen is. Daarom zullen we komende tijd veelvuldig aanvallen zien op het Iraanse arsenaal van grond-grondraketten en luchtdoelraketten, zei het Israëlische leger vandaag.

Voor zijn dood had Khamenei de hardliner Ali Larijani aangewezen als tijdelijke overgangsleider. Intussen zijn meer figuren genoemd die samen de Islamitische Republiek moeten leiden tot een nieuwe ayatollah is benoemd. Hun belangrijkste doel zal zijn het overeind houden van het regime. Om die klus te klaren moeten ze op veel fronten opereren.

Zo moeten ze voorkomen dat de Iraniërs op grote schaal in opstand komen. Gezien de beelden van feestende Iraniërs na de dood van Khamenei lijkt zo'n opstand een reële mogelijkheid, al zaaide het regime begin dit jaar veel angst door het bloedig neerslaan van de protesten.

De Revolutionaire Garde, het leger en de politie lijken nog volop trouw aan het regime en dus bereid een nieuwe protestgolf de kop in te drukken. Er zijn nog geen gevallen bekend van ordetroepen die ingaan op het aanbod van Trump om zich over te geven in ruil voor immuniteit. De interimleiders moeten dat zo houden.

Tegelijkertijd moeten ze ervoor zorgen dat de Amerikanen en Israeliërs de aanvallen stoppen of op zijn minst afzwakken. Dat kunnen ze op verschillende manieren proberen te bereiken.

Een daarvan is het blijven bestoken van Amerikaanse militaire bases en oorlogsschepen zodat er meer doden vallen aan Amerikaanse zijde. Trump zal moeite hebben om een oplopend dodental in eigen land te verdedigen, al helemaal met belangrijke Congresverkiezingen op komst.

Op het diplomatieke front kunnen de Iraanse leiders proberen zo veel mogelijk weerstand tegen hun vijanden te organiseren via internationale media en de VN. Niet dat Netanyahu en Trump daar heel gevoelig voor zijn, maar de publieke opinie in Amerika is dat misschien wel.

Recente peilingen laten zien dat steeds minder Amerikaanse kiezers de kant van Israël kiezen in het conflict met de Palestijnen. Door die verschuiving is het de vraag of de kiezer het überhaupt verstandig vindt dat de VS met Israël ten strijde trekt. Behoorlijk wat landen stellen zich of neutraal op, of laten zich negatief uit over de Amerikaanse-Israëlische aanval. China en Rusland hebben er in ieder geval scherp op gereageerd.

Olie als drukmiddel

Een ander drukmiddel dat de Iraanse leiding al heeft ingezet is het sluiten van de Straat van Hormuz, een strategische doorvoerroute voor de olie-export uit het Midden-Oosten. Volgens verschillende bronnen valt Iran olietankers in die zeestraat ook aan.

Dat leidt nu al tot een verstoring van de oliemarkt met hogere olieprijzen als gevolg. Op zichzelf is dat misschien niet genoeg om Trump ertoe over te halen de bombardementen te staken, maar het zal de druk wel verhogen.

Onvrede

De kracht van de Iraanse oppositie is de grote onbekende. Een groot deel van de hervormingsgezinde oppositie die het jarenlang opnam tegen de hardliners in Iran is lang geleden naar de marge gedreven.

De demonstratiegolven in de afgelopen decennia laten zien dat er veel onvrede heerst. Wat opponenten van het regime willen verschilt van groepering tot groepering. In hoeverre ze bereid zijn om de wapenstokken en kogels van het regime te trotseren, blijft voorlopig gissen.

Een 24-jarige man die vorige week gewond raakte bij een ongeluk met een spookrijder op de A59 bij Waalwijk, is overleden. Dat bevestigt de politie aan Omroep Brabant. Bij het ongeluk kwam ook de 81-jarige spookrijder om het leven.

Het ongeluk gebeurde kort na middernacht, bij knooppunt Hooipolder. Bij het ongeval waren twee auto's betrokken. De spookrijder, een 81-jarige vrouw uit Oosterhout, overleed ter plaatse. Volgens de politie reed ze kort voor het ongeluk op de verkeerde kant van de weg.

De inzittenden van de andere auto raakten gewond. een 24-jarige man en een 23-jarige vrouw uit Arnhem. De man moest door de brandweer uit het voertuig worden gehaald, waarna hij en de vrouw naar het ziekenhuis zijn gebracht. De politie laat weten dat de man woensdag is overleden aan zijn verwondingen.

De snelweg was na het ongeluk urenlang afgesloten.

"Sinds 9 uur hebben we niets meer van onze familie gehoord", vertelde een Nederlandse Iraniër ons gisteren. In de vroege ochtend werd werkelijkheid waarmee de wereld al een paar weken rekening hield: de VS en Israël vielen Iran aan. Niet lang daarna sloeg Iran terug met aanvallen op Israël en doelen in de hele Golfregio.

Op de NOS-redactie was de Israëlisch/Amerikaanse aanval het begin van een weekend vol live-uitzendingen en extra berichtgeving op alle platforms. Maar dan zonder onafhankelijke verslaggevers in Iran of eigen camera's die de situatie daar kunnen vastleggen. Hoe gaan we te werk? Wat weten we? En wat weten we niet?

Correspondent in het Midden-Oosten Daisy Mohr zei het zaterdagavond in het NOS Journaal van 20.00 uur nog maar eens: ze zou niets liever doen dan naar Iran reizen om ter plekke verslag te doen. Maar dat kan niet. Buitenlandse media komen het land al geruime tijd nauwelijks in, en als het lukt worden ze zwaar gecontroleerd. Gelukkig hebben we met Daisy een zeer ervaren correspondent, die in de afgelopen twintig jaar veelvuldig in Iran was en er goede contacten onderhoudt.

Contact is echter maar zeer beperkt mogelijk sinds na de eerste aanvallen zowel het internet als het telefoonverkeer grotendeels plat kwam te liggen. Net daarvoor vertelden Iraniërs nog hoe angstig ze waren door de explosies in Teheran. Daarna was het contact weg. Toch zijn deze sporadische getuigenissen belangrijk als bouwstenen van de berichtgeving over de situatie in het Midden-Oosten.

Bronnen

Persoonlijke verhalen zijn lang niet het enige waarmee de redactie werkt. Natuurlijk zijn er de officiële bronnen, van legers, regeringen en staatsmedia, en de toespraken van leiders als Netanyahu en Trump. Die moeten allemaal worden gewogen en hun waarheidsgehalte kan in twijfel worden getrokken, maar bronnen zijn het. Het is belangrijk te weten dat in Israël de persvrijheid onder druk staat, dat in Iran van persvrijheid überhaupt geen sprake is en dat ook vrije nieuwsgaring in de rest van de regio zeer problematisch is.

Het is ook goed te signaleren dat we in Israël wel zélf werken. Correspondent Nasrah Habiballah stelt daar zelf vragen en maakt zelf beelden. En wat we niet zelf maken nemen we over van internationale persbureaus waarvan we weten dat ze eveneens onafhankelijk werken en aan hoge kwaliteitseisen voldoen.

Berichtgeving uit Israël heeft wel zijn beperkingen: het land kent formeel militaire censuur. Media daar mogen bepaalde dingen pas publiceren na goedkeuring van het leger en andere feiten mogen helemaal niet openbaar worden gemaakt.

In Iran is helemaal geen ruimte voor onafhankelijke journalisten. De staatsmedia tonen ook dit weekend alleen wat ze mogen tonen, beelden bijvoorbeeld van rouwende mensen. Het enige beeld dat we hebben van blijdschap om de dood van ayatollah Khamenei, is doorgedruppeld via sociale media en komt dus van burgers of activisten. Lokale Iraanse journalisten inschakelen om beelden voor ons te maken is voor hen levensgevaarlijk. Het kan resulteren in hun arrestatie en flinke straffen.

Zijn beelden echt?

Dat terwijl beeldmateriaal van groot belang is om een idee te krijgen van de gebeurtenissen en hun impact. Sommige lezers of kijkers vroegen waarom ze bepaalde video's wel op sociale media zien, maar niet of pas veel later bij de NOS. Dat komt door de tijd die onze redactie neemt om alle informatie en het beeldmateriaal dat binnenkomt goed te onderzoeken.

Het materiaal op sociale media onderzoeken we zo snel mogelijk, om vast te stellen of een foto of video wel klopt. Zodra we er zeker van zijn dat beeld daadwerkelijk iets van de situatie van vandaag laat zien, nemen we het op in onze berichtgeving op radio, tv en online.

Zo nu en dan blijkt er beeld tussen te zitten dat nep is of niet van vandaag of waarvan we het niet zeker genoeg weten. Onze specialist op het gebied van OSINT (feitenonderzoek op basis van open bronnen) Yorick de Vries laat weten gisteren al zo'n 30 beelden te hebben geverifieerd. Daarvan bleek de meerderheid echt, maar er zaten ook oude video's tussen. En een handjevol gemanipuleerde satellietbeelden.

Verhaal

Weten we dan nu echt wat er gebeurt in het Midden-Oosten? We kunnen veel vaststellen, over aanvallen en inslagen, over reacties en retoriek, en over de menselijke verhalen die ons bereiken. Wat onduidelijk is benoemen we. Want we weten ook dat we van alles (nog) niet zien. Ook kennen we nog niet de kracht van het Iraanse regime na de dood van Khamenei, en we weten weinig van de machtsstrijd die zich achter de schermen ongetwijfeld afspeelt over zijn opvolging.

Daisy Mohr verwoordde het in een van haar vele livegesprekken vandaag treffend: We zien groepen Iraniërs die rouwen om Khamenei. We zien ook feestende mensen op straat. Maar hoe groot die groepen nu zijn is niet te zeggen. Hoeveel mensen er stil zijn evenmin. Het is heel moeilijk om het volledige verhaal van Iran, van 90 miljoen mensen, nu al te vertellen."

Nepnieuws over meisjesschool?

Op sociale media is discussie over de verwoesting van een meisjesschool in het Iraanse Minab. Ook de NOS krijgt daarover vragen. We onderzochten deze gebeurtenis gisteren al goed, maar doken er naar aanleiding van de vragen nogmaals in.

Online worden vraagtekens gezet bij het waarheidsgehalte van dat beeld, het zou oud en op een andere locatie zijn. Bewijs daarvoor wordt echter niet geleverd. Wel is er veel bewijs dat de gebeurtenis gisteren plaatsvond in Minab, op basis van open bronnenonderzoek dat we combineren met de beschikbare informatie.

Zo komen de dakstructuur van het gebouw en de begroeiing eromheen die te zien is in de video overeen met historische satellietopnames van de genoemde locatie. Op de foto hieronder zijn bijvoorbeeld een bomenrij (groen), een muurtje (rood) en de school zelf (blauw) op zowel de videobeelden als de satellietfoto te herkennen.

Bovendien zijn bij systematisch open bronnenonderzoek en zoekopdrachten geen publicaties van de betreffende videobeelden gevonden voorafgaand aan 28 februari 2026. Dit wijst erop dat het materiaal niet eerder publiek circuleerde. Op lage resolutie satellietbeelden is ook waar te nemen dat op 26 februari 2026 dit gebouw nog intact was.

De analyse van de NOS wordt gedeeld door media wereldwijd, zoals The New York Times, Fox News, AFP, Le Monde en Al Jazeera. Ook andere experts in het herleiden van online informatie komen tot dezelfde conclusie.

Dat wil niet zeggen dat de informatie zoals we die nu kennen boven iedere twijfel verheven is. Zo is bijvoorbeeld nog niet onafhankelijk vastgesteld of het inderdaad om een raket van Israël of de VS ging, of het dodental dat wordt genoemd juist is en of en waarom dit gebouw doelwit zou kunnen zijn van een aanval. Daar blijft nader onderzoek voor nodig. Zodra daar nieuws over is melden we dat.

In het Drentse Hoogeveen heeft een brand gewoed in een bedrijfspand. Het vuur is onder controle, maar het pand is niet meer de redden, meldt de veiligheidsregio.

De brand brak vanmiddag rond 12.00 uur uit in een pand van een industriebedrijf. De brandweer kreeg een alarm van het bedrijf, nadat op een van de camera's binnen een beginnende brand was waargenomen. "Er was toen niemand aanwezig", zegt een woordvoerder van de veiligheidsregio tegen RTV Drenthe.

De vlammen schoten uit het dak van het pand en er kwam veel rook vrij:

De brandweer was massaal aanwezig. "Het is best een groot pand, met veel techniek binnen", zegt de woordvoerder. Er zouden meerdere landbouwvoertuigen in het gebouw staan opgeslagen. "Dat heeft een grote brandpotentie."

Pand gecontroleerd uitgebrand

Vlak na het uitbreken van de brand werd een NL-Alert verstuurd vanwege grote zwarte rookpluimen. Er werd geadviseerd om ramen en deuren te sluiten.

Tot aan Emmen waren de rookpluimen goed te zien. Rond 14.00 uur was de waarschuwing weer ingetrokken.

Omdat het pand niet meer te redden was, heeft de brandweer het gebouw gecontroleerd laten uitbranden. Nu het vuur onder controle is, is de brandweer bezig met nablussen.

Er raakte niemand gewond. Hoe de brand is ontstaan, is niet bekend. Volgens de woordvoerder zal dat ook niet meer boven tafel komen. "Alles is zo beschadigd, er zijn nu twee kranen bezig om het pand omver te slopen."

Vlak voordat de Verenigde Staten en Israël gisteren gezamenlijk Iran wilden aanvallen, hebben beide landen hun militaire plannen aangepast. Er deed zich namelijk een "unieke kans" voor om de Iraanse ayatollah Khamenei te doden, schrijft The New York Times op basis van inlichtingen van de CIA.

Khamenei werd al maanden in de gaten gehouden door de Amerikaanse inlichtingendienst. De CIA had zo een goed beeld van de verblijfplaatsen en gedragspatronen van de Iraanse leider.

Net voordat de aanvallen 's nachts uitgevoerd zouden worden, bleek uit nieuwe inlichtingen dat Khamenei samen met andere kopstukken in de ochtend in Teheran zou samenkomen voor een overleg. Op basis van deze informatie werd besloten het moment van de aanval te verplaatsen en ook de opperste leider te liquideren.

Aanval in daglicht

De mogelijkheid om Khamenei te treffen en zo hard te kunnen toeslaan, werd zo uniek geacht dat de aanval werd verplaatst van de nacht naar de ochtend. Zodoende troffen rond 09.40 uur lokale tijd zo'n dertig Israëlische bommen de plek waar Khamenei zich op dat moment bevond, meldt ook The Wall Street Journal.

In totaal hebben gisteren zo'n 200 Israëlische gevechtsvliegtuigen bijna 500 doelen aangevallen, zegt het Israëlische leger.

Tegelijktijdig werden door de VS op verschillende locaties in Teheran en de rest van het land honderden aanvallen uitgevoerd op hoge functionarissen, legerleiders en cruciale infrastructuur. Daarbij schakelden gevechtsvliegtuigen eerst de Iraanse luchtverdediging uit, zodat raketten en drones vrij spel hadden.

Een Israëlische functionaris zei dat ondanks de opgelopen spanningen in de afgelopen weken de aanval voor Iran als een verrassing kwam. Waarschijnlijk omdat Iran juist een nachtelijke aanval verwachtte.

Bekijk hier beelden van het Israëlische leger waarin wordt geclaimd dat het hoofdkwartier van het Iraanse regime wordt verwoest:

Een dag na de start van de aanvallen is de omvang van de schade nog moeilijk vast te stellen. In ieder geval zijn naast Khamenei ook legerleider Abdolrahim Mousavi, defensieminister Amir Nasirzadeh en het hoofd van de Revolutionaire Garde, Ali Shamkhani gedood. Op satellietbeelden is te zien dat het complex van ayatollah Khamenei volledig is verwoest.

Inmiddels zijn tientallen steden in voornamelijk het westen en midden van Iran aangevallen. De aanvallen gaan ook vandaag door. Iran reageert met aanvallen op landen in de hele regio, inclusief Israël en Golfstaten waar de VS militaire bases heeft.

"En dus is het oorlog", zegt defensie-expert Peter Wijninga, verbonden aan onderzoekscentrum HCSS. "Je kunt nu niet meer spreken van een beperkte escalatie."

'Conflict kan wel even duren'

Rond het Arabisch schiereiland heeft de VS de afgelopen weken de grootste troepenmacht in decennia in de regio opgebouwd. Op verschillende plekken in de Perzische Golf, de Golf van Oman en de Rode Zee liggen marineschepen, waaronder twee grote vliegdekschepen.

Wijninga denkt daarom dat het conflict nog wel even kan duren: "Gezien de doelen die ze hebben, moeten ze intensief blijven aanvallen om de overheidsstructuur van Iran, de hoofdkwartieren, de ministeries en de Revolutionaire Garde plat te leggen."

Iran slaat vooralsnog hard terug met raket- en droneaanvallen en probeert zoveel mogelijk landen in de regio bij het conflict te betrekken. De Iraanse Revolutionaire Garde heeft wraak gezworen voor de dood van de ayatollah.

Landen als Bahrein, Qatar, de Verenigde Arabische Emiraten en Oman hebben inmiddels te maken gehad met meerdere Iraanse drone-aanvallen. Onder meer omdat er in deze landen Amerikaanse legerbases zijn, al worden ook civiele doelen aangevallen.

De onrust is inmiddels overslagen naar Pakistan en Irak, twee buurlanden van Iran. Daar waren anti-Amerikaanse protesten rond consulaten van de VS.

Wat kan Iran nog?

Wijninga is ervan overtuigd dat de VS de slagkracht van Iran niet heeft onderschat en dat ze rekening hebben gehouden met deze situatie. "Vraag is wel hoelang Iran dit gaat volhouden. Dat hangt dan weer samen met hoe succesvol de Amerikaanse en Israëlische aanvallen zijn op Iraanse doelen. Goed georganiseerde aanvallen kunnen de Iraanse overheid en Revolutionaire Garde verzwakken."

Vooralsnog lijken de aanvallen van de VS en Israël zich te richten op het regime en minder op nucleaire doelen. Hoewel er weinig berichten uit Iran komen, is duidelijk dat vanochtend onder meer het hoofdkwartier van de politie en de Iraanse staatstelevisie zijn geraakt.

Wijninga benadrukt dat ook de nucleaire doelen in Iran nog niet zijn vernietigd. "Die waren al niet vernietigd bij de aanvallen van vorig jaar. Er is toen wel schade toegebracht, maar van een vernietiging kunnen we niet spreken. Als ze dat willen, moeten ze nog lang door bombarderen. De nucleaire programma's zijn op veel plekken verspreid in Iran."

In januari waarschuwde de Iraanse president Pezeshkian dat een aanval op Khamenei "het begin van een totale oorlog" tegen Iran zou betekenen.

Liveblog

Volg de laatste ontwikkelingen rond de oorlog in Iran in ons liveblog.

De kans is groot dat de energierekening de komende tijd omhoog zal gaan door de gisteren uitgebroken oorlog in het Midden-Oosten. De Nederlandse gasvoorraad was met minder dan 11 procent nog nooit zo laag als nu. De Gasunie vreest niet dat de voorraad leeg zal raken, maar het vullen daarvan kan door de onrust flink duurder worden.

Dinsdag maakte de Gasunie zich nog geen zorgen over de historisch lage gasvoorraad. Wel benadrukte een woordvoerder dat er geen onverwachte dingen moeten gebeuren: "Er moet niet opeens een blokkade komen van de Straat van Hormuz, bijvoorbeeld."

Sinds zaterdag heeft de Iraanse Revolutionaire Garde die zeestraat bij Iran vanwege de Amerikaanse en Israëlische bombardementen afgesloten voor schepen. Vanmorgen werd er al een tanker uit Oman aangevallen.

Hoogst ongelukkig moment

De Straat van Hormuz is cruciaal voor de aanvoer van olie en gas uit het Midden-Oosten. Bijvoorbeeld voor Qatar, dat een van de grootste LNG-exporteurs ter wereld is, het vloeibaar gemaakte aardgas dat ook Nederland importeert.

De Gasunie zegt dat de afsluiting voor Nederland "op een hoogst ongelukkig moment komt nu de gasbergingen weer gevuld moeten worden". Dat komt niet omdat Nederland afhankelijk is van LNG uit Qatar, maar omdat de prijzen van gas wereldwijd door onrust kunnen gaan stijgen. Met de lente voor de deur is dit doorgaans het juiste moment om de gasvoorraad flink bij te vullen omdat gas nu goedkoper is.

"Het grootste effect is de onrust die het op de wereldmarkt kan gaan veroorzaken en de stijgende gasprijzen", laat de Gasunie weten. "LNG is een wereldmarkt en onderbrekingen in deze toevoer zullen ongetwijfeld negatieve effecten voor de gasmarkt met zich meebrengen, onder andere qua prijs."

Sinds het afsluiten van de gaskraan in Groningen, haalt Nederland zijn gas uit het buitenland. Meer dan dan helft komt via pijpleidingen, met name uit Noorwegen. Van het gas dat via schepen met LNG aan Nederland wordt geleverd, komt volgens de Gasunie maar een klein deel deel van de LNG uit Qatar.

De Straat van Hormuz is ook belangrijk voor de oliehandel, waarmee de prijzen aan de pomp ook zouden kunnen stijgen. Dagelijks gaan er zo'n 20 miljoen olievaten door de zeestraat, zo'n 20 procent van de wereldwijde oliehandel.

Olieprijs

De olieprijs steeg de afgelopen week al vanwege de spanningen in het Midden-Oosten. De verwachting is dat maandag, als de markt weer opengaat, de olieprijs verder omhoogschiet. Dat vertaalt zich door aan de benzinepomp.

Acht olieproducerende landen, onder leiding van Saudi-Arabië en Rusland, verhogen per 1 april de olieproductie. Dat maakte deze zogenoemde OPEC+ zondag bekend. Door de oorlog in het Midden-Oosten dreigt de olieproductieproductie te laag te worden, schrijven zij.

Vanaf april verhogen zij de productie daarom met 206.000 extra vaten per dag. Saudi-Arabië zal daarvan ongeveer de helft voor zijn rekening nemen. Rusland zal ruim 9600 vaten per dag extra produceren.

Bij een bestorming bij het Amerikaanse consulaat in Pakistan zijn zeker negen mensen om het leven gekomen. Ook raakten twintig mensen gewond.

Honderden betogers bestormden het consulaat in Karachi uit woede over de Amerikaanse en Israëlische aanvallen op Iran en de dood van de Iraanse ayatollah Khamenei.

De beveiliging van het consulaat opende het vuur op de demonstranten toen zij de buitenmuur hadden doorbroken. De betogers wisten het terrein op te komen en vernielden ramen. De politie greep in met wapenstokken en er werd traangas ingezet om de menigte uiteen te drijven.

Volgens een verslaggever van persbureau Reuters werden voertuigen in brand gestoken bij de hoofdingang van het consulaat. Ook hoorde de journalist schoten.

Bekijk hier de beelden van de bestorming in Karachi:

Elders in Pakistan waren er ook protesten en ongeregeldheden. In Lahore verzamelden honderden Pakistanen zich bij het Amerikaanse consulaat. Daar verliep de demonstratie rustig. Volgens ooggetuigen probeerden betogers de veiligheidspoort te vernielen, maar hield de politie hen tegen.

Een menigte stak in de noordelijke stad Skardu een kantoor van de Verenigde Naties in brand. Er vielen hier volgens de autoriteiten geen doden of gewonden.

Protesten in Irak

Ook in de Irak trok een woedende menigte naar de Amerikaanse ambassade. Honderden Irakezen probeerden in de hoofdstad Bagdad het zwaarbeveiligde gebied waar de ambassade zich bevindt te bestormen.

De autoriteiten probeerden de menigte uiteen te drijven met traangas. Er werden werden waterkanonnen ingezet en met scherpe munitie geschoten. Het is niet bekend of er gewonden zijn gevallen.

De Iraakse regering heeft een rouwperiode van drie dagen afgekondigd na de dood van sjiitische geestelijke leider Khamenei. In een verklaring zegt de regering met veel verdriet "medeleven te betuigen aan het edele volk van Iran en de hele moslimwereld".

Een groot deel van de Iraakse bevolking is sjiitisch, een religieuze stroming binnen de islam. Ook Pakistan heeft een grote sjiitische bevolking. Het sjiisme is de staatsgodsdienst van Iran.

Het regende Europese sanctiepakketten eind februari 2022. In een week tijd nam de Europese Unie in drie rondes maatregelen aan als reactie op de Russische inval van Oekraïne. Nu, vier jaar later, heeft de EU negentien keer de sanctielijst aangevuld, en opnieuw hangt er een stevig pakket in de lucht.

De ineenstorting van de Russische economie hebben de sancties tot nu toe niet gebracht, maar makkelijk heeft Rusland het ook niet.

Oligarchen, militairen en propagandisten

Wie alle sanctierondes op een rij zet, ziet een paar patronen. Het begon in het februari met mensen. Honderden parlementsleden, Poetin zelf, allerlei hoge militairen, propagandisten en oligarchen. Voor hen geldt sindsdien: ze mogen Europa niet meer in en al hun bezittingen hier zijn bevroren.

In de eerste pakketten richtte de EU zijn sanctiepijlen ook op het financieel systeem. 300 miljard euro aan reserves van de Russische Centrale Bank werd bevroren en het betalingsverkeer tussen Europese banken en Russische banken werd doorgeknipt.

Daarnaast kwamen er steeds meer import- en exportverboden. Van staal tot luxe handtassen, en later van diamanten tot vloeibaar gas. Ook allerlei spullen die gebruikt kunnen worden voor de oorlogsvoering mochten niet meer naar Rusland, zoals bijvoorbeeld computerchips of generatoren.

Daarmee begon een kat-en-muisspel. De Europese Unie probeerde de Russische economie af te knijpen en Russische ondernemers zochten steeds weer wegen om de spullen toch in Rusland te krijgen. Die wegen leiden vaak door landen als Turkije, Kazachstan of Kirgizië.

De sancties spitsten zich vanaf december 2024 op een ander deel van het kat-en-muisspel: de schaduwvloot. Om eerdere sancties te omzeilen gebruikte Rusland steeds meer onverzekerde schepen onder de vlag van kleine landen, of zelfs met een valse vlag. Vorig jaar begon de EU deze schepen op de sanctielijst te zetten, met honderden tegelijk.

Bergbeklimmer op 8000 meter

"Of de sancties hebben gewerkt is een gepolariseerd debat", zegt Kaspar Pucek, Rusland-expert bij onderzoeksinstituut Clingendael. "Op korte termijn heeft het de oorlog niet gestopt en de economie is ook niet ingestort. Maar het wordt wel steeds moeilijker om de oorlog met de huidige intensiteit voort te zetten, en op de lange termijn staat de Russische economie er slecht voor."

Een bergbeklimmer op 8000 meter hoogte. Dat was de metafoor dat voormalig Centrale Bank-medewerker Alexandra Prokopenko eerder deze maand gebruikte om de stand van de Russische economie te beschrijven.

Op die hoogte overleef je, maar nooit heel lang. Het lichaam eet zichzelf daar sneller op dan het kan repareren. En dat lijkt nu ook het geval met de Russische economie. Ruslands economie groeide nog in 2023 en 2024 met ruim 4 procent, veel sneller dan de EU bijvoorbeeld. Afgelopen jaar was daar nog 1 procent van over, voor dit jaar wordt niets hogers verwacht.

Correspondent Geert Groot Koerkamp vanuit Moskou

"Lange tijd leek het alsof de westerse sancties Rusland niet konden deren. Zeker in grote steden als Moskou en Sint-Petersburg boden de stadscentra zo op het oog een vertrouwde aanblik, met drukke winkelstraten en volle cafés.

Dat had alles te maken met de relatieve economische voorspoed van de eerste jaren na de Russische inval in Oekraïne. De werkloosheid was ongekend laag, de lonen stegen in navolging van de op volle toeren draaiende defensie-industrie over de hele linie en het verdiende geld werd met graagte gespendeerd.

Aan die vette jaren komt nu een eind en dat is te merken, ook in opiniepeilingen, waar steeds meer somberheid over de toekomst doorsijpelt. In de winkels blijven de prijzen fors stijgen, mede een gevolg van de belastingverhogingen die per 1 januari zijn doorgevoerd. Die raken vooral de kleinere ondernemers hard, waardoor steeds meer bedrijven gedwongen zijn de deuren te sluiten.

De Russische consument houdt intussen steeds meer de hand op de knip en geeft relatief meer geld uit aan voedsel en andere dagelijks levensbehoeften, en ook dat voelen de ondernemers."

Olie geldt als onmisbare inkomstenbron voor Rusland. Juist die bron vloeit minder rijkelijk door de wereldwijde lage olieprijs. Maar de druk van alle sancties haalt ook een duit uit het zakje. Een vat Russische olie (Urals) verkoopt inmiddels nog maar voor 56,73 dollar, ruim 20 procent goedkoper dan de prijs voor een vat olie uit de Noordzee (Brent). Het grootste verschil in de afgelopen twee jaar.

"Dat prijsverschil kan je toeschrijven aan de olie-embargo's van de EU, de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk, samen met de aanpak van de schaduwvloot", zegt Pucek. "Het is voor Rusland moeilijker geworden olie te exporteren, waardoor kopers als India en China lagere prijzen kunnen eisen."

De teruglopende economische groei legt ook iets diepers bloot. "De groei van 2023 en 2024 was vooral gestoeld op militaire uitgaven", zegt Pucek. Hij ziet een economie die zichzelf op eet. "Ruslands financiële reserves raken op, de overheidsinkomsten lopen terug en de levensstandaard van de gewone Rus staat onder druk. Innovatie en investeringen in de economie van de toekomst is er nog nauwelijks. En met alle sancties zal dat ook steeds moeilijker worden."

Jan Huydts, de jazzpianist die onder meer cabaretier Wim Sonneveld begeleidde bij liedjes als Het Dorp, is vrijdag overleden. Dat heeft zijn familie aan persbureau ANP gemeld. Huydts (89) overleed in zijn woonplaats Hilversum.

Vanaf de jaren zestig begeleidde Huydts cabaretgrootheden als Wim Sonneveld en Toon Hermans. Voor de cabaretshows van Sonneveld arrangeerde en schreef hij veel liedjes mee. Zo speelde hij in 1969 piano in het nummer Het Dorp, dat was gebaseerd op de melodie van het nummer La Montagne van de Franse zanger Jean Ferrat.

Friso Wiegersma, de partner van Sonneveld, schreef de tekst. De snelle veranderingen in zijn geboortedorp Deurne vormden de inspiratie. Het lied haalde dat jaar de Top 40. Het staat sinds 1999 onafgebroken in de Top 2000 op NPO Radio2, in 2019 haalde Het Dorp met nummer 25 zijn hoogste notering. In de Evergreen Top 1000 van NPO Radio 5 staat het nummer geregeld op nummer 1.

Het Dorp van Wim Sonneveld:

De pianist van het nummer was eigenlijk van plan om medicijnen te gaan studeren. De in Schiedam geboren Huydts ontwikkelde zich in zijn schooltijd op de hbs in Hilversum tot vaardige jazzpianist. Met bassist Arend Nijenhuis en drummer Hans Dolman begon hij in 1957 zijn eigen jazztrio.

In de jaren zestig begeleidde het Trio Jan Huydts in de Berlijnse jazzclub Blue Note in Berlijn Amerikaanse grootheden als Dexter Gordon, Johnny Griffin en Donald Byrd. Na een paar jaar bas te hebben gespeeld in de shows van Toon Hermans, werd Huydts orkestleider, arrangeur en pianist bij Wim Sonneveld.

Vanaf de jaren zeventig toerde Huydts met zijn band Third Eye door Duitsland, Engeland en Italië. Ook werkte hij voor Jasperina de Jong. Vanaf 1980 was hij tot aan zijn pensioen in 1998 gastdocent, adviseur en later adjunct-directeur bij Hilversums Conservatorium.

Achter gesloten deuren vonden afgelopen week Noord-Korea's belangrijkste politieke vergaderingen plaats. Zoals gebruikelijk kwam er slechts mondjesmaat informatie naar buiten. Toch zijn deskundigen het over een ding eens: het regime lijkt veel vertrouwen te hebben in de economische ontwikkeling van het land. Dat optimisme blijft niet beperkt tot retoriek, maar vertaalt zich in zichtbare veranderingen.

Zo is Noord-Korea bezig aan een digitale transformatie. Nog nooit hadden zo veel Noord-Koreanen toegang tot smartphones, apps en digitale diensten. Die bieden niet alleen ontspanning en gemak, maar creëren ook economische kansen én nieuwe mogelijkheden voor controle.

De digitale ontwikkeling kwam kort na de coronapandemie in een stroomversnelling. Tijdens de pandemie slaagde het regime erin om de grenzen hermetisch te sluiten. Behalve essentiële goederen, zoals voedsel, kwam niks het land meer in, ook geen digitale hardware uit China.

Toen de grenzen later voorzichtig weer opengingen, volgde een onverwachte digitale sprong voorwaarts: software en apps die jarenlang waren ontwikkeld, lagen klaar om op grote schaal te worden uitgerold en geïnstalleerd op nieuwe telefoons.

Bewuste strategie

Volgens onderzoeker Marty Williams, oprichter van NK Tech Lab en specialist in Noord-Koreaanse technologie, telt het land nu minstens 24 smartphonemerken. De toestellen worden vrijwel allemaal in China geproduceerd, maar krijgen in Noord-Korea een eigen merknaam en nationale software.

Apps zijn niet vrij te downloaden via een appstore, zoals elders in de wereld. Wie apps wil installeren, moet daarvoor naar speciale IT-kantoren, verspreid over het hele land. Daar kunnen mensen terecht voor honderden apps die inmiddels beschikbaar zijn, van woordenboeken en games tot streamingdiensten.

Williams, die via Noord-Koreaanse vluchtelingen regelmatig telefoons onderzoekt, ziet hierin een bewuste strategie. "Als het regime buitenlands entertainment wil weren, moet het een gecontroleerd alternatief bieden."

Het brede aanbod aan binnenlandse entertainmentapps moet volgens hem burgers tevreden houden zonder blootstelling aan populair buitenlands entertainment, zoals Zuid-Koreaanse dramaseries en films. De grens met China wordt nog steeds strenger gecontroleerd dan voor de coronapandemie en dus lijkt dit soort smokkelwaar moeilijker de grens over te komen.

Aanpakken van corruptie

De digitalisering wordt ook ingezet om economische processen efficiënter te maken en corruptie te beperken. Zo ontdekte Williams een gezondheidsapp waarin meer dan 3000 producten worden aangeboden, waaronder medicijnen.

Ook zijn digitale voedselbonnen aangetroffen op telefoons. "Zulke systemen bieden de overheid gedetailleerd inzicht in transacties: wie wat verkoopt, koopt en ontvangt wordt nauwkeuriger zichtbaar. En daardoor worden omkoping, corruptie en andere illegale praktijken lastiger", aldus Williams.

Dat deze ontwikkeling structureel is, blijkt uit wetgeving waarin ministeries opdracht kregen om meer overheidsdiensten digitaal aan te bieden. Verdere digitalisering van de economie lijkt een bewuste beleidskeuze, ook omdat dat het regime de gelegenheid biedt om mensen nog meer te controleren.

Surveillance

Terwijl de hardware bijna allemaal uit China komt, ontwikkelt Noord-Korea de software grotendeels zelf. Zo hebben smartphones functies die uit zichzelf screenshots maken, screenshots die gebruikers zelf niet kunnen verwijderen, maar die wel ingezien kunnen worden door de overheid. Het is een duidelijk voorbeeld van hoe digitale innovatie en surveillance hand in hand gaan.

Volgens Williams laat de snelle uitbreiding van smartphones zien dat de overheid vertrouwen heeft in zijn vermogen om het digitale ecosysteem te beheersen. "Noord-Korea zou ook zonder massale smartphoneverspreiding kunnen functioneren, maar kiest er bewust voor technologie toe te laten, zolang die controleerbaar blijft."

Grenzen aan elektriciteit

Toch lijken er grenzen te zijn aan de digitale opmars. Hoewel het land recent een 4G-netwerk heeft uitgerold en digitale toepassingen snel in aantal toenemen, zijn er geen aanwijzingen dat de energieproductie aanzienlijk groeit. Geavanceerde digitale systemen vereisen grote hoeveelheden elektriciteit, wat grootschalige verdere digitalisering mogelijk beperkt.

De digitale revolutie in Noord-Korea toont een paradox: technologie stimuleert economische modernisering en gemak, maar versterkt tegelijk staatscontrole. Het regime lijkt erop te vertrouwen dat modernisering en strakke politieke regie goed te combineren zijn. Misschien heeft het daarin lessen geleerd van buurland en bondgenoot China.

Het is 1 maart en dat betekent dat sinds middernacht miljoenen mensen weer belastingaangifte moeten doen. Voor de een kan het een leuke boodschap betekenen: ze krijgen geld terug. Een ander krijgt wellicht een minder leuke boodschap en moet bijbetalen.

Dit jaar kunnen mensen voor het eerst in de aangifte hun werkelijke rendement op spaargeld en aandelen invullen. De termijn om aangifte te doen loopt van 1 maart tot 1 mei. Wie om uitstel vraagt, krijgt tot eind augustus de tijd.

Ieder jaar zitten er rond middernacht al mensen klaar om meteen aangifte te doen. Na een paar minuten krijgt de Belastingdienst meestal al de eerste aangifte binnen. In 2023 was dat na een recordtijd van 59 seconden.

Ook vandaag waarschuwde de Belastingdienst in de vroege morgen dat de site moeilijk bereikbaar was vanwege het vele verkeer. Wie er niet doorheen komt wordt aangeraden op een ander moment belastingaangifte te doen of het te proberen met de Aangifte-app.

Spaargeld en beleggingen

Ruim zeven miljoen particulieren en 2,5 miljoen ondernemers moeten aangifte doen. Veel gegevens zijn al door de Belastingdienst ingevuld. Die krijgt informatie van allerlei instanties, zoals banken over hoeveel geld je op je rekening(en) hebt staan en van werkgevers over je inkomen en gemeenten over de WOZ-waarde, als je huiseigenaar bent.

Nieuw dit jaar is dat mensen bij het aangeven van de vermogensbelasting in box 3 hun werkelijke rendement kunnen doorgeven. Dat is gunstig, omdat de Belastingdienst rekent met een theoretische winst over grote bedragen aan spaargeld en beleggingen.

Voor spaargeld is dat gemiddeld 1,37 procent rente, bij bezittingen als aandelen gaan ze uit van 5,88 procent. Vervolgens moet je 36 procent van dat fictieve rendement aan vermogensbelasting betalen, maar alleen boven een waarde van 57.684 euro voor een alleenstaande en 115.368 voor een koppel.

Werkelijk of fictief rendement

Mochten die rendementen niet worden gehaald, dan kun je dus meteen je werkelijke rendement doorgeven. Daarvoor heb je dan bijvoorbeeld gegevens van je bank nodig over hoeveel rente je hebt ontvangen. Dat staat in het jaaroverzicht van je bank.

Mocht het werkelijke rendement inderdaad lager zijn, dan hoef je minder vermogensbelasting te betalen. Als het werkelijke rendement toch hoger is dan het fictieve, dan hoef je niet alsnog meer belasting te betalen. De Belastingdienst gaat dan uit van het lagere, fictieve rendement.

Eerder moest je bij veel spaargeld en beleggingen een los formulier bij de belastingaangifte meesturen. De Belastingdienst is dan ook blij met deze samenvoeging. "Dit kan bijvoorbeeld handig zijn voor mensen met veel spaargeld die niet weten welk rendement op hen van toepassing is", zegt Steef Cobben, manager inkomstenbelasting bij de Belastingdienst.

De spaarrente in 2025 schommelde gemiddeld zo tussen de 1,6 en 1,2 procent voor vrij opneembare spaarrekeningen en tussen de 2,2 en 2,8 procent voor deposito's met een vaste looptijd, berekende De Nederlandsche Bank.

Beurs omhoog

De AEX-index, de belangrijkste graadmeter van de Nederlandse beurs, steeg in 2025 met zo'n 8 procent. Dat is dus meer dan het rendement waar de Belastingdienst mee rekent. En bij die 8 procent is uitgekeerd dividend nog niet opgeteld. Bij het berekenen van het werkelijke rendement telt dividend ook mee, naast de stijging van de waarde van aandelen.

De Belastingdienst geeft de optie van het doorgeven van je werkelijke rendement na uitspraken van de hoogste rechter, de Hoge Raad. Die oordeelde dat het rekenen met een fictief rendement voor sommige mensen (vooral spaarders) nadelig uitpakte. Ze maakten soms minder rendement dan waarmee de Belastingdienst rekende.

Map met papieren

Ook dit jaar helpt de Belastingdienst mensen weer bij het invullen van de aangifte. Dat kan telefonisch, maar ook fysiek. Op verschillende locaties in het land staat in maart een team waar mensen met vragen terecht kunnen.

Welke vragen dat zijn loopt uiteen. "Wat we het meest zien zijn vragen van mensen die afgelopen jaar bijvoorbeeld een huis hebben gekocht en zich afvragen of bepaalde kosten aftrekbaar zijn", zegt Cobben. "Soms lopen er zelfs mensen met een map vol papieren binnen. Die vragen dan of we ze ter plekke kunnen helpen met hun aangifte. Dat kan helaas niet, maar we kunnen wel een afspraak maken bij het dichtstbijzijnde kantoor om het daar in te vullen."

De internetcriminelen die hebben ingebroken bij telecomprovider Odido hebben alle resterende klantgegevens gepubliceerd. Ze zien af van het plan om de gegevens in delen vrij te geven om zo de aandacht van het grote publiek vast te houden, maar onduidelijk is waarom.

De dataset bevat de gegevens van minstens 6,5 miljoen personen en 600.000 bedrijven, blijkt uit een analyse door de NOS. Er staan iets meer dan 5 miljoen nummers van unieke ID-bewijzen in. Daarbij gaat het om rijbewijzen en paspoorten, maar bijvoorbeeld ook om verblijfspapieren van diplomaten.

Ook geboortedata, bankrekeningnummers, telefoonnummers en e-mailadressen van de klanten zijn gepubliceerd. Bij 71.000 mensen staat bovendien het e-mailadres van een bewindvoerder of andere hulpverlener, en bij meer dan 44.000 klanten staan notities van de klantenservice. Die bevatten vaak gevoelige informatie, bijvoorbeeld over misdragingen of fraude.

Data achtergehouden

De hackers zeggen niet alle data van Odido vrij te geven. "Die zijn niet relevant", claimen de criminelen, die tegelijkertijd aangeven de bewuste data te willen inzetten "voor eigen gebruik".

Op zijn darkwebsite zegt de groep criminele hackers dat "recente ontwikkelingen" ervoor hebben gezorgd dat de resterende klantgegevens in één keer zijn gepubliceerd. Welke ontwikkelingen dat zijn, is onbekend. De hackersgroep zegt tegenover de NOS niet te willen toelichten wat die ontwikkelingen precies zijn.

Losgeld

Hackersgroep Shinyhunters brak begin februari in bij Odido en stal in een keer de gegevens van miljoenen klanten. Vorige week kondigde de groep een losgeldbedrag van Odido te willen hebben om publicatie van die data te voorkomen. In eerste instantie ging het om een bedrag van circa een miljoen euro, later zakte dat naar 500.000 euro.

Odido heeft aangegeven het bedrag niet te willen betalen en zich "niet te laten chanteren", mede op advies van politie en securitybedrijven. Op die beslissing kwam ook veel kritiek, omdat ertoe leidde dat de hackers begonnen met het publiceren van de data. Het bedrijf kreeg echter ook steun omdat het niet meeging in de eisen van de hackers.

Vrijdag meldde de NOS dat de toeleverancier van Odido die de bewuste klantbeheersoftware leverde, waarschuwde voor de manier waarop de hackers Odido aanvielen. Ze kwamen binnen door de klantenservice te bellen en zich voor te doen als de ICT-afdeling. Daarop gaf de klantenservice de hackers onbewust toegang tot de data.

Goedemorgen! Vandaag zijn verschillende EU-ministers van Buitenlandse Zaken online bijeen om de gebeurtenissen in het Midden-Oosten te bespreken. En in Thialf in Heerenveen worden de Nederlandse titels sprint en allround verdeeld.

Eerst het weer: vandaag start droog met veel ruimte voor de zon. Vanmiddag neemt vanuit het zuidwesten de bewolking toe en volgt geleidelijk wat regen. Langs de oostgrens blijft het tot ver in de middag droog. Met een matige tot vrij krachtige zuidwestenwind wordt het 10 tot 12 graden.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier de situatie op het spoor.

Wat kun je vandaag verwachten? Wat heb je gemist?

Iraanse staatsmedia hebben vannacht bevestigd dat ayatollah Khamenei is gedood. Hij is omgekomen bij de Amerikaanse en Israëlische aanvallen van gisteren. Op luchtbeelden was al te zien dat zijn complex helemaal is vernietigd. Eerder meldde president Trump al dat de hoogste leider van Iran is omgekomen.

Khamenei was meer dan 35 jaar de machtigste man van Iran, na de dood van zijn voorganger Khomeini. In Iran is inmiddels een driekoppige overgangsraad opgezet, die tijdelijk de leiding overneemt. Vanwege zijn dood is een rouwperiode afgekondigd van 40 dagen.

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit:

Het schaatspak dat Jutta Leerdam droeg op de Olympische Spelen is geveild voor 195.000 euro. Op een veiling van NOS*NSF en het veilingplatform MatchWornShirt werden ook items van andere Nederlandse olympische sporters geveild, met een totale opbrengst van 275.345 euro.

Het grootste deel van de opbrengst gaat naar de sportverenigingen waar de olympiërs ooit zijn begonnen. Bij de meeste sporters is dat een schaatsvereniging, maar soms ook een atletiekvereniging.

Fijne zondag!

Het Belgische leger heeft vannacht een olietanker van de Russische schaduwvloot geënterd. Dat is gebeurd met hulp uit Frankrijk, meldt minister Francken van Defensie.

De operatie vond volgens het Belgische Openbaar Ministerie plaats ter hoogte van Oostende. Het gebeurde buiten de territoriale wateren van België, maar wel in de Exclusieve Economische Zone (EEZ).

Het gaat om de Ethera, een olietanker die onder de vlag van Guinee vaart. Het Belgische Openbaar Ministerie meldt in een persbericht dat er aanwijzingen waren dat dit een valse vlag betreft: "Het schip zou op terugweg zijn naar Rusland."

Bekijk hier hoe het schip werd geënterd:

Na de entering van het schip werden scheepsdocumenten gevonden die vermoedelijk vals zijn. Varen onder een valse vlag is strafbaar, omdat een vaartuig bijvoorbeeld niet gecontroleerd wordt op milieueisen.

Omdat het door de documenten aannemelijk is dat de Ethera de valse vlag gebruikte om voor Rusland olie te vervoeren, werd contact opgenomen met de Belgische justitie. Die gaf opdracht het schip naar een haven in België te brengen. Volgens de Vlaamse omroep VRT gaat het om de haven van Zeebrugge.

Aanhoudingen zijn nog niet verricht. Wel mag de bemanning het schip niet verlaten zolang het onderzoek loopt. Op een persconferentie in Zeebrugge zei minister Crucke van Mobiliteit dat de eigenaar een boete van tot wel 10 miljoen euro kan krijgen.

Sancties omzeilen

Premier De Wever heeft zijn strijdkrachten en zijn Franse collega's bedankt voor hun steun. "België zal het internationaal maritiem recht steeds handhaven en elke schending van de veiligheid van zijn territoriale wateren resoluut beantwoorden", zegt hij.

Frankrijk had in januari al een tanker van de Russische schaduwvloot in beslag genomen. Na enkele weken mocht die weer vertrekken. De eigenaar kreeg een boete van enkele miljoenen euro's.

Schepen die onderdeel zijn van de Russische schaduwvloot worden gebruikt om de sancties te omzeilen die zijn opgelegd vanwege de oorlog in Oekraïne. Ze varen geregeld onder een valse vlag en zetten hun transponder uit om onzichtbaar te blijven. Vaak verkeren ze in slechte staat, wat een risico vormt voor de veiligheid op zee en het milieu. Bovendien wordt vermoed dat de schepen ook betrokken zijn bij spionage.

Wat die schaduwvloot precies inhoudt, zie je in deze video:

De Iraanse leider Ali Khamenei is gedood bij de Amerikaanse en Israëlische luchtaanvallen van gisterochtend. Dat bevestigen Iraanse staatsmedia, enkele uren nadat de Amerikaanse president Trump er melding van had gemaakt.

Op de Iraanse staatstelevisie kondigde een zichtbaar geëmotioneerde presentator het nieuws al snikkend aan. "Zijne Eminentie Khamenei heeft de nectar van het martelaarschap gedronken en zich bij het hemelse koninkrijk gevoegd", sprak hij. "De opperste leider van de Islamitische Revolutie van Iran is als martelaar gestorven", schreef persbureau Tasnim.

Staatsmedia melden dat de hoogste geestelijk leider van het land gisterochtend vroeg is gedood in zijn kantoor. Op luchtbeelden was al te zien dat zijn complex was vernietigd door de gerichte aanval. Vanwege de dood van Khamenei is in Iran een rouwperiode van veertig dagen afgekondigd. Ook krijgen mensen de komende week vrij.

Door de Amerikaanse en Israëlische aanvallen zijn ook twee hooggeplaatste functionarissen gedood, bevestigt staatspersbureau Irna. Een van de naaste adviseurs van Khamenei, Ali Shamkhani, is omgekomen, net als Mohammad Pakpour, de leider van de Revolutionaire Garde.

Behalve Khamenei zelf zijn ook zijn dochter, schoonzoon en kleinkind omgekomen bij de aanvallen, melden Iraanse staatsmedia. "Na contact met goed geïnformeerde bronnen in de residentie van de leider is het tragische nieuws bevestigd", schrijft persbureau Fars.

De Iraanse Revolutionaire Garde heeft wraak gezworen voor de dood van de ayatollah. "De moordenaars van de imam van de natie zullen niet ontkomen aan een harde, beslissende en afschrikwekkende straf", luidt een verklaring van het Iraanse eliteleger. Het "verwoestende offensief" zal zeer spoedig beginnen, staat in de verklaring.

Garde wil nationale eenheid

De Revolutionaire Garde, het Iraanse leger en de paramilitaire Basij-militie zullen "resoluut interne en externe samenzweringen bestrijden" en de agressors "met een afschrikwekkende en voorbeeldige reactie" straffen. Alle lagen van de bevolking worden opgeroepen deel te nemen aan de verdediging van het land en "solidariteit en nationale eenheid" te tonen aan de wereld.

Op sociale media zijn beelden te zien van feestende mensen in Iraanse steden. Hoewel het nieuws vroeg in de ochtend, om 05.00 uur lokale tijd, bekend werd, zijn in de hoofdstad Teheran mensen dansend de straat op gegaan. Ook in Karaj, in het noorden van Iran, wordt er op straat feest gevierd.

Daarnaast is er ook publiekelijk rouwbeklag om zijn dood. Staatspersbureau Fars deelde beelden die in de steden Bojnourd en Zanjan zouden zijn gemaakt, waar aanhangers van het regime met vlaggen en foto's van Khamenei de straat op gingen.

'Bombardementen zullen hele week doorgaan'

Gisteravond waren er urenlang geruchten over de dood van Khamenei, waar de hele dag niets van vernomen was. Rond 22.30 uur meldde Trump op zijn eigen socialemediaplatform Truth Social de dood van ayatollah Khamenei. Hij omschreef de Iraanse opperleider als "een van de kwaadaardigste mensen ooit".

"Hij kon onze inlichtingendiensten en geavanceerde volgsystemen niet ontwijken", schreef Trump. "Dankzij onze nauwe samenwerking met Israël konden hij en de andere leiders die samen met hem zijn gedood, niets meer uithalen."

Volgens Trump heeft het Iraanse volk nu de kans om "hun land terug te winnen". Ook stelde hij dat "veel leden van de Iraanse Revolutionaire Garde, het leger en andere veiligheids- en politiediensten niet langer willen vechten en immuniteit willen van de VS".

Trump kondigde in zijn bericht verder aan dat de zware en gerichte bombardementen de hele week ononderbroken zullen doorgaan, zolang nodig is om het doel te bereiken. Dat is volgens Trump vrede in het Midden-Oosten "en in feite de hele wereld", schreef hij tot slot in kapitalen.

Internationale luchthavens onder vuur

Niet alleen de Amerikaanse en Israëlische aanvallen gingen door, er waren ook Iraanse vergeldingsaanvallen. De Revolutionaire Garde zegt dat het vanochtend 27 Amerikaanse bases in de Golfregio onder vuur neemt. Daarnaast worden er ook Israëlische doelen onder vuur genomen.

Gisteravond werden meerdere internationale luchthavens in de Golfregio bestookt door drones. Op Zayed International Airport in Abu Dhabi viel een dode en raakten zeven mensen gewond. Het dodelijke slachtoffer is een staatsburger uit een Aziatisch land.

Op het internationale vliegveld van Dubai raakten vier mensen gewond. Het iconische luxe hotel Burj Al Arab werd daarnaast geraakt door de restanten van een Iraanse drone, die uit de lucht werd geschoten. Daarnaast was ook het internationale vliegveld van Bahrein doelwit, maar daar raakte niemand gewond.

Ayatollah Ali Khamenei was meer dan 35 jaar de machtigste man van Iran, en was pas de tweede hoogste leider na ayatollah Khomeini, de stichter van de islamitische republiek. Als hoogste leider stond Khamenei, zonder zelf verantwoording af te hoeven leggen, boven de president en andere gekozen functionarissen. Zijn woord was wet in Iran.

Hij trok aan alle touwtjes, benoemde medestanders in alle belangrijke organen en had de steun van de strijdkrachten, waarvan hij het hoofd was. Een belangrijk onderdeel van zijn machtsapparaat was de Revolutionaire Garde. Met behulp van de 'bewakers van de Islamitische Revolutie' sloeg hij alle verzet neer. Zo legde hij als conservatieve bejaarde geestelijke zijn wil op aan een jonge, steeds minder religieuze bevolking.

Khamenei gaf niet toe aan het groeiende verlangen naar een vrijer leven met meer gelijkheid voor mannen en vrouwen. Hij veroordeelde muziek als on-islamitisch en hield vast aan de verplichte hidjab voor vrouwen. Toen in 2017 vrouwen op straat demonstratief hun sluier af deden, liet hij hard ingrijpen. De actie van de vrouwen maakte deel uit van "een zionistische samenzwering" om Iran te verzwakken, zo liet hij weten.

Confrontatie met VS

In de internationale politiek zocht hij de confrontatie met de VS. "Iran heeft de vijandschap met Amerika nodig", zei hij eens volgens de in ongenade gevallen oud-president Khatami. De haat tegen Amerika gebruikte hij om zijn aanhangers in binnen- en buitenland in beweging te brengen.

Ook was hij een onverzoenlijke vijand van Israël, volgens hem "een kankergezwel" dat uit de regio verwijderd zou moeten worden. Ook de antizionistische retoriek was een belangrijk middel om aanhangers te mobiliseren en vriendschapsbanden buiten Iran te onderhouden, zoals met Hamas.

Zijn enige vriend in de internationale politiek was de Syrische president Assad en via de internationale tak van de revolutionaire garde had hij aanhang onder de sjiitische en antiwesterse massa's in landen als Irak en Libanon.

Als jonge man studeerde Khamenei bij ayatollah Khomeini, de leider van het verzet tegen de pro-Westerse moderniseringspolitiek van de sjah. Toen Khomeini in 1963 werd verbannen, bleef Khamenei in Iran. Hij werd meermalen gearresteerd en gemarteld, wat zijn haat tegen Israël en de VS voedde, omdat de Iraanse geheime politie steun kreeg van de CIA en de Mossad.

'Levende martelaar'

Na de Islamitische Revolutie van 1979 waarbij de sjah werd afgezet, werd Khamenei president onder Khomeini. In 1981 overleefde hij een bomaanslag. Daarbij raakte zijn rechterhand verlamd, volgens zijn volgelingen het bewijs dat hij "een levende martelaar" was.

Na Khomeini's dood in 1989 werd hij op voorspraak van parlementsvoorzitter Rafsanjani door de Raad van Experts benoemd als hoogste leider. Khomeini zou hem op zijn sterfbed als opvolger hebben aangewezen, maar zijn gezag als geestelijke was beperkt. Daardoor steunde hij vanaf het begin meer dan Khomeini op de Revolutionaire Garde.

Met Khamenei aan het hoofd begon voor Iran een relatief rustige periode, tien jaar na de revolutie en na de uitputtende oorlog van 1980-1988 tegen het Irak van dictator Saddam Hussein.

Sobere leefstijl

De nieuwe leider riep minder hartstochtelijke gevoelens op dan Khomeini en bleef een figuur op de achtergrond, alleen toegankelijk voor een kleine groep vertrouwelingen. Hij verliet Iran nooit en leidde een teruggetrokken leven. De vrouw met wie hij bijna zestig jaar getrouwd was en zes kinderen had, verscheen nooit in het openbaar.

Khamenei verafschuwde spilzucht, luxe en materialisme. Hij verscheen meestal in saaie gewaden en op goedkope slippers en zette gasten in zijn bescheiden residentie eenvoudige maaltijden voor met brood, kaas en eieren.

Toch had Khamenei de beschikking over vele tientallen miljoenen dollars. Hij had de leiding over een financieel conglomeraat dat belangen had in de olie-industrie, de telecomsector, de landbouw en andere sectoren van de Iraanse economie.

Protesten neergeslagen

Onder hem dienden enkele hervormingsgezinde presidenten, zoals Khatami (1997-2005) en Rohani (2013-2021) die ook toenadering tot het Westen zochten. Maar veel kwam er niet van terecht, omdat Khamenei de grenzen aangaf en hij de VS bleef zien als aartsvijand.

Enkele malen braken er opstanden uit tegen het bewind. In 2009 lokte de fraude waarmee de conservatieve president Ahmadinejad herkozen werd massale protesten uit. In 2019 leidde een plotselinge verhoging van de brandstofprijzen tot massale protesten.

In 2022 waren er hevige rellen in verschillende steden in Iran vanwege de dood van de 22-jarige Mahsa Amini die door de zedenpolitie werd vermoord omdat zij haar hoofddoek niet juist droeg. En in december 2025 braken in Iran protesten uit vanwege de stijgende inflatie, die vervolgens uitliepen op demonstraties tegen het regime.

In zulke gevallen aarzelde Khamenei niet en was hij nietsontziend. Het verzet werd hard neergeslagen door de Basji, een tak van de Revolutionaire Garde.

Nucleaire programma

Iran werd er onder Khamenei van verdacht te werken aan de bouw van een kernwapen. Volgens het land zelf was het nucleaire programma bedoeld om elektriciteit te kunnen opwekken. Met name Israël was bezorgd over mogelijke kernwapens die Iran zou kunnen inzetten tegen zijn aartsvijand en besloot in de nacht van 12 op 13 juni 2025 nucleaire doelen in Iran aan te vallen.

De vergeldingsactie van Iran was vooral symbolisch, maar Israël was toen al duidelijk over de plannen met Khamenei: "Hij is een moderne Hitler. Een man als hij kunnen we niet langer laten bestaan."

Khamenei was dan ook een belangrijk doelwit bij de aanval van gisterochtend. Zijn verblijf in Teheran werd getroffen en grotendeels verwoest. De 86-jarige ayatollah overleefde dat niet.

Hij sprak op 17 februari voor het laatst in het openbaar:

Waar in de Golfstaten al maanden voor werd gevreesd, is nu echt gebeurd. Het conflict tussen Iran en Israël heeft zich uitgebreid naar de rest van de regio.

Teheran heeft teruggeslagen in de hele Golf na de gezamenlijke aanvallen van Israël en de Verenigde Staten. Doelen in Qatar, de Verenigde Arabische Emiraten (VAE), Koeweit, Bahrein en Saudi-Arabië zijn geraakt door Iraanse raketten en drones.

Ook Irak en Jordanië werden bestookt. Volgens de Iraanse autoriteiten zijn vooral Amerikaanse militaire bases in de regio het doelwit.

In Abu Dhabi kwam zeker één persoon om het leven toen raketten werden onderschept. Even buiten Koeweit-Stad werd de Ali al-Salem-luchtmachtbasis, waar Amerikaanse troepen zijn gestationeerd, aangevallen met ballistische raketten. Volgens het Koeweitse ministerie van Defensie werden ook die onderschept.

In Koeweit-Stad zelf werd het internationale vliegveld getroffen door een drone. Op videobeelden is te zien hoe de vertrekhal wordt getroffen bij een explosie.

Ook in Qatar zijn meerdere raketten onderschept. In Doha waren urenlang explosies te horen, afkomstig van Patriot-luchtafweerraketten die Iraanse projectielen uit de lucht haalden.

Schade en gestrande reizigers

De luchtruimen van Qatar, Koeweit, Bahrein en de VAE zijn gesloten. Duizenden mensen zitten vast op luchthavens, nadat hun vluchten waren geannuleerd.

Ook op Dubai werden aanvallen uitgevoerd. Op beelden die circuleren op sociale media is een grote rookpluim te zien bij een hotel op Palm Jumeirah, het beroemde eiland in de vorm van een palmboom.

In Bahrein werd vanmorgen het hoofdkwartier van de Amerikaanse Vijfde Vloot doelwit van een raket- en droneaanval. De regering in Manama spreekt van een "verraderlijke aanval" en een "flagrante schending van de soevereiniteit".

Ook Saudi-Arabië zegt dat raketten gericht waren op de hoofdstad Riyad en de oostelijke provincie. "Deze aanvallen kunnen onder geen enkel voorwendsel worden gerechtvaardigd", aldus het Saudische ministerie van Buitenlandse Zaken.

Tegelijkertijd ontkent Riyad dat het zijn luchtruim heeft opengesteld voor de aanvallen op Iran, al wijzen vluchtgegevens erop dat Amerikaanse militaire toestellen in de dagen voorafgaand aan de aanvallen opereerden vanaf de Prince Sultan-basis bij Riyad.

Aanvallen dwingen tot keuze

Vooral aanvallen op niet-militaire doelen stellen de Golfstaten voor een fundamenteel andere realiteit dan voorheen, zegt Gregg Carlstrom van The Economist. "Er is een groot verschil tussen het incasseren van aanvallen op Amerikaanse militaire bases op hun grondgebied en directe aanvallen op hun eigen civiele infrastructuur."

"Hoe meer Iran zijn doelwitten in de Golf uitbreidt, hoe groter de kans dat Golfstaten zich genoodzaakt zien om zich nauwer achter de Verenigde Staten te scharen", stelt Carlstrom.

De Golfstaten verzetten zich vóór het uitbreken van de oorlog nog tegen escalatie, maar volgens Carlstrom naderen we nu een punt waarop een keuze onvermijdelijk wordt.

Straat van Hormuz dicht

Iran lijkt nu ook de Straat van Hormuz te hebben afgesloten, een van de belangrijkste scheepvaartroutes ter wereld waar jaarlijks zo'n 20 procent van alle fossiele brandstoffen doorheen gaat. Volgens een functionaris van de EU-marinemissie Aspides ontvangen schepen berichten van de Iraanse Revolutionaire Garde waarin staat dat geen enkel schip nog door de zeestraat mag varen.

Teheran heeft er al langer mee gedreigd om deze strategische waterweg in te zetten als drukmiddel. Als de blokkade aanhoudt, kan dat grote gevolgen hebben voor de wereldwijde energiemarkt.

De olieprijs reageerde al flink op de onrust in de Golfregio. Brent-olie lag vanmorgen nog rond de 70 dollar per vat en de prijs is inmiddels opgelopen richting de 73 dollar.

Iraanse strategie

De Iraanse Revolutionaire Garde stelt dat alle Israëlische en Amerikaanse militaire doelen in de regio nu legitieme doelwitten zijn. "Deze operatie zal doorgaan totdat de vijand beslissend is verslagen", aldus een verklaring vanuit Teheran.

Volgens de Iraanse viceminister van Buitenlandse Zaken, Hamid Ghanbari, heeft Iran het recht zich te verdedigen, al betreurt Teheran eventuele verliezen onder burgers door de escalatie.

De invloedrijke Iran-analist Vali Nasr schrijft dat Iran er nu op inzet om de aanvallen van de VS en Israël op te vangen, het conflict gecontroleerd te laten escaleren en regionale spelers te dwingen tot bemiddeling voor een staakt-het-vuren. "Ze verwachten dat als Trump geen snelle overwinning boekt, hij op zoek zal gaan naar een uitweg, en dat latere onderhandelingen er dan anders uitzien", aldus Nasr.

Het schaatspak dat Jutta Leerdam droeg op de Olympische Spelen is geveild voor 195.000 euro. Op een veiling van NOC*NSF en het veilingplatform MatchWornShirt werden ook items van andere Nederlandse olympische sporters geveild, met een totale opbrengst van 275.345 euro.

Het grootste deel van de opbrengst gaat naar de sportverenigingen waar de olympiërs ooit zijn begonnen. Bij de meeste sporters is dat een schaatsvereniging, maar soms ook een atletiekvereniging.

In het geval van Leerdam gaat het geld naar IJsvereniging Pijnacker (IJVP). Het is nog niet duidelijk hoeveel geld de vereniging precies krijgt. "Maar we zijn hier ongelofelijk blij mee", zegt voorzitter Johan van Dam. "We voelen het als een verantwoordelijkheid om heel goed na te denken wat we met dit geweldige bedrag kunnen doen."

Nog meer kinderen

De vereniging geeft wekelijks trainingen aan kinderen op ijsbaan De Uithof in Den Haag. Bestuurslid Jacqueline van Winden noemt de opbrengst van grote betekenis. "Wij kunnen nu nog veel meer kinderen het plezier van schaatsen laten ervaren."

Wie het pak van Leerdam heeft gekocht, is onbekend. Wel is op de veilingwebsite te zien dat het een Nederlandse bieder is.

De aanvallen tussen Israël, de Verenigde Staten en Iran hebben invloed op het hele Midden-Oosten. De reisadviezen voor Irak, Israël, Libanon en Palestijnse gebieden zijn op rood gezet en inmiddels zitten er Nederlanders vast op internationale luchthavens, zoals in Doha en Abu Dhabi.

De NOS sprak mensen die in het Midden-Oosten wonen of daar zijn gestrand over wat zij merken van de aanvallen.

Ivo Lander, gestrand in Doha

"Mijn vriendin en ik zijn gestrand op het vliegveld in Doha na een vakantie in Indonesië. We vlogen gisteravond vanaf Jakarta naar Doha, en we zouden daar een tussenstop van negen uur hebben, tot ons vertrek in de ochtend naar Amsterdam.

Onze vlucht moest boven Koeweit plotseling omkeren vanwege de aanvallen. Door de drukte op de luchthaven moesten we enige tijd wachten voordat we konden landen. We hebben rondjes gevlogen boven de Perzische Golf, wat voor veel passagiers erg spannend was gezien de situatie.

Op dit moment zijn we op het vliegveld van Doha. Het is erg druk met Nederlandse passagiers die onderweg waren naar Amsterdam. Er vliegen voortdurend straaljagers over en vlak boven ons zijn zeker twee raketten onderschept."

"We staan al drie uur in de rij voor een hotelvoucher en moeten tot morgen wachten op onze vlucht. Na de hele nacht wakker te zijn geweest en een dag in de hitte van Doha te hebben doorgebracht, ben ik erg moe, net als iedereen hier. Gelukkig is de sfeer in de rij goed. Mensen helpen elkaar en er wordt water uitgedeeld.

Er is nog veel onduidelijk. Wij hopen morgen te kunnen vliegen, maar we schatten dat die kans niet heel groot is."

Gerd Nonneman, Belgische hoogleraar, woont in Qatar

"Wij horen heel af en toe ontploffingen. Dat is niet van inslagen, maar van onderscheppingen. We krijgen dan eerst aankondigingen van de ambassades: er zijn incoming missiles, duck and cover. Vrienden en collega's sturen berichten en video's door van wat in verschillende delen van Doha gebeurt.

De Amerikaanse basis was duidelijk het doel. De luchtverdediging werkte heel goed: er is geen enkele Iraanse raket doorheen gekomen. Er is wel één raket neergehaald. Een groot stuk is in een woonwijk gevallen, ergens tussen waar ik woon en de Amerikaanse basis. Ik weet niet of daar slachtoffers bij zijn gevallen."

"Iedereen is zich ervan bewust dat Iran het niet echt op Qatar gemunt heeft, maar op de Amerikaanse basis. Die ligt een heel stuk buiten Doha zelf, op ongeveer 25 kilometer van mijn huis.

Deze aanvallen werden eigenlijk wel verwacht. Er was een kans van meer dan 50 procent dat het dit weekend ging gebeuren en het is gebeurd. Iedereen was erop voorbereid, dus er is geen paniek."

Maartje Vries en Willem Jansen, gestrand in Abu Dhabi

Willem: "We kwamen uit Thailand en hadden een overstap in Abu Dhabi. Zodra we landden, zette ik mijn internet aan en kreeg ik een melding van de eerste aanval op Iran. Die had net plaatsgevonden, tien minuten geleden. We kregen ook een appje van mijn moeder: 'Waar zijn jullie? Zijn jullie in Abu Dhabi?' Toen dachten we al: 'Dit kan nog wel eens vervelend worden.'"

Willem: "Eenmaal uit het vliegtuig leek het mee te vallen. Op de borden stond nog steeds: 'Please go to gate now' en 'Boarding'. Een half uur voordat het vliegtuig wegging, gingen mensen vragen stellen. Ik kreeg ondertussen steeds berichten: 'Nieuwe aanvallen door Iran', 'Raket onderschept in Qatar.'"

Maartje: "We waren heel erg in twijfel wat we moesten doen en hebben met onze ouders gebeld. Die hadden gelezen dat het nog lang ging duren. Toen hebben we een hotel geboekt, want we wilden echt weg van het vliegveld."

Willem: "In de taxi zei de chauffeur: 'Look, on your left'. Toen zagen we het spoor van een raket."

Maartje: "Hij zei het alsof daar de Eiffeltoren stond. Ik vond het doodeng en was de minuten aan het aftellen tot we in het hotel waren. Maar op straat was het echt druk: bij een moskee waren heel veel mensen buiten aan het bidden."

Willem: "We hebben nog weinig informatie gekregen van de vliegmaatschappij over hoe lang het gaat duren en wat het vervolg is." Maartje: "We hopen dat we hier snel weg kunnen."

Dagelijks gaan er zo'n 20 miljoen olievaten doorheen: de Straat van Hormuz, de zeestraat tussen Iran en Oman. Die is goed voor zo'n 20 procent van de wereldwijde oliehandel. Na de Amerikaanse en Israëlische aanval lijkt het erop dat Iran de zeestraat heeft geblokkeerd. Dat leidt tot grote spanning in de oliewereld en de scheepvaart.

De olieprijs steeg de afgelopen week al vanwege de spanningen in het Midden-Oosten. De verwachting is dat maandag, als de markt weer opengaat, de olieprijs verder omhoog schiet. Dat vertaalt zich door aan de benzinepomp.

Als deze onrust er niet was geweest, was de olieprijs waarschijnlijk niet of nauwelijks gaan stijgen, zegt ING-econoom Rico Luman. "De verwachting voor dit jaar was aanvankelijk dat de prijzen eerder iets zouden kunnen dalen. Er wordt nu namelijk meer geproduceerd dan er gevraagd wordt", zegt hij.

Luman voorziet ook andere prijsstijgingen. Zo verwacht hij dat de scheepvaarttarieven stijgen. "Als er schepen in de regio stil komen te liggen, ontstaat er een groot tekort aan tankercapaciteit, waardoor de prijs omhoog gaat", vertelt hij.

Blokkade niet zeker

Iran wil de blokkade inzetten als drukmiddel. De Straat van Hormuz wordt gebruikt voor de export van olie uit bijvoorbeeld Saudi-Arabië, Koeweit, de Verenigde Arabische Emiraten en Qatar. Afgelopen week hield Iran nog een grote legeroefening in de zeestraat en konden schepen er enkele uren niet varen.

Precieze details over de blokkade zijn nu nog niet bekend. Persbureau Reuters meldt de blokkade op basis van de Engelse maritieme handelsorganisatie en een bron bij de Europese marinemissie Aspides. Iran zelf kan het nieuws nog niet bevestigen.

Voor Europa en Nederland is de zeestraat ook belangrijk voor de aanvoer van LNG, vloeibaar gas. Na het uitbreken van de oorlog in Oekraïne is de aanvoer van Russisch gas gestopt. Nederland koopt sindsdien meer vloeibaar gas uit de Verenigde Staten en ook uit Qatar. Dat laatste land vervoert zijn gas ook via de Straat van Hormuz.

De blokkade zal flinke gevolgen hebben voor de oliemarkt. "De meeste olie die door de zeestraat wordt vervoerd, gaat naar de Aziatische markten, zoals China, India en Japan. Een gaat naar Europa", vertelt energiedeskundige Lucia van Geuns van het Den Haag Centrum voor Strategische Studies.

Toch ligt een volledige, langdurige blokkade van de zeestraat niet voor de hand, want Iran exporteert zelf ook via de Straat van Hormuz. Van Geuns verwacht daarom eerder sabotageacties richting olietankers. "Bijvoorbeeld tankers beschieten of drone-aanvallen uitvoeren." Soortgelijke aanvallen waren er bij eerdere conflicten in de regio ook al.

Niet door het Suezkanaal

Daarnaast brengt de aanval op Iran ook onrust teweeg in de rest van de regio. Zo is containerrederij Maersk gestopt met varen over het Suezkanaal. De scheepvaart via dat kanaal lag al stil sinds de Houthi's aanvallen hadden uitgevoerd op containerschepen op de Rode Zee, de route richting het Suezkanaal. Als reden geven de Houthi's aan dat ze solidair zijn met de Palestijnen.

Na het staakt-het-vuren in Gaza namen de aanvallen af en begonnen steeds meer rederijen weer te varen via het Suezkanaal, maar ze vrezen nieuwe aanvallen, want de Houthi's zijn ook bondgenoten met Iran.

Voor Maersk is dat dus reden om om te varen. "In dit geval gaat dat vooral om de containervaart en dat heeft ook weer tot gevolg dat het langer duurt voordat schepen arriveren", zegt Luman.