NOS Nieuws - Algemeen

Denemarken bereidde in januari in Groenland een mogelijke aanval van de VS voor. Bronnen melden aan de publieke omroep DR dat er zakken bloed naar Groenland zijn gevlogen, net als explosieven om in geval van nood landingsbanen op te blazen.

De Deense regering wilde voorkomen dat Amerikaanse militaire vliegtuigen konden landen, als president Trump zou beslissen om het eiland met geweld in te nemen. Het bloed kon gebruikt worden om eventuele gewonden te behandelen.

De omroep sprak met belangrijke bronnen binnen de Deense regering, hoge officieren en functionarissen en inlichtingendiensten in Denemarken, Frankrijk en Duitsland. Namen worden niet genoemd, omdat de situatie nog altijd gespannen is en gevoelig ligt.

Die bronnen schetsen volgens DR een beeld van "een ongekend jaar vol slapeloze nachten." Hoewel niemand over concrete aanwijzingen beschikte dat Trump een NAVO-bondgenoot wilde aanvallen, werd daar toch rekening mee gehouden.

Overgeven geen optie

Trump zei sinds hij vorig jaar opnieuw aantrad als president geregeld dat hij Groenland koste wat kost bij de VS wil inlijven, desnoods met geweld. Het eiland dat al meer dan 200 jaar onder Deens gezag valt, heeft zijn interesse vanwege de strategische ligging tussen de VS en Rusland.

Daarnaast ligt het eiland aan belangrijke scheepvaartroutes en is het rijk aan kostbare mineralen, edelstenen en andere belangrijke delfstoffen.

De bronnen zeggen dat de gesprekken tussen Denemarken en Europese bondgenoten al begonnen toen Trump net was aangetreden voor zijn tweede termijn. Begin 2025 werd al steun gezocht bij Duitsland en Frankrijk en andere Scandinavische landen.

Denemarken wilde niet dat de situatie met de VS uit de hand zou lopen, maar zich zomaar neerleggen bij een Amerikaanse aanval was ook geen optie.

Europa besloot toen meer eensgezindheid te tonen en meer gezamenlijke activiteiten op Groenland te ondernemen. Frankrijk zou al honderden militairen hebben toegezegd, verklaart een anonieme functionaris die de samenwerking tussen beide landen coördineerde.

Niet gerustgesteld

Toen op 3 januari de Venezolaanse president Maduro door de VS werd ontvoerd en Trump liet zien waartoe hij in staat was, besliste Denemarken dat het niet langer kon wachten met maatregelen.

Militairen, straaljagers en een Frans marineschip werden onder het mom van een oefening richting het eiland gestuurd. Niemand ging ervan uit dat Denemarken een Amerikaanse aanval kon weerstaan, maar de Denen wilden zich niet zonder slag of stoot overgeven, met oplopende kosten als gevolg.

De situatie duurde enkele weken. Op 21 januari zei Trump in een toespraak in het Zwitserse Davos dat hij Groenland nog altijd wilde hebben.

De Amerikaanse ambassadeur in Denemarken onderstreepte die uitspraken gisteren nog eens tegen de Deense omroep. Op de vraag of de VS plannen had om Groenland aan te vallen, heeft de ambassadeur niet geantwoord.

Een bron bij de Deense veiligheidsdiensten zegt dat het land op zijn hoede blijft zolang Trump vastbesloten is om de boeken in te gaan als de president die het Amerikaanse grondgebied uitbreidde.

De Britse regering gaat de komende drie jaar meer geld uitgeven aan de BBC World Service. Elk jaar krijgt de wereldomroep omgerekend ruim 12 miljoen euro extra. Het gaat om een stijging van 8 procent ten opzichte van een jaar eerder.

Volgens minister van Buitenlandse Zaken Cooper is de extra financiering van de wereldzender belangrijk voor het Verenigd Koninkrijk. Hierdoor wordt "de veiligheid gesteund en worden de Britse waarden wereldwijd bevorderd", aldus de minister.

Wereldwijd trekt de BBC zo'n 300 miljoen kijkers, luisteraars en lezers. Het gaat met name om mensen in landen waar weinig persvrijheid is. De World Service zendt in allerlei talen uit.

"In een wereld waarin desinformatie steeds vaker voorkomt, biedt de BBC World Service honderden miljoenen mensen journalistiek waarop ze kunnen vertrouwen", zegt Cooper. "De dienst biedt duidelijkheid, nauwkeurigheid en een onafhankelijke stem op momenten dat betrouwbare informatie steeds moeilijker te vinden is."

Noodradio in Iran

Vorige maand lanceerde de BBC nog een noodradio in Iran. De BBC is verboden in Iran, maar op deze manier konden Iraniërs alsnog nieuws horen over hun land, toen het internet in hun land werd geblokkeerd door de autoriteiten.

De extra bijdrage komt na jaren van bezuinigingen bij de Britse wereldomroep. In vijftien jaar tijd kromp het budget met zo'n 40 procent, waardoor het internationale kanaal frequenties inleverde. Rusland en China sprongen in Afrika in het gat dat de Britten achterlieten en namen hun frequenties over.

Ongeveer 30 procent van het totale budget van de Britse wereldomroep komt van het ministerie van Buitenlandse Zaken. Tot 2014 nam het ministerie nog de hele financiering op zich. Na dit jaar kwam het merendeel van de kosten voor de rekening van de BBC zelf, die wordt gefinancierd door het kijk- en luistergeld dat de Britten moeten betalen.

Koning Willem-Alexander en koningin Máxima brengen volgende maand een driedaags werkbezoek aan de Verenigde Staten. Daarbij staan onder meer een diner met de Amerikaanse president Trump en een overnachting in het Witte Huis op het programma.

Dat meldt de Rijksvoorlichtingsdienst (RVD) vandaag. Het koninklijk paar bezoekt tussen 13 en woensdag 15 april de staat Pennsylvania, hoofdstad Washington D.C. en de staat Florida.

Het bezoek aan het Witte Huis gebeurt op uitnodiging van Trump, zegt de RVD tegen persbureau ANP. "Tijdens de NAVO-top in juni heeft president Trump overnacht op paleis Huis ten Bosch. De president heeft daaropvolgend het koninklijk paar uitgenodigd voor een diner en overnachting in het Witte Huis, wanneer zij weer in de VS zouden zijn. Daarom doen zij nu ook Washington aan."

Bij het bezoek aan het Witte Huis vergezelt premier Jetten het koninklijk paar tijdens het diner. In de stad Philadelphia (Pennsylvania) begeleidt minister van Buitenlandse Zaken Berendsen hen en in Miami (Florida) zullen Willem-Alexander en Máxima worden geflankeerd door de minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking Sjoerdsma.

Doel werkbezoek

Het belangrijkste doel van het werkbezoek is volgens de RVD "het onderstrepen van de economische betrekkingen". "Het bezoek markeert, in het jaar waarin de VS stilstaat bij 250 jaar onafhankelijkheid, de sterke bilaterale relatie en historische banden tussen het Koninkrijk der Nederlanden en de Verenigde Staten."

Trump sprak na zijn bezoek aan Nederland en overnachting in Huis ten Bosch lovende woorden over het "prachtige paleis". Hij noemde Willem-Alexander en Máxima "schitterende en spectaculaire" mensen.

Het Zweedse bedrijf Pophouse Entertainment koopt de rechten van zangeres Tina Turner. De legendarische zangeres overleed in 2023. Pophouse is het bedrijf dat eerder ABBA weer liet optreden. Het bedrijf is eigendom van Björn Ulvaeus, één van de oprichters van ABBA.

Wat de Zweden precies van plan zijn met de rechten, zeggen ze nog niet. Maar het bedrijf heeft ervaring met het combineren van allerlei technieken waardoor artiesten bijna weer tot leven komen.

Zo liet het eerder ABBA weer optreden met zogenoemde avatars. Op het podium werden digitale beeltenissen in 3D geprojecteerd. De concerten werden een enorm commercieel succes, met meer dan 3 miljoen verkochte toegangskaarten. Dat succes lijkt naar meer te smaken. Pophouse investeerde ook al in artiesten als Kiss, Avicii en Cyndi Lauper.

ABBA-fans waren in 2022 lyrisch over de hologrammen:

De directeur van Pophouse roemt Tina Turner en in het bijzonder haar sterke visuele kracht en de energie die ze op het podium had. Ze werd ook wel de Queen of Rock 'n' Roll genoemd.

Haar carrière begon aan het begin van de jaren 60, toen ze werd ontdekt door Ike Turner. Hij gaf haar een enorme impuls, werd haar manager en later haar geliefde.

Barrières

In de jaren die volgden, doorbrak Turner tal van barrières. Als zwarte artiest werd ze succesvol in de rock-'n-roll, tot dan toe een genre van met name witte mannen.

Maar haar relatie met Ike Turner werd ook bijna haar ondergang. Eind jaren 70 brak ze met hem; hij had haar jarenlang fysiek en geestelijk mishandeld. Door erover te vertellen, doorbrak ze het taboe dat op het onderwerp rustte voor veel vrouwen.

En toen ze minder succesvol leek, maakte ze in de jaren 80 een comeback die wel de grootste in de rock-'n-roll wordt genoemd. De daaropvolgende concertreeksen staan nog steeds in de geschiedenisboeken als de meest succesvolle van de jaren 80.

Mede dankzij deze hit:

Dat ijzersterke imago is reden voor Pophouse om deze stap te zetten en te investeren in de rechten. En niet alleen van haar muziek. De Zweden verwerven ook de rechten op het gebruik van haar naam, haar beeltenis, haar imago en haar gelijkenis.

Daarmee lijkt de weg vrij om met Tina Turner hetzelfde kunstje te doen als eerder met ABBA. Maar dat willen de Zweden nog niet bevestigen.

Tussen de bossen in het westen van Oekraïne doemt een industrieel complex op met grote witte cilinders. Het zijn opslagtanks voor olie. Een van de cilinders is niet wit, maar donkerbruin en verwrongen. Uitgebrand.

Het is het einde van de middag en bussen met werknemers verlaten het terrein. 'Droezjba', is te lezen op een klein cafeetje langs de weg. Vriendschap betekent dat. Want dit is een tussenstation van de gelijknamige oliepijplijn die Rusland verbindt met Midden- en Oost-Europa.

Zo genoemd in de jaren 60 omdat deze olie voor goede relaties moest zorgen tussen de Sovjet-Unie en landen in de regio. Nu staat de Droezjba-pijplijn in het middelpunt van een steeds verder escalerende ruzie tussen Hongarije en Oekraïne.

Blokkade door Orbán

Hongarije en Slowakije betichten Kyiv ervan de doorvoer bewust te belemmeren. Het Kremlin spreekt zelfs van 'chantage' door Oekraïne. Kyiv zegt dat dit tussenstation te zwaar beschadigd is door een Russische aanval met een kamikazedrone eind januari, en dat herstel tijd en geld kost.

De kwestie is een van de belangrijke onderwerpen vandaag bij de EU-top in Brussel. Want de Hongaarse premier Orbán gebruikt het dispuut als reden om een lening van 90 miljard euro aan Oekraïne tegen te houden. Geld dat Kyiv nodig heeft om voor de strijd tegen Rusland en om het begrotingstekort op te vangen.

Wanneer we aankloppen bij het complex, reageert de beveiliging verrast. Het hele gebied rond het tussenstation is kennelijk afgesloten. Wij zijn door buurtbewoners via een onbeveiligde weg per toeval alsnog binnengekomen. Rond - laat staan op - het complex mag niet gefilmd worden. Het Oekraïense staatsbedrijf Naftogaz laat vooralsnog geen buitenlandse waarnemers of journalisten binnen.

Dat de spanningen rond het tussenstation hoog zijn opgelopen, wordt duidelijk wanneer we langs de hoofdweg weer vertrekken en politieauto's ons tegemoet komen rijden. Ze willen zeker weten dat niks is gefilmd. "Wie heeft jullie over die route verteld?", vraagt de commandant. De weg die wij namen, zullen ze nu zeker gaan beveiligen, vult een andere agent aan.

Irina (28) is arts en drinkt op het centrale plein een ijskoffie met haar partner. Ze waren zelf aan het slapen tijdens de aanval. Maar ze zagen de rookpluim toen ze naar buiten kwamen. Ze haalt haar telefoon uit haar zak en laat video's zien van de dikke zwarte rook die een week lang te zien was boven de opslagtank die uitbrandde. "Het was een hel daar", zegt Irina, die erover hoorde van vrienden die de brand moesten blussen.

Terwijl Irina haar verhaal doet, wordt ze onderbroken door het ritmische geronk van Oekraïense legerhelikopters die overvliegen. Waarom denkt zij dat Rusland een tussenstation zou aanvallen dat gebruikt wordt voor hun eigen olie? "Dat begrijp ik ook niet", zegt Irina. "Het is toch hun olie? Maar eerlijk gezegd, Rusland kent sowieso geen logica."

Anderen zien wel een duidelijk politiek verband: de verkiezingen in Hongarije over een paar weken. Premier Orbán heeft een anti-Oekraïens geluid tot de kern gemaakt van zijn campagne. Hij is sinds de aanval alleen boos op Kyiv, niet op Moskou. "Het is duidelijk dat ze een conflict willen hebben, daar hebben ze een belang bij", zegt de 80-jarige Ivan. Hij wandelt met zijn vrouw langs de oude, witte klokkentoren van Brody. "Zeker zo vlak voor de verkiezingen."

Ook is duidelijk dat Oekraïne er weinig belang bij heeft om de pijplijn te herstellen. Olie is de belangrijkste inkomstenbron voor de oorlogskas van het Kremlin. Oekraïne valt daarom steeds olie-infrastructuur aan in Rusland, ook onlangs nog tussenstations van de Droezjba-verbinding daar. Maar vanwege contractuele verplichtingen en de machtspositie die Hongarije in de EU met een veto kan innemen, kan Oekraïne de doorstroom van olie op eigen grondgebied niet zomaar stoppen.

President Zelensky zegt dat het herstel nog zes weken kan duren. In een poging om Orbán tevreden te stellen en de 90 miljard euro vrij te spelen, heeft de Europese Commissie aangeboden om experts naar Brody te sturen en te helpen met het herstel. Daar moet Oekraïne nog wel mee instemmen.

Toch vragen Oekraïners zich ook af: waarom zouden we het repareren? "Het is niet logisch, we zijn in oorlog met Rusland, toch?", zegt Irina. "Het vraagt onze middelen en helpt onze vijand om ons te vernietigen", zegt Ivan. "Zo simpel is het."

Een jaar na zijn overlijden speelt Val Kilmer toch nog in een film. Door middel van kunstmatige intelligentie is de Amerikaanse acteur tot leven gewekt om alsnog de rol te spelen waarvoor hij voor zijn dood had getekend.

De nabestaanden van Kilmer hebben toestemming geven voor het gebruik van een kunstmatige versie van de acteur en krijgen daar ook geld voor. Volgens dochter Mercedes Kilmer lag de rol hem na aan het hart.

"Hij keek altijd optimistisch naar opkomende technologieën als een middel om de mogelijkheden van verhalen vertellen te vergroten", zegt ze.

De nieuwe film As Deep as the Grave is enkele jaren geleden al opgenomen, maar nog niet uitgebracht. Kilmer kon tijdens de opnames de rol niet spelen vanwege zijn gezondheid.

Katholiek priester

Val Kilmer overleed op 1 april vorig jaar op 65-jarige leeftijd aan een longontsteking. Eerder was bij hem keelkanker vastgesteld, maar daar herstelde hij van na meerdere behandelingen.

Omdat hij daardoor zijn stem was kwijtgeraakt, werd bij de film Top Gun: Maverick in 2022 ook al gebruikgemaakt van AI. Zijn stem werd digitaal bewerkt en in de film gebruikt.

Kilmer speelde sinds de jaren 80 in veel films als Top Gun, Batman Forever en The Doors.

As Deep as the Grave is gebaseerd op een waargebeurd verhaal over twee archeologen die door opgravingen de geschiedenis van inheemse Amerikanen aan het licht brengen. Kilmer had getekend voor de rol van priester.

Wanneer de film uitkomt, is nog niet bekend. De producenten zoeken nog naar een distributeur.

Richtlijnen

Het gebruik van kunstmatige intelligentie is omstreden in de filmwereld. Acteurs vrezen voor hun baan, nu computers niet van echt te onderscheiden digitale personen kunnen maken.

Volgens richtlijnen die zijn opgesteld door acteursvakbond SAG-AFTRA zijn digitale replica's toegestaan "als toestemming voor het overlijden is verleend of daarna wordt verkregen door een bevoegd persoon of de vakbond".

Jongeren in West-Europa en Noord-Amerika zijn steeds minder gelukkig, blijkt uit het vandaag verschenen World Happiness Report. Dat komt volgens de onderzoekers voornamelijk door hun socialemediagebruik. Nederland daalt twee plekken op de wereldwijde geluksladder en staat nu op plek zeven.

Finland is voor de negende keer op rij het gelukkigste land ter wereld. Ook de andere Noord-Europese landen IJsland, Denemarken, Zweden en Noorwegen hebben een top 10-klassering. Opvallend is de vierde plaats voor Costa Rica: de hoogste klassering ooit voor een Midden-Amerikaans land.

Nederland bezet dus de zevende plaats, twee plekken lager dan vorig jaar. Nederlanders beoordelen hun leven met een 7,2, iets minder dan vorig jaar (7,3). Het onderzoek noemt geen specifieke oorzaken voor de lichte daling in Nederland, maar laat wel zien dat het welzijn in veel westerse landen onder druk staat, vooral onder jongeren. Voormalig koploper Zwitserland keert na een jaar afwezigheid terug in de top 10.

Er is een bredere trend zichtbaar: in vijftien rijke landen daalde het welzijnsgevoel in de afgelopen vijftien jaar. In landen als de Verenigde Staten, Canada, Australië en Nieuw-Zeeland behoren jongeren zelfs tot de minst gelukkigen wereldwijd.

De meeste landen laag op de lijst bevinden zich in of nabij een groot conflictgebied. Het ongelukkigste land ter wereld is net als vorig jaar met afstand Afghanistan (1,4), gevolgd door Sierra Leone en Malawi (3,3).

Over het rapport

Sinds 2012 meten onderzoekers wereldwijd hoe gelukkig mensen zijn. Respondenten uit 136 landen geven hun leven een cijfer van 0 tot 10, waarna die scores worden gemiddeld over drie jaar. Die vormen de basis voor de ranglijst. Vervolgens kijken onderzoekers welke factoren die verschillen kunnen verklaren, zoals inkomen, levensverwachting en de mate van vrijheid.

In het World Happiness Report valt verder op dat jongeren in West-Europa en Noord-Amerika minder gelukkig zijn dan vijftien jaar geleden. Dat kan volgens de onderzoekers niet los worden gezien van het toenemende gebruik van sociale media.

"De relatie tussen sociale media en welzijn hangt sterk af van hoe en hoe vaak mensen ze gebruiken", zegt Oxford-hoogleraar Jan-Emmanuel De Neve, die meeschreef aan het rapport. "Intensief gebruik wordt geassocieerd met een veel lager welzijn, terwijl mensen die helemaal geen sociale media gebruiken ook bepaalde voordelen missen."

Zo hebben jongeren die meer dan zeven uur per dag op sociale media zitten, een veel lager welzijn dan jongeren die minder dan een uur per dag zitten te scrollen. Voor meisjes in West-Europa is het effect nog groter.

Door sociale media vergelijken jongeren zich vaker met anderen en spreken ze minder in de echte wereld af. Daardoor neemt het vertrouwen af en voelen ze zich minder verbonden.

In november 2025 maakte NOS op 3 deze video over sociale media:

Daarnaast varieert de relatie tussen internetgebruik en welzijn ook sterk per generatie, geslacht en regio, aldus het rapport. Hoe jonger de gebruiker, hoe negatiever de gevolgen. Voor gen Z (1997-2012) is het negatieve effect het grootst, voor millennials (1981-1996) "matig negatief", voor generatie X (1965-1980) "bijna nul" en licht positief voor de babyboomers (1946-1964).

Maar het beeld is niet alleen negatief. Wereldwijd nam het geluksniveau in meer landen (79) toe dan het daalde (41) en buiten het Westen zijn de verbanden tussen socialemediagebruik en welzijn bovendien minder negatief of zelfs licht positief, zoals in delen van Latijns-Amerika en het Midden-Oosten.

Dat hangt volgens de onderzoekers samen met verschillen in gebruik. Platforms die vooral draaien om contact met anderen, zoals WhatsApp, hangen minder negatief samen met welzijn. Apps met eindeloze, algoritmisch gestuurde feeds en veel visuele content, zoals Instagram en TikTok, worden juist vaker in verband gebracht met een lager welzijn.

Verbod voor kinderen?

In Nederland geldt op dit moment geen socialemediaverbod voor kinderen. Wel wil het kabinet een minimumleeftijd van 15 jaar invoeren.

Bijna twee op de drie Nederlanders (63 procent) zijn inmiddels voor een verbod op sociale media onder de 16 jaar, aldus onderzoeksbureau Newcom in januari. Vorig jaar was dat nog 57 procent.

In Australië werd in december vorig jaar als eerste land ter wereld zo'n verbod ingevoerd. Onder meer Frankrijk, Spanje, Denemarken en het Verenigd Koninkrijk werken daarnaast aan een verbod.

In tabakszaken die steun krijgen van fabrikant Philip Morris wordt tegen de regels in verhitte tabak aangeprezen als minder schadelijk alternatief voor sigaretten. Dat heeft het journalistieke platform Pointer vastgesteld na het undercover bezoeken van de winkels.

De tabakszaken suggereren volgens Pointer allemaal dat verhitte tabak beter is voor de gezondheid dan sigaretten of vapes. Zo wordt het product minder schadelijk genoemd, maar ook beter, schoner en zelfs gezonder. Medewerkers zouden hebben gezegd dat je er fitter van wordt of er een betere conditie van krijgt, conclusies die volgens experts niet kloppen.

Philip Morris heeft grote invloed op tabakszaken en medewerkers. Zo financiert het bedrijf een deel van de inrichting of verbouwing van de winkel. Ook krijgt winkelpersoneel trainingen over de voordelen van verhitte tabak, bleek twee jaar geleden al uit onderzoek van Distrifood.

De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) deed eerder onderzoek naar de verboden gezondheidsclaims en legde Philip Morris een boete op.

Verhitte tabak

Het verhitten van tabak is een manier om tabak te gebruiken. In tegenstelling tot bij roken, wordt tabak niet verbrand maar verhit in een verwarmingselement. Daardoor verdampen schadelijke stoffen als nicotine.

Volgens het RIVM krijgt de gebruiker minder kankerverwekkende stoffen binnen dan bij roken, maar neemt het gezondheidsrisico niet af. Ook een kleine hoeveelheid kan kanker veroorzaken. Daarnaast bevat de rook van verhitte tabak juist een grotere hoeveelheid van sommige schadelijke stoffen dan bij het roken van een sigaret.

Het aantal tabakszaken in Nederland zit in de lift sinds de verkoop van sigaretten in supermarkten in 2024 is verboden. Pointer heeft handmatig onderzoek gedaan en telde in 2021 246 tabakszaken. Vorig jaar was dat gestegen naar 494. De meeste zaken zitten naast of in de buurt van een supermarkt.

Door de gezondheidsclaims overtreden de zaken de regels. In de rook- en tabakswet staat dat er geen positief verband met gezondheid mag worden gelegd. Ook mag over een product niet worden gezegd dat het minder schadelijk is voor de gezondheid.

Philip Morris wil bij Pointer niet reageren op de beschuldigingen, omdat de uitspraken van medewerkers niet geverifieerd kunnen worden en het niet is toegestaan om in de winkels te filmen. Wel zegt het bedrijf te willen streven naar een wereld zonder sigaretten. Ook vindt de tabaksfabrikant dat Nederland meer moet doen aan voorlichting aan rokers.

In Breda is vannacht een mobiele wc uitgebrand. Volgens Omroep Brabant is het al de vijfde keer in korte tijd dat een dixi in brand is gevlogen.

De brand ontstond op de hoek van de Houtmanstraat en de Columbusstraat. De brandweer was er snel bij maar kon niet voorkomen dat het toilet volledig verloren ging.

De politie doet onderzoek en houdt de komende tijd extra toezicht in de omgeving. De brand werd vermoedelijk aangestoken.

In de nacht van 4 op 5 maart ging ook al een dixi in vlammen op in de Verbeetenstraat. Twee dagen eerder was het raak bij de Oosterstraat

Goedemorgen! Het is uitslagenochtend in Nederland. In de meeste gemeenten worden de stemmen vandaag voor een tweede keer geteld. En het is de laatste dag van de ramadan voor Eid al-Fitr.

Eerst het weer: het is vandaag zonnig en droog. Bij een zwakke oost- tot noordoostenwind wordt het 13 tot 17 graden. Morgen zijn er eerst verspreid wolkenvelden en lokaal een spatje motregen. Later steeds meer zon en droog bij maxima tussen 11 tot 16 graden. De dagen erna blijft het rustig lenteweer met flink wat zon en 11 tot 15 graden.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier de situatie op het spoor.

Wat kun je vandaag verwachten? Dit is er vannacht gebeurd:

Lokale partijen zijn opnieuw de grote winnaars van de gemeenteraadsverkiezingen. In bijna alle gemeenten is een voorlopige uitslag bekend en tot nu toe hebben lokale partijen de meeste stemmen gekregen. Uit een vragenlijst van Ipsos I&O blijkt dat kiezers vooral lokaal stemmen omdat ze vinden dat die partijen beter weten wat er in de gemeente gebeurt.

In meerdere gemeenten zijn nieuwe lokale partijen de grootste geworden. In onder meer Westervoort en Oldebroek kreeg een nieuwe partij meteen een derde van de stemmen.

Zo zag de avond van de gemeenteraadsverkiezingen eruit:

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit:

Het Franse stadje Arcis-sur-Aube gaat viraal door de opvallende namen in de lokale verkiezingsstrijd om het burgemeesterschap. Charles Hittler staat in de tweede ronde tegenover onder anderen Antoine Renault-Zielinski. Op sociale media wordt de strijd vaak vergeleken met een fictieve confrontatie tussen Adolf Hitler en Volodymyr Zelensky, met een stroom aan grappen en reacties tot gevolg.

De twee verkiesbare mannen:

Fijne dag!

Verreweg de meeste zetels bij de gemeenteraadsverkiezingen gaan naar lokale partijen. Daarmee zitten de lokale partijen opnieuw in de lift, is op te maken uit de prognose van de ANP-verkiezingsdesk. De opkomst was 53,7 procent.

Later vandaag worden in alle gemeenten de stemmen nog een keer geteld en volgt de uitslag. Opvallend is dat in meerdere gemeenten partijen die vier jaar geleden nog niet meededen, meteen de grootste zijn geworden. In de Gelderse gemeente Westervoort gebeurde dat met Wij Westervoort, dat meer dan 44 procent van de stemmen kreeg.

In Oldebroek, in dezelfde provincie, stemde ruim 32 procent op het Christelijk Verbond Oldebroek. Die partij splitste zich af van de plaatselijke SGP. In de Noord-Hollandse gemeente Uitgeest stemde bijna een op de vijf kiezers op debutant Onafhankelijk Uitgeest.

Ook in Goeree-Overflakkee, Hardenberg, Best, Stede Broec en op Texel werd een nieuwe partij de grootste.

Bekijk hier de voorlopige uitslagen:

De grootste stijger deze verkiezingen lijkt Forum voor Democratie. Die partij doet ook in twee keer zo veel gemeenten mee als vorige keer en ziet het aantal stemmers verviervoudigen naar 300.000. In alle gemeenten waar FVD meedoet, lijkt de partij een of meer zetels te halen.

"We hebben overal een voet tussen de deur. Het is een fantastische avond", zei fractievoorzitter in de Tweede Kamer, De Vos, gisteravond. Veel partijen hebben gezegd dat ze niet met FVD willen samenwerken, omdat er kandidaten op de lijsten staan met een extreemrechtse achtergrond.

De Vos noemt dat argument "een excuus" van die partijen, een smoes om Forum uit te kunnen sluiten:

Van de vier grootste steden kwam Amsterdam pas in de loop van de ochtend met een eerste telling. GroenLinks werd de grootste. dankzij een winst van twee zetels de grootste. Die partij won 2 zetels en komt daarmee op 10. D66 staat op de tweede plaats met 8 zetels. Dat is er 1 meer dan in 2022. PvdA volgt met 7 zetels. Dat betekent dat deze drie partijen net zoals de afgelopen vier jaar een coalitie kunnen vormen.

In Rotterdam wordt GroenLinks-PvdA de grootste fractie in de gemeenteraad. Het lost daarmee Leefbaar Rotterdam af, dat weliswaar net als GroenLinks-PvdA 11 zetels krijgt, maar met een kleiner aantal stemmen. GroenLinks-PvdA haalde ruim 3000 meer stemmen dan Leefbaar Rotterdam.

De Hart voor Den Haag-partij van Richard de Mos werd de grootste in Den Haag. Volgens de verkiezingsdienst van het ANP komt de partij uit op 16 zetels. Dat is er eentje minder dan bij de exitpoll van woensdagavond.

In Utrecht werd GroenLinks-PvdA de grootste, met 14 zetels. Sinds 2022 bezetten de partijen samen 13 zetels. Daar komt er nu dus 1 bij.

GroenLinks-PvdA lijkt ook de grootste landelijke partij te worden met 14,6 procent van de stemmen. Gisteravond durfde partijleider Jesse Klaver te voorspellen dat zijn partij na de teleurstellend verlopen Tweede Kamerverkiezingen bij deze gemeenteraadsverkiezingen de grootste zou worden. "Er is nog heel veel onzeker, maar tijdens de Tweede Kamerverkiezingen waren we in acht steden de grootste partij", zei Klaver. "Het lijkt erop alsof we daar vanavond overheen gaan en we wel eens de grootste van Nederland kunnen worden."

Desondanks lijkt de partij wel flink minder stemmen te hebben gekregen dan bij de vorige verkiezingen in 2022. De partij eindigde toen met bijna 17 procent van de stemmen.

VVD en CDA volgen op allebei ruim 11 procent. D66 lijkt een lichte stijging door te maken naar zo'n 9 procent van de stemmen. Gisteravond zei partijleider Jetten dat de winst van zijn partij als grootste in de Tweede Kamerverkiezingen nu ook lokaal doorgetrokken moest worden.

Daarin zag hij de lokale partijen als voorbeeld voor landelijke partijen:

Bij de andere landelijke partijen stevenen ChristenUnie, SP, Partij voor de Dieren en Bij1 af op (licht) verlies. De SP verloor in Oss, de bakermat van de partij, de helft van de zetels. Het aantal ging van 8 naar 4 zetels.

JA21, BBB, Volt, 50Plus, Denk, SGP en PVV lijken juist een lichte winst te boeken. PVV is de grootste in Zoetermeer, Papendrecht, Terneuzen, Pekela en Stadskanaal.

Wat verder opvalt is dat NSC in geen van de vijf gemeenten waar die partij meedeed een raadszetel heeft gekregen. In Amersfoort, Apeldoorn, Den Haag, Eindhoven en Zoetermeer stond NSC op het stembiljet. Bij de Tweede Kamerverkiezingen in 2023 kwam NSC onder leiding van oprichter Pieter Omtzigt met 20 zetels in de Tweede Kamer. Twee jaar later verdween de partij weer volledig.

In elk van de vijf gemeenten haalde NSC hooguit enkele honderden stemmen. Het aantal NSC-stemmers was het hoogste in Den Haag. Daar kreeg de partij 649 stemmen.

Verkiezingen in 340 gemeenten

In 340 gemeenten waren er gisteren verkiezingen. Slechts twee gemeenten deden niet mee: Hilversum en Wijdemeren. Omdat laatstgenoemde 1 januari 2027 opgaat in Hilversum, stemmen de inwoners van deze gemeenten in november voor een nieuwe gezamenlijke gemeenteraad.

Dan de opkomst: in totaal waren er ruim 14,3 miljoen kiesgerechtigden, van wie 53,7 procent van de mensen hun stem heeft uitgebracht. Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2022 was de opkomst 51 procent.

Ook in Rotterdam was de opkomst hoger dan vier jaar geleden. En dan betekent dat burgemeester Schouten 'met liefde' gaat abseilen van de Euromast. Dat had ze namelijk beloofd:

De FBI is een onderzoek gestart naar een mogelijk lek binnen de Amerikaanse inlichtingendiensten, gericht op voormalig topfunctionaris Joe Kent. Dat meldt nieuwssite Semafor.

Kent, tot voor kort directeur van het National Counterterrorism Center (NCTC), diende dinsdag zijn ontslag in uit protest tegen de oorlog met Iran.

Volgens vier bronnen waar Semafor mee sprak met directe kennis van de zaak, onderzoekt de FBI of Kent ongeoorloofd geheime informatie heeft gedeeld. Het onderzoek zou al maanden lopen en begon dus vóór zijn vertrek bij het NCTC. Kort na zijn ontslag beschuldigden bondgenoten van president Donald Trump Kent openlijk van lekken.

In zijn ontslagbrief stelde Kent dat Iran "geen onmiddellijke bedreiging vormt voor de VS". Ook uitte hij stevige kritiek op Trump, die volgens hem de oorlog zou zijn begonnen "onder druk van Israël en diens invloedrijke lobby in de Verenigde Staten".

Zowel de FBI als het Witte Huis wilden geen commentaar geven op de zaak. Kent zelf heeft vooralsnog niet gereageerd op verzoeken om een toelichting.

Wonen was deze gemeenteraadsverkiezingen met afstand het belangrijkste thema waarvoor mensen naar het stembureau zijn gegaan. Iets meer dan de helft van de mensen die meededen aan online kiezersonderzoek van Ipsos I&O, in opdracht van de NOS, geeft aan dat een doorslaggevend onderwerp te vinden.

De opmars van het thema wonen bij de gemeenteraadsverkiezingen is al langer aan de gang. In 2018 zei nog zo'n 25 procent van de mensen dat belangrijk te vinden, vier jaar geleden ging het om 36 procent van de kiezers. Nu gaat het om 51 procent van de ondervraagden. Wonen blijkt overal in Nederland, zowel in de steden als in de minder bebouwde gebieden, ongeveer even belangrijk.

'Gemeente doet niet genoeg aan woningproblematiek'

Jongeren tot 34 jaar hechten relatief het vaakst belang aan het thema wonen. Vrouwen (54 procent) vinden het iets vaker belangrijker dan mannen (48 procent). De mensen die wonen heel belangrijk vonden, kozen het vaakst voor Volt, een lokale partij, D66 of GroenLinks-PvdA. BBB- en PVV-stemmers vinden de woningmarkt dan weer relatief minder belangrijk.

Zo'n vier op de tien mensen vinden dat hun gemeente niet voldoende doet om betaalbare woningen te bouwen voor starters. Ongeveer twee derde is van mening dat de gemeente meer moet doen om woningen voor senioren te realiseren.

En ruim de helft vindt dat er een woonplicht voor eigenaars moet komen, om te voorkomen dat woningen worden gekocht door beleggers die zelf niet van plan zijn daar in te trekken. Dat is overigens wel een stuk minder dan vier jaar geleden, toen driekwart van de kiezers dat vond.

Veiligheid belangrijkst voor rechtse stemmers

Bij het onderzoek van Ipsos I&O konden mensen uit een lijst drie thema's kiezen die voor hen het meest doorslaggevend waren voor hun partijkeuze. Na wonen kiest 38 procent van de mensen voor veiligheid. Die twee thema's springen erboven uit.

Ook veiligheid wordt belangrijker gevonden dan bij de vorige gemeenteraadsverkiezingen, toen 25 procent daarvoor koos. Vooral mensen ouder dan 50 jaar in de grote steden bekommeren zich om de veiligheid. Met name mensen die op JA21, BBB en PVV stemden, vonden dat een belangrijk thema.

Andere belangrijke onderwerpen zijn verkeer en openbaar vervoer (27 procent), natuur in de buurt, zorg voor ouderen en de Wmo, en de opvang van asielzoekers (alle drie 26 procent). Opvallend is dat de zorg voor ouderen in het noorden en het zuiden van het land iets belangrijker wordt gevonden dan elders.

Meer betrokkenheid gevoeld bij lokale partijen

Bijna de helft van de ondervraagden vindt dat ze op het gebied van lokale belangen beter worden vertegenwoordigd door lokale partijen. Ook weten ze beter wat er speelt dan landelijke partijen, vinden die kiezers. Het zijn met name 65-plussers die dat vinden. Daarnaast kiezen inwoners van de grote steden eerder voor een lokale partij dan mensen uit de rest van het land.

Dit jaar waren er net als vier jaar geleden zorgen over de opkomst, die de laatste edities tussen de 50 en 60 procent zat. Van de ondervraagden die besloten om niet te stemmen, zei het merendeel (43 procent) simpelweg geen interesse in de verkiezingen te hebben. 30 procent heeft geen vertrouwen in de gemeentelijke politiek. Dat is iets meer dan vier jaar geleden, toen het om een kwart van de ondervraagden ging.

De mensen die wel hun stem uitbrachten, kwamen vaak tot hun keuze met hulp van een online stemwijzer (40 procent). Sinds de vorige verkiezingen zijn AI-chatbots opgekomen. De Autoriteit Persoonsgegevens waarschuwde vorige week voor het gebruik van onder meer ChatGPT bij het maken van een keuze voor een partij, maar slechts 2 procent van de ondervraagden heeft dat daadwerkelijk gedaan.

Israël heeft voor het eerst in de oorlog luchtaanvallen uitgevoerd op gasinfrastructuur in Iran. Doelwit was gisteren het South Pars-gasveld aan de Perzische Golf, het grootste gasveld ter wereld. Ter vergelding heeft Iran ook aanvallen uitgevoerd. In Qatar werd een industrieel gascomplex getroffen met een raket. In de nacht van woensdag op donderdag volgden nieuwe Iraanse aanvallen.

In reactie op de bombardementen zijn de wereldwijde olie- en gasprijzen verder gestegen. Golfstaten hebben de aanval door Israël sterk veroordeeld als roekeloos en een gevaar voor de wereldwijde energieveiligheid. Tegelijkertijd is er ook woest gereageerd op Irans wraakactie.

Persona non grata

Qatar spreekt van een "flagrante schending van onze soevereiniteit en een directe bedreiging van onze nationale veiligheid". Het ministerie van Buitenlandse Zaken heeft de militair attaché van de Iraanse ambassade tot persona non grata verklaard. Hij en zijn personeel moeten het land binnen 24 uur verlaten.

De Iraanse ballistische raket heeft branden veroorzaakt op industrieterrein Ras Laffan. Het vuur is volgens de autoriteiten onder controle, maar er is wel aanzienlijke schade. De gasinstallatie op het industrieterrein was al ontruimd nadat Iran de aanval had aangekondigd; personeel bleef ongedeerd. Er zijn voor zover bekend bij de aanvallen geen slachtoffers gevallen.

Midden-Oosten-correspondent David Poort:

"De Iraanse vergeldingsaanvallen richten zich nu direct op energie-installaties in de Golf. Ras Laffan is het centrum van de Qatarese gasindustrie en de grootste lng-exportterminal ter wereld. Vanuit deze haven wordt een aanzienlijk deel van het vloeibaar aardgas verscheept dat naar Europa en Azië gaat. Het complex lag al stil na een eerdere aanval, maar wanneer de installaties daar worden geraakt, kan dat meteen gevolgen hebben voor de wereldenergiemarkt.

De aanval komt nadat Israël eerder op de dag doelen rond South Pars had geraakt, het grootste aardgasveld ter wereld en de belangrijkste bron van gas voor Iran. Dat veld ligt in dezelfde ondergrondse gasreserves als het Qatarese North Field. Teheran had kort na de Israëlische aanval gewaarschuwd dat energie-installaties in Saudi-Arabië, de Verenigde Arabische Emiraten en Qatar als doelwitten werden gezien voor vergelding.

Hierdoor verschuift de militaire confrontatie steeds meer op naar een energie-oorlog. Door energie-infrastructuur te raken kan Iran druk uitoefenen op landen in de regio en tegelijk de wereldeconomie raken."

Het is onduidelijk hoeveel schade het Iraanse gasveld heeft opgelopen. De Iraanse autoriteiten beweren dat de nationale gasvoorzieningen stabiel zijn. Een aantal raffinaderijen heeft "gedeeltelijke schade" opgelopen, maar details ontbreken.

'Aanval gecoördineerd met VS'

Israël heeft de verantwoordelijkheid voor de luchtaanval niet publiekelijk opgeëist, maar functionarissen hebben het nieuws wel bevestigd tegenover Israëlische media. Volgens nieuwssite Axios was de aanval gecoördineerd met de VS, maar hebben Amerikaanse bommenwerpers er niet aan meegedaan.

Toen Israël eerder in de oorlog Iraanse olieraffinaderijen had gebombardeerd, spraken anonieme bronnen van onenigheid tussen de twee militaire bondgenoten. Dit soort acties zou Iraanse burgers tegen Israël en de VS in het harnas jagen, zei een Amerikaanse functionaris toen tegen Axios.

Bij graafwerkzaamheden in Wijk bij Duurstede is een groot deel van een eeuwenoud schip aangetroffen. Het gaat om een spant van een schip. Onderzoek moet uitwijzen hoe oud die balk is, maar de gemeente sluit niet uit dat hij uit een meer dan 1200 jaar oud vikingschip komt.

De balk werd vandaag aangetroffen bij de herinrichting van de Promenade, een straat in een buitenwijk van Wijk bij Duurstede, meldt RTV Utrecht.

De straat ligt nu open voor de vervanging van de riolering. Een bewerkte houten balk die daarbij uit de grond stak, trok de aandacht van amateurarcheoloog Danny van Basten. Hij schakelde een aantal kenners in, zowel van Museum Dorestad als van de stichting Beheer Vikingschip. Vooral bij de stichting zit veel kennis: eerder bouwde die een replica van een vikingschip in Wijk bij Duurstede.

Ribbenkast

Toch zijn de kenners er nog niet helemaal uit. Ze weten vrijwel zeker dat het gaat om een spant, dus de ribbenkast, van een schip. Maar de precieze datering kan alleen door onderzoek.

Scheepsbouwer en kenner Kees Sterreburg stelt dat het op basis van de ligging en aardewerkfragmenten rondom de vondst, kan gaan om een schip uit de Karolingische periode (tussen 750-900 na Christus). Dat zou de vondst heel bijzonder maken, omdat het de tijd was dat de Vikingen langskwamen bij Wijk bij Duurstede, toen nog Dorestad.

Koggeschip

Tegelijkertijd wordt onderzocht of het om een zogenoemd koggeschip gaat, wat zou wijzen op een datering rond 1300 na Christus. Is het inderdaad een koggeschip, dan is de vondst wat minder bijzonder. In 2011 werd in de IJssel bij Kampen een kogge gevonden die in perfecte staat bleek te verkeren.

Gemeentelijk archeoloog Anne de Hoop in Wijk coördineert het vervolgonderzoek. "De balk wordt straks zorgvuldig schoongemaakt", zegt ze. "Daarna worden onder andere de jaarringen van het hout geanalyseerd om een nauwkeuriger beeld te krijgen van de ouderdom."

Ingepakt

Om schade door uitdroging te voorkomen, is de balk direct ingepakt en afgevoerd. Museum Dorestad heeft de wens uitgesproken om het object in de toekomst tentoon te stellen.

Waarnemend burgemeester Petra Doornenbal, sinds begin deze maand in functie, en wethouder Bert Lubbinge vielen vandaag met hun neus in de boter. Zij waren in de buurt omdat ze een ronde liepen langs verschillende stembureaus en onderbraken die om een kijkje te nemen bij de vindplaats.

In het Franse stadje Arcis-sur-Aube draait de lokale verkiezingsstrijd om een nieuwe burgemeester om meer dan beleid: de namen van de kandidaten. Zittend burgemeester Charles Hittler neemt het zondag in de tweede ronde op tegen onder anderen Antoine Renault-Zielinski.

Op Franse sociale media wordt de strijd veelal vergeleken met een fictieve confrontatie tussen de Duitse dictator Adolf Hitler en de Oekraïense president Volodymyr Zelensky, wat tot veel reacties en grappen leidt.

De aandacht voor de namen is volgens Hittler uit de hand gelopen. Online gaan berichten rond waar zijn aanhangers voor de grap worden neergezet als Hitler-aanhangers. "Mijn vrouw is in tranen", aldus de zittende burgemeester tegen de BBC.

Renault-Zielinski zegt de humor te begrijpen, maar er zelf niet om te kunnen lachen. Het zou nauwelijks nog om de inhoud van de verkiezingen gaan.

Renault-Zielinski, een 28-jarige douanebeambte, behoort tot de extreemrechtse Patriot-beweging. Hittler voert een centrumrechtse lijst aan. De derde kandidaat is Annie Soucat.

Herkomst namen

Hittler krijgt sinds de aandacht de vraag waarom zijn familie de naam nooit heeft veranderd. Zijn familie is afkomstig uit de Elzas, aan de grens met Duitsland. Zijn vader werkte als schaapherder en werd tijdens de oorlog naar Duitsland gestuurd voor dwangarbeid.

Toen hij na de oorlog in 1949 zijn toekomstige vrouw ontmoette, kregen ze meermaals de tip om hun naam te veranderen. Door de administratieve rompslomp en de hoge kosten zagen ze daar destijds van af.

Hittler zegt dat hij de opmerkingen over zijn naam wel gewend is. "Bij vorige verkiezingen tekenden mensen snorretjes op mijn verkiezingsposter."

Renault-Zielinski heeft het tweede deel van zijn naam te danken aan zijn Poolse moeder. "Mensen vragen me vaak of ik familie ben van Zelensky, maar dat is niet zo."

Het heeft een jaar of dertig geduurd om de financiering rond te krijgen, maar nu is het zeker. Het vervallen Badpaviljoen Hindeloopen wordt opgeknapt. Zo komt er toch een toekomst voor het karakteristieke pand dat ooit badgasten uit heel Nederland trok.

"Dit is fantastisch nieuws", reageert wethouder Petra van den Akker bij Omrop Fryslân. "Ik ben er heel blij mee."

Het pand is nu nog eigendom van Europarcs, een keten van vakantieparken. De laatste jaren heeft Europarcs weinig met het paviljoen gedaan. Wel kreeg de keten in 2019 twee dwangsommen opgelegd door de gemeente omdat het rijksmonument zonder vergunning zou zijn verbouwd. Daarbij ging een aantal originele details verloren, zoals een blikken plafond.

Volgens Van den Akker is Europarcs nu bereid om het paviljoen over te doen aan BOEi. Dat is een non-profitorganisatie die zich specialiseert in het herbestemmen van industrieel, agrarisch en religieus erfgoed en al meer dan 600 oude gebouwen in Nederland heeft opgeknapt.

Niet alleen de gemeente, maar ook de provincie en het waterschap gaan financieel bijdragen aan de restauratie.

Huisarts in Sneek

Met Badpaviljoen Hindeloopen heeft BOEi er een gebouw bij dat jarenlang bekendstond als de 'Parel van de Zuiderzee'.

Het originele badpaviljoen bij het Friese stadje werd in 1912 gebouwd, toen nog van hout. Het idee kwam van een huisarts in Sneek die een plek zocht om te recreëren, dicht bij huis.

Trein of koets

Mensen kwamen van heinde en ver met de trein of koets naar het strand aan de Zuiderzee. Al na een jaar kon het houten gebouw de toeloop van badgasten niet meer aan. In de jaren 1913 en 1914 werd het paviljoen uitgebreid en van beton gemaakt. Het werd daarmee heel bijzonder, want badpaviljoens van beton zijn er maar een paar. Kenners roemen ook de art-nouveaustijl en de betonnen torentjes met 'tentdak'.

Hoe succesvol ook, het verval van het badpaviljoen zette al vroeg in. Begin jaren 30 werd Nederland hard getroffen door de economische neergang tijdens de Grote Depressie. Bovendien werd in 1932 de Afsluitdijk geopend, waardoor Hindeloopen niet meer aan de wilde, zoute Zuiderzee lag, maar aan het rustige, zoete IJsselmeer. Het zeestrand werd ook een stuk kleiner.

Uiteindelijk ging het paviljoen over naar een andere eigenaar, waarbij het wel een 'openbaar gebouw' bleef met horecafunctie.

Drive-in shows

In de jaren 60 kwam het Badpaviljoen Hindeloopen in handen van de broers Dirk en Bull Verweij, de oprichters van radiozender Veronica. Ze maakten van het paviljoen een populaire uitgaansgelegenheid. Bekende bands zoals de Golden Earrings (toen nog met een s) en Q65 speelden voor de jeugd van Hindeloopen en omstreken. Beroemde diskjockeys zoals Tineke de Nooij en Jan van Veen draaiden muziek in de drive-inshows.

Halverwege de zeventiger jaren kwam er een einde aan deze evenementen en gebeurde er steeds minder in het pand. Totdat er de laatste jaren een zwart hek met grote spijlen omheen werd gezet.

Logische optie

De totale kosten van het herstel en exploitabel maken worden geschat op zo'n 2,8 miljoen euro. Nog niet helemaal duidelijk is wat de herbestemming wordt, al noemt wethouder Van den Akker horeca een logische optie.

"Dat zou mooi passen op die plek. Die functie heeft het eerder ook gehad, dus het zou prachtig zijn als dat nu weer gebeurt."

Met de liquidatie van Ali Larijani verliest Iran een van de meest invloedrijke figuren binnen het politieke en veiligheidsapparaat. De 67-jarige politicus en veiligheidsstrateeg werd in de nacht van maandag op dinsdag bij een Israëlische luchtaanval in een buitenwijk van Teheran gedood, samen met zijn zoon Morteza en enkele beveiligers.

Larijani was geen militair commandant, maar wel een centrale speler in het strategische besluitvormingsproces van de Islamitische Republiek. Als voormalig secretaris van de Hoge Nationale Veiligheidsraad zat hij jarenlang aan de tafel waar besluiten werden genomen over oorlog, diplomatie en nationale veiligheid.

Vanuit die rol zou hij ook toezicht hebben gehouden op de protesten die in december en januari door het land trokken, waarbij de Basij-militie en andere veiligheidstroepen duizenden demonstranten doodschoten.

Na de Israëlische liquidatie van ayatollah Ali Khamenei aan het begin van de oorlog, werd Larijani door velen gezien als de facto leider van Iran. Zijn dood past in de reeks gerichte aanvallen waarbij Israël in korte tijd meerdere Iraanse leiders en commandanten heeft uitgeschakeld.

Van militaire naar politieke doelwitten

Volgens Andreas Krieg, hoofddocent veiligheidsstudies aan King's College London, wijst de aanval op een bredere strategie. "In het begin van de oorlog lag de nadruk op het uitschakelen van militaire commandostructuren", zegt Krieg tegen de NOS. "Maar met de liquidatie van iemand als Larijani, lijkt Israël ook de politieke kern van het regime te willen raken."

Larijani speelde volgens Krieg een bijzondere rol binnen het Iraanse systeem. Hij verbond verschillende machtscentra: de veiligheidsdiensten, de politieke elite en diplomatieke kanalen naar het buitenland.

"Dat maakt zijn dood symbolisch belangrijk", zegt Krieg. "Dit gaat niet alleen meer over het verzwakken van militaire capaciteit, maar ook over het vermogen van het regime om zichzelf politiek te organiseren en te onderhandelen."

'Hydra-effect' dreigt

Toch betekent het uitschakelen van leiders niet automatisch dat het systeem instort. Iran functioneert minder als een strak hiërarchische staat en meer als een netwerk van instellingen en machtscentra. De Revolutionaire Garde, de machtige militaire organisatie die ook grote delen van de economie controleert, is daarin een spil.

"Je kunt zo'n netwerk verstoren, maar niet eenvoudig onthoofden", zegt Krieg. "De Revolutionaire Garde is niet alleen een leger, maar een systeem dat diep in de staat en de samenleving verankerd is."

In veiligheidsstudies wordt dat soms het 'Hydra-effect' genoemd. Net als in de Griekse mythe van de Hydra kunnen organisaties na het uitschakelen van leiders nieuwe kopstukken naar voren schuiven. Netwerken passen zich aan, nieuwe figuren nemen taken over en het systeem kan zich opnieuw organiseren, vaak zelfs radicaler dan voorheen.

Op korte termijn kunnen zulke aanvallen wel degelijk effect hebben. Ze veroorzaken wantrouwen binnen de elite en dwingen leiders zich meer te richten op hun eigen veiligheid.

Risico op chaos

Toch is het volgens Ross Harrison, Iran-analist bij het Middle East Institute in Washington, onduidelijk wat het uiteindelijke doel is van de Israëlische strategie.

"Zelfs als het regime zou instorten, wat ik niet waarschijnlijk acht, ontstaat er een enorm machtsvacuüm", zegt Harrison. "Er is geen georganiseerde oppositie die klaarstaat om het land over te nemen."

Volgens Harrison, schrijver van Decoding Iran's Foreign Policy, zou dat eerder chaos opleveren dan stabiliteit. "Het is niet duidelijk hoe dat Israël, de regio of de Verenigde Staten veiliger zou maken."

Hij wijst erop dat het Iraanse systeem juist zo is opgebouwd dat het kan overleven wanneer individuele leiders verdwijnen. "Het is geen puur persoonsgebonden systeem", zegt Harrison. "De staat is ontworpen om zichzelf te regenereren."

Hardere generatie leiders

De liquidaties kunnen op langere termijn zelfs leiden tot een radicalere koers in Teheran. Veel van de oudere leiders van Iran werden gevormd door de oorlog tussen Iran en Irak in de jaren 80. De nieuwe generatie leiders groeit nu op in de context van de huidige oorlog.

"Die leiders worden gevormd door dit conflict", zegt Harrison. "Dat kan een veel harder en minder voorspelbaar leiderschap opleveren."

De dood van Larijani lost daarmee geen van de grote crises van Iran op. Integendeel, zeggen analisten. Terwijl Israël zijn campagne tegen Iraanse leiders opvoert, dreigt de oorlog juist moeilijker te beheersen te worden.

"Hoe meer deze oorlog wordt gezien als een strijd om regimeverandering", zegt Krieg, "hoe meer Iran zich gaat gedragen als een belegerd systeem dat verder radicaliseert."

In de Afghaanse hoofdstad Kabul zijn de slachtoffers van de luchtaanval op een kliniek begraven. Een VN-organisatie heeft vastgesteld dat er 143 mensen zijn omgekomen bij het bombardement.

De uitvaart komt op de dag dat Pakistan en Afghanistan een gevechtspauze van een aantal dagen hebben afgekondigd. Dat is vanwege het eind van de ramadan, later deze week.

Nabestaanden namen afscheid van de slachtoffers op een begraafplaats in het noorden van Kabul. Ook leden van het Afghaanse Talibanregime waren aanwezig. Op foto's is te zien dat graafmachines werden gebruikt om kuilen te graven voor de vele lichamen.

In de getroffen kliniek in Kabul zaten zo'n 2000 mensen met een drugsverslaving. Afghanistan was lang verantwoordelijk voor een groot deel van de wereldwijde heroïneproductie, waardoor er veel verslaafden zijn in het land.

Pakistan houdt vol dat de aanval niet gericht was op de verslavingskliniek, maar op militaire faciliteiten. De aanval van maandag was de meest dodelijke tot nu toe in het opgelaaide conflict tussen Afghanistan en Pakistan. Hoewel de Afghaanse autoriteiten aanvankelijk spraken van vele honderden doden, stelde de VN het vast op 143.

Eind vorige maand verklaarde Pakistan de oorlog aan Afghanistan. Het land beschuldigt de Taliban-regering in Afghanistan ervan dat ze de Pakistaanse Taliban (TTP) steunen, mede door TTP-terroristen onderdak te bieden. De terreurgroep voert regelmatig aanvallen uit op Pakistaanse burgers en voorzieningen.

Gevechtspauze om ramadan

Pakistan kondigde vandaag aan dat het tijdelijk geen aanvallen uitvoert, in verband met het naderende einde van de ramadan. De minister van Informatie, Attaullah Tarar, meldde op X dat er van woensdagnacht tot maandagnacht een wapenstilstand geldt. Pakistan doet dit "in overeenstemming met de Islamitische normen" en als een "gebaar van goede wil". Zodra Afghanistan wel aanvalt, vervalt de gevechtspauze, schrijft Tarar. De Talibanregering van Afghanistan liet vandaag weten ook tijdelijk niet aan te vallen.

Turkije, Saudi-Arabië en Qatar hadden Pakistan eerder al verzocht om tijdens het islamitische feest tijdelijk te stoppen met het geweld.

Jumbo is weer begonnen met het verkopen van vers vlees met korting. Dat bevestigt een woordvoerder van de supermarktketen aan de NOS. Twee jaar geleden stopte Jumbo juist met zulke aanbiedingen, om bij te dragen aan de transitie naar plantaardig voedsel.

De supermarktketen nam de maatregel destijds naar eigen zeggen om "marktbreed een beweging op gang te brengen". Dat is niet gelukt, zegt de woordvoerder. "Helaas zijn andere supermarkten vooralsnog niet gevolgd, waardoor de verkoop van vlees enkel verschuift tussen supermarkten."

Jumbo is zelf wel minder vlees gaan verkopen, waardoor het volgens de woordvoerder miljoenen euro's is misgelopen. Daardoor voelt de supermarktketen zich gedwongen om vlees weer in de aanbieding te doen.

Wakker Dier

Twee jaar geleden sprak dierenwelzijnsorganisatie Wakker Dier nog over de "moed" die Jumbo toonde. "De supermarkt laat zien dat plantaardige, gezonde voeding echt een topprioriteit is", zei een woordvoerder toen.

Wakker Dier is nu niet meteen bereikbaar voor een reactie. Jumbo laat wel weten dat het al contact heeft gehad met de organisatie.