NOS Nieuws - Algemeen

In de Amerikaanse stad Minneapolis zijn gisteren duizenden mensen in de vrieskou de straat opgegaan uit onvrede over het omstreden optreden van immigratiedienst ICE. De demonstranten eisen dat ICE vertrekt.

Sam Nelson ging gisteren niet naar zijn werk om bij de demonstratie aanwezig te zijn. Hij is een oud-leerling van een middelbare school in Minneapolis, waar federale agenten eerder deze maand een leerling arresteerde. "Dit is mijn gemeenschap", zei Nelson tegen persbureau AP. "Net als iedereen wil ik geen ICE op straat hebben."

Dit is hoe mensen gisteren de straat op gingen:

Tweeënhalve week geleden werd in Minneapolis de 37-jarige Rene Good door een ICE-agent doodgeschoten. Dat leidt al wekenlang tot grootschalige protesten in verschillende steden in de VS. President Trump zei in een reactie op de dood dat Good moedwillig over de agent was gereden. Video-opnamen laten zien dat dat niet klopt.

Duidelijk is wel dat de ICE-agenten na de schietpartij niet onmiddellijk hulp bieden, blijkt uit een analyse van The New York Times. Burgers die hulp willen bieden, onder wie een man die zegt arts te zijn, worden op afstand gehouden. Uit het eerste autopsierapport van Good blijkt dat ze is overleden aan drie schotwonden in haar borst, hoofd en arm.

De regering-Trump legt de schuld bij Good en probeerde ook onderzoek te doen naar haar nabestaanden. Al meerdere aanklagers in de staat namen liever ontslag dan zo'n onderzoek in te stellen. Ook een toezichthouder van de FBI diende haar ontslag in vanwege de wijze waarop het ministerie van Justitie het onderzoek heeft afgehandeld.

Honderd arrestaties

"Wat hier gebeurt, is duidelijk immoreel", zei predikant Elizabeth Barish Browne, die vanuit de westelijke staat Wyoming afreisde naar Minneapolis, waar het gisteren -20 graden was. "Het is zeker koud, maar het is niet het weer dat gevaarlijk is."

Medestander Mariah Furness Tollgaard zegt dat de politie de demonstranten had opgeroepen te vertrekken, maar dat zij en anderen daar geen gehoor aan gaven. Ze blijven steun betuigen aan degenen die zonder enige reden worden opgepakt door ICE, zoals migranten. "We kunnen niet leven onder deze federale bezetting van Minnesota."

Naast het demonstratie in het centrum van de stad was er ook een betoging op de grootste luchthaven van Minnesota, waar mensen die door ICE worden opgepakt op vluchten werden gezet. De demonstranten werden gearresteerd omdat ze de toegang tot de terminal blokkeerden of vertraging veroorzaakten. De politie heeft in totaal honderd demonstranten gearresteerd.

Daarnaast hielden zeker 600 winkels in de staat Minnesota, waar Minneapolis in ligt, gisteren hun deuren dicht uit protest tegen het harde optreden van ICE. Ook werknemers en studenten bleven thuis. Ze riepen op tot een "economische black out": niet werken, geen geld uitgeven en niet studeren.

De jacht van ICE op illegale migranten roept al maanden de woede op van tegenstanders van Trump. Dat is onder meer vanwege de bruuske manier waarop de agenten te werk gaan. Belangenorganisaties voor immigranten zeggen dat de ICE het mensen met een donkere huidskleur of mensen die Spaans spreken of Engels met een accent systematisch oppakt.

Wat nog voor verdere maatschappelijke verontwaardiging zorgt, is de arrestatie gisteren door ICE van de 5-jarige Liam Conejo Ramos. Een foto van hem met een blauwe muts en een Spider-Manrugzak gaat de wereld rond.

Volgens de autoriteiten werd hij gearresteerd omdat zijn vader aan de immigratiepolitie probeerde te ontsnappen. Zij zijn naar een detentiecentrum in Texas gebracht.

De kou lijkt even uit de lucht tussen de VS en Europa na een roerige week. De Amerikaanse president Trump beloofde Groenland toch niet militair in te nemen. Maar deskundigen spreken van een duidelijke breuk in de trans-Atlantische betrekkingen.

"Als we niet aan tafel zitten, dan staan we op het menu", zei de Canadese premier Carney in een veel bejubelde toespraak. NAVO-secretaris-generaal Rutte sprak verzoenend over "discussies" onder bondgenoten. Sommige andere leiders namen afstand van Carney's woorden over een "breuk" of zwakten die af.

"De geloofwaardigheid van de NAVO heeft enorme schade opgelopen", meent Laurien Crump, buitenlandexpert aan de Radboud Universiteit. Het voortbestaan van de NAVO heeft volgens haar voor het eerst echt op het spel gestaan. "Trump zei: 'als we iets niet bezitten, gaan we het niet verdedigen'. Dat is het einde van artikel 5."

Achtbaanrit

Alleen al de dreiging brengt schade toe. In artikel 1 van de NAVO staat dat landen elkaar niet bedreigen. "En de soevereiniteit van Groenland heeft twee weken op tafel gelegen."

Deze week was tekenend voor de nu grillige betrekkingen, zegt Giles Scott-Smith, hoogleraar Transnationale Betrekkingen in Leiden. "De relatieve zekerheden van de afgelopen 70 jaar worden binnen een dag volledig losgelaten en vervolgens gedeeltelijk herwonnen. Maar je weet niet precies waar je aan toe bent."

Dat zorgt voor veel onzekerheid. "Als elke kwestie zo'n achtbaanrit wordt, wordt het een hele uitdaging voor de NAVO."

Negeren of nieuw pad kiezen

Of dit een keerpunt was, zal later blijken, zegt Markha Valenta, universitair docent politieke wetenschappen in Utrecht. Dat verklaart ook de gemengde reacties onder Europese landen. "We zijn er in de EU niet uit of we het herstel van de NAVO willen, of dat het doel is om een parallel veiligheidsapparaat te ontwikkelen."

Sommige lidstaten twijfelen tussen reageren of Trumps provocaties negeren, vanwege het grote belang van de Amerikaanse militaire macht en invloed op de wereldhandel, zegt Valenta. "Andere kant klinkt ook: eigenlijk is de band al kapot."

De EU moet zich nu kunnen handhaven in een wereldorde waar het recht van de sterkste geldt, betogen zij.

Trump is nu effectiever

"Historisch gezien heeft Europa heel goede redenen om dat soort politiek niet te willen: dat heeft Europa vernietigd en verdeeld", zegt Valenta. "En je kunt om soevereiniteit roepen, maar de snelheid waarmee je om iets roept is anders dan die waarin je dat kunt waarmaken."

Toch zal het moeten, denkt ze. In tegenstelling tot zijn eerste termijn laat Trump zich veel meer gelden op het wereldtoneel en is hij effectiever. De weg die Trump is ingeslagen laat zich ook door een opvolger niet snel terugdraaien.

Het gaat namelijk niet alleen om Trump, waarschuwt Valenta. "Trump vervangt structuren door persoonlijke politiek. Op het moment dat hij overlijdt, ontstaat er chaos."

Inmiddels is er een groot netwerk van mensen die zijn ideeën ontwikkelen en nieuwe banden smeden. "De trans-Atlantische verhoudingen blijven, maar met een heel andere identiteit."

Dat beaamt Scott-Smith. "Een terugkeer naar de liberale wereldorde is lastiger geworden. Veel landen volgen die lijn niet meer en Trump versterkt autoritaire staten."

'Vredesraad maffiapraktijken op wereldniveau'

Een voorbeeld van zo'n parallelle samenwerking: Trumps 'vredesraad'. "Een keihard afscheid van de Verenigde Naties", zegt Crump. Veel landen reageerden (nog) niet en anderen weigerden de uitnodiging. Toch is het geen onbeduidend, ongevaarlijk orgaan, volgens Crump. "Dat is een misvatting, want de VS zit erin."

"Trump is echt met een sloopkogel door de wereld gegaan", zegt ze. "Dit zijn maffiapraktijken op wereldniveau. Met deze vredesraad wordt zijn machtsdenken geïnstitutionaliseerd."

De staat van de VN speelt daarin een rol. "De VN is vleugellam, onder andere vanwege de vijf permanente leden die alles kunnen blokkeren. De VN had geen antwoord op Oekraïne, Gaza en Venezuela."

Scott-Smith vult aan dat het voortbestaan van de VN überhaupt onzeker is, omdat de VS veel geldstromen heeft stopgezet. "Het is lastig om in te schatten wat de VN over twee jaar nog inhoudt."

Taal van de macht

Wat de EU kan doen? "Een economische vuist maken en de handelsbazooka op tafel laten liggen, en tóch doorgaan met Mercosur", zegt Crump. "De EU moet zich niet langer in bureaucratie verliezen."

De EU moet zijn economische macht niet onderschatten, zegt Crump. Ze denkt dat de "handelsbazooka" waarmee de EU dreigde zeker effect heeft gehad. "De les van deze week is dat deze breuk niet gelijmd, maar wel overleefd kan worden door de taal van de macht te spreken."

Ze ziet ook een lichtpuntje na de EU-top eergisteren: "Er werd gezegd dat we macht alleen met tegenmacht kunnen bejegenen. Dat vind ik een heel belangrijke stap."

Eigen veiligheidsraad

Daarin is het ook belangrijk om met andere landen op te trekken en zelf een veiligheidsraad op te richten, zegt Crump. Zoals de Canadezen, Noren, maar ook de Britten met hun nucleaire paraplu.

De EU wordt vaak bekritiseerd dat het een bureaucratisch orgaan is, waarin besluitvorming lang duurt. Maar in het geval van crisis, zoals bij Oekraïne, kan dat ineens sneller, zegt Valenta. "Alleen op een moment van crisis wordt er urgentie gevoeld."

"Het is gevaarlijk om nu achterover te leunen", zegt Crump. De Groenlandkwestie moet daarom niet worden beschouwd als een storm in een glas water, waarschuwt ze: "Ik denk dat we moeten erkennen dat Trump een grotere bedreiging is voor onze veiligheid dan Poetin."

Bijna 70 jaar nadat hij werd geëxecuteerd voor moord en verkrachting is de naam van de Amerikaan Tommy Lee Walker postuum gezuiverd. Het Openbaar Ministerie erkent nu dat hij helemaal niets met de zaak te maken had.

Zijn zoon Edward Lee Smith, geboren op de dag van de moord, is blij dat er na al die jaren rechtvaardigheid is. "Het brengt hem niet terug, maar nu weet de wereld wat wij altijd al wisten: dat hij een onschuldig man was. Dat brengt vrede." Smith had in 2022 gevraagd om herziening van de zaak.

De 19-jarige Lee was in januari 1954 opgepakt voor de dood van Venice Parker (31). Zij was van haar werk onderweg naar huis toen ze bij een busstation werd neergestoken en verkracht. Hoewel ze volgens omstanders te zwaar gewond was om nog te praten, getuigde een agent dat ze met haar laatste woorden een zwarte man als dader had genoemd.

Honderden arrestaties

Daarmee werd de zaak verbonden aan een reeks aanrandingen door een zwarte man die de stad Dallas al maanden in de greep hield. De politie stond onder grote druk om de zaak op te lossen en arresteerde honderden zwarte mannen in de zoektocht naar de dader. Vier maanden na de moord werd Lee opgepakt na een twijfelachtige tip.

De tiener had geen strafblad en tien getuigen boden hem een alibi voor de avond van de moord: hij was in het ziekenhuis voor de geboorte van zijn zoon. Agenten logen echter dat er wel bewijs was en zetten hem met harde verhoormethoden onder druk tot hij valselijk bekende. Het verslag van zijn eerste bekentenis moest hij onder druk nog aanpassen omdat er feitelijke onjuistheden in stonden.

Het hoofd van de politie bleek later betrokken te zijn geweest bij valse bekentenissen van andere zwarte mannen. Lee zei dat hij had gevreesd voor zijn leven vanwege de methodes van de commissaris, een oud-lid van de Ku Klux Klan. Als zwarte man in het Amerikaanse Zuiden zal hij hebben gevreesd te worden gelyncht voor de moord op een witte vrouw.

Zoons

Ondanks al deze misstanden veroordeelde een volledig witte jury Lee in enkele uren tot de dood. In mei 1956 ging hij naar de elektrische stoel. Zijn zoon Edward Lee Smith had hem toen één keer mogen zien, als 2-jarige.

"Het was moeilijk om op te groeien zonder vader. Als andere kinderen het op school over hun vaders hadden, had ik niks te vertellen", zegt Smith in reactie op de zuivering van zijn vaders naam. "Ik ben 72 jaar oud en mis mijn papa nog altijd."

Op de bijeenkomst waar het OM van Dallas officieel erkende dat Lee onterecht was gedood, ontmoette Smith ook Joseph Parker, zoon van de vermoorde Venice Parker. "Het spijt me wat er is gebeurd", zei hij tegen Lee na een omhelzing. Die condoleerde op zijn beurt Parker.

Het Innocence Project, dat heeft geholpen de zaak recht te zetten, zegt dat de Amerikaanse justitie nog altijd kampt met hetzelfde structurele racisme als toen. "Zwarte mannen worden nog altijd onevenredig veel onterecht veroordeeld bij halsmisdaden, zeker als er witte slachtoffers zijn. De kans is 7,5 keer groter dan bij witte verdachten."

Ook Parker vindt dat er een les te trekken is uit de zaak. "We moeten proberen niet dezelfde fout te herhalen. Dat er een onschuldig leven verloren is gegaan, is onrechtvaardig."

In de provincies Drenthe, Friesland en Groningen zijn vannacht een tiental ongelukken gebeurd, zegt Rijkswaterstaat. Door temperaturen rond het vriespunt kan het tot het einde van de ochtend in het noorden van het land verraderlijk glad zijn op de weg.

Zo schoot op de N31 bij Harlingen in Friesland een vrachtwagen de berm in. Op de N33 in Groningen raakte een busje van de weg en botste tegen een boom. Voor zover bekend zijn er geen gewonden.

Tot 11.00 uur geldt voor de drie provincies en voor Overijssel en de Waddeneilanden code oranje vanwege de gladheid. Het kan later vanochtend ook gaan sneeuwen.

Ook na de ochtend kan het de rest van het weekend nog glad blijven in het noorden. Code geel geldt voor het noorden nog tot morgenochtend.

Gisternacht werd er ook al gewaarschuwd voor gladde wegen. Toen gebeurden er ook al enkele ongelukken. Een politieauto botste in het Drentse Valthermond bijvoorbeeld op een andere auto toen agenten te hulp wilden schieten.

Op het Indonesische eiland Java zijn zeven mensen omgekomen door een aardverschuiving. Tientallen anderen worden nog vermist.

De aardverschuiving vond plaats in een dorp ten westen van de stad Bandung. "Het aantal vermisten is hoog, we zullen vandaag al onze zoek- en reddingsteams inzetten", zegt het Indonesische rampenbestrijdingsagentschap.

Het Indonesische weerbureau had eerder al gewaarschuwd voor hevige regenval in het gebied. Het extreme weer kan nog de hele week aanhouden.

Belangrijke ecosystemen staan wereldwijd "op het punt om in te storten". Deze waarschuwing komt dit keer niet van klimaat- en natuuronderzoekers: het zijn de Britse inlichtingendiensten die de noodklok luiden. Zij waarschuwen dat dit de nationale veiligheid van het Verenigd Koninkrijk in gevaar brengt.

Het rapport is grotendeels opgesteld door de Joint Intelligence Committee, de overheidscommissie die de geheime diensten MI5 en MI6 overziet. De bevindingen zullen veel klimaatwetenschappers ongetwijfeld bekend in de oren klinken, want zij kwamen eerder tot vergelijkbare conclusies.

Waar dit rapport in afwijkt, zijn de bron en de methoden. Niet eerder schreven de Britse inlichtingendiensten een rapport over het instorten van ecosystemen vanuit een veiligheidsoogpunt. De auteurs benadrukken dat dit geen wetenschappelijk onderzoeksrapport is, maar een risicoanalyse waarbij ze methoden gebruiken die gangbaar zijn bij de inlichtingendiensten.

Zes cruciale ecosystemen

Zij wijzen op zes ecosystemen die van cruciaal belang zijn voor de Britse nationale veiligheid: de gletsjers in het Himalayagebergte, de regenwouden in het Amazonegebied, het rivierbekken van de rivier de Congo in Centraal-Afrika, de bossen in het hoge noorden van Canada en Rusland en de koraalriffen en mangrovegebieden van Zuidoost-Azië.

Al deze ecosystemen staan onder druk door een combinatie van klimaatverandering, ontbossing, intensieve landbouw en een groeiende wereldbevolking.

De opstellers van het rapport benadrukken dat het moeilijk is te voorspellen hoe snel dit proces van desintegratie verloopt. Toch waarschuwen ze dat de ineenstorting van ecosystemen op afzienbare termijn kan gebeuren. Zo denken ze bijvoorbeeld dat het kantelpunt voor de noordelijke bossen en de koraalriffen al in 2030 kan plaatsvinden. Daarna is herstel niet meer mogelijk.

Het rapport constateert dat nu al steeds meer oogsten mislukken, weerextremen toenemen en steeds vaker besmettelijke ziektes uitbreken. Dit proces zal zich alleen maar versnellen met grote gevolgen voor de Britse nationale veiligheid.

Meer conflicten, voedseltekorten en pandemieën

Zo leidt het smelten van de gletsjer tot het opdrogen van de rivieren in het Himalayagebied, waarvan naar schatting twee miljard mensen afhankelijk zijn voor de watervoorziening. Dit kan migratiestromen vanuit Zuid-Azië richting het Verenigd Koninkrijk op gang brengen, aangezien de Britten al een grote Zuid-Aziatische gemeenschap hebben.

De mensheid is in grote mate afhankelijk van deze ecosystemen. Een scherpe afname van natuurlijke hulpbronnen leidt tot meer internationale conflicten, waarbij ook de Britten betrokken kunnen raken. Ook wordt de kans op pandemieën groter.

De auteurs zijn het meest bezorgd over de voedselveiligheid van het Verenigd Koninkrijk. De Britten zijn verre van zelfvoorzienend als het gaat om voedsel. Op dit moment halen ze 40 procent van hun voedsel uit het buitenland en importeren ze het grootste deel van kunstmest voor hun landbouw. Zonder actie kan dit in de nabije toekomst tot voedseltekorten en stijgende prijzen leiden.

Opvallend genoeg probeerde de regering dit rapport onder het tapijt te vegen. Het rapport zou eigenlijk afgelopen herfst al moeten verschijnen. Maar Downing Street hield het tegen, omdat het de conclusies volgens dagblad The Times "te negatief" vond.

Afbrokkelende consensus

De denktank Green Alliance diende eerder deze week een Freedom of Information Request in, de Britse variant van een Woo-verzoek. Aanvankelijk weigerde de regering, maar na aandringen publiceerde ze een verkorte versie van het rapport.

"We hebben nog nooit eerder zo'n rapport gezien in het Verenigd Koninkrijk", zegt Ruth Chambers van de Green Alliance tegen de NOS. "Veel conclusies kennen we al. Maar het feit dat dit van de regering zelf komt, maakt het significant. De invalshoek is ook nieuw: inlichtingendiensten die dit probleem door de veiligheidslens bekijken."

In het VK bestond jarenlang brede politieke consensus over de aanpak van klimaatverandering en het beschermen van ecosystemen. Alle grote partijen committeerden zich aan de zogeheten net zero-doelstelling. De Britten streven ernaar CO2-neutraal te zijn in 2050.

Consensus brokkelt af

Het rapport komt uit op een moment dat de politieke consensus aan het afbrokkelen is. De Conservatieven hebben gezegd het aangekondigde verbod op diesel- en benzineauto's in 2030 te willen terugdraaien.

Ook de Labour-regering maakt voorzichtig een terugtrekkende beweging. Ondanks eerdere beloftes maakte Londen op de klimaattop in Brazilië geen geld vrij voor een speciaal klimaatfonds om regenwoud te beschermen.

Chambers vindt dat dit rapport daarom op een goed moment komt. "Juist omdat dit afkomstig is van de inlichtingendiensten zou dit tot gefronste wenkbrauwen moeten leiden bij alle partijen. Dit moet verplicht leesmateriaal zijn voor iedereen in de politiek."

Een jongen van 12 uit Australië die afgelopen zondag door een haai werd aangevallen, is bezweken aan zijn verwondingen. Zijn overlijden komt na een week van haaienaanvallen bij Sydney.

Nico Antic was aan het zwemmen bij een populair strand op een steenworp afstand van de grootste stad van Australië. Nadat hij van een klif was gesprongen, werd hij aangevallen door een stierhaai. Vriendjes haalden hem zwaargewond uit het water, met verwondingen aan beide benen.

"Nico was een vrolijke, aardige en sportieve jongen met een groot hart. Hij zat altijd vol leven en zo zullen we hem ons herinneren", schrijven zijn ouders in een overlijdensbericht. Ze bedanken daarin ook de reddingswerkers en medisch personeel die voor hem gevochten hebben en de vele mensen die medeleven hebben betuigd.

Reeks aanvallen

De aanval op Antic was de eerste in een reeks rond Sydney. Door de vele regen van de afgelopen tijd komen de dieren dichter bij de kust dan anders. Het zeewater wordt er troebeler door, wat de roofvissen het liefst hebben. Bovendien leidden weggespoelde meststoffen tot een toename van plankton, waar weer prooidieren op afkomen.

De dag na de aanval op Antic werd nog een watersporter gebeten, een 27-jarige surfer die nu een been moet missen. Ook werd een jongen van 11 van zijn surfplank geduwd en nam een haai een hap uit de plank van een 39-jarige surfer.

Vanwege de aanvallen zijn meerdere stranden in de buurt van Sydney gesloten, ondanks het warme weer dit weekend. Er wordt extra toezicht gehouden om te voorkomen dat meer mensen in de problemen komen.

Normaal zijn er in Australië ongeveer twintig haaiaanvallen per jaar, met gemiddeld drie doden.

Zeker 1,2 miljoen Oekraïners zitten zonder stroom na grootschalige Russische luchtaanvallen op energie-infrastructuur vannacht. Van hen wonen 800.000 in Kyiv, melden de Oekraïense autoriteiten.

De Oekraïense luchtmacht spreekt van een massale aanval op Kyiv. Het luchtafweer van de stad onderschepte onder meer een ballistische raket.

Bij de luchtaanvallen viel minstens een dode. Zeker vier mensen raakten gewond, van wie twee ernstig. Bewoners werden opgeroepen om naar de schuilplaatsen te gaan.

6000 gebouwen

De eerste explosies waren volgens The Kyiv Independent te horen rond 01.20 uur lokale tijd (00.20 uur Nederlandse tijd). Daarna volgden meerdere ontploffingen. Op minstens twee plekken brak brand uit nadat gebouwen waren geraakt door drones. 6000 gebouwen zitten zonder stroom.

De aanvallen vinden plaats terwijl vertegenwoordigers van Oekraïne, Rusland en de VS vandaag en morgen in Abu Dhabi gesprekken voeren die zouden moeten leiden tot een einde van de oorlog in Oekraïne.

De Oekraïense buitenlandminister Sybiha zegt dat de aanvallen cynisch bewijzen dat Rusland niet wil onderhandelen. "Vredesinspanningen? Trilaterale bijeenkomst in de Verenigde Arabische Emiraten? Diplomatie? Voor de Oekraïners was dit opnieuw een nacht van Russische terreur", schrijft hij. "De raketten troffen niet alleen onze mensen, maar ook de onderhandelingstafel."

Noodtoestand

Kyiv ondergaat de zwaarste winter sinds het begin van de invasie bijna vier jaar geleden, met temperaturen die 's nachts kunnen dalen tot -12 graden. Al dagen zitten veel gebouwen in Kyiv zonder elektriciteit of stroom na grootschalige Russische aanvallen op de Oekraïense energiesector. Vandaar dat president Zelensky de noodtoestand heeft uitgeroepen.

Ook Charkiv, de op een na grootste stad van Oekraïne, was vannacht doelwit van Russische luchtaanvallen. Volgens de burgemeester werden meerdere wijken geraakt. Zeker negentien mensen raakten gewond. Honderdduizenden mensen zitten ook hier door de aanval in de kou.

Voordat de onderhandelingen in Abu Dhabi gisteren van start gingen, spraken VS-gezant Witkoff en Trumps schoonzoon Kushner met president Poetin in Moskou. Die ontmoeting leverde niets concreets op.

Een automobilist die aan de politie probeerde te ontsnappen is gisteravond deels spookrijdend ontsnapt aan de politie. De bestuurder liet bij Midwolde een auto achter om te voet weg te komen.

De politie maande de chauffeur rond 19.45 uur te stoppen op de snelweg A7, tussen Groningen en de Duitse grens. Waarom agenten de auto aan de kant wilden zetten, heeft de politie niet gemeld. In plaats van te stoppen ging de automobilist ervandoor.

Er ontstond een achtervolging waarbij de auto op een gegeven moment ook tegen het verkeer in reed. Uiteindelijk belandde de auto op de parallelrijbaan bij Midwolde in de sloot.

De bestuurder wist weg te komen. De politie heeft de omgeving nog uitgekamd, daarbij werd ook een politiehelikopter ingezet. Via Burgernet werd omwonenden gevraagd uit te kijken naar een getinte man van tussen de 20 en 30, met een bruine tas en donkere, natte kleding. De gezochte persoon is niet gevonden.

Goedemorgen! De koning bezoekt vandaag de 25.000ste wens van de Stichting Ambulance Wens en verschillende politieke partijen houden partijcongressen in aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen.

Eerst het weer: in het noorden en oosten kans op gladheid door ijzel. Daar geldt tot 11.00 uur code oranje. In Groningen kan het ook sneeuwen. Overdag in het noorden nog winterse neerslag bij -1. In het zuiden droog en af en toe zon bij 9 graden.

Ga je op pad? Hier vind je het overzicht van de files en hier lees je waar werkzaamheden en storingen zijn op het spoor.

Wat kun je vandaag verwachten? Wat heb je gemist?

Rusland en Oekraïne hebben afgelopen dag onderhandeld over een einde aan de oorlog. Het was voor het eerst in lange tijd dat de landen weer direct met elkaar spraken. Ook de Amerikanen zijn bij de onderhandelingen aanwezig. Het Witte Huis noemde de gesprekken productief.

Er is onder meer gesproken over of Oekraïne akkoord gaat met het staakt-het-vuren waarbij het een deel van de Donbas moet opgeven. Ook is de vraag of Poetin akkoord gaat met de gedemilitariseerde zone die Oekraïne heeft voorgesteld. De gesprekken gaan vandaag waarschijnlijk weer verder.

Rusland heeft vannacht aanvallen uitgevoerd op de Oekraïense hoofdstad Kyiv. Daarbij zijn zeker een dode en vier gewonden gevallen.

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit:

Toen de Chinese vrouw Niu Nana ontdekte dat haar man al jaren een affaire had, openbaarde zij zijn buitenechtelijke relatie op sociale media. Haar man Gao Fei, die daar niet van gediend was, klaagde haar aan voor reputatieschade en werd door de rechter in het gelijk gesteld. Haar straf? Vijftien dagen lang met filmpjes sorry zeggen. Die filmpjes gingen viraal.

Fijne dag!

De Britse zanger Robbie Williams heeft in het Verenigd Koninkrijk The Beatles van de troon gestoten. Met zijn nieuwe album Britpop staat hij namelijk voor de zestiende keer met een album op de eerste plek in de Official Charts Company, de belangrijkste Britse hitlijst. En dat is één nummer 1-album meer dan The Beatles scoorden in het VK.

De 51-jarige Williams bracht zijn eerste soloalbum uit in 1997 (Life Thru A Lens). Hij was toen al wereldberoemd, als lid van boyband Take That.

'Betekent alles voor me'

Britpop werd tot verrassing van Williams' fans vorige week al uitgebracht, drie weken eerder dan gepland. Vorig jaar mei werd het album aangekondigd.

Het is volgens Williams het album "dat hij altijd al had willen maken", zo zegt hij op de website van de Official Charts Company. "Dus het betekent alles voor me dat dit het zestiende album is waarmee ik op de eerste plek sta."

Martin Talbot, ceo van de hitlijst, feliciteert Williams met zijn record. "Zelfs de zelfverzekerde 16-jarige uit Stoke-on-Trent had niet gedacht dat dit mogelijk was toen hij zich aansloot bij Take That, in 1990", zegt Talbot.

De brandweer heeft in Zeewolde een persoon uit een brandende woning gered. Volgens de brandweer stond de woning vol rook, waardoor de bewoner niet meer naar buiten kon.

Via een open raam op zolder heeft de brandweer het slachtoffer naar buiten geleid. Vervolgens werd de persoon via een hoogwerker uit het huis gehaald.

De bewoner werd vanwege het inademen van rook naar het ziekenhuis gebracht. De brand in Zeewolde was snel onder controle, aldus de veiligheidsregio.

Het is niet duidelijk hoe de brand kon ontstaan.

Het Amerikaanse leger heeft in de nieuwe defensiestrategie nogmaals onderstreept wat de regering-Trump eerder al aankondigde. Het land gaat zich meer richten op de eigen regio en bondgenoten zijn vooral zelf verantwoordelijk voor hun verdediging.

Zo schrijft het defensieministerie in het document van 34 pagina's bijvoorbeeld dat het land een "meer beperkte" rol gaat spelen bij het afschrikken van Noord-Korea richting Zuid-Korea. Volgens de VS is Zuid-Korea inmiddels in staat, en heeft het ook de wil, om de dreiging vanuit Noord-Korea met minder Amerikaanse steun te weerstaan.

Daarnaast is er met een minder grote Amerikaanse aanwezigheid ook een grotere kans op "blijvende vrede" op het Koreaans Schiereiland, aldus het Pentagon.

Er zijn op dit moment ruim 28.000 militairen gestationeerd in Zuid-Korea. Het is niet duidelijk of de VS dat aantal gaat terugbrengen. Er staan in het document geen voorbeelden van concrete maatregelen. Het Pentagon benadrukt wel dat het Zuid-Korea van "cruciale, maar meer beperkte" steun zal blijven voorzien.

Beperktere steun voor Europa

Het Pentagon schrijft soortgelijke woorden over Europa in de 2026 National Defense Strategy. "In Europa en andere gebieden zullen bondgenoten het voortouw nemen tegen bedreigingen die voor ons minder ernstig zijn, maar voor hen des te ernstiger, met cruciale maar beperktere steun van de Verenigde Staten", zo staat in het document.

In het geval van Europa gaat het dan met name om de dreiging vanuit Rusland, waarbij Europa zelf in het oog van de Amerikanen dan dus in eerste instantie verantwoordelijk is voor de eigen verdediging.

Het ministerie zegt verder dat het scherp zal letten of landen zich houden aan de afspraken die zijn gemaakt op de NAVO-top in Den Haag, vorig jaar. Daar werden de lidstaten het eens om de defensie-uitgaven per land te verhogen naar 5 procent van het bruto binnenlands product.

Uitwerking van veiligheidsstrategie

Verder benadrukt de VS dat het in het document niet gaat om "een strategie van isolatie", maar is er op alle vlakken wel meer oog voor het Amerikaanse belang. Zo gaat in de strategie de focus meer op de eigen achtertuin, waarbij toegang houden tot onder meer het Panamakanaal en Groenland worden genoemd, en het bouwen van raketafweersysteem Golden Dome.

Ook wordt onderstreept dat het land niet uit is op een directe confrontatie met grote rivaal China. Dat land wordt omschreven als machtigste land in de wereld, na de VS. Wel is het zaak dat China niet te dominant wordt in de Indo-Pacifische regio, schrijft het Pentagon.

De defensiestrategie, die in 2022 voor het laatst werd gedeeld door het Amerikaanse ministerie van Defensie, is een uitwerking van de veiligheidsstrategie die het Witte Huis begin december deelde. Die strategie werd gezien als een "frontale aanval op Europa", vol harde woorden over de NAVO en de toekomst van Europa.

Het Amerikaanse leger heeft voor het eerst in weken weer een aanval uitgevoerd op een boot waar volgens de VS drugs mee werd gesmokkeld. Het vernietigen van de boot gebeurde in opdracht van defensieminister Hegseth.

De legertak die het Caribisch gebied en Latijns-Amerika overziet, het Southern Command, deelde beelden van de aanval op X. Daarop is te zien hoe een motorboot wordt opgeblazen, die voer in het oosten van de Stille Oceaan.

Er vielen twee doden, aldus het leger. Een opvarende zou het hebben overleefd. De Amerikaanse kustwacht is ingeschakeld om naar hem te zoeken.

Geen bewijs

Er is internationaal veel kritiek op het vernietigen van de vermeende drugsboten door de VS. Het land deelt geen bewijs dat de boten daadwerkelijk voor drugssmokkel worden gebruikt of dat de opvarenden drugssmokkelaars zijn.

Er zijn zeker 117 mensen omgekomen sinds de regering-Trump begon met het aanvallen van boten, schrijft CNN. De aanval in de Stille Oceaan is de eerste sinds 31 december, toen bij het vernietigen van twee boten vijf doden vielen.

Na de ontvoering van de Venezolaanse president Maduro op 3 januari had het leger voor zover bekend geen nieuwe aanvallen meer uitgevoerd.

Rusland en Oekraïne hebben hun onderhandelingen in de Verenigde Arabische Emiraten voor vandaag beëindigd. Naar verwachting gaan ze morgen verder.

Het was voor het eerst in lange tijd dat de twee landen weer direct met elkaar spraken. "Op de bijeenkomst werd gesproken over een einde aan de Russische oorlog en de verdere gang van zaken in het onderhandelingsproces", zei de Oekraïense onderhandelaar Roestem Oemjerov in Abu Dhabi.

Ook de Amerikanen zijn bij de onderhandelingen aanwezig. Volgens het Witte Huis waren de gesprekken van vandaag productief. Het was voor zover bekend de eerste keer dat vertegenwoordigers van de regering-Trump gelijktijdig onderhandelaars uit Rusland en Oekraïne ontmoetten.

Hoge gesprekspartners

Namens Oekraïne waren ook viceminister van Buitenlandse Zaken Serhi Kyzlytsja aanwezig en stafchef Kyrylo Boedanov. De Russische onderhandelingsdelegatie werd geleid door het hoofd van de militaire inlichtingendienst Igor Kostjoekov.

Namens de VS waren er onder anderen schoonzoon en vertrouweling van Trump Jared Kushner en speciaal gezant Steve Witkoff. Morgen schuiven naar verwachting nog meer vooraanstaande Oekraïners, Russen en Amerikanen aan.

Hoofdvraag in de gesprekken is of Oekraïne instemt met een staakt-het-vuren waarbij het gebied in de Donbas moet opgeven. Oekraïne wil een gedemilitariseerde zone, maar het is de vraag of Poetin daarmee akkoord gaat.

Veiligheidsgaranties

Voordat de onderhandelingen in Abu Dhabi begonnen, spraken Witkoff en Kushner met president Poetin. Die ontmoeting leverde niets concreets op.

Gisteren spraken president Zelensky en Trump met elkaar in Davos. Zelensky zei daar later tijdens een persmoment over dat een document met afspraken over veiligheidsgaranties klaarligt om door de Amerikanen te worden getekend.

De politie in Maastricht heeft twee mannen aangehouden, omdat ze bij een trouwstoet een aantal schoten hadden gelost.

De stoet trok vanmiddag over de Meerssenerweg in het noorden van de stad. De mannen zouden een aantal keer richting de grond hebben geschoten. Op internet circuleren er video's van, schrijft L1.

Uit onderzoek van de politie bleek al snel dat het niet om een geweldsincident gaat. De schoten zouden zijn afgevuurd om het bruidspaar veel voorspoed te wensen.

De twee vermoedelijke schutters werden aan het eind van de middag aangehouden. Ze zijn overgebracht naar het politiebureau en hun auto is in beslag genomen.

Het contrast kan haast niet groter tussen de huidige situatie in Gaza en de plannen die president Trumps schoonzoon Jared Kushner gisteren presenteerde in Davos. Kushner toonde foto's van een toekomstig Gaza vol moderne, haast futuristische wolkenkrabbers.

Het is onderdeel van Trumps 20-puntenplan voor Gaza dat uitgevoerd moet worden door wat hij noemt the board of peace, de vredesraad. De Palestijnen zijn sceptisch.

Kushner presenteerde grote plannen: langs de hele Gazastrook moet een boulevard komen en een haven. Op een plattegrond liet hij zien hoe alles is ingetekend, van parken tot woonwijken en industriële zones, alsof het oude Gaza nooit heeft bestaan. Er moet een vliegveld komen en toerisme, en voor de Gazanen beloofde Kushner werkgelegenheid, een goed inkomen en voorzieningen.

Kritische reacties vanuit Palestijnse hoek volgden al snel. Zo liet Amjad Shawa van het Palestijnse NGO netwerk aan nieuwszender Al Jazeera weten dat het Palestijnse maatschappelijk middenveld en officiële instanties helemaal niet betrokken zijn bij Trumps vredesraad. "Wij waren als Palestijnse organisaties met tien jaar werkervaring in Gaza, vooral de laatste twee jaar, verrast dat niemand ons heeft geraadpleegd over de plannen voor de toekomst", zegt hij.

Maar mensen in een tentenkamp in Khan Younis die we vragen naar de plannen, gingen er al vanuit dat Palestijnse organisaties er niet bij betrokken waren. "Ik denk niet dat er ook maar één Palestijn was die heeft meegewerkt aan deze besluiten. Of zelfs maar voorstellen heeft gedaan om eraan deel te nemen", zegt Shaban Nabil.

Hij staat voor zijn tent en bekijkt op zijn telefoon de plaatjes uit de presentatie. "Deze plannen zijn erop gericht om een einde te maken aan de Palestijnse zaak en controle te krijgen over Gaza."

Fundamentele weeffout

Verderop staat Maher Owidah voor zijn tent. Ook hij is niet heel hoopvol: "Als het plan met oprechte bedoelingen wordt uitgevoerd, kan het de Gazastrook ten goede komen, maar ik vrees dat dit plan en de economische ontwikkeling in de regio de bevolking van Gaza tot gasten in hun eigen land zullen maken. Als we überhaupt nog een plaats in Gaza hebben."

"Die plannen lijken er misschien mooi uit te zien, maar er zit een fundamentele weeffout in en dat is dat dit niet voor en door de Palestijnen is." zegt Marieke de Hoon, universitair hoofddocent internationaal strafrecht aan de Universiteit van Amsterdam.

"Je hoort natuurlijk wel dat het uiteindelijk allemaal veel beter wordt voor de Palestijnen, maar daar moeten zij zelf over beslissen. We zien Trump die als een vastgoedmagnaat openlijk praat over dat dit een vastgoedkans is. Maar de personen die hierbij betrokken zijn, hebben niet laten blijken dat het belang en het lot van de Palestijnen voor hen ook belangrijk is."

Palestijnse staat

Wat de Palestijnen ook dwarszit is dat het alleen over Gaza gaat en niet over de bezette Westelijke Jordaanoever en een toekomst voor een Palestijnse staat. Dat is wat de Palestijnen willen.

"De Palestijnse kwestie heeft een stap achteruitgezet en wordt niet langer als geheel gepresenteerd. De meeste voorgestelde oplossingen hebben betrekking op afzonderlijke delen van Palestina, maar wij willen een alomvattend plan voor een Palestijnse staat.", zegt Owidah.

"Het is een schending van het zelfbeschikkingsrecht. Dit grondgebied is van de Palestijnen. Alleen zij mogen bepalen wat daarmee gebeurt. Het moet niet een plan zijn van de VS, maar een plan dat gedragen wordt door het Palestijnse maatschappelijk middenveld. Je moet met draagvlak vanuit de bevolking daaraan gaan bouwen. Dat is essentieel, want we weten uit ervaring dat opgelegde plannen niet tot duurzame vrede leiden", zegt De Hoon.

Wapens inleveren

Volgens Kushner zouden dit soort 'steden' binnen drie jaar gebouwd kunnen worden, maar er zijn nog wel wat hobbels te nemen. Want wederopbouw is op voorwaarde van demilitarisering, oftewel Hamas en andere militante groepen moeten de wapens inleveren. Het is de vraag hoe makkelijk dat zal gaan.

Bovendien is onduidelijk wat de wederopbouw gaat kosten en vooral ook wie dat uiteindelijk gaat betalen. Van landen die deelnemen aan Trumps vredesraad wordt in ieder geval verwacht dat ze een bijdrage leveren, maar Kushner noemde ook private investeringen.

Ondanks de vele onduidelijkheden is dit wel wat het volgens de Amerikanen moet worden, want een plan B is er volgens Kushner niet.

De KLM vliegt voorlopig niet meer naar het Midden-Oosten vanwege "de geopolitieke situatie", meldt de luchtvaartmaatschappij aan de NOS.

Uit voorzorg vliegt de luchtvaartmaatschappij niet door het luchtruim van Irak, Iran, Israël en "over diverse landen in de Golfregio". Vluchten naar Tel Aviv, Dubai in de Verenigde Arabische Emiraten en Dammam en Riyad in Saudi-Arabië gaan "tot nader order" niet door.

Wat de concrete aanleiding is, zegt de luchtvaartmaatschappij niet. De KLM zegt het besluit uit eigen beweging te hebben genomen. "Er is geen vliegverbod in de regio", zegt een woordvoerder. "Maar we staan wel in contact met de Nederlandse autoriteiten. We maken iedere dag dit soort afwegingen, dat doen we niet alleen."

Zelf omboeken

Gestrande KLM-passagiers kunnen volgens de woordvoerder hun vlucht omboeken naar een maatschappij die nog wel vliegt. Dat moeten ze wel zelf regelen. Hoeveel passagiers last hebben van het besluit van KLM is niet bekend.

De KLM heeft personeel in Dammam en Dubai. Dat wordt vandaag opgehaald, meldt de luchtvaartmaatschappij.

Andere luchtvaartmaatschappijen

Air France annuleerde vrijdagavond ook twee vluchten naar Dubai en de komende vluchten naar Tel Aviv. Ook British Airways annuleerde vluchten naar Dubai.

De Duitse luchtvaartmaatschappij Lufthansa liet deze week ook al weten niet meer over Iran en Irak te gaan vliegen. Ook meldde Lufthansa geen nachtvluchten meer uit te voeren naar Tel Aviv en Amman in Jordanië. Die vluchten worden nu overdag uitgevoerd.

Amerikaanse schepen onderweg

Waarschijnlijk heeft het besluit van de luchtvaartmaatschappijen te maken met de onrust in Iran en een aankondiging van de Amerikaanse president Trump. Die heeft extra militaire schepen naar het Midden-Oosten gestuurd. Hij sprak daarbij over "een armada". Hij zei niets over aanvalsplannen, maar sprak over "voor het geval dat".

De Amerikanen zijn ontstemd over het dodelijke geweld bij de grootschalige protesten in Iran, waarbij de afgelopen weken duizenden doden zijn gevallen.

Volgens Amerikaanse media zijn onder de schepen het vliegdekschip Abraham Lincoln, een van de grootste van de Amerikaanse marine, en verschillende torpedobootjagers met geleide raketten. Die zouden de komende dagen in het Midden-Oosten moeten aankomen.

Herhaalde waarschuwingen

De militaire opbouw zou president Trump de mogelijkheid kunnen geven om aanvallen uit te voeren in Iran. Tot nu toe heeft hij dat niet gedaan, ondanks herhaalde waarschuwingen aan Teheran. Trump formuleerde daarbij twee rode lijnen: het doden van vreedzame demonstranten en de massa-executie van gevangenen.

Belangrijke bondgenoot van de VS in het Midden-Oosten is Israël. De Turkse minister van Buitenlandse Zaken Fidan had het over "aanwijzingen dat Israël nog steeds van plan is om Iran aan te vallen".

'Ambassade is open'

Minister Van Weel reageerde op het nieuws in het tv-programma Café Kockelmann: "De situatie is onrustig, de troepenopbouw is er. Als de Amerikanen iets zouden doen, dan lichten ze niet per se anderen van tevoren in. Het is een risicoafweging die KLM hier maakt en daar zijn zij verantwoordelijk voor."

Van Weel benadrukte dat de Nederlandse ambassade in Teheran "gewoon open is en functioneert".

Op een melkveebedrijf in het noordoosten van Friesland is een koe besmet geraakt met het vogelgriepvirus. Volgens het ministerie van Landbouw is dat voor zover bekend voor het eerst in Europa. In de VS is het al wel vaker voorgekomen.

De koe is er ziek van geworden, maar heeft het overleefd. Het dier had onder meer problemen met de ademhaling en bij de uier.

De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit kwam de besmetting op het spoor na een melding over twee zieke katten, eind december. Een van de twee dieren werd positief getest op vogelgriep en ging een paar dagen later dood. De kat bleek afkomstig te zijn van de melkveehouderij in de gemeente Noardeast-Fryslân.

Half januari is een deel van het melkvee op het bedrijf getest. Er bleken geen dieren ziek, maar een van de koeien had wel antistoffen tegen het virus. Dat betekent dat het dier besmet is geweest.

Mensen, honden en paarden

Naar aanleiding daarvan zijn alle dieren op het bedrijf onderzocht op het virus en op antistoffen. Het vogelgriepvirus werd niet aangetroffen en de komende week wordt de uitkomst van de onderzoeken naar antistoffen verwacht.

De GGD test ook de mensen op het bedrijf en de dierenarts. Bij de andere dieren op het bedrijf, zoals honden, katten en paarden, zijn geen ziekteverschijnselen geconstateerd.

Justitie in Spanje gaat zanger Julio Iglesias niet vervolgen in een mogelijke verkrachtings- en misbruikzaak. Twee vrouwen beschuldigen hem van verkrachting in de Dominicaanse Republiek en op de Bahama's. De Spaanse justitie zegt niet de bevoegdheid te hebben om de zanger te vervolgen voor iets dat in die landen zou zijn gebeurd.

"Het Nationale Hof heeft, conform de criteria van ons hoogste gerechtshof, herhaaldelijk geoordeeld [...] dat Spanje niet bevoegd is om misdrijven te onderzoeken die in het buitenland zijn gepleegd wanneer er geen relevante banden met ons land bestaan", citeert onder meer de krant El País het Spaanse Openbaar Ministerie.

Niet in Spanje

Daarbij speelt een rol dat de twee vrouwen niet in Spanje wonen, niet de Spaanse nationaliteit hebben en dat Iglesias een groot deel van het jaar niet in het land woont, stelt het OM.

Dat het onderzoek in Spanje nu stopt, zegt niets over de schuld of onschuld van de zanger. Het OM stelt dat de twee landen waar de verkrachtingen zouden hebben plaatsgevonden zelf in staat zijn om onderzoek te doen naar de zanger.

De twee vrouwen werkten in huizen van Iglesias in de Bahama's en in de Dominicaanse Republiek. Namens de vrouwen diende vrouwenrechtenorganisatie Women's Link Worldwide begin januari een klacht in. De vrouwen zeggen dat ze in 2021 onder meer werden betast, verkracht en dat ze tijdens hun werkdag werden beledigd en vernederd.

Iglesias ontkent

De 82-jarige Iglesias ontkent. Zijn vrouw, het Nederlandse voormalige fotomodel Miranda Rijnsburger, zegt haar man te steunen.

Iglesias verkocht wereldwijd meer dan 300 miljoen platen en is daarmee de succesvolste Spaanse zanger ooit. Zijn grootste hits in Nederland zijn Un canto A Galicia uit 1972 en Quiéreme Mucho uit 1978.

Met zijn Nederlandse vrouw heeft hij vijf kinderen. Uit een eerder huwelijk met de Spaans-Filipijnse journaliste Isabel Preysler heeft hij drie kinderen, onder wie de zangers Enrique Iglesias en Julio Iglesias Jr.