NOS Nieuws - Algemeen

Helmond voert een verblijfsbelasting in voor arbeidsmigranten die zich niet hebben ingeschreven bij de gemeente. Het gaat daarbij naar schatting om 6000 tot 8000 mensen. Hun woningverhuurder moet nu voor iedere niet-ingeschreven arbeidsmigrant een bedrag van 4,50 euro per persoon per nacht gaan betalen.

Helmond wijst erop dat de arbeidsmigranten gebruikmaken van allerlei gemeentelijke voorzieningen, zoals wegen, schoonmaak, sport en groen maar daar tot nu toe niet aan meebetaalden.

"De verblijfsbelasting verandert dit", aldus de gemeente. "Zo dragen ook arbeidsmigranten die niet zijn ingeschreven bij aan onze voorzieningen."

Alsnog inschrijven

De gemeente kiest bewust voor een relatief hoog bedrag verblijfsbelasting. Helmond hoopt zo dat dat mensen die nu niet ingeschreven staan, dat alsnog doen. Daar zijn verschillende redenen voor. Zo is iedereen die langer dan vier maanden in Nederland komt werken, eigenlijk verplicht om zich in te schrijven bij een gemeente. Ook is het minder duur om gemeentelijke belastingen te betalen dan de nieuwe verblijfsbelasting.

Maar de belangrijkste reden is dat een ingeschreven arbeidsmigrant ook volwaardig deelneemt aan de Nederlandse samenleving. "Met een inschrijving bouwen ook zij rechten op zoals een AOW-pensioen, bijstand en zorgtoeslag", zegt wethouder Martijn de Kort (PvdA) bij Omroep Brabant. "Helmond staat voor een inclusieve samenleving, een samenleving waarin iedereen meedoet, gelijke kansen heeft en gelijkwaardig en fatsoenlijk wordt behandeld. Dat geldt ook voor arbeidsmigranten."

Normale zorgplicht

De gemeente gaat de belasting opleggen aan de verhuurders. Het gaat dan om particuliere woningverhuurders en professionele partijen. Zij zijn verplicht na elk half jaar aangifte te doen en te betalen. "Een kwestie van goed ondernemerschap en normale zorgplicht voor je werknemers", zegt wethouder De Kort.

Hij sluit niet uit dat de verhuurders de kosten doorrekenen aan de arbeidsmigranten. De gemeente zegt te gaan handhaven met betalingsherinneringen, aanmaningen en dwangbevelen.

Helmond is niet de enige gemeente met een verblijfsbelasting voor arbeidsmigranten Zo voerde buurgemeente Laarbeek een jaar geleden al een verblijfsbelasting in voor buitenlandse werknemers. Daar moeten verhuurders zoals pensions en bed & breakfasts een bedrag van 2,25 euro per persoon per nacht betalen. De gemeente Laarbeek kan nog niet zeggen wat de resultaten zijn, omdat de aangifte pas na een jaar hoeft te worden gedaan.

Ook Waalwijk kent een dergelijke verblijfsbelasting voor arbeidsmigranten. Daar betaalt de verhuurder 2,13 euro per persoon per nacht.

Een kleine meerderheid van de Amerikaanse senaat heeft een resolutie goedgekeurd die de opties van de Amerikaanse president Trump om Venezuela aan te vallen moeten inperken. De kans is echter klein dat de resolutie ook daadwerkelijk wordt aangenomen, onder meer omdat Trump deze kan vetoën.

Van de senatoren stemden 52 voor de resolutie en 47 tegen. Ook vijf Republikeinse senatoren stemden voor de wijziging en zorgden daarmee voor een meerderheid. Bij twee eerdere stemmingen schaarden zij zich nog niet achter vergelijkbare resoluties.

Trump woedend

Trump heeft in een post op zijn platform Truth Social woedend gereageerd op de Republikeinen die voor hebben gestemd. "Susan Collins, Lisa Murkowski, Rand Paul, Josh Hawley, en Todd Young mogen nooit meer herkozen worden", schrijft Trump. Hij beschuldigt het vijftal ervan de nationale veiligheid te ondermijnen.

De stemming komt enkele dagen nadat de VS een militaire aanval uitvoerde op Venezuela en daarbij president Maduro ontvoerde. Volgens de Venezolaanse minister van Binnenlandse Zaken zijn hierbij honderd doden gevallen. De regering-Trump had vooraf geen toestemming gevraagd aan het Congres.

Sindsdien speelde Trump openlijk met de gedachte om ook in andere landen dergelijke operaties uit te voeren, zoals in Colombia. Ook herhaalde hij dat hij Groenland in handen wil krijgen. Militair ingrijpen sluit hij niet uit.

Geen langdurige missie

"De omstandigheden zijn nu veranderd", zei de Republikeinse senator Susan Collins nadat ze zich achter de resolutie had geschaard. Ze benadrukte dat ze de operatie van vorige week steunt, maar dat dat niet geldt voor een langdurige militaire inzet van Amerikaanse militairen.

Ze verwees in haar verklaring ook expliciet naar de Amerikaanse aspiraties omtrent Groenland. "Ik ben er geen voorstander van om extra Amerikaanse troepen in te zetten of een langdurige militaire betrokkenheid in Venezuela of Groenland aan te gaan zonder specifieke toestemming van het Congres.

'Staat haaks op beleid'

Ook de Republikeinse senator Todd Young zegt achter de aanval op Venezuela te staan. In een verklaring laat hij weten dat de stemming gaat over toekomstige militaire acties en de uitspraken van de Trump-regering dat de VS Venezuela nu 'runt'.

"Ik ben niet bereid om Amerikaanse militairen op die missie te laten gaan", aldus Young. Hij voegt daaraan toe dat een militaire missie in Venezuela haaks staat op Trumps campagne waarin hij zei de Amerikaanse inmenging in buitenlandse conflicten te willen verminderen.

"De grondwet vereist dat het Congres eerst toestemming geeft voor operaties waarbij Amerikaanse troepen worden ingezet, en mijn stem vandaag bevestigt opnieuw die aloude rol van het Congres", sprak Young.

In de Amerikaanse stad Minneapolis demonstreren honderden burgers tegen het doodschieten van een vrouw door een agent van de immigratiedienst ICE. Ze eisen dat ICE uit hun staat vertrekt. Bij het plaatselijk hoofdkwartier van ICE komt het tot botsingen met de politie. Die bespuit de demonstranten met pepperspray.

Ook in andere Amerikaanse steden wordt geprotesteerd of zijn betogingen aangekondigd, onder meer in New York, Washington, Los Angeles en Chicago.

De jacht van ICE op illegale migranten roept al maanden de woede op van tegenstanders van de Trump-regering. Dat is onder meer vanwege de bruuske manier waarop de agenten te werk gaan.

Belangenorganisaties voor immigranten zeggen ook dat ICE mensen met een donkere huidskleur of mensen die Spaans spreken of Engels met een accent sytematisch oppakt.

Zelfverdediging

President Trump zei in een reactie op de dood van de 37-jarige Renee Good dat ze moedwillig over de agent was gereden. Video-opnamen laten zien dat dat niet klopt. Minister van Binnenlandse Zaken Noem zegt dat de vrouw haar auto als wapen gebruikte en geprobeerd had de agent aan te rijden. Dat is op grond van de beelden niet te zeggen.

De Democratische burgemeester Frey beschuldigt de regering en ICE van het verdraaien van de feiten. "Ik heb de video gezien en wil dit tegen jullie zeggen: het is flauwekul. Dit gaat om een agent die roekeloos zijn macht heeft gebruikt, met als resultaat dat er iemand sterft, gedood wordt." Democratische gouverneur Waltz van de staat Minnesota, waar Minneapolis onder valt, bestrijdt de lezing die uit Washington komt eveneens.

Een omstander maakte deze video:

Op video's die omstanders maakten, is te zien dat de auto van Good dwars op een weg staat waar ICE-agenten door willen. Ze kan niet weg omdat ze andere auto's moet laten passeren.

Dan stopt een auto met agenten bij haar. Ze reageert niet op het bevel van een van hen om uit de auto te komen. Als hij probeert haar portier open te trekken, komt de auto in beweging, eerst achteruit, daarna naar voren.

Juist op dat moment duikt een andere agent voor de auto op. Het lijkt erop dat Good hem probeert te ontwijken. Mogelijk denkt deze agent dat ze op hem afrijdt. Hij pakt zijn pistool, schiet door de voorruit op haar en als de auto hem passeert schiet hij nog twee keer richting het openstaande raam aan de chauffeurskant.

De auto rijdt weg en botst een twintigtal meters verder tegen een geparkeerde auto. Het is onduidelijk of de vrouw op dat moment nog leeft. Duidelijk is wel dat de ICE-agenten niet onmiddellijk hulp bieden, blijkt uit een analyse van The New York Times. Burgers die hulp willen bieden, onder wie een man die zegt arts te zijn, worden op afstand gehouden. Hulpdiensten hebben vergeefs geprobeerd om Good te reanimeren.

Good laat een partner na en drie kinderen (15, 12 en 6) die ze met haar ex-man kreeg.

Onderzoek

De federale politiedienst FBI stelt een onderzoek in naar de zaak. De recherchedienst BCA zou daar ook aan meedoen en was er zelfs al mee begonnen. Op last van het bureau van de federale aanklager is de BCA ervan afgehaald.

"Het onderzoek wordt nu allen door de FBI gedaan", zegt het hoofd van de BCA. "De BCA heeft geen toegang meer tot het onderzoek, het bewijsmateriaal of de verhoren die nodig zijn voor de afronding van een grondig en onafhankelijk onderzoek."

Minister van Binnenlandse Zaken Noem zegt dat de BCA niet de bevoegdheid heeft om aan het onderzoek mee te doen.

De protesten die zich de afgelopen dagen steeds verder over Iran hebben verspreid, zijn geen plotselinge uitbarsting, maar het resultaat van jarenlang opgestapelde economische en politieke druk. Wat begon met winkeliers die eind december hun zaken sloten in de Grand Bazaar van Teheran, is uitgegroeid tot demonstraties in minstens 80 steden, verspreid over alle provincies.

Volgens mensenrechtenorganisaties zijn bij de protesten tientallen doden gevallen en duizenden mensen opgepakt. Ook vanavond worden in veel Iraanse steden opnieuw grote protesten verwacht, onder meer in Teheran. In aanloop daarnaartoe is het internet op veel plekken sterk vertraagd, waardoor het delen van video's en het live volgen van de demonstraties nauwelijks mogelijk is.

Waarom gebeurt dit nu?

De directe aanleiding is economisch. De Iraanse munt, de rial, is in een jaar tijd bijna de helft van zijn waarde kwijtgeraakt. Inflatie ligt rond de 40 procent, terwijl prijzen van voedsel in sommige gevallen met meer dan 70 procent zijn gestegen. Voor veel Iraniërs betekent dat: lege portemonnees, schulden en het wegvallen van perspectief.

Maar die economische malaise staat niet op zichzelf. Jaren van internationale sancties, in combinatie met structureel wanbestuur en corruptie, hebben de economie uitgehold. De recente Israëlische en Amerikaanse aanvallen op Iran in 2025, gevolgd door nieuwe sancties, hebben het gevoel van crisis verder verdiept. Voor veel Iraniërs is duidelijke geworden dat zowel externe druk als interne beleidsfouten bijdragen aan hun dagelijkse problemen, en dat wordt nu ook voorzichtig erkend door de opperste leider Ali Khamenei en president Masoud Pezeshkian.

Wat deze protesten onderscheidt van eerdere golven, zoals die na de dood van Mahsa Amini in 2022, is het uitgesproken economische karakter. Toch klinken al snel ook politieke leuzen, tegen Khamenei en hier en daar ook vóór Reza Pahlavi, de zoon van de laatste sjah, die in ballingschap vanuit de Verenigde Staten actief oppositie voert. Het protest is dan ook niet alleen meer economisch gedreven, maar richt zich ook breder op de aanhoudende politieke repressie in het land en het uitblijven van hervormingen.

Fluisterend of anoniem

Ondanks de zichtbare woede heerst er ook angst. Die is diepgeworteld. De harde repressie na de protesten van 2022, met honderden doden en tienduizenden arrestaties, staat nog vers in het geheugen. Veel mensen weten dat openlijk spreken risico's oplevert voor henzelf en hun familie.

Daar komt bij dat onafhankelijke media nauwelijks toegang hebben tot Iran. Internet wordt regelmatig beperkt, en sociale media worden scherp gemonitord. Wie wordt opgepakt, kan rekenen op een snelle berechting, zoals de rechtelijke macht nu opnieuw heeft aangekondigd. Dat maakt dat veel Iraniërs hun onvrede wel voelen, maar die alleen fluisterend of anoniem durven uiten.

De reactie van de staat is tot nu toe dubbelzinnig. Pezeshkian zegt ruimte te willen laten voor vreedzaam protest en kondigde noodmaatregelen aan, zoals een maandelijkse toelage voor miljoenen Iraniërs en de benoeming van een nieuwe centrale bankpresident. Tegelijkertijd benadrukken Khamenei en de veiligheidsdiensten dat 'rellen' hard zullen worden aangepakt.

Velen zien in deze verschillen van benadering een interne spanning binnen de machtsstructuur. Politiek leiders erkennen dat de economische crisis reëel is, terwijl de veiligheidsdiensten blijven waarschuwen voor buitenlandse inmenging, zeker na de openlijke steunbetuiging van Trump aan de demonstranten.

Voorlopig lijken de protesten in sommige steden qua intensiteit af te nemen, zonder volledig te verdwijnen. Of de huidige onrust uitgroeit tot een nieuwe landelijke opstand zoals in 2022, is onzeker. Maar zolang de prijzen blijven stijgen en beloofde hervormingen uitblijven, blijft de vraag niet óf Iraniërs weer de straat op gaan, maar wanneer, en hoe hard de staat dan zal ingrijpen.

De Venezolaanse leider Maduro staat voor veel Venezolanen symbool voor de jarenlange ellende in hun land. Zijn ontvoering door de Verenigde Staten voelt voor velen dan ook als een reddingsboei voor het land, dat jaar na jaar verder is afgegleden.

Hoe hield Maduro een land in zijn greep dat hem niet meer wilde? "Door middel van angst, controle en het uitputten van het volk", zeggen Venezolanen in Nederland tegen de NOS. Alles om als regime de macht te behouden. Ook met de gevangenneming is het dictatoriale bewind volgens hen nog niet voorbij.

Angst

"Elke keer als ik een motor hoor, schrik ik nog steeds", zegt Yira (54). "Dan denk ik dat het een colectivo is." Colectivos zijn gewelddadige en gewapende groepen op motoren. Ze zijn loyaal aan het regime, pakken mensen op, ontvoeren mensen en zijn er vooral om angst aan te wakkeren.

"Ik ben altijd bang, zelfs hier. Bang om iets te doen wat mij of mijn familie in gevaar kan brengen", zegt Yira. Bij haar laatste bezoek aan Venezuela werd ze ontvoerd door de opsporingsdienst. De autoriteiten gaven geen reden voor de ontvoering. Ze moest een groot bedrag neertellen om vrij te komen. Daarna ging ze zo snel mogelijk terug naar Nederland.

Voor haar vertrek dreigden de autoriteiten op het vliegveld: "Doe het niet nog eens, anders planten we een zaadje." Ze wist niet wat het betekende en belde bij thuiskomst haar familie op. "Een zaadje planten betekent dat ze drugs in je koffer stoppen, zodat ze je kunnen vasthouden. Dan kom je nooit meer vrij", zei haar neef.

Sindsdien durft ze niet terug te gaan. In Venezuela zitten nog altijd ruim 800 politieke gevangenen vast, volgens mensenrechtenorganisatie Foro Penal. Ze worden gezien als staatsvijanden, maar concrete redenen voor hun gevangenneming worden vaak niet gegeven.

Controle

"Op welke manier je ook vlucht, je vertrekt met je hart in je keel", zegt David (28). "Het regime kan je van van alles beschuldigen om je vast te houden. Ze verzinnen het ter plekke. Ze hebben een systeem van onderdrukking gebouwd."

"De meeste mensen leven in extreme armoede, of op het randje van", zegt David. "Daardoor zijn ze afhankelijk van steun van het regime en zo koopt het regime ook hun loyaliteit." Volgens David zijn mensen in Venezuela alleen maar bezig met het overleven van dag tot dag, onder moeilijke en onmenselijke omstandigheden.

"Maduro is een marionet van een crimineel systeem", zegt Quelwys (37), die in 2018 vluchtte uit Venezuela. Dat systeem zit diepgeworteld, zegt ze. Behalve het leger, de politie, colectivos en politieke processen, zijn ook sociale voorzieningen ten dienste gesteld van het regime.

Tegenspraak bestaat niet meer. Een handjevol mensen heeft de touwtjes in handen en heeft ervoor gezorgd dat de rest afhankelijk van hen is. "Ze moeten het volk beschermen, maar doen het omgekeerde", zegt Quelwys.

Ze controleren straten, bedrijven, elektriciteit en watertoevoer en bepalen wie er toegang heeft tot voedsel, benzine of medicijnen. Quelwys herinnert zich de eerste keer dat ze naar een supermarkt ging in Nederland, ze was in shock. "In Venezuela kocht je wat je kon vinden en vaak vond je niets."

De controle van het regime wordt ook in Nederland gevoeld. "Aan de telefoon praat iedereen in codetaal, je weet nooit wie meeluistert", zegt Paola (32), die ook al lange tijd niet kan terugkeren. "Dan hoor ik dat ze weer geen water hebben of nog maar weinig eten over hebben, daarna moeten ze weer op zoek."

Uitputting van het volk

"Maduro pakte onze stem af", zegt Paola. "Los van alle doden, alle jongeren die stierven bij protesten, de opgesloten politieke gevangenen en martelingen, heeft hij onze kracht afgepakt, onze stem", zegt ze.

"Keer op keer zijn we teleurgesteld", zegt Quelwys. Toen oud-president Chavéz overleed, nam Maduro zijn plaats in. Er kwamen verkiezingen, de oppositie sprak ook toen van fraude. Nu lijkt hetzelfde te gebeuren: Maduro is weg en Rodriguez komt in zijn plaats. Het regime leeft nog voort. "We hebben geprotesteerd, gestreden, gestemd, niets leek te helpen", zegt Quelwys.

"Toch voel ik dat we dicht bij vrijheid zijn, maar in het land is het gevaarlijker dan ooit. Het regime is gewond en daardoor agressiever", zegt Quelwys.

Dat Maduro nu weg is, is een grote stap voor Venezolanen. Maar met Rodriguez aan het roer en de toenemende repressie, houden ze hun adem in.

Een "significante herstart". Zo noemt de Oekraïense president Zelensky de ingrijpende veranderingen in zijn staf en de Oekraïense regering. Een nieuwe stafchef, allerlei nieuwe ministers en een gedwongen vertrek voor de baas van de inlichtingendienst.

De Oekraïense president voert de grootste herschikking in de leiding van het land door sinds het begin van de grootschalige Russische invasie, bijna vier jaar geleden. Die is volgens hem nodig omdat er "problemen waren die we niet naar het nieuwe jaar mee mogen nemen".

Voor Oekraïners is duidelijk dat hij het grootschalige corruptieschandaal in de energiesector van de afgelopen maanden bedoelt. Dat leidde al tot het vertrek van zijn controversiële stafchef Jermak.

Twee redenen

Zelensky wil laten zien dat hij de zorgen in Oekraïne serieus neemt, zeggen analisten. Bovendien hoopt hij dat de nieuwe aanstellingen verder zullen helpen in de moeilijke staakt-het-vuren-onderhandelingen met de Amerikanen.

"Er was intern en extern veel druk op Zelensky om iets te doen", zegt politicoloog Artem Bronzjoekov van de Oekraïense denktank Politika. "Met het vertrek van Jermak die alles onder zijn controle hield, is er nu ruimte voor een groep mensen met verschillende meningen die effectiever beslissingen kunnen nemen."

Zelensky wil Oekraïne voorbereiden op twee scenario's: het scenario dat diplomatieke druk op Rusland op korte termijn een wapenstilstand oplevert en het scenario dat de oorlog nog lang gaat duren.

Nieuwe stafschef

De belangrijkste wissel is de nieuwe stafchef Kyrylo Boedanov. De 40-jarige veteraan was hiervoor de baas van de Oekraïense militaire inlichtingendienst. Hij werd populair dankzij spectaculaire acties onder zijn leiding tegen Rusland. De afgelopen dagen nam Boedanov al een prominente rol in tijdens de onderhandelingen met Europese bondgenoten over de coalition of the willing in Parijs.

In Oekraïne was vooral verbazing dat Boedanov de positie accepteerde, ook omdat hij gezien wordt als een mogelijke rivaal voor Zelensky in de toekomst. Maar voor de president was het een logische keuze. Niet alleen omdat veel Oekraïners hem vertrouwen, maar ook omdat hij in tegenstelling tot zijn voorganger goede banden heeft met de Amerikanen.

Minister van Defensie

Een andere veelzeggende verandering is de nieuwe minister van Defensie Michajlo Fedorov, een trouwe bondgenoot van Zelensky. Hij diende eerder als minister van Digitale Transformatie. In die rol was hij verantwoordelijk voor het opschalen van de drone-productie.

De 34-jarige Fedorov aasde al langer op zijn nieuwe post. De hoop in Kyiv is dat hij het leger verder kan moderniseren, gezien de snelle veranderingen in de manier van oorlogsvoering en de moeilijke situatie aan het front.

Vasyl Maljoek

Er is ook een verandering die onvrede oproept: het vertrek van de effectieve inlichtingenbaas Vasyl Maljoek. Hij was onder meer verantwoordelijk voor operatie Spinnenweb vorig jaar, toen Oekraïne drones Rusland binnensmokkelde en daarmee een belangrijk deel van de bommenwerpervloot uitschakelde.

Zelensky zei dat Maljoek een andere positie krijgt binnen de diensten, maar de president gaf verder geen uitleg. Dat leidt tot speculaties dat Maljoek gestraft wordt, omdat hij met de SBoe het onderzoek naar het grootschalige corruptieschandaal niet in de kiem wist te smoren. Al denkt politicoloog Bronzjoekov dat de inlichtingenbaas juist opgeofferd wordt omdat zijn inlichtingendienst actie ondernam tegen anti-corruptie-instanties. "Zelensky wil laten zien dat hij stappen zet voor hervormingen", zegt de analist.

Dezelfde mensen

Critici maken zich zorgen dat de 'herstart' niet tot de gewenste hervormingen leidt. Zelensky schuift misschien wel, maar het zijn weer dezelfde mensen uit zijn eigen entourage, ziet Jevhen Mahda van het Institute of World Policy in Kyiv. Hij denkt dan ook niet dat de laatste verschuivingen het vertrouwen onder Oekraïners zal herstellen.

"Zelensky komt niet met nieuwe gezichten, breidt de basis van zijn macht niet verder uit en legt de logica achter de beslissingen niet uit", zegt Mahda. Dat is problematisch voor een president die steeds vaker de kritiek krijgt dat hij de macht te veel naar zich toe trekt. De nieuwe minister-aanstellingen moeten nog door het parlement komen.

De populariteit van de mensen die nu naar voren geschoven zijn, zal Zelensky wel helpen, denkt Bronzjoekov. "Na al deze stappen zal de druk op Zelensky om in te grijpen afnemen. Met een beroemde stafchef en de andere aanstellingen, kan zijn binnenste kring niet meer zo snel van corruptie beticht worden", zegt de politicoloog. "Daarmee verstevigt hij zijn positie en kan hij makkelijker met bondgenoten praten, zeker met de regering-Trump."

Volgens de strooikaart van Rijkswaterstaat is er sinds oktober al zo'n 110 miljoen kilo strooizout gebruikt. Wat zijn de mogelijk schadelijke effecten van al dat zout?

Wegen

Het strooizout heeft vooral gevolgen voor het wegdek. Zo ontstond afgelopen dagen op meerdere wegen schade aan het asfalt. Bij Amsterdam en Alkmaar bijvoorbeeld zaten gaten in het wegdek.

Volgens Rijkswaterstaat komt dat doordat de ijsvorming spanning in het asfalt veroorzaakt. "Water komt via scheurtjes en gaatjes in het asfalt terecht. Dat zet uit bij vorst en veroorzaakt spanning. Hierdoor ontstaan meer scheurtjes, komen steentjes los en ontstaan er gaten in het asfalt", meldt een woordvoerder aan NH Nieuws.

Dat proces vindt opnieuw plaats bij vorst en dooi. "Strooizout verergert die situatie. Dit tast een bestanddeel van asfalt aan en dringt dieper door."

Natuur

Het strooizout dat wordt gebruikt op de wegen heeft ook effect op de bermen. Volgens ecoloog Andre de Baerdemaeker van Bureau Stadsnatuur zie je dat die zouter worden (verzilting) waardoor daar andersoortige planten groeien.

"Het bekendste voorbeeld is het Deens lepelblad, dat is een plant die voorkomt aan de kust", zegt de ecoloog. "Daar is de bodem veel zouter. Maar als je een kaartje opzoekt waar deze plant de afgelopen jaren wordt waargenomen, zie je exact het wegennetwerk ontstaan."

Ook heeft strooizout effect op de gezondheid van wilde dieren, al is dat effect beperkt. "Het kan zijn dat vogels irritatie of gezondheidsklachten krijgen, omdat ze het binnen krijgen", aldus De Baerdemaeker. Maar volgens de ecoloog is honger in deze periode voor vogels een groter probleem dan strooizout. "Winterse omstandigheden zijn sowieso zwaar voor vogels, omdat er door het sneeuwdek weinig voedsel beschikbaar is."

Water

Voor de waterkwaliteit is het strooizout volgens aquatisch ecoloog Lisette de Senerpont Domis een groter probleem. "Wat er gebeurt is dat het zout bijna altijd afspoelt naar slootjes en ander water, waardoor het daar zouter wordt", zegt de ecoloog, werkzaam bij het Nederlands Instituut voor Ecologie. "Dat betekent dat organismen en algen die daar gevoelig voor zijn het slechter gaan doen of doodgaan."

Dat het water zouter wordt is volgens De Senerpont Domis vooral een probleem in bijvoorbeeld Noord-Amerika of Canada. "Daar wordt over een periode van vier maanden continu gestrooid, dat is bij ons incidenteel", zegt ze.

Maar omdat de waterkwaliteit in Nederland al langer onder druk staat, is strooizout wel iets om rekening mee te houden: "De kwaliteit staat al langer onder druk wegens een cocktail van factoren als klimaatverandering en overbemesting. Daardoor wordt het water al zouter, dus in die zin kan strooizout net dat tikje extra zijn om biologische systemen verder onder druk te zetten."

Huisdieren

Huisdieren met geïrriteerde pootjes komen volgens dierenarts Elwin van Oldenborgh regelmatig voor als gevolg van strooizout. "Daarbij zie ik ook mannetjeshonden die last krijgen van hun scrotum", zegt hij. "Dat is erg gevoelige huid en als ze gaan zitten kan het precies zo op straat komen dat het geïrriteerd raakt."

De dierenarts ziet dat zelfs vaker dan geïrriteerde pootjes. Vergiftiging door het zout komt volgens hem nauwelijks voor, want de huisdieren eten het niet.

"Als je met de hond gaat lopen, zou ik goed opletten dat je gebieden waar gestrooid is wat meer vermijdt", zegt Van Oldenborgh. "En als je daar wel gaat lopen, zorg er dan voor dat je de pootjes insmeert met vaseline en ze goed schoonmaakt als je weer thuis bent." Katten lijken volgens de dierenarts van zichzelf al wat voorzichtiger.

Auto

Moderne auto's zijn volgens de ANWB goed bestand tegen het strooizout. "Auto's waren in de jaren 70 roestgevoelig, maar moderne auto's kunnen prima tegen dat soort invloeden", zegt een woordvoerder. Zo zijn volgens de ANWB de carrosserie en het onderstel van moderne auto's beter bestand tegen corrosie en zijn kabels en stekkertjes goed afgedicht.

Wel adviseert de ANWB om je auto te wassen na een vorstperiode. "Met de sneeuw komt ook zand en ander vuil mee. Zand is een soort schuurmiddel waar alles onder de auto - van remmen tot aan schokbrekers - niet van houdt." De wegenwacht ziet geen extra pech-incidenten wegens het strooizout.

De NAVO is op zoek naar een uitweg uit de crisis die ontstond door de dreigende Amerikaanse uitlatingen tegen bondgenoot Denemarken. Gedacht wordt aan een speciale gezamenlijke Groenlandmissie om Donald Trump tevreden te stellen.

De Amerikaanse president herhaalde deze week dat hij Groenland wil 'hebben'. Daarbij werd militair ingrijpen niet uitgesloten. Premier Frederiksen van Denemarken sprak daarop over het einde van het bondgenootschap als het inderdaad zou komen tot een Amerikaanse militaire actie tegen haar land.

Die gaat er voorlopig niet komen, verwachten NAVO-bronnen. Officieel zwijgt de alliantie in alle talen, maar achter de schermen wordt hard gewerkt aan oplossingen, vertellen ze.

Vanmorgen waren de 32 ambassadeurs van de alliantie bijeen voor hun wekelijkse vergadering. Die verliep op "rustige toon". Denemarken bracht de Groenlandkwestie ter tafel in een "positieve en toekomstgerichte interventie", melden ingewijden aan de NOS. Ook de Amerikaanse NAVO-ambassadeur Whitaker zou een verzoenende toon hebben aangeslagen.

Vrijwel alle landen willen een grotere rol van het bondgenootschap in de Arctische regio, bleek tijdens de bijeenkomst. Meerdere leden opperden een nieuwe NAVO-missie in het gebied. Daardoor zou de verdediging van het Arctisch gebied een sterke impuls moeten krijgen. En vooral: het zou een gemeenschappelijke inspanning worden, inclusief de belangrijkste bondgenoot Amerika, waarmee de ergste spanning in ieder geval tijdelijk uit de lucht zou zijn.

Arctic Sentry

Om zo'n missie van de grond te krijgen, is groen licht van alle 32 bondgenoten nodig. Topman Rutte moet nu eerst achterhalen of Trump in is voor een gezamenlijke NAVO-missie, die de naam 'Arctic Sentry' zou kunnen krijgen. Afgelopen jaren startten al twee soortgelijke missies. 'Baltic Sentry' in de Oostzee en 'Eastern Sentry' aan de NAVO-oostgrens.

Als Trump akkoord zou gaan, kan 'Arctic Sentry' binnen een paar weken van de grond komen, denken diplomaten, en daarmee zou in ieder geval een deel van de schade aan de geloofwaardigheid van het bondgenootschap hersteld kunnen worden, hopen ze.

De militaire alliantie dankt zijn geloofwaardigheid en afschrikkende werking aan de eenheid en solidariteit tussen de bondgenoten. Maar afgelopen dagen was juist de onderlinge verdeeldheid pijnlijk zichtbaar.

'Vreselijk beeld'

"Als de Amerikanen echt een militaire poging zouden doen Groenland van Denemarken af te pakken, zou dat een van de ernstigste interne crises zijn in de NAVO", zegt Peter Apps, auteur van de NAVO-biografie Deterring Armageddon.

"Er zijn meer crises geweest, zoals een kleinschalige oorlog tussen Griekenland en Turkije, allebei lid van het bondgenootschap. Maar de Amerikanen zijn de belangrijkste partner in de alliantie. Als die in gevecht zouden raken met Europese strijdkrachten, al was het maar even, dan zou dat een vreselijk beeld opleveren."

Tegelijk relativeert Apps de situatie. "Het had allemaal een stuk erger kunnen zijn. Eerder leek het alsof Trump helemaal uit de NAVO wilde stappen. En zelfs als het tot een clash over Groenland zou komen, betekent dat niet noodzakelijkerwijs het einde van de NAVO. De alliantie is heel goed in doormodderen".

Olie op het vuur

Anderen maken zich meer zorgen. Zo ziet hoogleraar oorlogsstudies Frans Osinga een NAVO die "trilt op zijn fundamenten". "Als we niet oppassen kan de Groenlandkwestie het einde van de NAVO betekenen", zegt hij, "omdat het als politiek platform een groot probleem heeft."

Ook de Deense premier sprak over het uiteenvallen van de alliantie. Op het hoofdkwartier zijn haar woorden met gemengde gevoelens ontvangen. Vanuit Deens binnenlands perspectief misschien begrijpelijk, klinkt het, maar wel olie op het vuur in de toch al gespannen situatie.

Velen vrezen dat de Amerikaanse president niet meer af te brengen is van zijn voornemen Groenland op een of andere manier in te lijven. Ook op het NAVO-hoofdkwartier bestaan die zorgen. Tijdens de gesprekken in de koffiebar gaat het over weinig anders. Als de VS écht militair geweld gebruikt tegen Denemarken, gaat het bondgenootschap die crisis niet overleven, is de vrees. Toch was in de vergaderzaal vanmorgen absoluut geen crisissfeer, zeggen diplomaten.

Terug in de fles

Volgende week gaat de Deense minister van Buitenlandse Zaken op bezoek bij zijn Amerikaanse collega Rubio. Een datum is nog niet bekend, maar diplomaten hopen op een gesprek waarbij de bondgenoten in een 'goede stemming' aan tafel zitten. Daarna is de geest weer terug in de fles, hopen ze, en gaan plannen voor een militaire interventie in de ijskast.

Of dit vooral wensdenken is, moet blijken. "2026 is nog maar net begonnen, maar het lijkt alsof we alweer een half jaar verder zijn", verzuchten ze.

Twee van de drie jonge Zeeuwse lepelaars die afgelopen zomer zijn gezenderd door Nationaal Park Oosterschelde, hebben het begin van de winter niet overleefd. Een van de vogels werd gegrepen door een vos, de ander door een oehoe. Hoe het met de derde gezenderde lepelaar gaat, is niet duidelijk.

"Ontzettend jammer", reageert Wilco Jacobusse van het nationale park bij Omroep Zeeland. "Vooral omdat ze alle drie een ander overwintergebied hadden gekozen."

"Maar", zo voegt hij daaraan toe: "We hadden er wel rekening mee gehouden: 60 procent van de jongen legt het loodje." Eén lepelaar was in Nederland gebleven, de tweede was in Portugal, de derde in Mauretanië.

Nationaal Park Oosterschelde maakte afgelopen zomer een happening van het omhangen van de gps-zenders. Leerlingen van basisscholen uit Zierikzee, Oosterland en Bergen op Zoom mochten namen bedenken voor de drie lepelaars. Een jury van boswachters en vogelkenners koos voor Isa, Jonas en Sven.

Hoogspanningskabels

De zenders waren vooral bedoeld om te achterhalen wat er beter kan met de lepelaar. "Het gaat goed met de lepelaarpopulatie in Nederland, maar er zijn nog knelpunten", aldus het park. "Zo zijn er, ook in de Zeeuwse Delta, geregeld slachtoffers door botsingen met hoogspanningskabels. Ook windturbines vormen een gevaar." Met de zenders wilde het park achterhalen hoe vaak lepelaars "deze obstakels" passeren en of er maatregelen moeten worden genomen.

Het project leverde aanvankelijk verrassende resultaten op. Zo bleef lepelaar Jonas bij het Veerse Meer hangen toen het kouder werd. Dat is opvallend, want normaal trekken lepelaars naar Zuid-Europa en West-Afrika om daar te overwinteren.

Het Nationaal Park was benieuwd hoe - en of - Jonas de Nederlandse winter door zou komen. Maar hij heeft het dus niet gered, Het was niet de kou die hem fataal werd, maar een vos. Uit zijn zenderdata blijkt dat hij kort voor zijn dood eind december nog redelijk fit en actief was.

Op z'n kop

"Kort voor zijn dood liep hij nog langs de oever van het Veerse Meer", aldus het park op Facebook. "Aan de hand van de zenderdata konden we zien dat hij daar een half uur later op zijn kop lag. Terwijl hij daar lag, veranderde zijn positie nog. We denken daarom dat er op dat moment al een vos met hem bezig was."

Ook lepelaar Sven viel ten prooi aan een roofdier, maar dan in Portugal. Experts van het park vermoeden dat hij door een oehoe is gegrepen, omdat hij 's morgens vroeg in het donker is opgepakt en naar een boomgaard is verplaatst.

Hoe het met lepelaar nummer drie gaat, is nog even de vraag. Isa overwintert in Mauritanië, dat staat vast. Maar wat er met haar gebeurt, is de vraag.

"Daar is slecht gps-bereik. Maar dat is normaal heb ik begrepen", zegt Wilco Jacobusse. "Dus daar hoeven we niet bezorgd over te zijn." De onderzoekers hopen het signaal weer op te pikken als Isa in februari of maart weer naar de Zeeuwse delta terugkeert.

Het aantal bedrijven dat een aanvraag doet voor looncompensatie loopt verder op, meldt uitkeringsinstantie UWV. Sinds het begin van de sneeuwval zijn er ruim 85.000 meldingen binnengekomen, waarvan er ruim 75.000 door de instantie zijn toegekend. 2800 werkgevers hebben een aanvraag gedaan.

Dat is een flinke stijging ten opzichte van andere jaren, zegt woordvoerder bij het UWV, Max Schouten. "Tijdens de winter en zomerperiode komen er altijd wel meldingen binnen maar de laatste keer dat dit er zoveel waren was bij de hevige overstromingen in Limburg in 2021", zegt hij. En dit was heel regionaal, terwijl er nu vanuit het hele land aanvragen binnenkomen van bedrijven die hinder ervaren door de weersoverlast.

Werk verhinderd

Het UWV heeft aanvragen gekregen vanuit meer dan 30 sectoren, met als koploper de telecommunicatie. Telecombedrijven leggen bijvoorbeeld glasvezelkabels aan of beheren zendmasten, maar kunnen dat met dit weer vaak niet doen.

De overheid zelf heeft ook veel aanvragen ingediend. Het gaat dan voornamelijk om gemeenten die parken of andere openbare groenvoorzieningen moeten onderhouden. Vanuit de bouwsector zijn er ook veel aanvragen ingediend. De meeste dakdekkers, stukadoors, stratenmakers en schilders kunnen met deze sneeuw hun werk niet uitvoeren.

Directeur bij dakdekkersbedrijf BOKO, Rob Bootsman, besloot maandag na het nieuwjaarsontbijt dat het te risicovol is om het dak te betreden en diende bij het UWV aanvragen in voor zijn personeel. De directeur probeert zijn achterstanden volgende week weer in te halen. Maar als het meer gaat regenen en dooien leidt dat tot scheuren in oude daken waardoor lekkages kunnen ontstaan. "Daardoor zal volgende week wel behoorlijk druk worden voor ons", aldus Bootsman.

Het UWV is terughoudend met een verwachting over het aantal aanvragen, maar kijkt ook realistisch naar de komende weersverwachting. "We zien dat er weer een nieuw sneeuwfront wordt verwacht met code oranje, dus ik verwacht voor deze week zeker niet dat het aantal aanvragen zal afnemen", aldus woordvoerder Schouten.

Onwerkbaar weer

De regeling voor 'onwerkbaar weer' valt onder de Werkloosheidswet (de WW) en bestaat sinds 2020. Werkgevers kunnen deze aanvragen als hun werknemers niet kunnen werken door slechte weersomstandigheden. Werkgevers moeten voor elke werknemer elke dag opnieuw een aanvraag indienen als er niet gewerkt kan worden wegens het weer. Hier zitten wel voorwaarden aan verbonden.

De aanvraag kan in het geval van vorst, ijzel of sneeuwval meteen worden ingediend, maar wordt pas na twee wachtdagen toegekend. Tijdens deze wachtdagen wordt het loon wel nog volledig door de werkgever betaald. Bij de derde dag vergoedt het UWV driekwart van het loon van een werknemer.

Een werkgever kan de uitkering alleen aanvragen als dit opgenomen is in de cao. Daarnaast is het belangrijk dat de aanvraag voor 10.00 uur diezelfde ochtend is ingediend, anders kan het UWV deze niet toekennen. Voor de tienduizend meldingen die niet zijn toegekend geldt allemaal dat ze niet op tijd waren ingediend, zegt Schouten.

Kostenpost

Het is vanzelfsprekend een kostenpost voor de uitkeringsinstantie, bevestigt Schouten. Maar elk jaar wordt hiervoor een schatting gemaakt en rekening gehouden met verschillende scenario's. Omdat deze weersomstandigheden zeldzaam zijn in Nederland kun je in dit geval geen getal plakken op hoeveel het zal gaan kosten.

Voor het dakdekkersbedrijf scheelt de regeling wel. Deze week heeft Bootsman bijna geen omzet. Hij heeft 130 mensen in vaste dienst en nog eens 70 mensen als flexibele kracht. "We hebben al gezegd dat de meesten in ieder geval tot vrijdag thuis blijven, en dat tikt wel aan."

Ook voor de uitkeringsinstantie zal dit bedrag dus blijven oplopen. De uitkeringen worden gegeven zolang het onwerkbare weer voortduurt. Dit geldt wel alleen voor de periode 1 november tot en met 31 maart. Als het onwerkbare weer langer dan twee maanden zou duren, wordt de uitkering lager: 70 procent van het loon van de werknemer wordt dan vergoed in plaats van de 75 procent de eerste twee maanden.

Duizenden vluchten geschrapt, gebrekkige communicatie, ontijsvloeistof die opraakt en tot overmaat van ramp een stroomstoring. Schiphol heeft een paar pittige dagen achter de rug en krijgt morgen mogelijk weer een zware dag. Reizigers zijn - op z'n zachtst gezegd - niet blij.

Op de sneeuw die er de afgelopen dagen viel, was Schiphol niet voorbereid. Vijf dagen achter elkaar werden honderden vluchten geschrapt. Het leidde tot chaotische taferelen in de vertrekhallen van de luchthaven, vluchten waren urenlang vertraagd of gingen helemaal niet door.

De vertragingen ontstonden onder meer door het ontijzen. Vliegtuigen moeten helemaal ijsvrij zijn voordat ze mogen opstijgen. Op Schiphol is er maar één plek waar dat kan. Daar kunnen ze maximaal acht vliegtuigen per uur schoonmaken, terwijl op Schiphol tijdens piekuren normaal 120 vliegtuigen vertrekken.

Op de vraag of Schiphol zich beter had kunnen voorbereiden is geen klip-en-klaar antwoord, blijkt uit gesprekken met luchtvaartdeskundigen.

Luchtvaarteconoom Walter Manshanden keek met verbazing naar de situatie. "De leiding van Schiphol en KLM lijken zich compleet te hebben laten verrassen", vertelt hij. "Er komt sneeuw aan, je weet wat er gaat gebeuren, en dan moet je capaciteit klaar hebben."

Dat de hele situatie op Schiphol zo chaotisch is geworden, komt mede doordat Schiphol een veelgebruikte luchthaven voor het overstappen is. "Als er file ontstaat, bijvoorbeeld doordat er te weinig capaciteit is om te ontijzen, loopt het hele systeem vast", legt Manshanden uit.

"Onze prioriteit is dat alle achtergebleven reizigers zo snel mogelijk op reis kunnen", zegt een woordvoerder van de luchthaven. Op de vraag hoelang het nog gaat duren voor de achterstand is ingehaald, kan Schiphol nog geen antwoord geven.

Veldbedjes

De vraag is of de beelden van drukte overstapreizigers ertoe aanzetten Schiphol voortaan te mijden: "Die hebben vaak keuze waar ze de overstap maken", zegt luchtvaarteconoom Floris de Haan van de Erasmus Universiteit.

KLM, de grootste luchtvaartmaatschappij op Schiphol, zal ook een flinke financiële dreun kunnen krijgen door het winterweer. "Dit kost bakken met geld, vergelijkbaar met een vulkaanuitbarsting of staking", zegt De Haan. "KLM moet nu gaan zorgen dat bagage op de juiste plek komt." Dat kost veel geld terwijl de marges in de luchtvaart al laag zijn.

Hoewel er nu met man en macht aan wordt gewerkt om de achterstanden in te halen, schat Schiphol in dat de winterse week de luchthaven miljoenen gaat kosten.

Luchtvaartmaatschappijen proberen de prijzen zo veel mogelijk te drukken. "Ik ken weinig markten die concurrerender zijn dan de luchtvaart", zegt Manshanden. Daardoor zien de maatschappijen een kleine tegenslag al snel terug in de cijfers.

De problemen op Schiphol hadden voor een groot gedeelte voorkomen kunnen worden, maar dan had er meer geïnvesteerd moeten worden in meer materieel, zoals sneeuwschuivers en ontijsapparaten. "Het is een afweging tussen kosten en baten", vertelt luchtvaarteconoom Rogier Lieshout van onderzoeksbureau Beelining. "Je kunt wel een enorme vloot sneeuwschuivers aanschaffen, maar als je die maar heel af en toe nodig hebt, is dat bedrijfseconomisch niet te verdedigen."

Keuzes verdedigbaar

Als Schiphol de investeringen doet, kost dat meer geld en de kosten zullen ze weer verhalen op de tarieven voor de luchtvaartmaatschappijen.

Vanwege die hoge kosten komt er in de toekomst waarschijnlijk geen verandering in bij Schiphol: "Hoe vervelend het ook is, de keuzes zijn wel verdedigbaar. Je hoeft niet te investeren in iets wat zelden voorkomt, maar dat leidt nu wel tot reputatieschade", stelt De Haan.

Een 20-jarige man uit Venlo is dinsdag aangehouden op verdenking van betrokkenheid bij de dood van zijn vijf maanden oude baby.

Het kindje overleed in december onder verdachte omstandigheden, meldt de politie.

De man is de enige verdachte. Hij wordt vrijdag voorgeleid aan de rechter-commissaris. De politie deelt verder geen informatie vanwege het lopende onderzoek.

Het Syrische leger voert luchtaanvallen uit op Aleppo. Eerder vandaag had het leger inwoners van de stad in het noordwesten van het land opgeroepen te evacueren.

Het leger deelde daarbij een kaart waarop zeven gebieden waren gemarkeerd waar het leger luchtaanvallen zou uitvoeren in de strijd met de door Koerden gedomineerde strijdgroep SDF.

Tienduizenden hebben de stad inmiddels verlaten, melden lokale autoriteiten. Zo'n vierduizend mensen hebben hun toevlucht gezocht in schuilplekken in Aleppo, meldt persbureau AP op basis van een lokale functionaris.

Het is de derde dag dat er gevochten wordt tussen de Syrische regeringstroepen en daaraan gelieerde milities en Koerdische strijders. Beide partijen verwijten elkaar verantwoordelijk te zijn voor de geweldsuitbarsting.

Volgens de SDF zijn er zeker acht burgers omgekomen bij de aanvallen. Tientallen zouden gewond zijn geraakt.

Moeizame onderhandelingen

Vorig jaar maart werd aangekondigd dat er voor het eind van het jaar een eenheidsakkoord zou zijn. Daarin zou worden afgesproken dat het gebied zowel administratief als militair zou komen onder het gezag van de regering in Damascus.

De onderhandelingen hierover verlopen echter moeizaam. Veel Koerden in het noordoosten van het land wantrouwen de nieuwe machthebbers in Damascus. Ze willen dat de rechten en erkenning voor Koerden in de nieuwe grondwet worden opgenomen.

Internationale onrust

Turkije liet vandaag weten de Syrische regering te willen helpen bij de strijd tegen de Koerdische strijders. "De veiligheid van Syrië is onze veiligheid", stelt het Turkse ministerie van Defensie in een verklaring.

Turkije houdt sinds 2016 gedeelten in het noorden van Syrië bezet.

Ook het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken liet weten de situatie "nauwlettend in de gaten te houden" en riep beide zijden op terughoudend te zijn.

Amerikaanse aanwezigheid

De VS heeft altijd nauwe banden onderhouden met de SDF en is nog altijd militair aanwezig in het land. De Amerikanen ondersteunden de groepen die vochten tegen terreurbeweging IS. Vorig jaar begon de VS met het terugtrekken van militairen.

Na de val van het regime van Assad, haalde de regering-Trump ook de banden aan met de Syrische regering.

Tot vorig jaar stond er nog een premie van tien miljoen Amerikaanse dollar op het hoofd van de nieuwe Syrische leider Ahmed al-Sharaa.

Inmiddels is dat verleden tijd. De Syrische president bracht in november zelfs een bezoek aan het Witte Huis. Hij was de eerste Syrische president die daar werd ontvangen.

Rusland heeft de Franse onderzoeker Laurent Vinatier vrijgelaten in het kader van een gevangenenruil. Hij werd vorig jaar door een Russische rechtbank veroordeeld tot een celstraf van drie jaar, omdat hij zich niet had geregistreerd als "buitenlandse agent". Hij is geruild tegen de Russische basketballer Daniil Kasatkin.

Vandaag is Vinatier (49) aangekomen in Frankrijk, schrijft president Macron op X. Eerder maakten Russische media al melding van de vrijlating van de Fransman.

Op Russische beelden is een in het zwart geklede, lachende Vinatier te zien. Hij wordt vanuit de gevangenis vervoerd naar een vliegveld, waar hij aankomt bij een vliegtuig waar tegelijkertijd de Russische basketballer Kasatkin (26) uitstapt.

Kasatkin werd vorig jaar in Frankrijk gearresteerd, op verzoek van de Verenigde Staten. De Rus zou lid zijn geweest van een hackersnetwerk en ransomware hebben gebruikt tegen Amerikaanse bedrijven en instellingen. Hij ontkende.

Vorige maand kondigde het Kremlin al aan dat Frankrijk een aanbod had gedaan dat moest leiden tot de vrijlating van Vinatier. "Onze landgenoot Laurent Vinatier is vrij en terug in Frankrijk", reageert Macron. "Ik deel de opluchting van zijn familie en dierbaren. Mijn dank gaat uit naar onze diplomaten voor hun inzet."

Spionage

Vinatier is een Franse onderzoeker die zich namens een in Zwitserland gevestigde ngo bezighield met conflictoplossing. In oktober 2024 werd hij veroordeeld tot een gevangenisstraf van drie jaar voor het overtreden van de omstreden buitenlandse-agentenwet. Hij was in juni van dat jaar al opgepakt. Frankrijk sprak destijds van "provocatie".

In augustus van dit jaar meldde het Russische staatspersbureau TASS nog dat Vinatier ook was aangeklaagd voor spionage, waarvoor hij een celstraf tot twintig jaar had kunnen krijgen.

Het wereldberoemde schilderij Meisje met de parel van Johannes Vermeer verhuist tijdelijk van het Mauritshuis in Den Haag naar Japan. Dat gebeurt vanwege een geplande verbouwing, waardoor het museum in augustus en september is gesloten. In die periode is het werk te zien in Osaka.

Voor veel Japanners is dat goed nieuws, want dan hoeven ze niet zo'n eind te reizen om hun favoriete schilderij te zien. "Wij ontvangen elk jaar duizenden Japanse toeristen die dol zijn op Vermeers Meisje met de parel", zegt directeur Martine Goselink bij Omroep West.

Het Mauritshuis sluit van maandag 24 augustus tot en met zondag 20 september de deuren voor publiek. Omdat het schilderij uit 1665 dan toch niet in Den Haag te zien is, is besloten het tijdelijk uit te lenen. Dat gebeurt alleen bij hoge uitzondering, benadrukt Goselink.

Het wordt in die periode getoond in het Nakanoshima Museum of Art in Osaka. De presentatie wordt georganiseerd én betaald door Asahi Shimbun, de op één na grootste krant van Japan. Het Mauritshuis werkt al jarenlang samen met deze partner.

Geld naar verbouwing

De financiële bijdrage van Asahi Shimbun wordt door het Mauritshuis ingezet voor de verbouwing. Ook gaat het geld naar de inrichting en exploitatie van het pand dat het Mauritshuis heeft aangekocht aan de Korte Vijverberg. Daar opent in 2028 een nieuw Mauritshuis Educatie Centrum.

Directeur Gosselink noemt de reis bijzonder. "Voor het Mauritshuis is deze reis een unieke kans om het schilderij, misschien wel voor de allerlaatste keer, met het Japanse publiek te delen", zegt ze.

Toch is het niet de eerste keer dat het Meisje met de parel op reis gaat. Tijdens de verbouwing van het Mauritshuis tussen 2012 en 2014 maakte het schilderij een wereldtournee.

2,2 miljoen bezoekers

Die leverde toen geld op voor de renovatie van het museum. In die jaren zagen 2,2 miljoen bezoekers het werk in onder meer Japan en de Verenigde Staten.

In 2023 werd het schilderij ook acht weken uitgeleend aan het Rijksmuseum in Amsterdam voor de grote Vermeer-tentoonstelling.

De politie heeft twee jongens van 16 en 17 jaar uit Schiedam aangehouden voor de dood van een 60-jarige Schiedammer die maandag bij een metrostation om het leven kwam. Volgens de politie is er mogelijk ruzie ontstaan na het gooien van sneeuwballen en zijn er klappen uitgedeeld.

Op basis van camerabeelden zijn de twee jongens herkend. De 16-jarige verdachte kwam vandaag aangifte doen op het politiebureau, waarvan wil de politie niet zeggen. "We doen nooit uitspraken over aangiften of waarom iemand aangifte doet, dus dat doen we nu ook niet", vertelt een politiewoordvoerder.

De andere verdachte, de jongen van 17, werd volgens de politie kort daarna aangehouden in zijn woning. De jongens worden verhoord.

De 60-jarige man uit Schiedam overleed maandag na een mishandeling. Hij zou mensen hebben aangesproken die bij metrostation Nieuwland sneeuwballen gooiden naar voorbijrijdende auto's. Er ontstond een vechtpartij.

Reanimatie

De politie kwam in eerste instantie af op een melding van een reanimatie. Een van de eerste personen die de man aantroffen, was toevallig een EHBO'er, meldt Rijnmond. Hij haalde snel een AED uit zijn flat en probeerde de man te redden. Dat mocht niet baten.

Van omstanders begreep de politie al snel dat er meer aan de hand was en dat de man was neergeslagen. "Op basis van getuigenverklaringen hebben we maandag twee personen aangehouden, maar die bleken het niet te zijn", vertelt een politiewoordvoerder. Die twee zijn een dag later vrijgelaten.

Wel kon de politie dankzij de verklaringen van getuigen en camerabeelden een "scherp tijdspad" van de gebeurtenissen maken, legt de woordvoerder uit. "Aan de hand daarvan hebben we de verdachten die we nu hebben aangehouden, teruggezien op beelden."

"Dogma is de vijand van progressie, u kent het misschien wel." Het zijn de woorden van de nieuwe rector van de universiteit van Gent, Petra De Sutter, in haar inauguratiespeech uit september. Ze refereert in haar speech aan Einstein: "Deze woorden - 'dogma is de vijand van progressie' - sprak Einstein uit in zijn toespraak aan de Sorbonne in 1929."

Wat blijkt: Einstein deed een dergelijke uitspraak nooit. Het citaat is gecreëerd met kunstmatige intelligentie, bevestigt de rector na berichtgeving van onderzoeksjournalisten van Apache.

Behalve het vermeende citaat van Einstein gebruikte ze ook nep-citaten uit "de rectorale rede" van de Joodse Duits-Amerikaanse filosoof Hans Jonas, een toespraak die hij in 1979 hield aan de universiteit van München. Daarnaast gebruikte De Sutter stukken uit een essay van psycholoog Paul Verhaege. Ook de citaten van hem bleken na onderzoek fout.

"Ik betreur dat ik in deze val ben gelopen, ik kan dit niet ongedaan maken. Dit is een goede les en zal het debat rond AI verder aanzwengelen", reageert de rector tegenover VRT. De Sutter is een bekende Belg. Voordat ze rector werd bij de universiteit, was ze lid van het Europees Parlement en vicepremier.

Speech Einstein bestaat niet, Jonas was nooit rector

Einstein gaf in 1929 aan de universiteit van Sorbonne een technische lezing over een van zijn theorieën. Online is slechts één citaat van Einstein te vinden uit die periode. Dat komt uit een dankwoord na de uitreiking van een eredoctoraat, maar de woorden van De Sutter kwamen daar niet in voor.

Hans Jonas, wiens 'rectorspeech' werd gebruikt, was nooit rector aan de universiteit van München. Een citaat halen uit zijn rectorale rede is daarom onmogelijk. Jonas maakte zich hard voor de ecologische beweging in Duitsland, en was daarom volgens Apache wellicht interessant voor De Sutter, als lid van de politieke partij Groen.

Verkiezingsprogramma

In België worden rectoren gekozen. In het verkiezingsprogramma van De Sutter, in de campagne om het rectoraat, stond juist een waarschuwing voor het gebruik van AI. Ze stelt dat de output van AI "niet blind mag worden vertrouwd" en dat door AI-gegenereerde teksten "niet altijd makkelijk te onderscheiden zijn van originele werken".

De speech werd in oktober al aangepast, na vragen van studenten van universiteit van Gent. Dat gebeurde subtiel: citaten werden niet meer als letterlijke citaten gepresenteerd. De video van de inauguratiespeech kon niet meer worden aangepast en staat nog online.

Inmiddels is de toespraak van De Sutter nogmaals aangepast, na vragen van nieuwsmedium Apache. De citaten van Einstein en Jonas zijn eruit gehaald. Ook staat er een disclaimer bij.

Terwijl gisteren in een groot deel van het land code oranje gold, is het vandaag een stuk rustiger. Er valt vrijwel geen neerslag en alleen sneeuwresten veroorzaken plaatselijk nog gladheid. Vanavond gaat het regenen.

Tegen middernacht bereikt de neerslag de lijn Den Helder-Enschede en gaat ten noorden daarvan over in sneeuw.

Vanaf middernacht geldt code oranje voor de provincies Friesland, Groningen en Drenthe en de Waddeneilanden.

Harde oostenwind en veel sneeuw

In het noorden gaat het langere tijd sneeuwen, waarbij de scheidslijn tussen regen en sneeuw scherp is. In de kop van Noord-Holland is het waarschijnlijk net te zacht om vaste sneeuw te laten vallen en zal een veel kleiner sneeuwdek ontstaan.

Op andere plaatsen in het sneeuwgebied valt makkelijk 5 tot 10 centimeter sneeuw en is 15 centimeter of meer ook aannemelijk. Dit gaat samen met erg veel wind; een krachtige tot harde oostenwind, kracht 5 tot 7.

Dit kan leiden tot de vorming van sneeuwduinen en mogelijk sneeuwjacht (sneeuw met windkracht 6-7 of meer). Ook zal het zicht erg slecht zijn. Overigens wordt het in het zuiden en later ook in het midden van het land tijdelijk droog.

In Schoorl, in Noord-Holland, was er gisteren veel sneeuwpret:

Morgenochtend gaat het in het midden en zuiden weer vaker regenen. De sneeuw in het noorden wordt tijdelijk wat minder actief. In het overgangsgebied van regen naar sneeuw is korte tijd en heel lokaal ook ijzel niet helemaal uitgesloten. Dat zal dan ergens in de drie noordelijke provincies optreden. De oostenwind blijft daar met kracht 5 tot 7 waaien, terwijl in het zuiden rond de kern van het lagedrukgebied amper wind staat.

's Middags regent het verspreid over het land, waarbij het noorden sneeuw houdt en de regen op andere plaatsen ook vaker als natte sneeuw gaat vallen. De temperatuur begint dan ook langzaam te dalen. In het zuiden zakte het kwik van 4 graden richting de nul. In het noorden is de temperatuur amper boven nul geweest en gaat het alweer vriezen.

Morgenavond sneeuwt het op steeds meer plekken. Ook in het zuiden, zodat daar wel een laagje van 1 tot 3 centimeter kan ontstaan. In het noorden staat de teller lokaal op meer dan 15 centimeter.

Winterse weer houdt stand

In de nacht van vrijdag op zaterdag wordt het van het noorden uit langzaam droog, maar het duurt tot in de loop van de middag voordat ook het zuidoosten vrij is van sneeuwval. De intensiteit is niet meer zo hoog, maar vooral in het zuidoosten kan er toch weer 3 tot 5 centimeter vallen.

Verder stroomt zeer koude lucht het land in. In de nacht naar zaterdag vriest het in het noorden plaatselijk al matig, elders vriest het uiteindelijk licht. Overdag komt het kwik op de meeste plaatsen niet meer boven nul.

In de nacht naar zondag is het droog en bij opklaringen vriest het matig tot streng, met minima tussen -7 en -12. Zondag is dan een prachtige maar heel koude winterdag, maandag kan er weer winterse neerslag vallen.

Ze zwemmen in de IJssel en steken snelwegen over: wolven kunnen zich goed bewegen door het Nederlandse landschap. Dat toont het eerste resultaat van een zenderonderzoek van de Wageningen Universiteit op de Hoge Veluwe. In oktober kregen een wolf en vier herten een zender om, om de interactie tussen beide in kaart te brengen.

Uit data van de wolvenzender blijkt dat het roofdier een indrukwekkende afstand van 2528,5 kilometer door Nederland aflegde in drie maanden tijd. Hij trok door vier provincies en door het leefgebied van negen verschillende roedels. Het dier verkent met een gemiddelde van ongeveer 30 kilometer per dag verschillende gebieden in ons land.

De wolf vertrok na het zenderen op 16 oktober in Het Nationale Park De Hoge Veluwe vrijwel direct en maakte in twee weken tijd een tocht door Overijssel en Drenthe. Daarna keerde hij terug naar de Veluwe. "Van eind oktober tot begin december hield de wolf zich vooral op in de Zuidoost-Veluwe (Veluwezoom) en het Kroondomein Het Loo", zegt WUR-onderzoeker Frank van Langevelde.

Op 6 december trok de wolf naar de Utrechtse Heuvelrug en daar verblijft hij nog altijd regelmatig. "Dit is opmerkelijk, omdat de wolf daarvoor steeds kort in bepaalde gebieden verbleef", aldus de onderzoekers. Maar het is nog te vroeg om te kunnen zeggen dat de wolf zich definitief zal vestigen in het leefgebied van de roedel op de Utrechtse Heuvelrug.

"De gezenderde wolf laat zien hoe goed wolven zich kunnen bewegen in het Nederlandse landschap. Het roofdier zwom de IJssel over - zowel heen als terug. Daarnaast stak de wolf onder meer ook meerdere snelwegen over, altijd 's nachts", aldus Van Langevelde.

Onderzoekers van de Wageningen Universiteit willen in kaart brengen hoe de wolf, zijn prooi en mensen met elkaar interacteren en door de natuur bewegen. Dat doen zij in het Nationale Park De Hoge Veluwe.

De universiteit was voornamelijk nieuwsgierig. "Voor zover wij weten is dit onderzoek nog niet eerder uitgevoerd in Europa", vertelde een woordvoeder van de universiteit aan Omroep Gelderland. "In de samenleving wordt veel over wolven gepraat. Op basis van aannames wordt beleid gemaakt. Wij vinden: meten is weten." Ook bezoekers van het park mochten vrijwillig meedoen.

In oktober werd de eerste wolf in Nederland gezenderd:

Uit de gegevens van de zender blijkt dat de wolf voornamelijk 's avonds en 's nachts actief is. Overdag schuilt hij in dichte bossen en soms in de buurt van wandelpaden. "Dit gedrag kan aantonen hoe wolven proberen te navigeren in een door mensen gedomineerd landschap. Maar daar zijn meer data, onderzoek en tijd voor nodig", aldus Van Langevelde.

Tot nu toe zijn er sinds oktober vorig jaar één wolf en vier herten gezenderd. Ruim 400 mensen namen vrijwillig een zendertje mee tijdens hun wandeling door het park. In totaal moeten vijf wolven, tien reeën, tien wilde zwijnen en tien edelherten een zendertje krijgen.

Het zenderen liep vertraging op, onder meer omdat een hinde enkele dagen na het krijgen van een zender plots doodging. "We schrokken ons rot. Het zenderen werd toen gelijk stilgelegd en er werd onderzoek gedaan naar de oorzaak", zegt Jakob Leidekker, hoofd bedrijfsvoering van De Hoge Veluwe.

Uit onderzoek bleek dat de hinde was doodgegaan aan onderliggend lijden. "Bacteriologische bloedvergiftiging en longontsteking bleken de boosdoener", schrijven de onderzoekers. Na deze ontdekking is dit gemeld bij de juiste instanties en kon het zenderen worden hervat.

Over de interactie tussen de wolf, zijn prooidier en de mens is nu nog te weinig informatie beschikbaar.

De vriendin van de overleden Carlo Heuvelman heeft met vijf jonge mannen die veroordeeld werden voor openlijke geweldpleging in de Mallorcazaak geschikt, schrijven de advocaten van beide partijen in een persbericht.

De vijf hebben inmiddels betaald. De hoogte van het bedrag is niet bekendgemaakt. "Voor alle partijen is het prettig dat de rechtszaak daarmee feitelijk tot een einde is gekomen", aldus het persbericht.

Heuvelman kwam in de zomer van 2021 om het leven op Mallorca na extreem uitgaansgeweld. Hij werd bij het uitgaan in de nacht van 13 op 14 juli zwaar mishandeld in de badplaats El Arenal. Hij werd geschopt en geslagen, raakte in coma en overleed vier dagen later in het ziekenhuis.

Tijdens die nacht was een Hilversumse groep van negen vrienden betrokken bij drie verschillende incidenten op Mallorca, waarbij geweld werd gepleegd tegen in totaal tien jonge mannen. Drie van de mannen, Mees T., Hein B. en hoofdverdachte Sanil B., stonden specifiek terecht voor doodslag op Heuvelman, maar werden hiervan in maart 2024 vrijgesproken.

Uiteindelijk werden het drietal en vier andere jongemannen wel veroordeeld voor het plegen van openlijk geweld. Zij kregen daarvoor gevangenisstraffen en taakstraffen. De verdachten uit Hilversum hebben altijd gezwegen over wie er schuldig was aan de fatale mishandeling.

Schadevergoeding en smartengeld

De vriendin van Heuvelman kreeg bij de uitspraak in maart 2024 een schadevergoeding van 218.057 euro toegewezen. De ouders van Heuvelman kregen smartengeld. Vijf van de zeven veroordeelden gingen tegen deze uitspraak in cassatie, omdat volgens hun advocaat de juridische basis ontbrak.

De Hoge Raad stelde hen in het gelijk en bepaalde in juli vorig jaar dat het schadebedrag niet goed was gemotiveerd en dat het gerechtshof opnieuw over de schadevergoeding van de vriendin van Heuvelman moest beslissen.

Die zaak zou aanvankelijk op 29 januari voorkomen, maar is nu een formaliteit, omdat er geen vordering meer is. Beide partijen zullen niet bij de zitting aanwezig zijn schrijven de advocaten in het statement.