NOS Nieuws - Algemeen

In Chili is een man opgepakt die meerdere bosbranden zou hebben aangestoken. De minister van Justitie spreekt van een "ernstige situatie". Het Zuid-Amerikaanse land wordt al dagen geteisterd door bosbranden.

Volgens Chileense media zijn er zeker 35 brandhaarden, verspreid over het midden en zuiden van het land. Zeker twintig mensen zijn om het leven gekomen en 50.000 mensen zijn geëvacueerd.

De zwaarst getroffen regio's zijn Biobío en Nuble, op ongeveer 500 kilometer ten zuiden van de hoofdstad Santiago. Daar is zondag de noodtoestand uitgeroepen. In de twee regio's zijn meerdere woonwijken en tienduizenden hectares aan natuur verwoest.

De autoriteiten in het land zeggen dat de harde wind en de hoge temperaturen het vuur hebben aangewakkerd. Het is nu zomer in Chili en er werden dit weekend temperaturen gemeten tot bijna 40 graden.

De man die nu is opgepakt, wordt beschuldigd van het aansteken van bosbranden in de regio La Araucanía, zo'n 700 kilometer ten zuiden van Santiago. Volgens de Chileense minister van Justitie is bij die branden vier hectare aan natuur verwoest.

Bij zijn arrestatie had de man lucifers en een jerrycan met ruim vijf liter brandstof bij zich, zo melden lokale autoriteiten. Die spullen zijn in beslag genomen.

Het zilvermuseum in Doesburg (Gelderland) is afgelopen nacht overvallen. In een persbericht meldt het museum dat "de gehele collectie antiek zilver is gestolen".

De inbraak in het museum, dat zich in de Doesburgse Martinikerk bevindt, was rond 04.30 uur vannacht. Volgens het museum drongen twee mannen de kerk binnen via de toreningang. Vervolgens zouden ze met een koevoet de deur naar het museum hebben geforceerd en alle vitrines hebben ingeslagen.

Volgens het museum zijn meer dan 300 voorwerpen meegenomen. De waarde van de gestolen objecten wordt geschat op tienduizenden euro's, schrijft Omroep Gelderland.

"Wij zijn voorlopig gesloten. We hebben ook bijna niks meer. Alleen wat keramiek, dat tijdelijk werd tentoongesteld, is achtergebleven", zegt voorzitter Ernst Boesveld. Het museum is wel verzekerd.

Een woordvoerder van de politie zegt tegen de NOS dat in de omgeving van de kerk camerabeelden worden opgevraagd.

Antiek zilver

"Dit is niet alleen een diefstal van zilver, maar van verhalen, vakmanschap en geschiedenis", zegt Martin de Kleijn, oprichter van het Zilvermuseum. "Objecten die decennialang met zorg zijn verzameld, zijn in één nacht verdwenen. Dat raakt mij persoonlijk, maar ook de stad Doesburg."

De collectie antiek zilver in het museum is afkomstig uit meer dan twintig landen. De meest waardevolle items zijn onder meer zilveren mosterdpotjes, lepeltjes en voorwerpen uit de boter-, azijn- en tabaksindustrie.

Speciale zilveren mosterdpot

Een zilveren mosterdpot met lepel, die speciaal voor het museum in Doesburg is ontworpen, is ook gestolen. Hij is gemaakt door zilversmid Marcel Blok. "Het object symboliseert de meanderende IJssel van vóór 1950, draagt het stadswapen van Doesburg en bestaat nergens anders ter wereld", schrijft het museum.

In de afgelopen maanden is de zilverprijs fors gestegen, zeker sinds de jaarwisseling. Vanwege geopolitieke dreigingen heerst onzekerheid bij beleggers. Om die reden wordt er meer geïnvesteerd in edelmetalen zoals goud en zilver.

"Hoewel de culturele en historische waarde van de collectie niet in geld is uit te drukken, vergroot deze ontwikkeling (de stijgende zilverprijs) de financiële schade aanzienlijk", aldus het museum.

Een meerderheid in de Kamer wil dat er meer gebeurt om hulpverleners en politie beter te beschermen tegen geweld. Een voorstel van GroenLinks-PvdA dat het Openbaar Ministerie oproept om vaker zwaardere straffen te eisen, krijgt waarschijnlijk een meerderheid.

De politiek vroeg al eerder om strengere straffen tegen deze geweldplegers en dat werd in 2006 mogelijk. Maar daar doet het OM volgens partijen vooralsnog te weinig mee. GroenLinks-PvdA komt daarom met een plan dat veel steun krijgt: het OM moet bij geweld tegen hulpverleners een drie keer zo hoge straf eisen.

Doet het OM dat niet, dan moet goed worden uitgelegd waarom niet. GroenLinks-PvdA-Kamerlid Mutluer: "Juist omdat we zien wat voor impact dat geweld heeft voor hulpverleners, is het belangrijk dat het OM beter uitlegt waarom het soms niet met die hogere strafeisen komt."

VVD-Kamerlid Michon vindt dat demissionair minister Van Oosten opnieuw het gesprek met het OM moet aangaan waarom de hogere straffen niet vaker worden opgelegd. Volgens Van Oosten is het beeld dat het OM er niets om geeft onterecht, en is justitie zich wel degelijk bewust van de opties om zwaardere straffen te kunnen eisen. Hij is bereid de zorgen van de Kamer met het OM te bespreken, maar uiteindelijk gaat het OM erover, aldus Van Oosten.

Een voorstel van het CDA om te onderzoeken of geweldplegers boven op hun straf verplicht kunnen worden om na te denken over hun gedrag via een eductieve maatregel haalt waarschijnlijk ook een meerderheid. Bij rijden onder invloed bijvoorbeeld kan zo'n maatregel al worden opgelegd.

Zorgen om tekorten bij politie

Veel partijen in de Kamer spraken in het debat hun afschuw uit over het toenemende geweld tegen politieagenten en hulpverleners.

Politieagenten en hulpverleners werden volgens plaatsvervangend korpschef Wilbert Paulissen de afgelopen jaarwisseling zelfs doelbewust in hinderlagen gelokt, waarbij groepen jongeren hen beschoten met vuurwerk. Volgens Paulissen was een duidelijk patroon zichtbaar. "Je ziet dat er opzettelijk brand gesticht wordt. Dan gaan ze ervan uit dat de brandweer komt, die komt ook en dan gaan ze vol op de brandweer met vuurwerk. Dan komt de politie en dan worden we bestookt."

In het debat ging het ook over het aanstaande vuurwerkverbod dat er mede op verzoek van hulpverleners is gekomen. Partijen hebben nog wel veel vragen over de handhaving van het verbod en wat er dan uiteindelijk wel en niet mag. Sommige partijen betoogden dat het verbod niet gaat helpen. "Van 1 januari 02.00 uur tot 31 december 18.00 uur is er al een verbod, maar ook dan worden agenten en hulpverleners belaagd", betoogde BBB-leider Van der Plas. Toch wil een meerderheid dat het verbod er komt, maar dan wel met duidelijke afspraken.

Grote zorgen zijn er verder over het dreigende miljoenentekort bij de politie . Demissionair minister Van Oosten schreef eerder vandaag dat de Nationale Politie voor dit jaar al een tekort van 46 miljoen euro ziet aankomen en dat de korpsleiding niet ontkomt aan bezuinigingen op het personeel. Maandag spreekt de Kamer over een voorstel van GroenLinks-PvdA om die tekorten aan te vullen.

De Iraanse staatstelevisie meldt dat bij de felle protesten in het land de afgelopen weken 3117 mensen zijn omgekomen. Het is voor het eerst dat de Iraanse autoriteiten een exact dodental noemen.

De staatstelevisie baseert zich naar eigen zeggen op informatie van de Iraanse Stichting voor Martelaren en Veteranen, een door de overheid gefinancierde organisatie. Onder de doden zijn zeker 2427 "onschuldige slachtoffers", zo meldt de staatstelevisie. Over de anderen wordt niets gezegd.

Zo werd het dodental bekendgemaakt op de Iraanse staatstelevisie:

Het door Iran genoemde dodental is ruim een kwart lager dan het aantal slachtoffers volgens de Iraanse mensenrechtenorganisatie HRANA. De in de VS gevestigde organisatie spreekt van 4519 doden. Daarnaast onderzoekt HRANA nog ruim 9000 meldingen van doden.

Vrees voor executies

De protesten in Iran begonnen op 28 december uit onvrede over de stijgende prijzen, maar groeiden al snel uit tot protesten tegen de autoritaire leiding van het islamitische land.

Het Iraanse regime treedt hard op tegen demonstranten. Volgens HRANA zijn zeker 26.000 mensen gearresteerd en er wordt gevreesd dat een deel van hen wordt geëxecuteerd. Iran behoort al jaren tot de landen met de meeste executies ter wereld.

Zaterdag erkende ayatollah Khamenei, de geestelijk leider van Iran, dat er duizenden doden waren gevallen. Hij legde de schuld vooral bij de Verenigde Staten. De betogers zouden "terroristische vertegenwoordigers" zijn van aartsvijanden de VS en Israël.

'Iran zal terugslaan'

President Trump waarschuwde het Iraanse regime eerder om te stoppen met het doden van betogers en af te zien van executies van arrestanten. De VS was er klaar voor om in te grijpen, luidde zijn boodschap. Alle opties, waaronder een militaire aanval op Iran, liggen volgens de Amerikanen op tafel.

De Iraanse minister Araghchi van Buitenlandse Zaken heeft de VS gewaarschuwd dat Teheran "met alles wat we hebben zal terugslaan als we opnieuw worden aangevallen", verwijzend naar de twaalfdaagse oorlog die Israël vorig jaar met Iran voerde.

"Dit is geen bedreiging, maar een realiteit die ik expliciet moet overbrengen", zei minister Araghchi. "Een confrontatie zal de hele regio in haar greep nemen en gevolgen hebben voor mensen over de hele wereld."

De afgelopen dagen lijkt het aantal demonstraties in Iran af te nemen, maar dat is lastig te controleren. In veel gebieden is het internet platgelegd door de overheid. Daardoor is het niet mogelijk om een volledig beeld te krijgen van wat er nu in Iran gebeurt.

Het is donker rond de Vrijheidsboog, een titanium monument in het centrum van Kyiv. Ondanks de strenge kou en wind maken een paar stelletjes een wandeling. Wat jongeren roken een sigaret en kijken uit over de rivier naar de zwaar getroffen linkeroever. Aan de horizon zijn donkere vlekken te zien. Hele woonwijken van de Oekraïense hoofdstad hebben geen stroom, en daardoor ook vaak geen verwarming of stromend water.

Terwijl alle ogen gericht zijn op Davos en de diplomatieke crisis tussen Europa en de VS, maakt Kyiv de zwaarste winter mee sinds het begin van de oorlog. Russische luchtaanval na luchtaanval op de energie-infrastructuur leidt ertoe dat schade vaak nauwelijks hersteld is, wanneer herstelploegen opnieuw aan de slag moeten.

Na vier jaar oorlog weten Oekraïners hoe ze zich moeten aanpassen. Op sociale media delen ze hoe ze binnen warm blijven met dekentjes, mutsen, jassen en kaarsen. Ze verzamelen sneeuw als alternatief voor kraanwater. Het gasfornuis is een populaire alternatieve warmtebron geworden.

'Half miljoen inwoners gevlucht'

In het Desnjansky-district aan de linkeroever zitten sommige flats al twaalf dagen bijna zonder verwarming of stroom. Voor veel inwoners is het niet meer vol te houden, ze zoeken naar andere plekken om te logeren. Zo ook de gepensioneerde Natalja, die buiten met haar hond aan de riem spullen inlaadt in de auto van haar zoon.

Natalja heeft de problemen met de energievoorziening sinds het begin van de oorlog vaker meegemaakt, maar nog niet eerder heeft ze het zo zwaar gehad, vertelt ze. Los van de kou en duisternis, kon ze bijna niet naar buiten omdat ze op de veertiende verdieping woont en de lift meestal niet werkt.

"Mijn zus heeft mij aangeboden om bij haar te blijven. Daar moet het warmer zijn", zegt ze hoopvol. Volgens burgemeester Klytsjko hebben de afgelopen weken al een half miljoen inwoners de stad verlaten.

Wat verderop buiten het hoge flatgebouw is een groep vrouwen met elkaar in gesprek. Sommige van hen wonen er nog, andere hebben de kinderen naar de grootouders gestuurd. Ze gaan naar binnen om te laten zien hoe de flat er binnen aan toe is.

Een paar dagen eerder is de verwarming in de gang kapotgegaan. Het systeem draaide weer even, en toen de druk werd opgebouwd en kokend water door de leidingen werd gepompt, sprongen de radiatoren. Inwoners konden het gebouw niet uit omdat de vloer onder heet water stond.

Irina, met een hoge wollen muts en lange jas, neemt de leiding. Ze is met haar gezin voorlopig bij familie ingetrokken, maar komt elke dag kijken hoe het met haar flat gaat. "Ik ben bang dat de radiatoren bij ons straks ook kapotvriezen." In haar woning op de derde verdieping reageert ze met heel voorzichtig optimisme als ze ziet dat de temperatuur binnen 8 graden is, toch een graad meer dan eerder.

Door de ramen is verderop een van de energiecentrales te zien die Rusland steeds onder vuur nemen. Uit de schoorstenen komt wel stoom. Maar deze centrales zijn zo vaak aangevallen dat ze zeker niet op volle capaciteit werken, ook doordat het steeds moeilijker wordt om ze te repareren.

Een van de belangrijkste problemen is dat Oekraïne niet genoeg reserveonderdelen heeft, zegt Oleksiy Povolotskiy. Hij is verantwoordelijk voor alle herstelwerkzaamheden bij het energiebedrijf Dtek. "Dit is heel erg nodig. We zoeken transformatoren, stroomonderbrekers, kabels en andere onderdelen."

-20 graden

Bondgenoten helpen Oekraïne hiermee, maar de verwoesting de afgelopen weken is volgens Povolotskiy zo groot dat het niet meer bij te houden is. Dit in combinatie met de vrieskou van tot wel -20 graden, leidt ertoe dat de problemen zich na elke aanval verder opstapelen. Zo raken stroomkabels beschadigd als te veel mensen overstappen naar elektrische verwarming en het stroomnet overbelast raakt.

In de tussentijd probeert Oekraïne alternatieven te vinden. Zelensky riep vorige week de noodtoestand uit in de energiesector. Vanuit het buitenland wordt extra stroom ingekocht. Ze zoeken naar grote generatoren die bijvoorbeeld op korte termijn ziekenhuizen en scholen draaiende moeten houden.

"Ze zeggen dat het nog erger zal worden. Dat de situatie de komende maanden kritiek blijft", zegt de gepensioneerde Natalja voordat ze in de auto stapt. "De Russen zullen blijven bombarderen." Ze maant haar hond om tussen haar benen te komen zitten en rijdt weg. Ze hoopt in het voorjaar, als het warmer wordt, weer naar huis te kunnen.

President Trump zegt dat hij de heffingen intrekt die hij aan NAVO-landen wilde opleggen voor hun steun aan Denemarken in het Groenland-conflict. Die heffingen zouden op 1 februari ingaan.

De aankondiging op Trumps Truth Social-kanaal volgt op een ontmoeting met NAVO-secretaris-generaal Rutte op het World Economic Forum in het Zwitserse Davos. Daarin is een "raamwerk" afgesproken voor een akkoord over Groenland en het hele Noordpoolgebied, aldus Trump.

Rutte bevestigde het bericht even later tegen een verslaggever van CNN. "Het klopt precies", zei hij.

Trump schrijft ook dat er aanvullende gesprekken volgen over zijn toekomstige raketschild Golden Dome die van belang zijn voor Groenland. Die worden van Amerikaanse kant gevoerd door vicepresident Vance, minister Rubio van Buitenlandse Zaken en speciaal gezant Witkoff. "Ze rapporteren direct aan mij", aldus Trump.

Kysia Hekster, correspondent NAVO en Europese Unie:

"We weten vooral nog heel veel niet over de inhoud van dit raamwerk dat moet leiden tot een oplossing voor de kwestie-Groenland, maar voorlopig zijn de gemoederen weer even tot bedaren gebracht. Trump is mogelijk toch geschrokken van het verzet binnen zijn eigen partij, de Amerikaanse bevolking en van de negatieve reactie op de beurs.

En wat er ook in het raamwerk staat: vast staat dat Rutte dit van tevoren met de Denen heeft afgestemd. Dus hij spreekt ook namens hen. Tegelijk blijft Trump onvoorspelbaar, omdat hij een paar uur eerder nog fel van leer trok tegen de Denen en de NAVO en nu dus weer lijkt in te binden. Maar dit klinkt wel als goed nieuws voor Denemarken, Groenland en de NAVO."

Na het gesprek met Rutte bleef Trump nog kort staan om vragen van journalisten te beantwoorden. Hij wilde desgevraagd geen details delen, omdat de deal volgens hem op dit moment nog "uitgewerkt" wordt.

"Maar het is een goede deal, voor iedereen", zei hij. "Het geeft ons alles wat we wilden. Nationale veiligheid en internationale veiligheid. Het is een overeenkomst waar iedereen erg blij mee is."

NAVO-woordvoerder

Een woordvoerder van de NAVO zei dat de veiligheid in het Noordpoolgebied het belangrijkste gespreksonderwerp was. NAVO-landen gaan bespreken hoe ze die veiligheid gezamenlijk kunnen vormgeven, met name de zeven NAVO-landen die in het Noordpoolgebied liggen.

Gesprekken tussen Denemarken, Groenland en de VS moeten als resultaat hebben dat Rusland en China op Groenland nooit voet aan de grond zullen krijgen, militair noch economisch.

Deal voor altijd

Trump gaf niet direct antwoord op de vraag of de VS met de deal ook eigenaar wordt van Groenland. "Het is een akkoord voor de lange termijn", zei hij. "Het is de ultieme langetermijndeal. Het is oneindig."

Dit zei Trump na afloop van het gesprek met Rutte

De Deense minister Rasmussen van Buitenlandse Zaken verwelkomt het schrappen van de heffingen door Trump. Er is nog geen Deense reactie op de afspraak over het "raamwerk" voor een akkoord over Groenland en het hele Noordpoolgebied.

Geen onderhandelingen

Groenland is een autonoom gebied van het koninkrijk Denemarken. Rasmussen herhaalde eerder vanavond dat Denemarken Groenland niet kwijt wil en dus niet bereid is om te onderhandelen. "Dat zullen we nooit doen." De Groenlanders zelf wijzen een overname door de VS ook af.

Rasmussen reageerde op de toespraak van Trump eerder vandaag in Davos. Trump herhaalde dat de VS Groenland absoluut nodig heeft voor de veiligheid van de VS. Denemarken zou niet in staat zijn om het eiland te verdedigen tegen eventuele aanvallen van China of Rusland.

Trump zei in zijn toespraak dat de onderhandelingen over de voorwaarden van de overdracht onmiddelijk moeten beginnen. Anders dan het Witte Huis suggereerde sloot hij een militaire actie om Groenland in handen te krijgen uit.

Beurzen

Op de beurzen is positief gereageerd op de aankondiging van Trump. Nadat hij eerder vandaag zei geen geweld te willen gebruiken om Groenland te krijgen gingen de beurskoersen in de VS al omhoog. Direct na zijn bericht op Truth Social dat er geen heffingen komen stegen ze verder.

De toezichthouder Bureau Toetsing Investeringen (BTI) onderzoekt de overname van Solvinity, het bedrijf dat ervoor zorgt dat DigiD beschikbaar is. De directeur Digitale Economie van het ministerie van Economische Zaken heeft dat gezegd in de Tweede Kamer.

Tweede Kamerleden werden vanmiddag bijgepraat omdat zij zich zorgen maken over de overname van Solvinity. Dat bedrijf beheert het digitale platform waarop de overheidsdienst DigiD draait, waarmee miljoenen Nederlanders bijvoorbeeld hun belastingaangifte doen. Een Amerikaans bedrijf wil Solvinity overnemen.

Daarom zijn Kamerleden bang dat DigiD-gegevens in handen komen van de Amerikaanse overheid, of dat de VS de toegang tot DigiD blokkeert. In dat land gelden wetten waarmee de Amerikaanse overheid gegevens kan opvragen, of ervoor kan dat zorgen mensen geen gebruik meer kunnen maken van DigiD.

Onderzoek kan maanden duren

Het Bureau Toetsing Investeringen is een onafhankelijke toezichthouder die kan beoordelen of de overname inderdaad ernstig nadelig kan uitpakken voor de toegankelijkheid van DigiD. Dit onderzoek kan maanden duren.

DigiD is in handen van overheidsorganisatie Logius, dat tot 2028 een contract heeft met Solvinity. Maar Solvinity heeft geen rol in de ontwikkeling of het beheren van DigiD, zei de directeur van Logius in de Tweede Kamer. Wel heeft het bedrijf toegang tot het e-mailadres van mensen met een DigiD-account. "Dat is nodig om DigiD te laten werken", aldus de Logius-directeur.

Overname verbieden gebeurt niet vaak

Toezichthouder BTI kan een overname niet zelf verbieden, maar geeft een advies aan de minister van Economische Zaken, legde de directeur Digitale Economie van het ministerie uit.

Het BTI kan bijvoorbeeld adviseren dat een overname alleen mag doorgaan als bepaalde maatregelen worden genomen om de risico's te verkleinen, zei hij. Maar de toezichthouder kan ook aanraden om de overname tegen te houden.

Dat gebeurt niet vaak. In 2024 beoordeelde het BTI 52 gevallen van bedrijven die een andere eigenaar zouden krijgen, blijkt uit het jaarverslag. Drie keer werden voorwaarden gesteld. Slechts één keer verbood de minister van Economische Zaken een overname.

De Deense regering weigert om met de Amerikanen te onderhandelen over de verkoop van Groenland. Dat heeft minister Rasmussen van Buitenlandse Zaken gezegd in een interview met de Deense publieke omroep. "We beginnen niet aan onderhandelingen waarin we onze principes moeten opgeven", zei hij. "Dat zullen we nooit doen."

Groenland is een autonoom gebied binnen het koninkrijk Denemarken. President Trump herhaalde vandaag op het World Economic Forum dat de VS Groenland voor zijn verdediging absoluut nodig heeft en het per se in handen wil krijgen. Het gebruik van geweld sloot hij ditmaal uit, maar zijn taal was wel degelijk dreigend. "Je kunt 'ja' zeggen en je kunt 'nee' zeggen, en dat zullen we onthouden", zei hij.

Rasmussen noemt het positief dat Trump afziet van militaire middelen, "maar dat lost het probleem niet op". Eerder deze maand spraken hij en zijn Groenlandse collega Motzfeldt in Washington met de Amerikaanse minister Rubio. De uitkomst was toen dat een gezamenlijke werkgroep naar een oplossing gaat zoeken.

Rolien Créton, correspondent Scandinavië:

"Met afgrijzen hebben de Denen en de Groenlanders naar de toespraak van de Amerikaanse president voor het World Economic Forum in Davos geluisterd. Hij beschreef Groenland als 'een stuk ijs, koud en slecht gelegen'. De Denen schilderde hij af als zwakkelingen, die tijdens de Tweede Wereldoorlog in Groenland niet meer dan zes uur stand zouden hebben gehouden tegen de Duitsers. Alleen dankzij de Amerikanen werd Groenland volgens Trump niet door de Duitsers ingelijfd.

Na de ontmoeting vorige week in Washington kwam Rasmussen blij naar buiten en deed hij een fist bump met de Deense ambassadeur. Hij vertelde toen enthousiast dat er 'werkgroepen op hoog niveau' waren opgericht om oplossingen in kaart te brengen. En ja, verzekerde Rasmussen de Deense journalisten: hij had de rode lijn overgebracht. Groenland heeft zelfbeschikkingsrecht en Denemarken zal Groenland nooit verkopen of aan de VS afstaan.

Heel even dachten de Denen dat dit hoogoplopende geopolitieke conflict was geklaard. Maar daarna vertelde de woordvoerder van het Witte Huis dat de werkgroepen waren opgericht om Groenland over te nemen. Het was de wake-upcall voor de Denen dat ze geen enkele invloed op de Amerikaanse president hebben."

De Nederlandse minister Van Weel van Buitenlandse Zaken reageerde licht opgelucht op de toespraak van Trump. "In ieder geval hebben we een president gezien die na de afgelopen dagen met AI-plaatjes, met dreigen dat het binnen een paar weken zal gebeuren, nu toch een iets constructievere toon aansloeg."

Hij zei ook dat dat misschien het gevolg is van de reacties in Amerika zelf. "Er is heel weinig steun onder de Amerikaanse bevolking voor de plannen met Groenland." Ook op de effectenbeurzen en in Trumps eigen partij waren de reacties negatief.

Het conflict om Groenland raakt de hele NAVO. Denemarken heeft de steun van de Europese NAVO-landen en NAVO-lid Canada. President Trump spreekt vanavond ook met NAVO-secretaris-generaal Rutte.

Kysia Hekster, correspondent NAVO en Europese Unie:

"Trump sprak dreigende taal tegen de Europeanen. Hij noemde ze meerdere malen zwak. Wat hem betreft is er geen enkele andere uitkomst bij de onderhandelingen dan dat hij Groenland krijgt. Het leek wel of er alleen over de hoogte van het bedrag onderhandeld moet worden.

Ook over de NAVO waren Trumps woorden hard: 'Daar hebben we nooit iets aan gehad. We geven zo veel en we krijgen zo weinig terug.' Als je er positief naar kijkt, zei hij niet dat hij uit de NAVO wil stappen, maar het is wel duidelijk dat de NAVO moet doen wat hij zegt. Secretaris-generaal Rutte spreekt Trump vanavond. Hij zal al zijn onderhandelingstalent moeten gebruiken om Trump op andere gedachten te brengen, want voor Denemarken staat vast dat Groenland niet te koop is."

Er is grote onrust binnen het gemeentelijk apparaat van Lelystad. Een meerderheid van het college van burgemeester en wethouders trekt de vakbekwaamheid van een deel van de ambtenaren in twijfel, meldt Omroep Flevoland.

De ambtenaren zouden de uitvoering van beleid tegenwerken, waardoor onder meer de jeugdhulp en woningbouw vertraging oplopen. Het college heeft de gemeentesecretaris opdracht gegeven voor een onderzoek.

Dat blijkt uit interne documenten van de gemeente, die Omroep Flevoland in handen heeft. Bronnen bevestigen dat er een zogeheten bestuursopdracht aan gemeentesecretaris Carla Swart is gegeven.

Het college bestaat uit vier wethouders en de burgemeester. Drie van hen zouden voor de bestuursopdracht hebben gestemd, twee tegen.

Memo van wethouders

Enkele dagen na haar aantreden in september kreeg Swart van haar voorganger een memo, dat was opgesteld door twee wethouders. In het stuk werd gesproken van "ernstige, structurele problemen" binnen de gemeente.

Het zou bij de ambtelijke directie aan leiderschap en sturing ontbreken. Ook zou sprake zijn van een "gebrek aan vakbekwaamheid" en "een cultuur van vrijblijvendheid."

Het gemeentebestuur verwijt ambtenaren bovendien "structureel ondermijnend gedrag en weerstand" en spreekt van "de afwezigheid van structurele processen en discipline." Ambtenaren zouden geweigerd hebben om opdrachten uit te voeren of die hebben genegeerd.

'Aanpak onvoldoende'

Volgens het college hebben de ambtelijke directie en de gemeentesecretaris na de kritiek onvoldoende actie ondernomen. Het college noemt voorstellen als leiderschapstrainingen en het instellen van een taskforce "cosmetisch", "onsamenhangend" en "volstrekt onvoldoende".

Ook stelt het college dat niet wordt opgetreden tegen niet-functionerende leidinggevenden en tegen teams waar "systematische stagnatie of ongewenst gedrag plaatsvindt."

De bestuursopdracht van het college aan de gemeentesecretaris maakt veel los binnen de ambtelijke organisatie. Vooral het negatieve beeld van de samenwerking tussen college en ambtelijke organisatie wekt wrevel. "Wij herkennen ons niet in dit beeld", schrijven 23 teamleiders aan hun medewerkers in een interne memo.

Geen reactie

Omroep Flevoland heeft de gemeente om een reactie gevraagd. Ook na aandringen blijft een inhoudelijke reactie uit.

De Britse prins Harry zegt dat de Daily Mail het leven van zijn vrouw Meghan Markle "absoluut ellendig" heeft gemaakt. "Het is walgelijk om hier te zitten en dit allemaal opnieuw te moeten doorstaan", zei hij in de rechtszaak tegen de uitgever van de krant.

Harry en zes medeaanklagers, onder wie Elton John, beschuldigen uitgever Associated Newspapers Ltd. van onwettige informatievergaring. Journalisten zouden tussen 1993 en 2011 hun privacy hebben geschonden om met sensationele onthullingen de verkoop van de krant te laten stijgen.

"Net als bij anderen werd mijn leven al vanaf mijn tienerjaren op deze manier gecommercialiseerd. Ze drongen door tot in elk detail van mijn privéleven, luisterden telefoongesprekken af, regelden vluchten zodat ze konden achterhalen waar ik naartoe ging", zei Harry geëmotioneerd.

'Bang en paranoïde'

De zaak draait om veertien artikelen die de journalisten volgens Harry alleen hebben kunnen schrijven met illegaal verkregen informatie. In zijn getuigenverklaring noemde hij dat "angstaanjagend", zowel voor hem als voor zijn dierbaren.

Hij zei dat de artikelen hem "ongelooflijk paranoïde" maakten en hem het gevoel gaven dat hij overal werd achtervolgd. "Ik was echt bezorgd dat er iets ergs zou gebeuren." Volgens Harry probeerde de uitgever hem waarschijnlijk aan te zetten tot drugs- en alcoholgebruik.

Associated Newspapers stelt dat de artikelen zijn geschreven op basis van loslippige vrienden van de prins. Journalisten zouden nauwe banden hebben met zijn sociale kring. Volgens Harry klopt dat niet. Op de vraag waarom de prins niet eerder naar de rechtbank is gestapt, zei hij dat hij als lid van de koninklijke familie "niet mocht klagen".

De advocaten van de uitgever zeggen dat Harry en zijn medeaanklagers te laat zijn, omdat de verjaringstermijn van zes jaar is gepasseerd. De rechter is daar niet van overtuigd. Hij wil eerst het bewijs horen, voordat hij beslist of de zaak verjaard is.

Eerdere zaken

De rechtszaak in Londen is Harry's derde zaak in zijn strijd tegen de roddelpers. Vorig jaar liep een zaak tegen de uitgever van de The Sun en News of the World uit op een schikking. Ongeveer een jaar eerder oordeelde een rechtbank in het voordeel van Harry in een zaak tegen de uitgever van de Daily Mirror en Sunday Mirror. De uitgever moest een schadevergoeding betalen, omdat de kranten artikelen hadden geschreven op basis van illegaal verkregen informatie.

De verwachting is dat de behandeling van deze zaak negen weken gaat duren.

Het Amerikaanse leger zegt te zijn begonnen om IS-gevangenen over te brengen van gevangenissen in Syrië naar Irak. De VS wil er op die manier voor zorgen dat de gevangenen op een juiste manier worden bewaakt, nu de Koerdische SDF-groepering zich steeds verder terugtrekt.

De gevangen leden van terreurgroep Islamitische Staat werden vastgehouden in het noordoosten van Syrië, in de provincie Hassakeh. Gevangenissen in het gebied vielen eerder onder het gezag van de SDF-strijdkrachten. Nu de SDF zich onder druk van gevechten met het regeringsleger verder naar het oosten heeft teruggetrokken, maakt het leger weer de dienst uit in het gebied.

De afgelopen dagen werd er rond gevangenissen in de regio gevochten, ondanks een afgesproken staakt-het-vuren. Zo beschuldigde SDF "aan de regering gelieerde milities" van een aanval op de Shaddadi-gevangenis. De SDF en de regering beschuldigden elkaar over en weer ervan dat ze te maken hadden met de ontsnapping van IS-leden uit de gevangenis.

Ook bij andere gevangenissen is gevochten. Op de dag dat het staakt-het-vuren werd ondertekend, zouden er ook al IS-gevangenen zijn vrijgelaten.

150 IS-gevangenen

Het Amerikaanse militaire commando in de regio zegt te zijn begonnen met de overplaatsing van 150 IS-gevangenen. Volgens de verklaring kunnen er uiteindelijk tot 7000 IS-gedetineerden vanuit Syrië naar Iraakse faciliteiten worden overgebracht.

De SDF heeft al jaren goede banden met de Verenigde Staten, en de nieuwe regering in Damascus sinds kort ook. Ondanks dat lijkt de militaire steun van de VS aan de SDF inmiddels voorbij. "Het oorspronkelijke doel van de SDF als belangrijkste anti-IS-macht op de grond is grotendeels verlopen", zei de Amerikaanse ambassadeur van Turkije, Tom Barrack.

Al-Hol

Gisteren werd de controle over een detentiekamp in het noordwesten van Syrië, genaamd al-Hol, overgenomen door het Syrische regeringsleger. In het kamp verblijven vele duizenden mensen, voornamelijk vrouwen en kinderen van IS-verdachten. Er zitten ook Nederlandse vrouwen en kinderen vast.

Het kamp biedt nog steeds onderdak aan zo'n 24.000 mensen. Onder hen bevinden zich ongeveer 14.500 Syriërs en bijna 3000 Irakezen.

Spanje werd deze week opgeschrikt door twee dodelijke treinongelukken in drie dagen. De machinisten slaan alarm met een oproep tot een algemene spoorwegstaking.

Er zijn al langer zorgen. Vorig jaar stuurde de machinistenvakbond al een brief naar spoorbeheerder Adif met waarschuwingen over de veiligheid op het spoor. Inmiddels rijst de vraag: is dit toeval of wijst het op een structureel probleem in de infrastructuur?

Vakbond SEMAF noemde meerdere trajecten van het hogesnelheidsnet en stelde dat machinisten dagelijks stuiten op "talloze gaten in het spoor, losse rails en oneffenheden in de bovenleiding".

Volgens SEMAF hebben machinisten deze problemen herhaaldelijk bij Adif gemeld, kennelijk zonder dat er maatregelen volgden.

Het belangrijkste verzoek van de vakbond was een tijdelijke snelheidsverlaging naar 250 kilometer per uur. "Deze maatregel moet van kracht blijven totdat het spoornetwerk in een geschikte staat verkeert om hogere snelheden veilig mogelijk te maken", schreef SEMAF.

Het is onduidelijk of Adif op deze brief heeft gereageerd en maatregelen heeft genomen. Na het ongeluk van zondagavond is de maximumsnelheid op verschillende trajecten wel tijdelijk verlaagd.

Hoe is het Spaanse spoornetwerk georganiseerd?

Net als in veel Europese landen is het Spaanse spoor in twee delen gesplitst. Het staatsbedrijf Adif is verantwoordelijk is voor beheer, uitbreiding en onderhoud van de spoorinfrastructuur. Ook draagt Adif de verantwoordelijkheid voor de veiligheid van het spoor.

Renfe is het nationale spoorwegbedrijf, dat sinds 1941 treinen exploiteert. Tot 2005 beheerde Renfe ook het spoor, maar door een hervorming werd het beheer afgesplitst en kwam Adif tot stand.

Op het Spaanse spoor rijden treinen van verschillende bedrijven. Er wordt onderscheid gemaakt tussen hogesnelheidstreinen, het regionaal en forensennetwerk en het goederenvervoer.

Spanje heeft bijna 4000 kilometer spoor voor hogesnelheidstreinen. Na China is dat het meeste aantal kilometers ter wereld. Op dat net zijn drie aanbieders actief: Renfe, Ouigo en Iryo.

Minister van Transport Óscar Puente zei in de media dat de staking vooral wordt aangewakkerd door de "emotionele staat van de machinisten", na het overlijden van collega's deze week. De grootste oppositiepartij, Partido Popular, reageerde fel en noemde de uitspraak van de minister "moreel verwerpelijk".

Ook regionale politici voeren de druk op de centrale overheid op. Met name Catalaanse bestuurders stellen dat te weinig wordt geïnvesteerd in regionale trajecten en dat de infrastructuurpolitiek onevenwichtig is.

In de dagen na het ongeluk bij Córdoba verschenen online video's en foto's van reizigers die problemen op het spoor documenteerden. De meeste beelden tonen trillingen en onregelmatige bewegingen in de trein. Een van de meest gedeelde video's is die van María Urbaneja, die ongeveer 24 uur voor het ongeluk een TikTok-video plaatste waarin ze de hevige trillingen in de trein filmt. In haar bericht noemt ze het "een schande" dat zij praktisch de hele reis op deze manier heeft moeten reizen.

Waar de eerste dagen na het ongeluk bij Adamuz vooral gericht waren op slachtoffers en hulpverlening, is er nu een bredere discussie ontstaan: kunnen twee dodelijke ongelukken binnen enkele dagen nog worden gezien als toeval, of wijzen ze op structurele tekortkomingen in onderhoud en toezicht?

De komende periode zal moeten uitwijzen of gebrekkig onderhoud en infrastructuurproblemen hebben bijgedragen aan de ongevallen. Ondertussen moeten reizigers rekening houden met hinder, vertragingen en mogelijk langdurige snelheidsbeperkingen op het spoor.

Er is afgelopen jaar zeker 2,5 miljard euro geïnvesteerd in beginnende en groeiende bedrijven in Nederland. Dat blijkt uit cijfers van onder meer brancheorganisatie Dutch Startup Association (DSA).

Investeerders stoppen vaak veel geld in zo'n start-up, in ruil voor een relatief klein deel van de aandelen. Ze vinden het dat waard, omdat ze verwachten dat die bedrijven nog flink zullen groeien. Zulke durfinvesteringen waren in 2025 samen goed voor het op twee na hoogste bedrag ooit. Alleen in 2021 en 2022 werd meer geld opgehaald.

Het grootste bedrag ging afgelopen jaar naar online-supermarkt Picnic; die wist 430 miljoen euro op te halen bij investeerders. Een jaar daarvoor ging het bedrijf ook al aan kop met 355 miljoen.

Afgelopen jaar lukte het 349 start-ups en andere 'groeibedrijven' om geld op te halen. De top 10 was goed voor bijna de helft van het totaal geïnvesteerde bedrag.

Kansen

Een investering zo omvangrijk als in Picnic is uitzonderlijk, maar "grote deals, tussen de 15 en 100 miljoen, komen steeds vaker voor", zegt DSA-voorzitter Lucien Burm.

Dat komt volgens hem onder meer doordat Europa meer op zichzelf is gaan focussen; in lijn met het Europese rapport van Mario Draghi en de Nederlandse variant van oud-ASML-topman Peter Wennink. Die rapporten benadrukken dat Europa moet investeren in digitale infrastructuur, waaronder AI.

Dat biedt kansen voor bedrijven in Europa, denkt Burm. "Nieuwe bedrijven die chips willen ontwikkelen kunnen investeringen ophalen. Hetzelfde geldt bijvoorbeeld voor bedrijven die drones maken of dat willen doen."

Opvallend is dat Nederland weinig geld stopt in AI, zegt Thomas Mensink van start-up-marktanalist Golden Egg Check. "In andere Europese landen zijn er inmiddels bepalende spelers opgestaan, zoals Mistral in Frankrijk en Lovable in Zweden." Mistral is het bedrijf achter de Franse ChatGPT-concurrent Le Chat. Met Lovable kunnen gebruikers websites en apps bouwen met een chatapp.

Coronajaar 2021 was piekjaar

In 2021 werd er nog veel meer geld gestoken in dit soort bedrijven; meer dan 5 miljard. "Dat had te maken met corona", zegt Burm van DSA. "Bedrijven gingen op zoek naar nieuwe manieren om rendement te kunnen blijven maken." Dat had te maken met de negatieve rente van toen. "Als de rente negatief is, betaal je om je geld op de bank te laten staan."

Het aantal bedrijven dat toen geld kreeg, was niet opmerkelijk hoog. Het ging om 373 bedrijven. In 2024 en 2025 waren dat er maar iets minder, respectievelijk 342 en 349.

De Amerikaanse president Trump heeft opnieuw hard uitgehaald naar Denemarken. Voor een volle zaal bij het World Economic Forum in het Zwitserse Davos sprak Trump een dik uur over zijn zelfverklaarde successen, maar ging hij ook uitgebreid in op zijn wens om Groenland in te lijven.

Hij blijft erbij dat het Deense land Amerikaans moet worden. De onderhandelingen daarover moeten onmiddellijk beginnen, zei hij. Anders dan in eerdere uitspraken sluit Trump het gebruik van geweld uit.

"We krijgen waarschijnlijk niets, behalve als ik beslis om extreme druk en geweld in te zetten", aldus Trump. "Dan zouden we niet te stoppen zijn. Maar dat ga ik niet doen."

Wat hij dan wel gaat doen als Denemarken blijft weigeren om Groenland af te staan, zei hij niet. Wel dat dit gevolgen zal hebben: "Je kunt 'ja' zeggen en je kunt 'nee' zeggen, en dat zullen we onthouden."

Trump zei dat de VS Groenland nodig heeft om zich te kunnen verdedigen:

Trump herhaalde dat de VS Groenland - dat hij een grote berg ijs noemde - nodig heeft voor zijn "strategische verdediging" tegen eventuele Chinese of Russische aanvallen.

Volgens hem is in de Tweede Wereldoorlog bewezen dat Denemarken niet in staat is om Groenland te verdedigen. De Duitsers namen Denemarken in 1940 binnen een dag in. "Zonder ons spraken jullie Duits en een beetje Japans", zei Trump. De Amerikanen namen toen de verdediging van Groenland op zich.

Trump bestrijdt dat een vreedzame overdracht niet zou kunnen, omdat landen dat in het verleden vaker hebben gedaan. De kwestie-Groenland is volgens hem dan ook "geen bedreiging voor de NAVO".

Correspondent Rudy Bouma vanuit Washington:

"Trump zegt Groenland weliswaar niet te gaan aanvallen, maar de extra importheffingen voor Europese landen waarmee hij heeft gedreigd zijn niet van tafel. Trump haalde in zijn speech voorbeelden aan van landen die voor hem zijn gezwicht door importheffingen, zoals WEF-gastheer Zwitserland.

Trump haalde de geschiedenis aan om zijn claim op Groenland kracht bij te zetten: tijdens de Tweede Wereldoorlog verdedigde de VS Groenland omdat Denemarken daar niet meer toe in staat was. Hij vindt het maar 'ondankbaar' dat de VS daarvoor niets heeft teruggekregen.

Dat klopt niet, want Denemarken en de VS hebben in 1951 een verdrag gesloten dat de stationering van Amerikaanse militairen toestaat. Op het hoogtepunt van de Koude Oorlog waren er zo'n 10.000 manschappen gestationeerd op Groenland en waren er 10 bases en nog eens 10 weer- en radarstations, maar de VS heeft dat zelf teruggebracht naar zo'n 150 manschappen op één basis."

De VS is het belangrijkste lid van de NAVO. De afspraak binnen de NAVO is dat de andere NAVO-landen hun bondgenoten te hulp komen als die worden aangevallen. Bij een militaire aanval van de VS op Groenland zouden alle andere NAVO-landen dus op basis van artikel 5 van het NAVO-verdrag tegenover de VS komen te staan.

De Amerikaanse aandelenmarkten reageerden voorzichtig positief op Trumps belofte dat hij geen geweld zal gebruiken. De S&P 500 and Dow Jones stegen zo'n 0,3 procent. Gisteren daalde de S&P 500 nog 2,1 procent vanwege de Groenland-kwestie, de Dow Jones 1,8 procent.

Europees Parlement

Het Europees Parlement heeft vandaag vanwege de kwestie-Groenland formeel besloten om de behandeling van het handelsverdrag met de VS stil te leggen. De Europese Commissie en de VS kwamen eind juli overeen dat de EU geen belasting meer zou heffen op de import van Amerikaanse goederen en dat over de Europese goederen die naar de VS gaan 15 procent belasting moet worden betaald.

Dit akkoord moet door het Europees Parlement en de lidstaten worden goedgekeurd. Veel Europarlementariërs vonden al dat de afspraken onevenwichtig waren, maar leken bereid om er onder voorwaarden mee akkoord te gaan. Eind deze maand zou in het parlement de stemming plaatsvinden. Dat gaat nu voorlopig niet door, omdat de VS in verband met het conflict opnieuw met heffingen dreigt.

Canada

Trump haalde ook nog uit naar Canada. De Canadese premier Mark Carney kreeg gisteren na zijn speech in Davos een staande ovatie. Zonder Trump te noemen, zette hij zich af tegen internationale grootmachten die andere landen importheffingen opleggen als ze hun zin niet krijgen. Volgens hem is een nieuw tijdperk aangebroken waarin "de geopolitiek van de grootmachten op geen enkele manier wordt beperkt".

Vandaag zei Trump in Davos dat Canada de VS "dankbaarder" moet zijn. "Canada krijgt veel cadeautjes van ons. Ze zouden dankbaar moeten zijn, maar dat zijn ze niet." Hij wees erop dat de VS aan een raketscherm werkt waar ook Canada van zal profiteren. "Canada leeft dankzij de VS. Onthoud dat Mark de volgende keer dat je iets zegt."

Kysia Hekster, correspondent NAVO en Europese Unie:

"Trump sprak dreigende taal tegen de Europeanen. Hij noemde ze meerdere malen zwak. Wat hem betreft is er geen enkele andere uitkomst bij de onderhandelingen dan dat hij Groenland krijgt. Het leek wel of er alleen over de hoogte van het bedrag onderhandeld moet worden.

Ook over de NAVO waren Trumps woorden hard: 'Daar hebben we nooit iets aan gehad. We geven zo veel en we krijgen zo weinig terug.' Als je er positief naar kijkt, zei hij niet dat hij uit de NAVO wil stappen, maar het is wel duidelijk dat de NAVO moet doen wat hij zegt. Secretaris-generaal Rutte spreekt Trump vanavond. Hij zal al zijn onderhandelingstalent moeten gebruiken om Trump op andere gedachten te brengen, want voor Denemarken staat vast dat Groenland niet te koop is."

Rozen van buiten de EU brengen mogelijk gezondheids- en milieurisico's met zich mee. Daarvoor waarschuwen de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) en het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). Consumenten wordt geadviseerd deze bloemen niet bij het gft-afval weg te gooien.

Rozen en andere snijbloemen uit niet-EU-landen kunnen restanten bevatten van gewasbeschermingsmiddelen (pesticiden) die binnen de EU verboden zijn, staat in een rapport van de NVWA.

Voor het onderzoek werd gekeken naar rozen, omdat dit de meest geïmporteerde snijbloem is in Nederland. Vooral mensen die beroepsmatig met snijbloemen werken, zoals importeurs, veilingmedewerkers en bloemisten, kunnen blootgesteld worden aan de stoffen, die mogelijk effect hebben op hun gezondheid.

Bedekkende kleding

Zelfs als ze beschermende kleding en handschoenen dragen kan de blootstelling te hoog zijn. Volgens het rapport is meer regulering nodig voor geïmporteerde rozen. Zolang die ontbreekt, moeten er passende beschermingsmaatregelen worden genomen voor mensen die beroepsmatig met bloemen in contact komen.

Zo zouden ze korter met bloemen in aanraking moeten komen, meer met machines moeten werken en tijdens het werk naast handschoenen ook kleding moeten dragen die zowel de armen als de benen bedekt.

Geen risico voor consumenten

Het onderzoek toonde ook aan dat consumenten nauwelijks risico lopen. Zij worden zo weinig blootgesteld aan de pesticiden dat deze naar verwachting geen risico voor de gezondheid opleveren. Het eten van niet voor consumptie gekweekte rozenblaadjes wordt sterk afgeraden.

De precieze effecten op de gezondheid zijn nog onduidelijk, aldus het RIVM. Het instituut pleit voor vervolgonderzoek om de risico's verder in kaart te brengen.

'Gooi rozen niet bij gft-afval'

In het NVWA-rapport wordt ook een oproep gedaan: gooi rozen en andere snijbloemen niet bij het gft-afval, omdat de pesticiden op deze bloemen mogelijk schadelijk zijn voor bodemorganismen en bijen.

Vervolgonderzoek is volgens de voedsel- en warenautoriteit nodig om te bepalen hoe dit afval veilig kan worden afgevoerd. Tot die tijd moeten rozen en andere snijbloemen tot het restafval worden gerekend.

Het advies is aangeboden aan de minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur en aan de staatssecretaris van Jeugd, Preventie en Sport. Zij beslissen over eventuele vervolgstappen.

Bij het woord komeet denken velen meteen aan de komeet van Halley, verreweg de bekendste in het rijk der kometen. Maar eigenlijk heeft juist die komeet de verkeerde naam. Dat betogen althans twee wetenschappers, een Nederlandse sterrenkundige en een Britse historicus.

Ze ontdekten dat niet de 17de-eeuwse wetenschapper Edmund Halley, maar een 11de-eeuwse monnik als eerste beschreef dat de komeet na 76 jaar terugkwam. Deze monnik was Eilmer van Malmesbury, ook bekend als Aethelmaer.

Astronoom Simon Portegies Zwart (Universiteit Leiden) raakte geïntrigeerd door de geschiedenis van de komeet van Halley na een bezoek aan het Tapijt van Bayeux in Frankrijk. Daar is de komeet van Halley prominent op te zien. Hij zocht contact met de Britse historicus Michael Lewis die er veel van weet. Samen doken ze in middeleeuwse manuscripten waarin kometen voorkomen.

Het onderzoek duurde vijf jaar en leverde de nodige verrassingen op, vertelt Portegies Zwart. "Je moet je voorstellen dat de hemel er in de 11de eeuw totaal anders uitzag dan nu. Alleen de helderste sterren zijn tegenwoordig zichtbaar met al het straatlicht. Maar toen was er geen elektrisch licht en zag je iedere nacht de hele sterrenhemel. Als er dan plotseling zo'n komeet voorbijkwam, had dat een enorme impact. En vaak verbonden ze er ook een betekenis aan."

Monniken noteerden de passage van zo'n komeet nauwgezet. "Vaak werden er bepaalde gebeurtenissen aan gekoppeld, zoals de dood van een koning."

Het leidde zelfs tot een vroege vorm van nepnieuws. "Want soms ging er een kardinaal dood, en dan gaven ze die in de kronieken ook maar een komeet mee. Terwijl er in dat jaar helemaal geen komeet te zien was geweest."

Tegenwoordig zijn de banen van alle kometen die op de aarde te zien zijn bekend, maar in de middeleeuwen was dat nog niet zo. Des te opvallender is het dat de Engelse monnik Eilmer van Malmesbury in een kroniek in 1066 schrijft dat hij een komeet voor de tweede keer zag.

"Hij moet een kleine jongen zijn geweest toen hij de komeet van Halley voor het eerst zag, en 76 jaar later herkende hij hem en herinnerde hij zich dat zich allerlei rampspoed had voltrokken die eerste keer: er heerste honger, een koning ging dood, Vikingen vielen Engeland binnen. Hij waarschuwde daarom dat er nu weer zoiets kon gebeuren,"

Raadsel

Hoe de monnik wist dat het 76 jaar later om dezelfde komeet ging? "Dat is een raadsel. Sommige kometen zijn heel herkenbaar, ze hebben bijvoorbeeld twee staarten. Wat het in dit geval precies was, weten we niet. Maar ik herinner me nog hoe ik Halley in 1986 zelf vanaf het schoolplein zag. Het is iedere 76 jaar een indrukwekkende ervaring. "

Portegies Zwart en Lewis schreven hun bevindingen op in een boek, Dorestad and Everything After. Ports, townscapes & travellers in Europe, 800-1100. Daarin staat ook een pleidooi om de komeet van Halley een andere naam te geven.

"Dat is niet heel serieus", erkent de sterrenkundige. "Die naam Halley is zo ingeburgerd, dat je hem nauwelijks kan veranderen, en daarnaast: Halley was wel de eerste die niet alleen de waarnemingen met elkaar in verband bracht, maar ze ook wist te voorspellen. Dus dat is toch een belangrijke stap geweest in de sterrenkunde. En hij heeft natuurlijk nog veel meer gedaan."

De neergestorte Boeing 787 van Air India kampte mogelijk al langere tijd met gebreken. Dat stelt een organisatie die kritisch is op de luchtvaartindustrie op basis van documenten van een klokkenluider.

De organisatie, The Foundation for Aviation Safety, heeft de bevindingen gepresenteerd aan de Amerikaanse Senaat, melden BBC News en Aviation Source News.

In de presentatie stelt de groep dat het toestel al sinds de levering in 2014 kampte met problemen. Volgens het onderzoek had het toestel "in de elfjarige levensduur te kampen met een breed en verwarrend scala aan technische, productie-, kwaliteits- en onderhoudsproblemen". Die zouden meerdere keren hebben geleid tot storingen in de elektrische systemen.

In januari 2022 zou brand zijn uitgebroken in een stroomverdelingspaneel dat elektriciteit van de motor krijgt en verdeelt naar een aantal vliegtuigsystemen. En in april van hetzelfde jaar bleef het toestel tijdelijk aan de grond vanwege een probleem met het indicatiesysteem van het landingsgestel.

260 doden

De Boeing 787 Dreamliner crashte in juni vorig jaar bij het opstijgen in de stad Ahmedabad op weg naar Londen. Bij de ramp kwamen 260 mensen om het leven: 229 van de 230 passagiers, de 12 cabinepersoneelsleden en nog 19 mensen op de grond.

Een eerste onderzoek van de Indiase luchtvaartautoriteiten stelde in juli vast dat de brandstoftoevoer naar de motoren werd afgesloten. Op opnames uit de cockpit is te horen hoe de ene piloot de andere vraagt waarom hij de brandstof heeft afgesloten. "De andere piloot antwoordde dat hij dat niet had gedaan", staat er in het verslag.

Foundation for Aviation Safety stelt dat bij de crash "net als bij de crashes met de 737 MAX-toestellen de piloten de schuld krijgen" en dat er "sprake lijkt te zijn van een doofpotaffaire".

Ontbrekende informatie

Advocaten van de slachtoffers en onafhankelijke luchtvaartexperts stellen tegenover de BBC dat in de voorlopige conclusie van de Indiase luchtvaartautoriteiten belangrijke informatie ontbreekt.

De kritische groep Foundation for Aviation Safety bestaat nog maar kort en is voor een groot deel afhankelijk van donaties. Oprichter is Ed Pierson, die tussen 2008 en 2018 bij Boeing werkte en later uit de school klapte over problemen bij de 737 MAX-toestellen.

Boeing en Air India hebben nog niet gereageerd op de beschuldigingen aan hun adres.

'Latente defecten'

Volgens de organisatie zijn er ook zorgen over andere 787-toestellen. Ze stelt zo'n tweeduizend meldingen van problemen in de VS, Canada en Australië te hebben onderzocht. Daaruit zou blijken dat er onder meer waterlekken waren. Boeing stelt dat de 787 een veilig vliegtuig is. Voor het ongeluk in Ahmedabad waren er ruim tien jaar geen dodelijke ongevallen.

Maar Foundation for Aviation Safety stelt dat er ook sprake kan zijn van "latente defecten die jarenlang over het hoofd gezien kunnen worden" totdat er iets gebeurt, waardoor "probleem op probleem ontstaat en een ramp kan gebeuren".

Het Europees Parlement wil dat de rechters van het Europees Hof zich uitspreken over het Mercosur-handelsverdrag, voordat het wordt ingevoerd. Daarover heeft het Europees Parlement vandaag gestemd. Het verdrag moet de handel tussen de EU en vier Zuid-Amerikaanse landen stimuleren, maar volgens tegenstanders zou het ingaan tegen de belangen van Europese boeren.

Door de rechters te vragen nog eens te kijken naar de inhoud van het akkoord, loopt de invoering mogelijk grote vertraging op. Een woordvoerder van het Europees Hof liet eerder weten dat invoering in principe niet mogelijk is, zolang de rechter naar het verdrag kijkt. Dat duurt al snel een à twee jaar.

De stemming is een tegenvaller voor de Europese Commissie. Volgens de Commissie is het verdrag essentieel om minder afhankelijk te worden van grootmachten als China en de Verenigde Staten.

Graadmeter

De vraag is nu of de Europese Commissie de deal alsnog snel wil invoeren, in afwachting van het advies van de rechter. Volgens een woordvoerder van de Europese Commissie bestaat die mogelijkheid wel degelijk. Daarmee zou de Commissie wel tegen de wens van het Parlement ingaan.

De Europese Commissie laat in een eerste reactie weten de beslissing van het Parlement zeer te betreuren. De Commissie wil nu eerst in gesprek met Europarlementariërs en met de lidstaten, voordat ze een beslissing neemt over hoe verder te gaan met het verdrag.

De stemming van vandaag betekent niet dat het Parlement ook definitief tegen het verdrag is. Daarover zou over een paar maanden pas gestemd worden. Die stemming wordt nu uitgesteld tot na het advies van de rechter. De uitslag van vandaag wordt wel als graadmeter gezien voor de steun die er in het Parlement is voor het verdrag.

Vorige week stemde een meerderheid van de EU-landen voor het verdrag. Frankrijk, Polen, Hongarije, Ierland en Oostenrijk waren tegen. Zij bleven erbij dat de deal slecht is voor de concurrentiepositie van hun boeren.

'EU zet zichzelf buitenspel'

Het Mercosur-akkoord moet de handel tussen de EU en Brazilië, Argentinië, Uruguay en Paraguay stimuleren door importheffingen te verlagen en procedures te versimpelen. Daardoor kan de EU straks producten zoals auto's, medicijnen en textiel makkelijker exporteren. Andersom kan de EU goedkoper soja, rundvlees en suiker importeren. Daarnaast beschikken de Zuid-Amerikaanse landen over belangrijke grondstoffen.

Commissievoorzitter Von der Leyen noemde de deal gisteren in Davos nog "een sterke boodschap aan de wereld". Afgelopen zaterdag was Von der Leyen al in Paraguay om de deal feestelijk te ondertekenen. De EU hoopt op korte termijn ook handelsakkoorden met andere landen te sluiten, zoals India en de Verenigde Arabische Emiraten.

De Duitse bondskanselier Merz noemt de beslissing van het Parlement "betreurenswaardig". Volgens Merz getuigt het besluit van een "verkeerde inschatting van de geopolitieke situatie". Hij zegt dat er niet meer moet worden uitgesteld en dat het verdrag voorlopig ingevoerd moet worden.

BBB-Europarlementariër Jessika van Leeuwen is tevreden met de uitkomst en noemt het "noodzakelijk" dat het Hof naar het akkoord kijkt. Europarlementariër Bart Groothuis (VVD) baalt van de uitslag van de stemming. "Europa zet zichzelf buitenspel. De wereld kijkt mee hoe Europa zichzelf isoleert op basis van onjuiste informatie en bangmakerij."

De bestuurder van een auto die vanochtend te water raakte bij de Julianasluis in Gouda is aan haar verwondingen overleden. Het is een 58-jarige vrouw uit Gouda.

De auto kwam rond 09.30 uur naast de brug terecht en zonk meteen. Duikers van de brandweer hebben gezocht of er nog meer slachtoffers waren, maar die zijn niet gevonden.

Hoe de auto in het water kon belanden, is nog niet bekend. Daar doet de politie onderzoek naar. Daarom is de sluis voorlopig dicht, waardoor het scheepvaartverkeer is gestremd.

Werkzaamheden

Langs de Julianasluis in Gouda zijn sinds begin dit jaar werkzaamheden aan de gang, schrijft Omroep West. Onder meer beweegbare delen van de bruggen en installaties worden opgeknapt.

De werkzaamheden zijn onderdeel van groter onderhoud aan het Julianasluizencomplex. Dat gebeurt in fases. Het onderhoud moet in juni volgend jaar afgerond zijn. Het complex bestaat uit twee sluiskolken en vier ophaalbruggen.

Dwars door Gaza loopt de gele lijn. De denkbeeldige grens waarachter het Israëlische leger zich, volgens afspraken in het staakt-het-vuren met Hamas, heeft teruggetrokken.

In de tweede fase van het bestand heeft die gele lijn een belangrijke rol. Gazanen zouden ernaartoe mogen; er zouden betere tenten staan, een kliniek en andere faciliteiten. Maar wie kiest voor de oversteek, mag niet meer zomaar terug.

En waar ligt die lijn precies? Op de grond is dat lang niet altijd duidelijk. En vanuit de lucht is te zien dat de lijn sinds de wapenstilstand een flink stuk is verschoven.

Samen met correspondent Israël en Palestijnse Gebieden Nasrah Habiballah bekijken we satellietbeelden en kaarten van het gebied rond de gele lijn. En beantwoorden we de vraag: welke rol speelt de gele lijn in het leven van Gazanen?

Deze aflevering van De Dag kun je luisteren via NPO Luister en alle andere podcastkanalen. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

Reageren? Mail naar dedag@nos.nl

Presentatie & montage: Dieuwke Teertstra

Redactie: IJsbrand Terpstra & Judith van de Hulsbeek