NOS Nieuws - Algemeen

Nog nooit zijn er zo veel journalisten gedood als afgelopen jaar. De onafhankelijke organisatie CPJ (Comité ter Bescherming van Journalisten) documenteerde de dood van 129 journalisten en andere vertegenwoordigers van de media. Israël maakte veruit de meeste slachtoffers.

Een jaar eerder werden er ook al meer journalisten gedood dan ooit. In het jaar 2025 was dat aantal dus nog hoger, constateert het CPJ. Die organisatie houdt sinds 1992 cijfers bij over journalisten die tijdens het uitoefenen van hun beroep zijn omgekomen. Het was al duidelijk dat er in de recente geschiedenis geen andere oorlog zo dodelijk was voor journalisten als die in Gaza.

Afgelopen jaar was Israël verantwoordelijk voor twee derde van alle gedode journalisten. 86 mensen kwamen om bij aanvallen door het Israëlische leger. In drie gevallen gebeurde dat na het afgesproken staakt-het-vuren van oktober.

Mediacentrum

Israël houdt vol dat het alleen mensen aanvalt die zich in de strijd mengen. Het land erkent wel een grote aanval op een mediacentrum in Jemen waarbij 31 medewerkers om het leven kwamen. Israël stelde dat het centrum gebruikt werd voor Houthi-propaganda.

Ook in andere conflictgebieden nam het aantal gedode verslaggevers toe, maar de aantallen liggen daar veel lager. Na Gaza en Jemen volgen Sudan (9) en Oekraïne (4).

Doelbewust gedood

Het CPJ meldt ook dat vorig jaar 47 journalisten doelbewust werden gedood. In 38 gevallen was Israël daarvoor verantwoordelijk. Het werkelijke aantal ligt waarschijnlijk hoger, denkt de organisatie, maar het verifiëren van feiten in Gaza wordt door Israël vrijwel onmogelijk gemaakt.

Sarah Qudah, regiodirecteur Midden-Oosten bij het CPJ: "Lokale journalisten zijn onze enige ogen en oren in het gebied. Hen doden betekent dat wij niet horen wat daar gebeurt." Het opzettelijk doden van een journalist door een leger is een oorlogsmisdaad.

Er is nauwelijks onderzoek gedaan naar de dood van deze journalisten. Volgens het CPJ heerst er intussen een cultuur van straffeloosheid. Het feit dat landen veelal geen verantwoording voor hun daden afleggen, maakt volgens de organisatie de weg vrij om ermee door te gaan.

Had de toenmalige Spaanse koning Juan Carlos I een rol in de couppoging van 1981? Daarover deden de afgelopen jaren veel verhalen en theorieën de ronde. De Spaanse premier Sánchez besloot vandaag rond de 45-jarige herdenking van die dag geheime documenten vrij te geven. Daaruit komt naar voren dat Juan Carlos niet op de hoogte was van de geplande coup.

Precies op de dag dat de documenten zijn vrijgegeven, was er nog meer opvallend nieuws: Antonio Tejero, die de coup in het parlement leidde, is vandaag op 93-jarige leeftijd overleden, liet de advocaat van zijn familie weten.

Het gaat om 167 documenten die sinds vanmiddag voor iedereen online beschikbaar zijn gesteld. Het gaat bijvoorbeeld om transcripties van telefoongesprekken, plannen van de coupplegers en verslagen van de onderzoeken achteraf.

Couppoging

Op 23 februari 1981 zou er in het parlement worden gestemd over de benoeming van de nieuwe premier Leopold Calvo-Sotelo. Hij zou na Adolfo Suárez de tweede premier in de democratische periode na de dictatuur van Francisco Franco worden. Tijdens die stemming stormde luitenant-kolonel Antonio Tejero de zaal binnen. Hij had zo'n 200 gewapende Guardia Civil-agenten bij zich en er werd in de lucht geschoten.

Urenlang werden de volksvertegenwoordigers gegijzeld. Ondertussen werden op andere belangrijke plaatsen in het land ook militaire opstanden gehouden. De prille democratie stond onder druk.

Toen kwam toenmalig koning Juan Carlos op tv. Gehuld in militair uniform gaf hij een speech waarna de coupplegers zich terugtrokken. De mislukte staatsgreep wordt gezien als een beslissend moment dat de Spaanse democratie uiteindelijk versterkte.

Spaanse journalisten en historici zijn er direct ingedoken en komen met een paar belangrijke conclusies. Terwijl belangrijke historici de afgelopen jaren een rol van de toenmalige koning in de coup tegenspraken, bleven er Spanjaarden die daarover twijfelden.

Een belangrijk document dat is vrijgegeven, is een handgeschreven briefje waarin de coupplegers achteraf hun fouten analyseerden. Daarin concludeerden ze dat de staatsgreep was mislukt omdat ze "de Bourbons vrij spel hadden gegeven". Daarmee bedoelden ze waarschijnlijk de toenmalige koning. Want in dezelfde tekst staat ook dat ze de Juan Carlos zagen als "doelwit dat verslagen en geneutraliseerd moest worden".

Verschillende Spaanse media zoals El País en het publieke RTVE zien dit als een van de belangrijkste documenten die zijn vrijgegeven. Maar het is zeker niet het enige opvallende stuk. Alhoewel het er niet op lijkt dat de geschiedenis na het openbaar maken van de documenten kan worden herschreven, kan het zeker worden ingekleurd. Vooral de uren tijdens en na de coup worden bij het lezen van de stukken duidelijker.

Politie overwoog inval

Zo wordt in een rapport van de geheime dienst van die tijd duidelijk dat zes geheim agenten stiekem betrokken waren bij de coup. Ook overwoog de politie een inval in het parlement waarbij tussen de 80 en 110 doden hadden kunnen vallen.

En is er een brief vrijgegeven van Ronald Reagan, de Amerikaanse president van die tijd, aan koning Juan Carlos I. In die brief prijst Reagan hem. "De wereld is niet alleen geïnspireerd door het Spaanse experiment in het bereiken van democratische en vreedzame vooruitgang, maar ook door de geestkracht waarmee u het afschuwelijke gedrag hebt bestreden van degenen die met geweld verandering wilden bewerkstelligen", aldus Reagan.

De documenten zijn vrijgegeven omdat de wettelijke termijn van geheimhouding is verstreken. De afgelopen tijd was er een groeiende druk voor transparantie. De meeste betrokkenen zijn niet meer politiek actief, waardoor de vrijgave van de informatie minder gevoelig is. Afgelopen najaar vroeg de historicus en auteur van een belangrijk boek over de coup Javier Cercas openlijk aan de premier om de documenten te publiceren. Kort daarna liet premier Sánchez weten dit te gaan doen.

Het overlijden van coupleider Tejero komt dus op een bijzonder moment. Hij was veroordeeld tot dertig jaar gevangenisstraf. Zijn laatste publieke optreden was op 24 oktober 2019, toen Francisco Franco werd herbegraven in Madrid. Samen met Jaime Milans del Bosch (overleden in 1997) en Alfonso Armada (overleden in 2013) was hij de belangrijkste figuur achter de staatsgreep.

Met de openbaarmaking van de documenten en het overlijden van de laatste nog levende coupleider lijkt een markant hoofdstuk uit de Spaanse geschiedenis te zijn afgesloten. Of daarmee echter ook alle hardnekkige geruchten en complottheorieën tot het verleden behoren, zal de tijd uitwijzen.

De Cubaanse autoriteiten zeggen dat grenswachten vier opvarenden van een Amerikaanse boot hebben gedood. Zes opvarenden zouden gewond zijn geraakt.

De speedboot zou vanuit de VS in Cubaanse wateren zijn gevaren. Volgens Cuba openden de opvarenden van het Amerikaanse vaartuig het vuur, waarna er werd teruggeschoten. De Cubaanse kapitein van het grenswachtschip zou gewond zijn geraakt.

Vanuit de Verenigde Staten is er nog niet gereageerd. De verhoudingen tussen de buurlanden - Florida ligt op zo'n 100 kilometer afstand varen van Cuba - zijn zeer gespannen. De VS heeft een grote troepenmacht opgebouwd in het Caribisch gebied en herhaaldelijk bootjes gebombardeerd, waarvan werd beweerd dat het om drugssmokkelaars ging.

'Boot geregistreerd in Florida'

Het incident vond vanmorgen plaats, meldt het Cubaanse ministerie van Binnenlandse Zaken in een verklaring. De speedboot zou zijn opgemerkt toen het vaartuig vlak bij de kust van de noordelijke provincie Villa Clara voer. Cuba stelt dat het bootje geregistreerd stond in de staat Florida, maar heeft geen foto van het vaartuig gedeeld.

De zes gewonden op de boot uit Florida zijn volgens Cuba naar het ziekenhuis gebracht. Over de nationaliteit van de opvarenden is nog niets bekendgemaakt.

Al sinds de communistische machtsovername in Cuba leeft het land op gespannen voet met de VS. In 1961 steunde de VS een invasie door Cubaanse ballingen, maar die poging om het regime van Fidel Castro omver te werpen mislukte. Via een handelsembargo probeert Washington het socialistische regime in Havana al decennia zo zwak mogelijk te houden.

Cuba onder druk door ontvoering Maduro

Met de Amerikaanse ontvoering van de Venezolaanse president Maduro begin dit jaar is de druk op de Cubaanse machthebbers fors toegenomen. Het eiland leunde sterk op de olie-import vanuit het eveneens socialistische Venezuela.

De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Marco Rubio, is de zoon van Cubaanse immigranten in de VS. Hij profileert zichzelf als de grootste vijand van het regime in Havana en hoopt het tot val te brengen. Het incident met de speedboot zou daarom grote gevolgen kunnen krijgen.

De Amerikaanse oud-minister van Financiën Larry Summers heeft zijn vertrek bij de Harvard-universiteit aangekondigd. De oud-rector van de prestigieuze universiteit gaf sinds november al geen college meer en zegt nu aan het einde van het academisch jaar definitief op te stappen.

Summers is in opspraak geraakt door zijn e-mailcontact met Jeffrey Epstein. In november werd duidelijk dat hij volop contact had met Epstein nadat de zakenman was veroordeeld voor een zedenmisdrijf.

Hij vroeg Epstein onder meer om versiertips. Summers wilde een seksuele relatie aangaan met een vrouw die hij zijn 'pupil' noemde, maar volgens Harvard was zij geen student. "Ik schaam me diep voor mijn gedrag", zei Summers nadat de e-mails waren vrijgegeven. Voor zover bekend staan er in de documenten geen aanwijzingen dat Summers strafbare feiten heeft gepleegd.

Epstein files

De 71-jarige econoom was minister onder de Democratische president Clinton en daarna jarenlang rector van Harvard. Summers noemt zijn vertrek een moeilijk besluit. Hij legt ook zijn bestuursfunctie bij een onderzoeksinstituut van Harvard neer.

Het Amerikaanse ministerie van Justitie heeft sinds eind vorig jaar miljoenen documenten en foto's vrijgegeven uit het Epstein-dossier. Diverse mensen die genoemd worden in deze bestanden zijn vervolgens zwaar onder druk komen te staan vanwege het contact met Epstein. Zo is de voormalige Britse prins Andrew Mountbatten-Windsor vorige week gearresteerd en vervolgens weer vrijgelaten.

De rij auto's is kilometers lang, op een steenkoude ochtend in de Mexicaanse grensstad Nogales. Allemaal wachten ze om de grens met de VS over te steken. Mondjesmaat worden ze toegalaten.

Wie achteraan aansluit, zal zo'n drie uur moeten wachten. Want sinds Donald Trump terug is in het Witte Huis en een nog strenger grensbeleid is gaan voeren, is het ook moeilijker geworden om legaal over te steken.

Tussen de ronkende auto's beweegt José Antonio zich. Hij loopt voorovergebogen, zodat de snijdende wind hem minder hard raakt. Onder zijn arm houdt hij een stapeltje kranten met het lokale nieuws. Hij verkoopt ze voor 50 cent per stuk en hoopt ze te slijten aan de wachtende automobilisten.

Vijf uur lang loopt hij hier rond. "Gemiddeld houd ik zo'n 300 pesos over", zegt José Antonio. Omgerekend is dat zo'n 15 euro. In maart 2024 werd hij uitgezet uit de VS, waar hij twintig jaar woonde en werkte.

"Ik heb me een ongeluk gewerkt in de VS. Keihard werkte ik, om huizen te bouwen. En alleen omdat ik als kind illegaal was overgestoken, werd ik uitgezet." José Antonio zucht diep. "Mijn Amerikaanse droom is een nachtmerrie geworden." Hij werd uitgezet naar Nogales en is hier gebleven.

Hoe dichter bij de VS, hoe beter. En daarnaast: hij moet geld naar de VS sturen, zijn kinderen wonen daar. "Maar er is hier amper werk. Niemand die je helpt. Het is een heel zwaar leven hier."

Sinds Donald Trump terugkeerde in het Witte Huis zijn zeker 150.000 mensen uitgezet naar Mexico. De Mexicaanse regering heeft vanaf het begin beloofd uitgezette Mexicanen op te zullen vangen, onder meer door ze werk te geven, maar in de praktijk komt daar weinig van terecht.

Waar sommige uitgezette mensen teruggaan naar hun geboortestreek, blijven anderen, zoals José Antonio, hangen aan de grens. Ze zijn vaak als kind naar de VS gegaan, hebben langer in de VS gewoond dan in Mexico. Mexico voelt voor hen als een vreemd land.

Geen werk

Volgens Hipolito Sedano, viceburgemeester van Nogales, is de grensstad niet berekend op de toestroom van uitgezette Mexicanen. "We zijn een kleine stad, die niet het vermogen heeft om veel mensen te ontvangen en werk te geven", geeft Sedano toe. "Eigenlijk moeten deze mensen door, naar waar ze geboren zijn, of naar steden als Mexico-Stad. Maar dat is niet makkelijk."

Het steeds strengere grensbeleid heeft er volgens Sedano ook voor gezorgd dat steeds minder Mexicanen, die voorheen spullen gingen kopen in de VS, nog oversteken. Familiebezoeken zijn ook niet langer mogelijk, zegt hij. Een warm welkom is het sowieso niet voor wie de grens met Amerika passeert.

Naast de gewone grenspolitie zijn nu ook troepen van ICE, de immigratiedienst die onder Trump geen verantwoording meer lijkt te hoeven afleggen, geposteerd bij de belangrijkste grenspost in de stad. De winkelstraat aan de noordkant van de Morley-poort, vernoemd naar de ingenieur die hier eind 19de eeuw het fundament legde voor de spoorlijn die Amerika verbindt met Mexico, is uitgestorven. 'Te Huur', staat er op grote plakkaten, opgehangen aan de verlaten winkelpuien.

"Het wordt elk jaar strenger", zegt een Mexicaans-Amerikaanse vrouw uit Phoenix. Ze was van plan naar familie in Hermosillo te gaan, een paar uur rijden vanaf de grens. "Elke keer neemt de wachttijd toe, het kost uren, beide kanten op. Vroeger waren er geen rijen en kon je zonder problemen oversteken."

Zonder Mexicanen geen Nogales, weet ook César Martínez (84). Hij werd geboren aan de Mexicaanse kant van de grens. Hij wijst naar de heuvel achter het hoog opgetrokken grenshek. Lange tijd had hij een restaurant. "Nu ben ik met pensioen", vertelt hij. "Er was niet veel meer te doen. De handel ligt volledig stil."

"Als ze echt willen komen, zullen ze echt wel een manier vinden om er overheen te springen", zegt Francisco, hij is op bezoek uit een nabijgelegen stadje aan de Amerikaanse kant van de grens. Wat hij van Trumps grensbeleid vindt? "Hij probeert het op de goede manier te doen, denk ik", zegt hij. "Maar het is behoorlijk moeilijk, en waarschijnlijk gaat hij nu te ver."

Het zou hét voorbeeld moeten zijn van een krachtige militaire samenwerking in Europa: het Future Combat Air System (FCAS), een nieuw gevechtsvliegtuig van Duits-Frans-Spaanse makelij dat Europa onafhankelijker moet maken van de Verenigde Staten. "Een revolutie", zei de Franse president Macron nog bij de start van het project in 2017.

Negen jaar later hangt het ambitieuze project aan een zijden draadje. Het lijkt te stranden in onderlinge belangenverschillen, zowel tussen de fabrikanten als tussen de Duitse en Franse overheid.

"Het project is zo goed als dood", zegt Jacob Ross, die voor de German Council on Foreign Relations in Parijs onderzoek doet naar de Frans-Duitse relaties en veiligheid. De deadline voor de beslissing om daadwerkelijk te gaan bouwen is al twee keer verschoven. Mogelijk wordt deze week duidelijk of het doek daadwerkelijk valt voor het gevechtsvliegtuig van de toekomst.

Wat is FCAS?

De bedoeling van FCAS is om de huidige generatie Franse en Duitse gevechtsvliegtuigen te vervangen. Het zou efficiënter zijn als de Europese landen meer samenwerken, in plaats van elk afzonderlijk een systeem te ontwikkelen.

Nieuw is naast het gevechtsvliegtuig zelf ook de 'combat cloud', die alle onderdelen en informatiesystemen met elkaar verbindt, en een zwerm al dan niet bewapende drones die het vliegtuig kunnen begeleiden.

Ross: "Daar is een dringende behoefte aan in Europa, niet alleen voor Frankrijk en Duitsland, maar ook voor Nederland. Dat we een manier vinden om onze strijdkrachten te laten communiceren, zonder gebruik te maken van door de Amerikanen gebouwde satellieten, zoals Starlink."

Nadat de Franse vliegtuigbouwers Dassault en het Duitse Airbus voor het project hadden getekend, haakte ook het Spaanse bedrijf Indra aan. Het doel was aanvankelijk om de nieuwe gevechtsvliegtuigen in 2040 in de lucht te hebben, een eerste testmodel stond gepland voor 2027. Dat is sowieso niet meer haalbaar, want er is nog geen nagel geslagen.

Waarom het niet botert

De eerste scheuren in het project ontstonden toen duidelijk werd dat Dassault en Airbus worstelden met de onderlinge werkverdeling. Dassault, dat de leiding heeft over de bouw, zou weigeren om belangrijke keuzes met Airbus te overleggen.

De frustraties lijken wederzijds. "Achter gesloten deuren klinkt het in Berlijn vaak dat Frankrijk vooral wil dat Duitsland voor het vliegtuig betaalt, terwijl de Fransen de indruk hebben dat Duitsland hun intellectueel eigendom en marktaandeel wil afpakken", stelt defensieanalist Ulrike Franke.

Technische verschillen

Ook lopen de visies van Duitsland en Frankrijk op belangrijke punten uiteen. De Fransen, aldus bondskanselier Friedrich Merz vorige week in een podcastinterview, willen "een vliegtuig dat in staat is atoomwapens te dragen en dat vanaf een vliegdekschip kan opereren. Dat is niet wat het Duitse leger op dit moment nodig heeft."

Daarin zit een wezenlijk verschil met 2017, zegt Ross. Kort na de Brexit en de eerste verkiezing van Trump leek een gezamenlijk gevechtsvliegtuig het ideale symbool van Europese militaire samenwerking, maar in Duitsland was niet goed nagedacht over wat de eigen luchtmacht nodig had.

Dat veranderde in 2022, het jaar van de Russische inval in Oekraïne, zegt Ross: "De Bundeswehr was eigenlijk niet echt operationeel, maar inmiddels is Duitsland zich aan het klaarmaken voor een confrontatie met Rusland."

Het kantoor van de Franse president noemt het "onbegrijpelijk dat industriële meningsverschillen niet overwonnen kunnen worden, terwijl wij juist gezamenlijk eenheid en slagkracht moeten tonen".

Wat nu?

Ondertussen klinken er in Duitsland veel fundamentelere vragen. "Als we concluderen dat we zo'n bemand gevechtsvliegtuig nodig hebben, dan moeten we bekijken wie dat met ons wil bouwen", opperde bondskanselier Merz. "Er zijn in Europa nog anderen die interesse hebben om met ons te spreken."

Daarmee doelt hij bijvoorbeeld op het Global Combat Air Programme (GCAP) waarin Italië, het Verenigd Koninkrijk en Japan aan een eigen gevechtsvliegtuig werken. Ook het Zweedse Saab staat open voor gesprekken.

In Duitsland pleiten de luchtvaartbranche en de vakbond ondertussen voor een opsplitsing van FCAS: een deel dat aan de Franse eisen voldoet en een ander deel voor de Duitse eisen.

Airbus staat daarvoor open. "De impasse rond één enkel type mag niet de hele toekomst in gevaar brengen van deze Europese hightechcapaciteit die onze collectieve afschrikking zal versterken", aldus een woordvoerder. "Als onze klanten ons daartoe opdracht geven, zouden wij een oplossing met twee gevechtsvliegtuigen ondersteunen."

De Zwitserse overheid gaat alle slachtoffers van de nieuwjaarsbrand in skidorp Crans-Montana omgerekend bijna 55.000 euro betalen. In het geval van de mensen die bij de brand om het leven kwamen, gaat het geld naar hun nabestaanden.

Het geld is een blijk van medeleven, zei de Zwitserse minister van Justitie op een persconferentie. Het is bedoeld om de eerste financiële klappen op te vangen. Bovendien wordt dit geld "zonder ingewikkelde administratieve procedures" uitgekeerd.

In totaal is er zo'n 8,5 miljoen euro beschikbaar voor "de 156 personen die het zwaarst door de brand zijn getroffen". Het kanton Wallis, waar het dorp Crans-Montana ligt, had al bijna 11 miljoen euro toegezegd aan een stichting die de slachtoffers gaat ondersteunen.

Na de nieuwjaarsbrand werd duidelijk dat de bestaande ondersteuningsregelingen voor incidenten in Zwitserland niet ingericht zijn op grootschalige rampen, maar meer op individuele gevallen. Daarom komt de regering nu met een pakket aan maatregelen, waar de schadevergoedingen onderdeel van zijn. Het parlement moet er volgende week nog over stemmen, maar daarbij worden geen problemen verwacht.

Nog 58 mensen in ziekenhuis

Bij de fatale brand in het café tijdens de nieuwjaarsnacht kwamen 41 mensen om het leven en 115 anderen raakten gewond. Van hen liggen er nog altijd 58 in het ziekenhuis. De brand ontstond toen licht ontvlambare geluidswerende matten aan het plafond in aanraking kwamen met siervuurwerk in flessen. Het vuur verspreidde zich razendsnel en veel cafébezoekers konden niet wegkomen.

Er loopt een strafrechtelijk onderzoek naar de uitbater van het café en zijn vrouw. Ze worden vervolgd voor dood door schuld. Gebleken is dat de brandveiligheid in het café al jaren niet was gecontroleerd.

Een verblijf in Barcelona wordt vanaf april duurder, want de toeristenbelasting gaat omhoog. Het Catalaanse parlement heeft een wet daarover goedgekeurd.

Nu betaalt een toerist voor een verblijf in Barcelona nog tussen de 5 en 7,50 euro per nacht aan toeristenbelasting. Dat wordt vanaf april dubbel zo veel.

De verhoging zal zo'n 200 miljoen euro per jaar extra in het laatje brengen. Een deel van het geld zal worden gebruikt om de woningnood in Barcelona aan te pakken.

De toeristenbelasting elders in Catalonië wordt later dit jaar met 50 procent verhoogd. Vanaf volgend jaar geldt de verdubbeling voor de hele provincie.

Protesten tegen massatoerisme

Het verhogen van de toeristenbelasting is een van de maatregelen van de lokale overheid om het massatoerisme aan te pakken. Vorig jaar werd de provincie Catalonië door 20 miljoen toeristen bezocht. Van hen verbleven er 16 miljoen in Barcelona.

Inwoners van Barcelona protesteren al jaren tegen de groeiende drommen toeristen. Volgens hen is de stad onleefbaar geworden. Ook zijn woningen onbetaalbaar geworden. Veel appartementen worden verhuurd aan toeristen, waardoor er minder woningen beschikbaar zijn en de huurprijzen voor inwoners van de stad enorm zijn gestegen.

Het stadsbestuur had al besloten dat het verhuren van appartementen aan toeristen wordt verboden. Tegen eind 2028 worden alle vergunningen ingetrokken voor de duizenden appartementen die nu geregistreerd staan als te huur voor toeristen.

Bij de hack deze maand bij Odido zijn ook gevoelige aantekeningen over klanten buitgemaakt. Dat blijkt uit onderzoek van de NOS, die inzage had in een deel van de gestolen gegevens. Odido had dat niet aan klanten laten weten.

Bij de extra informatie gaat het er bijvoorbeeld over of klanten hun betaalafspraken nakomen. Ook is te zien wie er een bewindvoerder hebben.

Odido wist naar eigen zeggen niet dat die extra informatie ook in handen was van de criminelen en heeft daarover dus niets gecommuniceerd. Na een melding van de NOS heeft de provider daarover een bericht op de website geplaatst. Odido zegt verder dat het onderzoek nog loopt.

Experts zeggen het opvallend te vinden dat Odido niet wist dat ook deze gegevens zijn gelekt. Vaak vragen getroffen bedrijven om een deel van de dataset als bewijs, zodat ze weten wat de criminelen in handen hebben.

Moeilijke periode

De aantekeningen waren bedoeld voor de communicatie tussen medewerkers van de Odido-klantenservice. "Klant wil niet gebeld worden voor contractverlenging", is bijvoorbeeld te lezen en: "gaat door een moeilijke periode".

Bij een ander account staat: "Klant lijkt onder invloed te zijn tijdens het bellen. Is door winkel (...) uit de zaak verwijderd en heeft gedreigd daar de boel kort en klein te slaan."

Welke gegevens heeft de NOS?

Hackersgroep Shinyhunters benaderde de NOS en deelde een dataset met de persoonsgegevens van circa 10.000 Odido-klanten. De provider meldde deze maand dat de persoonsgegevens van 6,2 miljoen accounts zijn gestolen.

Van de 10.000 klanten van wie de NOS data kreeg, is bij zeker 266 mensen een aantekening aanwezig. Gegevens van een bewindvoerder waren in 128 van de 10.000 gevallen aanwezig. Daarnaast zijn bij alle gebruikers ook recente mails opgenomen die naar klanten zijn verstuurd. Ook daar kunnen gevoelige gegevens in staan.

Uit de aantekeningen zijn ook persoonlijke problemen te destilleren die niets met het abonnement te maken hebben. Zo wordt bij een klant gewaarschuwd extra op te letten: "Ex heeft zich voorgedaan als contractant."

De gevoelige aantekeningen gaan gepaard met gedetailleerde persoonsgegevens, in veel gevallen een telefoonnummer en e-mailadres, maar ook gegevens over iemands identiteitsdocument.

Al die informatie is nuttig voor criminelen, stelt beveiligingsonderzoeker Sijmen Ruwhof. "Mensen met bijvoorbeeld betaalproblemen zijn erg kwetsbaar om snel veel geld te willen verdienen." Daarmee is de kans groter dat ze kunnen worden opgelicht. "Financiële stress verlaagt de weerstand tegen sociale manipulatie, dan neem je sneller risico's."

Ook staat bij een klant dat geprobeerd is om hem of haar op te lichten. Ook dat is nuttige informatie voor hackers, stelt Ruwhof, omdat ze weten welke klanten al eens doelwit waren van andere criminelen.

Miljoen records per dag

De criminelen dreigen om de gegevens vanaf morgen stapsgewijs te publiceren, tenzij Odido betaalt. "Als het bedrijf dat niet doet, gaan we vanaf donderdagmiddag een miljoen records per dag publiceren", laat Shinyhunters weten. Die gegevens zijn dan voor iedereen te downloaden. Het is een drukmiddel van de cybercriminelen om gehackte bedrijven tot betaling te dwingen.

De groep zegt bereid te zijn te schikken voor een bedrag van circa een half miljoen euro. De criminelen claimen 21 miljoen records, oftewel stukjes persoonlijke informatie, in handen te hebben. Van hoeveel mensen dat gegevens zijn, is onbekend: Odido zelf houdt het dus op ruim zes miljoen.

Intussen is het Openbaar Ministerie een strafrechtelijk onderzoek begonnen naar de zaak. Of er concrete aanknopingspunten zijn, is niet bekend, het OM wil nog niet op de zaak ingaan. Eerder zijn leden van Shinyhunters opgepakt in Frankrijk en de Verenigde Staten.

Verantwoording

Hackersgroep Shinyhunters nam dinsdagavond contact op met de NOS en liet weten een gedeelte van de gestolen Odido-dataset te willen delen. De NOS heeft vastgesteld dat het inderdaad gaat om 'Shinyhunters'.

Omdat het hier gaat om gestolen informatie en een groep criminelen die de druk op Odido willen opvoeren, gaan we heel terughoudend om met de gegevens.

Bovenstaand nieuws publiceren we omdat de redactie na onderzoek in de dataset gevoelige gegevens aantrof waarvan nog niet bekend was dat ze waren gestolen en dat heeft maatschappelijke relevantie.

De bewuste data gebruiken we alleen voor journalistiek onderzoek en zullen we verwijderen, zo snel mogelijk en zodra ze niet meer nodig zijn.

Het aantal kinderen dat wordt doorgestuurd naar Halt is het afgelopen jaar opnieuw gestegen. Dat blijkt uit cijfers die het NOS Jeugdjournaal bij de stichting heeft opgevraagd. In 2025 ging het om zo'n 11.500 kinderen.

In ongeveer 45 procent van de gevallen werden kinderen doorverwezen vanwege een misdrijf, zoals diefstal of het afsteken van professioneel vuurwerk. In de overige gevallen ging het om overtredingen zoals spijbelen of overlast in het openbaar vervoer.

In 2024 werden 11.098 kinderen doorgestuurd naar Halt, blijkt uit cijfers van de stichting. In 2022 en 2023 ging het om ongeveer 10.000 minderjarigen. Dat er de laatste jaren meer kinderen worden doorgestuurd, betekent volgens Halt niet direct dat er meer kinderen zijn die strafbare feiten plegen.

Meer prioriteit bij politie

De instroom heeft ook te maken met de capaciteit en prioriteiten bij de politie, zegt Nanet Janssen van Halt tegen het NOS Jeugdjournaal. "We kunnen op basis van deze cijfers daarom niet 1-op-1 zeggen dat de jeugdcriminaliteit toeneemt."

Met een Halt-traject kunnen jongeren voorkomen dat ze een strafblad krijgen. Ze krijgen alternatieve straffen, zoals een leeropdracht. Voorheen werden ook werkstraffen opgelegd, zoals afval opruimen. Nu moeten kinderen vaak excuses maken aan hun slachtoffer.

Halt is bedoeld voor kinderen tussen de 12 en 18 jaar om hun gedrag te veranderen. Uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) blijkt dat de meeste kinderen die met de stichting in aanraking komen 15 jaar zijn. Het gaat voornamelijk om jongens.

Het NOS Jeugdjournaal sprak voor de podcast met een 15-jarige jongen die zichzelf Robert noemt. Hij werd naar Halt gestuurd omdat hij twee horloges had gestolen. "Ik ben heel erg dom geweest. Een jongen vroeg aan mij of ik horloges wilde stelen. Ik heb dat toen gedaan omdat ik erbij wilde horen, om stoer te doen".

Leren nee zeggen

Bij Halt heeft Robert gesprekken gehad en opdrachten gekregen om te leren omgaan met groepsdruk. "Het voelde wel als een straf, maar ik heb die gesprekken ook wel nodig gehad. Ik weet nu hoe ik 'nee' kan zeggen tegen anderen."

Volgens Janssen van Halt is dat precies de bedoeling van het traject. "Het is bedoeld om kinderen te helpen en niet om ze te straffen. Door een straf gaan kinderen niet nadenken over wat ze hebben gedaan en hoe ze ervoor kunnen zorgen dat het niet nog een keer gebeurt", zegt Janssen.

Uit cijfers van het CBS is gebleken dat ruim een derde van de jongeren na het afronden van het traject weer crimineel gedrag vertoont, maar dat bij jongeren die niet aan het traject beginnen of vroegtijdig stoppen dat bijna de helft is.

Historisch weinig animo was er vier jaar geleden voor de gemeenteraadsverkiezingen. Maar iets meer dan de helft van alle stemgerechtigden bracht z'n stem uit.

In Den Haag lag de opkomst nog lager. In sommige wijken ging minder dan 1 op de 4 mensen stemmen en dus doet de stad dit jaar meer om inwoners te betrekken. Zo maakt tiktokker Haagse Juul uitlegfilmpjes. In deze podcast vertelt hij hoe hij dat doet en waarom.

Socioloog Marianne van Bochove van de Haagse Hogeschool ging na de vorige verkiezingen de wijken in en sprak met inwoners. Zij legt uit waarom mensen niet gaan en wat je moet doen om dat te veranderen.

Luister hier:

Deze aflevering van De Dag kun je beluisteren via NPO Luister en alle andere podcastkanalen. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

Reageren? Mail naar: dedag@nos.nl

Presentatie en montage: Dieuwke Teertstra

Redactie: Judith van de Hulsbeek

In babyvoeding die geen onderdeel was van de terugroepacties van de laatste weken, maar waarover wel meldingen zijn gedaan, is geen giftige stof aangetroffen. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) heeft verschillende producten onderzocht, maar in de monsters is geen giftige stof gemeten.

Onlangs werden verschillende soorten babymelkpoeder van onder meer Nestlé en Danone in tientallen landen teruggeroepen. In de producten was de stof cereulide aangetroffen. Dat is een giftige, hittebestendige stof die kan leiden tot buikpijn, overgeven en diarree.

In Frankrijk zijn drie baby's overleden na het drinken van flesvoeding. Het onderzoek daarnaar loopt nog. Ook in het Verenigd Koninkrijk zijn meldingen over babyvoeding gedaan door ouders met zieke baby's. In de tussentijd is de veilige grens voor cereulide aangescherpt.

Geen nieuwe terugroepacties

Tot nu toe heeft de Nederlandse Voedsel en Warenautoriteit 211 meldingen gekregen over baby's die klachten kregen na het drinken van flesvoeding. De meeste meldingen gingen over de producten die teruggeroepen waren, maar er kwamen ook 37 meldingen over andere producten.

Van die andere producten zijn intussen 18 monsters genomen en onderzocht. Daarin is de stof cereulide niet aangetroffen, meldt de NVWA. Op dit moment worden er nog monsters onderzocht, maar vooralsnog leidt het onderzoek niet tot nieuwe terugroepacties.

De lijst met producten die wel teruggeroepen zijn vanwege een mogelijke besmetting met de stof, is te vinden op de website van de NVWA.

In het Great Barrier Reef is een koraal van bijna vierduizend vierkante meter ontdekt. Nooit eerder werd zo'n grote koraalkolonie in kaart gebracht in het rif voor de kust van noordoost-Australië.

Het werd ontdekt door twee Australische vrouwen. Sophie Kalkowski-Pope en haar moeder Jan Pope waren eind vorig jaar met hun boot op pad om koraal te spotten voor de Great Reef Census, een onderzoeksprogramma waarbij burgers helpen bij het in kaart brengen van koraal.

Moeder Jan had tijdens een duik al iets mogelijk interessants gezien. Ze besloot later terug te komen met meetapparatuur en nam ook haar dochter mee. Na de ontdekking werd een groot team van wetenschappers samengesteld om de grootte van het veld vast te stellen.

Weiland van koraal

"Ik wist direct toen we het water in gingen dat dit iets bijzonders was", vertelt Kalkowski-Pope. Ze is coördinator van de Great Reef Census en benadrukt het belang van zulke ontdekkingen: "Omdat er nog zoveel onbekend is over het koraalrif weten we ook niet wat er verloren gaat als we het verliezen."

Haar moeder is een ervaren duiker en onderwaterfotograaf. Ze duikt al 35 jaar in het Australische rif, maar stond versteld toen ze deze kolonie zag. "Ik heb nog nooit een koraal op deze manier zien groeien", zei ze. "Het leek wel een weiland van koraal. Het ging maar door."

Het koraal is op het langste punt 111 meter en beslaat ongeveer de oppervlakte van een voetbalveld. Ter vergelijking: de meeste koraalkolonies die wereldwijd worden ontdekt, zijn slechts 30 tot 35 meter lang.

De locatie wordt gekenmerkt door een sterke getijdestroming en relatief weinig hoge golven. Wetenschappers onderzoeken nu hoe de kolonie heeft kunnen groeien en overleven in deze omstandigheden.

Wetenschappers maken zich al lange tijd zorgen over de staat van het Great Barrier Reef. Volgens de onderzoekers is deze vondst geen bewijs dat het plots weer goed gaat met de riffen, maar laat het zien hoe koraalsystemen verschillend reageren op de klimaatverandering.

De coalitiepartijen D66, VVD en CDA reageren positief op een voorstel van de SGP en Groep Markuszower om de verhoging van de AOW-leeftijd "te verzachten". Volgens de partijen zijn de gevolgen voor "lage inkomens, praktisch geschoolden en mensen met een zwaar beroep" te groot.

Daarmee is er een Kamermeerderheid die over dit voornemen uit het coalitieakkoord wil onderhandelen. In de motie van de twee oppositiepartijen staat dat "de regering wordt verzocht" over verschillende aanpassingen na te denken.

Ze noemen verschillende voorbeelden, zoals een minder strenge koppeling tussen de AOW-leeftijd en de levensverwachting, een speciale regeling voor mensen met een zwaar beroep, een AOW-leeftijd op basis van gewerkte jaren of een AOW die gebaseerd is op vermogen of inkomen.

Live: Eerste debat minderheidskabinet met Tweede Kamer

Het debat over de regeringsverklaring is live te volgen op NPO1, nos.nl en NPO Politiek en Nieuws.

De motie zal worden ingediend tijdens het tweedaagse debat over de regeringsverklaring dat vanmorgen is begonnen. Minister-president Jetten zei in zijn verklaring dat het kabinet moeilijke keuzes maakt waardoor Nederland weer vooruit kan, maar dat is alleen mogelijk door samenwerking, zei hij.

Jetten: "Democratie moet meer zijn dan de helft plus één." Hij denkt dat het land snakt naar "een pragmatische politiek die bereid is om compromissen te sluiten die ons verder brengen".

GL-PvdA-leider Klaver was de eerste spreker na Jetten. Hij zei bereid te zijn tot compromissen behalve op één dossier: het verhogen van de AOW-leeftijd. Dat moet echt van tafel, zegt hij, ook als het kabinet met de vakbonden in gesprek wil blijven.

Pensioenakkoord verbroken

Klaver hoopte hiermee het kabinet op andere gedachten te brengen, maar door de steun van een Kamermeerderheid 'over rechts' voor het verzachten van de AOW-maatregel, heeft het dreigement van Klaver op dit moment weinig gevolgen.

De FNV zegt in een reactie dat onderhandelen over het verzachten van de AOW-maatregel niet genoeg is om terug aan de onderhandelingstafel te komen. Vakbonden CNV en VCP sluiten zich hierbij aan. "Want nog steeds houdt dit in dat het zwaarbevochten pensioenakkoord eenzijdig wordt verbroken en het getuigt van weinig respect voor de polder", staat in een verklaring.

Kritiek oppositiepartijen

De coalitiepartijen krijgen in het debat kritiek van oppositiepartijen omdat er 15 miljard euro minder naar de zorg en de sociale zekerheid gaat. PVV-leider Wilders zei tegen D66-fractievoorzitter Paternotte: "U sloopt Nederland. Waarom pakt u de lage inkomens, zieken en gehandicapten?"

Paternotte noemt de vragen van Wilders "een grijsgedraaide plaat". Hij wijst op recente CPB-cijfers, waaruit blijkt dat bijna iedereen er nog altijd op vooruitgaat. "Als we niks doen, moet een op de vier Nederlanders in de zorg gaan werken", zegt Paternotte. Niet ingrijpen betekent hogere premies en langere wachtlijsten, zegt hij.

Van drones en AI-toepassingen tot robotica: Defensie gaat de komende jaren inzetten op innovaties. Waar nieuwe technologieën zoals drones voorheen vooral ter ondersteuning werden ingezet, zijn ze inmiddels een essentieel onderdeel van de moderne oorlogsvoering.

Een woordvoerder van het ministerie van Defensie noemt de krijgsmacht ook wel "een kraamkamer van technische innovaties". Wat betekenen technologische innovaties voor de 'mens achter de machine', oftewel de militairen die ze moeten gebruiken en besturen?

De missies in Irak en Afghanistan hebben de inzet van sommige innovaties volgens Defensie versneld. Dat heeft te maken met de dreiging van geïmproviseerde explosieven. Innovaties met sensoren konden die explosieven ontdekken en onschadelijk maken. "En dat kon levens redden", zegt de woordvoerder.

Omslag: voorbereiding begonnen

Sinds de oorlog in Oekraïne is er een omslag geweest bij Defensie, weet Sofie van der Maarel, universitair docent Militaire Ethiek bij de Nederlandse Defensie Academie. Ze doet onderzoek naar de beleving van militaire innovatie. Ze ziet dat de krijgsmacht zich voorbereidt op een oorlogssituatie en daarbij specifiek inzet op nieuwe technologieën.

Het kabinet-Jetten wil de komende jaren 19 miljard euro extra uittrekken voor Defensie. De krijgsmacht wil zo'n 20 procent daarvan uitgeven aan innovatie, wat neerkomt op 3,8 miljard euro.

Sinds de Russische invasie van Oekraïne heeft Defensie er bijna 12.500 mensen bij gekregen. Van der Maarel: "Als de mensen er eenmaal zijn, is het essentieel dat Defensie ook investeert in opleidingen waarin zij leren hoe met deze systemen om te gaan." Defensie moet daarnaast niet schuwen om eerlijk te zijn over nieuwe toepassingen. Het gebruik daarvan kan gaan "met vallen en opstaan", zegt ze.

Verwachtingsmanagement

"Als het gaat om het gebruik van drones, dan ligt de focus nu nog veel op de technische details, zoals de batterij of het netwerk ervan, of hoe de drone wordt bestuurd", zegt Van der Maarel. Het is volgens haar ook belangrijk dat Defensie oog houdt voor het personeel dat met deze technologieën moet werken.

De nadruk op innovaties vereist volgens haar ook een verandering in het beeld dat de krijgsmacht schept over het werken bij Defensie. "Als de werving gericht is op mensen die op zoek zijn naar actie en avontuur en dat personeel eindigt vervolgens achter een tablet waarmee ze een drone besturen, dan sluit dat niet aan bij de verwachting die zij hadden van het werk."

Het gaat bovendien niet alleen om het werven van nieuw personeel, stelt ze. Ook het behouden van medewerkers is belangrijk. Defensie moet daarom goed in kaart hebben wat voor personeel er nodig is en in hoeverre die mensen technische vaardigheden moeten hebben.

Bij de luchtmacht en de marine wordt al geworven voor drone-functies en bij de landmacht gaat dat ook gebeuren, zegt de Defensiewoordvoerder. Nu zijn dat soort functies vaak nog een doorstroomfunctie of neventaak van bijvoorbeeld een infanterist of verkenner.

Nieuwe dilemma's

Het is ook de vraag wat het werken met innovaties betekent voor de verantwoordelijkheden en de 'morele last' van de militair. "De belofte was altijd dat een bestuurder van een drone veiliger zou zijn, omdat het vliegtuigje of grondvoertuig onbemand en op afstand is", zegt Van der Maarel, maar er ontstaan nu nieuwe dilemma's.

"Omdat de bestuurder over veel meer informatie beschikt, wordt diens verantwoordelijkheid ook veel groter." Diegene kan te maken krijgen met cognitieve overbelasting door een teveel aan informatie. Onder meer om dat te voorkomen, zet Defensie ook in op het gebruik van kunstmatige intelligentie voor het verwerken en analyseren van data.

Zo kan het gebeuren dat een bestuurder van een verkenningsdrone veel beeldmateriaal binnenkrijgt. Dat kan zo veel zijn, dat die de beelden niet in z'n eentje volledig kan analyseren op bijvoorbeeld verdachte bewegingen of situaties. Om te ondersteunen bij het inschatten van de situatie kan AI worden ingezet.

Ruimte voor gesprek

Als dergelijke systemen ook helpen bij het bepalen van doelwitten, roept dat vragen op over verantwoordelijkheid. AI kan die verantwoordelijkheid niet dragen. Dat is een dilemma, want de bestuurder kan niet overzien waarop zijn actie is gebaseerd bij het volgen van een AI-advies, maar wordt wel verantwoordelijk gehouden als er iets fout gaat.

Morele dilemma's zijn er bij een geweldsorganisatie als Defensie altijd geweest, besluit Van der Maarel. Defensie zegt dat er bij de landmacht in de opleiding tot militair, maar ook daarna, aandacht is voor het nemen van besluiten op basis van onvolledige informatie. En tegenwoordig is er ook ruimte voor 'het gesprek' zowel voor als na de inzet, zegt de woordvoerder.

In Arnhem zijn twee mensen gewond geraakt bij een schietpartij. Dat gebeurde bij een autobedrijf op een industrieterrein.

Rond 11.45 uur werd er geschoten bij autobedrijf Wicke aan de Veldoven. Volgens De Gelderlander is er mogelijk in de zaak en van buitenaf geschoten. De politie wil tegen de NOS daarover nog niks bevestigen. Omroep Gelderland meldt dat er twee kogelinslagen te zien zijn in een ruit van het bedrijf.

De twee slachtoffers zijn gewond, maar buiten levensgevaar. Het is niet duidelijk wie er achter de schietpartij zit en naar hoeveel verdachten de politie op zoek is.

De politie hoopt dat zich snel getuigen melden. Het incident gebeurde op klaarlichte dag en op het industrieterrein zijn allerlei bedrijven en ook een tankstation gevestigd, waar het vaak druk is.

Tweede schietincident

Burgemeester Marcouch spreekt tegenover De Gelderlander van een afschuwelijke daad: "In de eerste plaats wens ik de slachtoffers een heel voorspoedig herstel. Ik leef mee met hen, maar ook met al die mensen die op het bedrijventerrein werken."

Het is het tweede schietincident in een week tijd in Arnhem. Afgelopen zaterdag raakte iemand gewond in winkelcentrum Kronenburg.

Het linkse politiek-culturele centrum ACU in Utrecht heeft een optreden van een band voor vanavond geannuleerd. De organisatie zegt zich zorgen te maken over de veiligheid van vrijwilligers en gasten.

Het concert van de Rotterdamse band Thrilled werd al een dag naar voren gehaald wegens een extreemrechtse demonstratie die gelijktijdig met het concert zou plaatsvinden.

"Door onvoorziene omstandigheden is het evenement van vanavond geannuleerd", schrijft het culturele centrum nu op zijn website. Het concert wordt verplaatst naar een latere datum. Thrilled meldt op Instagram het besluit te respecteren. "Veiligheid komt altijd op de eerste plaats", aldus de band.

Er is geen directe aanleiding voor het annuleren van het concert, zegt een ACU-woordvoerder tegen persbureau ANP. Onlinereacties zouden meespelen. "Mensen voelen zich niet helemaal relaxed met wat er de dag erna en mogelijk vanavond gebeurt." De gemeente is niet betrokken bij het besluit van ACU om de deuren gesloten te houden.

Verzet tegen extreemrechts

Vier extreemrechtse organisaties riepen zondag via sociale media op tot een herdenking voor de extreemrechtse Franse student Quentin Deranque (23). Hij stierf deze maand aan verwondingen die hij had opgelopen bij een zware mishandeling door verschillende, vermoedelijk extreemlinkse personen.

Zeven verdachten zijn in Frankrijk aangeklaagd voor doodslag. De Nederlandse herdenking zou morgen moeten plaatsvinden voor de ACU. Tegen RTV Utrecht zegt het politiek-culturele centrum geweld dat leidt tot de dood te veroordelen, ongeacht wie daar het slachtoffer van is. Tegelijkertijd verzet het centrum zich tegen extreemrechts, aldus de ACU-woordvoerder.

ACU, met een uitgesproken linkse signatuur, zei maandag al tegen de regionale omroep niet verrast te zijn dat meerdere extreemrechtse organisaties de herdenkingen voor hun deur hadden aangekondigd. "Wij zijn gewoon superantifascistisch. Dingen die extreemrechts zijn keuren wij af."

Demonstratie niet aangemeld

De extreemrechtse demonstratie, waarbij onder meer Defend Netherlands is betrokken, is niet aangemeld bij de gemeente Utrecht, zegt een woordvoerder. "Dat is ook geen verplichting", zegt zij. "Zoals gebruikelijk faciliteren wij demonstraties in principe, zolang ze binnen de grenzen van de wet plaatsvinden."

Er is geen veiligheidsrisicogebied ingesteld. Onder welke voorwaarden dat wel wordt ingesteld, wil de gemeentewoordvoerder niet zeggen. "We zijn bezig met de voorbereidingen en we houden rekening met alle scenario's."

In september was Defend Netherlands ook een van de aanwezige extreemrechtse groeperingen bij de rellen op het Malieveld.

Het samenscholingsverbod dat sinds gisteren geldt in het centrum van Almere stuit op felle kritiek. "Dat er naar zo'n vergaand middel gegrepen wordt is op z'n minst zorgelijk", laat Amnesty International weten bij Omroep Flevoland. Hoogleraar staats- en bestuursrecht Jon Schilder van de VU in Amsterdam spreekt van een "idiote maatregel".

Sinds gisteren geldt voor het centrum van Almere een samenscholingsverbod: staan er drie of meer mensen bij elkaar, dan kan de politie hen wegsturen, beboeten of arresteren.

Burgemeester Van der Loo besloot tot het verbod omdat de overlast van vooral groepen jongeren volgens hem toeneemt. Hij sprak over openlijke overlast door drugshandel, intimidatie van voorbijgangers en "georganiseerde vechtpartijen" die via sociale media worden georganiseerd.

De maatregel geldt in principe voor een half jaar, daarna is er een evaluatie, aldus de burgemeester.

Normaal gedrag problematiseren

Mensenrechtenorganisatie Amnesty International is het er niet mee eens. "Het is heel normaal gedrag voor jongeren om elkaar op te zoeken buitenshuis", zegt een woordvoerder. "Je moet oppassen dat je normaal gedrag niet problematiseert."

Hoogleraar Schilder spreekt over een paardenmiddel dat heel ver gaat. "Het kan leiden tot een willekeurige toepassing op een bepaalde groep jongeren", stelt Schilder. "Het kan zelfs discriminerend uitpakken. Als jongeren graag bij elkaar willen komen om te chillen, dan kunnen ze in theorie al vallen onder het samenscholingsverbod. Dat vind ik wel een heel vergaande beperking van hun bewegingsvrijheid."

'Onderdeel van bredere aanpak'

De gemeente Almere zegt in een reactie dat het verbod enkel gericht is op situaties waarin gedrag leidt of dreigt te leiden tot ongeregeldheden. "De politie kan afhankelijk van de situatie bijvoorbeeld een bevel geven om zich te verwijderen, te verbaliseren of, als dat nodig is, overgaan tot aanhouding", zegt de woordvoerder van burgemeester Van der Loo.

Het verbod is onderdeel van een bredere aanpak van de overlast in het stadscentrum. "We zetten in op preventie waar dat kan en handhaving waar dat nodig is. Dat betekent onder meer inzet van hulpverlening, specialistisch jongerenwerk, persoonsgerichte aanpakken, betrokkenheid van ouders en inzet van HALT."

Politiecapaciteit

De politiek in Almere is verdeeld over het samenscholingsverbod. PVV en VVD zijn blij met de maatregel, maar vragen zich af of het gehandhaafd kan worden. VVD-gemeenteraadslid Van Hilten: "Dat is een uitdaging, want we hebben een tekort aan politiecapaciteit."

Ook de PvdA vraagt zich af hoe de maatregel gehandhaafd wordt. "Worden er buttons uitgedeeld? Extra handhaving? Gaat de politie vaker kijken?", stelt PvdA-raadslid Selman. Ze vreest ook dat de overlast zich verplaatst naar gebieden net buiten het centrum.

Beetje opstoken

In een willekeurige steekproef reageert het winkelend publiek wel positief. "Ik vind het goed. Je moet iets doen om de veiligheid te waarborgen", zegt een Almeerder. Een ander zegt: "De ruimte is voor iedereen, maar als er groepen zijn die elkaar een beetje opstoken, dan kan ik me voorstellen dat er op een gegeven moment zo'n maatregel genomen wordt."

De Passage, een winkelpassage in het centrum van Den Haag, is een paar uur lang ontruimd geweest nadat meerdere mensen tegelijkertijd hadden geklaagd over een "vreemde lucht". Inmiddels zijn de winkels en de passage weer vrijgegeven, meldt Omroep West.

Uit metingen van de brandweer bleek volgens een woordvoerder dat de "vreemde lucht" was veroorzaakt door rioolwerkzaamheden en geen kwaad kon.

Rond 11.30 uur vanochtend ontruimde de politie de Passage. Negen mensen met klachten werden nagekeken door ambulancepersoneel, maar geen van hen hoefde naar het ziekenhuis.

Hoewel de brandweer al snel zei dat er geen gevaarlijke stof was vrijgekomen of een gaslek was ontstaan, werden voor de zekerheid nieuwe metingen gedaan. Toen ook daaruit bleek dat er geen gevaar was, werd de winkelpassage weer opengesteld.

Een aantal grote Europese dance- en popfestivals heeft besloten om dj's te schrappen van de line-up voor komende zomer, na beschuldigingen op sociale media over seksueel wangedrag. Het gaat om Europese artiesten als Shlømo, Basswell, Carv en Odymel, grote namen in de hardtechno. Elk van hen is goed voor honderdduizenden volgers op sociale media en streamingdiensten. Er zitten geen Nederlanders tussen.

De artiesten werden vorige week op sociale media beschuldigd van seksuele avances naar minderjarigen, aanranding, het ongevraagd opsturen van dickpics en het bedriegen van hun gezin. Die beschuldigingen kwamen van een voormalig boeker van deze artiesten, die werkte bij Steer Management, een agentschap dat de artiesten vertegenwoordigde. Hij deelde screenshots van privégesprekken van de dj's met fans waarin ze over de schreef zouden gaan, en berichten waarin slachtoffers hun verhaal met deze boeker deelden.

Geen aangiftes

Hoewel er voor zover bekend nog geen politie-onderzoek is gestart of aangifte is gedaan tegen deze artiesten, zijn de gevolgen in de dance-wereld al voelbaar: een aantal collega-dj's heeft de banden met het agentschap verbroken uit woede over de gebeurtenissen, en festivaloptredens van de dj's zijn door organisatoren geannuleerd. Zo staan Shlømo, Basswell en Carv niet meer op 6 maart in de Ziggo Dome.

Onder de festivals is ook een aantal grote Nederlandse namen. Het Amsterdamse festival DGTL (20.000 bezoekers) zegt dat de Belgische dj Odymel niet meer komt optreden, omdat dat in strijd is met de 'waarden' van het evenement. "Veilige en respectvolle dansvloeren zijn voor ons fundamenteel", aldus DGTL op sociale media.

Technofestival Awakenings (80.000 bezoekers) schrapt Odymel ook van de line-up, met grofweg dezelfde redenering. "Wij kunnen het juridische aspect van de situatie niet inschatten", aldus het festival, "maar gezien de ernst van de beschuldigingen geloven we dat we een stap terug moeten doen".

Respect binnen de hardcore

Het Brabantse festival Dominator (50.000 bezoekers) laat op sociale media weten dat de dj's Hades en Carv niet meer welkom zijn als gevolg van de beschuldigingen. Het festival zegt te staan voor "eenheid en respect binnen de hardcore", en het optreden van de dj's zou "de balans verstoren".

De reacties van de beschuldigde artiesten variëren van schuldbewust tot strijdbaar: de Duitse dj Carv geeft via sociale media toe dat hij expliciete berichten en foto's heeft gestuurd naar fans, ook toen hij getrouwd was. Hij zegt "de teleurstelling, de woede en de vragen" te begrijpen.

"Ik heb privégesprekken gehad met verschillende vrouwen. Ik heb deze interacties verkeerd ingeschat en zelfzuchtig gehandeld. Ik schaam me hier nu over. Ik heb de persoon die mij het dierbaarst is gekwetst. Daar is geen excuus voor." Hij benadrukt dat hij geen strafbare feiten heeft gepleegd.

Laster

De Franse dj Shlømo zegt in een reactie dat hij "het doelwit is van een campagne met laster en valse informatie", en beraadt zich op juridische actie tegen het account dat de beschuldigingen deed.

Een opvallende reactie komt van de Belgische dj Odymel. Hij zegt via sociale media te lijden aan somnambulisme, oftewel slaapwandelen. In die staat zou hij op een gegeven moment iemand, naast wie hij lag te slapen, ongevraagd seksueel hebben benaderd.

Odymel zegt nu psychologisch en medisch onderzoek te ondergaan om herhaling te voorkomen, en trekt het boetekleed aan. "Ik kan niet ongedaan maken wat er is gebeurd, maar wel mijn verantwoordelijkheid nemen."