NOS Nieuws - Algemeen

Het Sudanese leger zegt dat het erin is geslaagd de belegering van de stad Kadugli te beëindigen. De tienduizenden inwoners van de stad in het zuiden van het land zaten al sinds het begin van de oorlog in 2023 grotendeels afgesloten van de buitenwereld. Ze hadden niet tot nauwelijks toegang tot voedsel, medicijnen en andere essentiële goederen.

Generaal Abdel Fattah al-Burhan kondigde op de nationale televisie aan dat zijn troepen een toegangsweg tot de stad in handen hebben. Hij feliciteerde de inwoners met de komst van het leger en beloofde Sudanezen in andere belegerde plekken dat het leger ook daar zou komen.

Eerder deze week zei het leger al de stad Dilling weer in handen te hebben. Ook die stad ligt in de centrale provincie Kordofan. In maart vorig jaar kreeg het regeringsleger hoofdstad Khartoem weer in handen. Sindsdien krijgt het leger geleidelijk aan meer gebieden in handen.

In Sudan woedt sinds 2023 een burgeroorlog. Het regeringsleger vecht een oorlog uit tegen de gewapende paramilitaire groep RSF. Miljoenen Sudanezen zijn op de vlucht geslagen. Ruim 33 miljoen mensen hebben humanitaire hulp nodig, stelde VN-organisatie OCHA eind vorig jaar vast.

Het IPC, de voedselwaakhond van de VN, stelde toen ook officieel hongersnood vast in Kadugli en de stad Al-Fasher. De voedselwaakhond spreekt van hongersnood als minstens 20 procent van de bevolking geen toegang heeft tot eten, een op de drie kinderen aan acute ondervoeding lijdt en er per dag zeker twee mensen per 10.000 doodgaan door honger.

Veel op de vlucht geslagen Sudanezen vonden hun toevlucht in een van de vluchtelingenkampen in het land. Ook daar waren ze echter niet veilig. Bij een aanval van RSF op het vluchtelingenkamp Zamzam werden in april vorig jaar meer dan 1500 burgers gedood.

Correspondent Afrika Elles van Gelder:

"Op sociale media circuleren beelden van Sudanezen die vieren dat het regeringsleger de controle heeft overgenomen in Kadugli. De stad kampte al lange tijd met zwaar geweld en een schrijnend gebrek aan hulp. In november werd er zelfs een hongersnood uitgeroepen. De hoop is dat humanitaire hulp de bevolking nu wél kan bereiken.

Daarnaast is het de tweede militaire overwinning van het regeringsleger in dit gebied in korte tijd. Dit kan een verdere opmars van de paramilitaire RSF afremmen. Het regeringsleger heeft nu ook weer nieuwe posities om de eigen troepen te versterken en beter te bevoorraden.

De overwinning volgt bovendien kort na een ander belangrijk symbolisch moment: voor het eerst sinds jaren landde eergisteren een commercieel vliegtuig op de luchthaven van hoofdstad Khartoem, de stad waar de oorlog begon. Daar probeert het regeringsleger de situatie geleidelijk te normaliseren. Voor nu hebben ze de wind in de zeilen."

Koningin Máxima wordt reservist, bevestigen Haagse bronnen na berichtgeving door RTL Nieuws. Na een korte militaire training gaat ze parttime aan de slag bij de krijgsmacht. Het is nog onduidelijk voor welke tak van de strijdkrachten ze gaat werken.

Reservisten vormen de flexibele schil van de krijgsmacht. Ze worden met name opgeroepen in noodsituaties, zoals bij een overstroming of in geval van oorlog. Er zijn talloze functies mogelijk: van cyberspecialist tot bewaker en van erewacht tot muzikant in het Orkest Koninklijke Marechaussee.

Bij de marechaussee heeft de koningin onlangs al een beetje ervaring opgedaan. In oktober vorig jaar deed ze mee aan een oefening bij Harderwijk. Máxima droeg camouflagekleding en ook haar gezicht was geschminkt.

Bekijk hier beelden van Máxima's militaire oefening in Harderwijk:

De 54-jarige koningin is met haar aanmelding net op tijd. Je mag hoogstens 55 jaar oud zijn om te solliciteren voor een bijbaan als reservist.

Máxima is niet de eerste in het koninklijk gezin die werkzaam wordt voor Defensie. Prinses Amalia rondde onlangs de Algemene Militaire Opleiding (AMO) aan het Defensity College af. Ze werd bevorderd tot de rang van korporaal. Haar moeder was bij de ceremonie aanwezig.

Willem-Alexander heeft een lange loopbaan bij de krijgsmacht achter de rug. De koning vervulde zijn dienstplicht bij de Koninklijke Marine. Tot zijn troonsbestijging had hij als reserveofficier hoge militaire rangen bij de marine, landmacht, luchtmacht en marechaussee.

'Amalia-effect'

De komende jaren worden vele miljarden geïnvesteerd in Defensie. De krijgsmacht, en dus ook het aantal reservisten, moet fors groeien. RTL Nieuws noemt de aanmelding van Máxima gratis positieve reclame voor de functie van reservist.

Na de inschrijving van prinses Amalia verdubbelde het aantal nieuwe studenten bij het Defensity College. Er werd toen gesproken van een 'Amalia-effect'.

Duitse jongeren die 18 jaar worden, krijgen sinds dit jaar een speciale verjaardagsbrief op de deurmat. Afzender: de Bundeswehr, de Duitse krijgsmacht. Boodschap: de vraag of de kersverse volwassene in militaire dienst wil. Geheel vrijwillig is het niet; mannen zijn verplicht een vragenlijst in te vullen en een medische keuring te ondergaan. Voor vrouwen is dat vrijwillig.

Het Duitse leger wil op deze manier de komende jaren groeien tot het sterkste van Europa. Het doel is om de Bundeswehr met 80.000 militairen uit te breiden tot ruim een kwart miljoen manschappen. Daarnaast moet het aantal reservisten verviervoudigen tot 200.000.

Vooralsnog komt er geen dwang kijken bij de werving van jongeren, maar als onvoldoende jonge mannen en vrouwen zich melden, is een terugkeer naar de dienstplicht mogelijk.

De Bundeswehr zet daarom alles op alles om scholieren te enthousiasmeren voor het leger. Zo kan je vanaf 15 jaar enkele dagen proefdraaien in een kazerne, op een marineschip of bij een pantserdivisie. Reis, verblijf en eten worden betaald, en niet onbelangrijk: je krijgt vrij van school.

Groen achter de oren

Op een besneeuwd oefenterrein bij Hannover hebben zich zo'n tien jongeren gemeld om drie dagen mee te lopen met de Feldjäger, de militaire politie. De taak die voorligt, is het opbouwen van een tent. Geen festivaltent, maar een stevige legertent die niet mag lekken.

Maar eerst: camouflage. De jongeren moeten zichzelf en elkaar schminken met zwart, bruin en groen. Achter de oren en in het gezicht. De jongens beginnen puberaal te lachen. "Dit had ik niet verwacht!" zegt een van hen. Naast hem smeert Mina haar gezicht gedisciplineerd in. "Zo voel je je echt een soldaat."

Zij heeft al besloten dat ze bij het leger wil, het liefst de luchtmacht. "Mijn moeder was sceptisch, maar ze accepteert het nu wel. Op school vertel ik er niet over." In haar klas is niet iedereen enthousiast over het idee van een diensttijd. "Terwijl hier juist iedereen goed samenwerkt, dat zie ik op school niet gebeuren."

Dan komt Hauptmann Simon naar de jongeren. Hij werkt als loopbaanadviseur en legt uit wat de voorwaarden zijn om het leger in te gaan. "Je mag geen strafblad of hoge schulden hebben. En hoewel het legaal is, mag je geen wiet roken, ook niet in de vakantie." Hij kijkt om zich heen. "Wie zou bij de Bundeswehr willen?" Alle handen gaan omhoog.

Enthousiasme alom. Logisch ook, deze jongeren hebben zichzelf aangemeld. Dat geldt niet voor iedereen. Waar over het algemeen een ruime meerderheid van de Duitsers herinvoering van de dienstplicht goed vindt, is de steun onder jongeren geringer. In sommige peilingen is een meerderheid van de minderjarigen tegen.

"Het is goed om discipline bij te brengen, maar het moet vrijwillig blijven", zegt de 19-jarige Sinan in het centrum van Hannover. "Het moet niet je toekomstplannen doorkruizen, zoals je opleiding." Daar sluiten de 17-jarige Lorien en Alice zich bij aan. "Je kan jongeren niet hun vrijheid ontnemen."

Dienstplichtloterij

Toch blijft de vraag open wat er gebeurt als onvoldoende jongeren zich melden. Daarover bestaat nog onenigheid tussen de Duitse regeringspartijen. De CDU/CSU van bondskanselier Merz wil dat de oude dienstplicht automatisch ingaat, de SPD is daartegen.

Een mogelijkheid is de invoering van een 'dienstplichtloterij', waarbij willekeurig jongens worden opgeroepen voor militaire dienst. Een andere optie is de 'behoeftedienstplicht', waarbij de personen worden opgeroepen die het hardste nodig zijn. Dat kunnen ook jongeren met IT-kennis zijn. In alle gevallen blijft een beroep op gewetensbezwaren mogelijk.

De eerste stap nu is de vragenlijst, die wekelijks door zo'n 12.500 jonge mannen moet worden ingevuld. De vragen gaan over opleiding, vaardigheden en gewicht. De jongeren moeten zelf inschatten hoe fit ze zijn. "Je kan als profatleet dus invullen dat je niet fit bent en dan zit je goed", vertelt een scholier, die klasgenoten kent die geen trek hebben in de dienst.

Daarna volgt een medische keuring, in eerste instantie alleen voor de personen die daadwerkelijk in militaire dienst willen. Binnen enkele jaren wordt dat voor alle mannen verplicht, zodra de Bundeswehr die grote aantallen aankan.

Bij de Feldjäger zijn de tenten inmiddels opgezet. "Het was moeilijker dan gedacht", verzucht Mark. De begeleidster kijkt kritisch naar het slappe tentdoek, kwetsbaar voor neerslag. "Hoe vonden jullie het zelf gaan?" "Voor een eerste keer best goed", zegt de scholier trots. "Maar er valt nog veel te leren."

De Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) heeft vorig jaar 79 miljoen euro aan dwangsommen betaald aan asielzoekers, omdat de dienst niet op tijd besliste over aanvragen voor een verblijfsvergunning. Dat is een verdubbeling van een jaar eerder, toen de dienst 36,8 miljoen euro aan dwangsommen moest betalen.

Vorige week werd al bekend dat ondanks een afgenomen aantal aanvragen de wachttijd voor asielzoekers oploopt. De IND moet volgens de wet binnen een half jaar over een aanvraag beslissen. Maar in de praktijk moeten asielzoekers vaak ruim twee jaar wachten voordat ze meerdere gesprekken met de dienst hebben gehad en een beslissing valt.

Prikkel

Volgens de wet komen aanvragers in aanmerking voor een vergoeding als de IND niet op tijd beslist. De IND zegt dat de dienst er in de praktijk niet sneller door werkt. "We willen wel sneller beslissen, maar we kúnnen gewoon niet", zegt IND-directeur Rhodia Maas. "Ook niet als we een dwangsom opgelegd krijgen."

"We hebben de afgelopen jaren alles gedaan wat binnen het huidige systeem mogelijk is: processen aangescherpt, werkinstructies vereenvoudigd en capaciteit maximaal benut", aldus Maas. "Maar binnen dit stelsel lopen we tegen duidelijke grenzen aan."

Afwijzingen

Vorige week werd al bekend dat in 2025 ongeveer een derde van de eerste asielverzoeken werd ingewilligd, terwijl dat ruim een jaar eerder nog ruim de helft was. Het afwijzen van asielaanvragen kost de dienst veel tijd, omdat die afwijzingen uitgebreid moeten worden gemotiveerd.

De Britse Labour-politicus Peter Mandelson liet zich graag verleiden tot het grote geld en een leven van luxe. Hij verkeerde geregeld in de kringen van de superrijken. Hij bracht menig vakantie door op een jacht van Russische oligarchen toen dat nog bon ton was voor Britse politici. "Ik ben intens relaxed over mensen die stinkend rijk worden, zolang ze maar belasting betalen", is een van zijn befaamde uitspraken.

Het is die connectie met de ultrarijken die hem nu ten val brengt. Vorige week gaf de Amerikaanse justitie opnieuw een karrenvracht aan documenten en foto's vrij uit het dossier van Jeffrey Epstein, de steenrijke Amerikaanse zakenman en veroordeelde pedoseksueel die in 2019 dood werd gevonden in zijn cel.

Gewiekste regelaar

Aanvankelijk ging in het Verenigd Koninkrijk de aandacht uit naar de onthullingen over ex-prins Andrew. Maar Britse media begonnen te spitten in de miljoenen vrijgegeven documenten, waarna er druppelsgewijs steeds meer kwam bovendrijven over Mandelson. De eerste onthullingen waren nog relatief onschuldig, zoals foto's waarin we Mandelson zien staan in een witte onderbroek.

Gaandeweg kwam meer belastend materiaal naar buiten. Documenten uit het Epstein-dossier suggereren dat de Amerikaanse zakenman in 2003 en 2004 75.000 dollar had overgemaakt aan Mandelson. In die periode was Mandelson opeenvolgend Lagerhuislid en Eurocommissaris.

Mandelson zegt zich in een eerste reactie "niets te herinneren" van deze betalingen. Die zouden hebben plaatsgevonden in de jaren vóór de eerste veroordeling van Epstein. In 2008 kreeg de zakenman een gevangenisstraf van dertien maanden voor het uitlokken van kinderprostitutie. Ook nadien bleef Mandelson intensief contact onderhouden met Epstein.

In 2008 verhief de toenmalige premier Brown hem tot het Hogerhuis en krijgt hij de titel Baron Mandelson of Foy in the County of Herefordshire. In de nasleep van de financiële crisis kon de premier wel een gewiekste regelaar gebruiken met een groot netwerk aan internationale contacten. Hij benoemde Mandelson tot minister van Economische Zaken.

Uit die periode dateren de ernstigste aantijgingen. In emailwisselingen discussiëren Mandelson en Epstein over regeringsplannen om bankiersbonussen extra te belasten. Epstein vraagt zich af wat ze kunnen doen om dit terug te draaien. Mandelson adviseert de Amerikaan om zijn bankiersvrienden bij JP Morgan te vragen de Britse regering "mild te bedreigen". Zo lijkt hij zijn eigen premier te ondermijnen.

In 2010 lijkt Mandelson uiterst marktgevoelige informatie door te spelen aan de Amerikaanse financier. Hij bevestigt tegenover Epstein dat de Europese Unie op het punt staat een reddingsplan van 500 miljard euro te lanceren om de eurocrisis te bezweren. Een dag later maakt de EU het besluit bekend.

De onthullingen leiden tot grote woede in het VK. "Vanaf de jaren 90 heb ik Peter Mandelson altijd onbetrouwbaar gevonden", zegt de voormalige Labour-minister Harman. "Maar zelfs ik ben geschokt over de laatste aantijgingen."

Vanaf zondag gaat het snel. Mandelson geeft zijn lidmaatschap van Labour op. Een dag later verkondigt premier Starmer dat Mandelson zijn titel en zetel in het Hogerhuis moet inleveren. Oppositiepartijen doen aangifte voor het doorspelen van vertrouwelijk regeringsinformatie. Vandaag maakt de politie bekend dat het onderzoek doet naar de aantijgingen. Een woedende oud-premier Brown eist dat ook de regering een onderzoek begint.

Prince of Darkness

Hiermee is de val compleet van de man die jarenlang gold als een van de machtigste politici in het VK. Samen met Tony Blair en Gordon Brown was Peter Mandelson de architect van New Labour. Na een verblijf van achttien lange jaren in de oppositie wisten ze Labour in 1997 terug te brengen naar het centrum van de macht.

Waar Blair en Brown het gezicht waren van New Labour, speelde Mandelson vooral een rol achter de schermen. Vanwege zijn schimmige optreden in de achterkamertjes van het landsbestuur kreeg hij als snel de bijnaam The Prince of Darkness.

Van meet af aan was Mandelson omstreden. Tot twee keer toe ontsloeg Blair hem als minister na schandalen. Starmer ontsloeg hem afgelopen september als ambassadeur in Washington na de eerste onthullingen uit het Epstein-dossier.

Het werpt vragen op over het beoordelingsvermogen van de premier. Waarom benoemde hij Mandelson tot ambassadeur terwijl zijn omstreden connecties al lang en breed bekend waren?

Na zijn tweede ontslag als minister in 2001 zei een strijdvaardige Mandelson: "Ik ben een vechter, ik geef nooit op." Hij werd de comeback king van de Britse politiek.

Maar dit keer lijkt er geen weg meer terug. Mandelson (72) stapt uit het Hogerhuis. De politieke carrière van de Prince of Darkness is definitief voorbij.

De Amerikaanse luchtmacht zegt in de Arabische Zee een Iraanse drone te hebben neergehaald. Die zou het Amerikaanse vliegdekschip Abraham Lincoln zijn genaderd.

De Iraanse Shahed-drone zou het Amerikaanse schip in internationale wateren "agressief genaderd" zijn met "onduidelijk bedoelingen". Een Amerikaanse F-35 heeft de drone uit de lucht geschoten, meldt het Amerikaanse commandocentrum.

De Abraham Lincoln zou bezig zijn geweest met het oversteken van de Arabische Zee, en op zo'n 800 kilometer afstand van de Iraanse zuidkust hebben gevaren.

Straat van Hormuz

Op een andere plek in de regio, in de Straat van Hormuz, zouden eerder op de dag twee Iraanse boten van de Revolutionaire Garde, begeleid door een drone, gedreigd hebben een tanker die onder Amerikaanse vlag vaart te enteren.

Het schip, de Stena Imperative, zou de snelheid hebben opgevoerd en zijn weggevaren. Het Amerikaanse oorlogsschip McFaul zou daarbij te hulp zijn geschoten door de Stena Imperative te begeleiden.

Volgens het maritieme risicomanagementbedrijf Vanguard voer het schip niet in Iraanse wateren.

Het Iraanse persbureau Fars, gelieerd aan het regime, zegt dat de Stena Imperatieve wel in Iraanse wateren was en omkeerde na een waarschuwing.

Gesprekken in Istanbul

De spanningen tussen Iran en de VS zijn afgelopen tijd flink opgelopen. President Trump heeft gedreigd met ingrijpen als het Iraanse regime protesten van burgers keihard blijft neerslaan. Duizenden betogers zijn gedood door de Iraanse Revolutionaire Garde, sinds eind december de eerste protesten tegen de ayatollahs ontstonden. De Iraanse leider Khamenei heeft gewaarschuwd dat de VS bij een aanval op zijn land een regionale oorlog riskeert.

Voor komende vrijdag staan naar verluidt gesprekken gepland tussen Iran en de VS in Istanbul. Het is de bedoeling dat VS-gezant Witkoff en Jared Kushner, Trumps schoonzoon, daarbij aanwezig zijn. Namens Iran zou minister van Buitenlandse Zaken Araghchi aanschuiven. Veel is echter nog onduidelijk. Ook vertegenwoordigers van Turkije, Qatar en Egypte worden in Istanbul verwacht.

Persbureau Reuters meldt dat Iran de locatie wil aanpassen, van Istanbul naar Oman. Ook zou Teheran uitsluitend over nucleaire zaken willen praten, en niet over bijvoorbeeld het Iraanse raketprogramma of de banden met milities als Hezbollah.

Iraanse bronnen melden eerder aan Reuters dat Trump drie voorwaarden had gesteld voor de hervatting van de gesprekken. Iran zou geen uranium meer mogen verrijken, het ballistische raketprogramma zou beperkt moeten worden en Iran zou geen regionale bondgenoten meer moeten steunen.

Iran had de drie eisen aanvankelijk resoluut afgewezen. Maar de uraniumverrijking zou een minder groot obstakel zijn dan het beperken van het raketprogramma. Zo zou Iran bereid zijn het atoomprogramma te beperken, maar niet om het helemaal stop te zetten.

Het volle stroomnet is op veel plekken in ons land een knelpunt, niet alleen voor bedrijven, maar ook voor huishoudens. In het coalitieakkoord hebben D66, VVD en CDA afgesproken dat het volle net de "hoogste prioriteit heeft". Het elektriciteitsnet wordt sneller uitgebreid en er komt een crisiswet rondom netcongestie.

Hoe die wet wordt ingevuld, is nog niet duidelijk en ondertussen ontstaan er praktische problemen. Soms eindigen die in de rechtszaal, zoals bij een gezin uit het Zuid-Hollandse Hillegom.

In juli 2024 vraagt dat gezin een aansluiting aan bij netbeheerder Liander voor een nieuw te bouwen huis. Maanden later, in het voorjaar van 2025, heeft de huiseigenaar mailcontact met de netbeheerder over de planning van de uitbreiding van het elektriciteitsnet.

Nog weer later, in december van dat jaar, voert Liander een toets uit om te zien of de nieuwe aansluiting mogelijk is. Het antwoord is nee, voorlopig niet.

Zorgplicht?

De huiseigenaar uit Hillegom brengt de zaak voor de rechter, om zo snel mogelijk een aansluiting af te dwingen. Volgens zijn advocaat heeft Liander een zorgplicht, ook voor de aansluiting van de nieuwbouwwoning. Die aansluiting is ook al gepland, voor september 2027. Alleen, het huis staat er al, zonder stroomaansluiting.

De rechter begint de zitting met een korte samenvatting: een netbeheerder als Liander is verantwoordelijk voor het maken van elektriciteitsaansluitingen, zowel nieuwe als bestaande, maar dat moet wel veilig kunnen en binnen de ruimte die er op het net is.

Volgens de huiseigenaar en zijn advocaat moet de netbeheerder zich houden aan de energiewet uit 1998. Daarin staat dat er een leveringsplicht is vanuit de producenten. Mensen moeten dus kunnen rekenen op een aansluiting.

Wet veranderd

De advocaten van Liander zijn het daar niet mee eens, want sinds 1 januari is de energiewet vernieuwd. Netbeheerders zijn niet langer verplicht om direct een aansluiting te maken als er geen plek is op het stroomnet. Wel moet een beheerder duidelijk zijn over wanneer een aansluiting wel mogelijk is.

De woningeigenaar komt in de rechtszaak zelf ook aan het woord. Hij zegt dat hij in 2024 via een site controleerde of een nieuwe elektriciteitsaansluiting op zijn postcode mogelijk was. Er kwam toen geen knelpunt naar boven.

Volgens de advocaten van de netbeheerder staat er op de website van Liander juist een extra waarschuwing dat een aansluiting niet altijd mogelijk is. Ook zij vinden dat er netuitbreiding moet komen en zien de problemen. "Dat gaat nou eenmaal hemeltergend langzaam en heel Nederland heeft ermee te maken", zegt een van de advocaten op de zitting.

Ook Liander is niet blij met de huidige situatie: "Het is ontzettend vervelend dat particulieren hiermee te maken hebben, maar het is wel de werkelijkheid. We hebben begrip voor de situatie waarin deze mensen zitten."

Dieselaggregaat

De advocaat van de huiseigenaar vindt dat Liander zich niet kan beroepen op overmacht. Hij eist dat er zo snel mogelijk een aansluiting komt: "We hebben het hier over een gezin met twee jonge kinderen."

Inmiddels staat de woning er en woont het gezin er. De eigenaar vertelt de rechter dat als hij had geweten dat de stroomaansluiting langer zou duren, hij bijvoorbeeld zijn oude koophuis later had kunnen verkopen.

Als er geen aansluiting komt, wil hij een dieselaggregaat neerzetten, als tijdelijke oplossing. Dat is niet ruim anderhalf jaar houdbaar, niet fijn voor de buren en de kosten zijn voor Liander, vindt hij. Op 20 februari volgt de uitspraak.

De gemeente Amsterdam wil uiterlijk in 2035 onafhankelijk zijn van technologiebedrijven die van buiten de Europese Unie komen. De gemeente heeft zijn plannen daarvoor uiteengezet en wil het in stappen voor elkaar krijgen.

Veel Nederlandse digitale systemen van gemeenten en de overheid worden ondersteund door een klein aantal Amerikaanse techbedrijven, zoals Microsoft en Amazon.

Amsterdam wil vanaf dit jaar een eerste proef gaan doen met een werkomgeving die draait op andere software dan die van Amerikaanse techbedrijven, om uiteindelijk "digitaal autonoom" te worden.

Op dit moment neemt de gemeente veel diensten af van Microsoft. "Ik heb niets tegen dat bedrijf, maar het maakt ons wel kwetsbaar", zegt wethouder Scholtes, die ICT in zijn portefeuille heeft. "Het betekent dat als Trump een sanctie oplegt aan Nederland, wij de dienstverlening moeten stoppen."

Hij noemt als voorbeeld de sancties die de Amerikaanse regering vorig jaar instelde tegen rechters en medewerkers van het Internationaal Strafhof in Den Haag. Daardoor moest Microsoft de e-mailaccounts van onder meer hoofdaanklager Karim Khan van de ene dag op de andere afsluiten.

'Regie houden over data'

"Samenwerking met marktpartijen blijft belangrijk, maar voor de belangrijkste diensten van de stad moeten we niet langer afhankelijk zijn van landen en wetgeving waar je geen zeggenschap over hebt", stelt Scholtes. Hij vindt dat de stad de regie moet houden over al zijn data en systemen, "net zoals we regie willen houden op het spoor waar onze treinen op rijden".

In de tweede fase van de gemeentelijke plannen, die tot 2031 loopt, moet minstens 30 procent van de gemeentelijke cloud zijn ondergebracht bij Europese diensten.

In 2035 moet er dan geen gevoelige informatie van Amsterdammers meer op Amerikaanse clouddiensten staan. Dat het niet eerder dan in 2035 kan, komt volgens Amsterdam omdat "de afhankelijkheid doorbreken tijd kost en vraagt om gerichte stappen".

Grote zorgen

Ook in Den Haag staat de Nederlandse afhankelijkheid van Amerikaanse techbedrijven nu hoog op de agenda. De Tweede Kamer uitte onlangs grote zorgen over de Amerikaanse overname van het bedrijf Solvinity, dat onder meer verantwoordelijk is voor de werking van DigiD. Kamerleden stelden haast te willen maken met een overstap op Europese systemen.

Het zorgpunt is dat Amerikaanse bedrijven als Solvinity vallen onder Amerikaanse wetgeving, zoals de Cloud Act. Daarin staat dat de Amerikaanse techbedrijven verplicht zijn gegevens te verstrekken als bijvoorbeeld de FBI daar om vraagt, ook als het gaat om Nederlandse data.

Op een school in het zuiden van Frankrijk heeft een leerling van 14 een docent neergestoken. De vrouw van 60 is in kritieke toestand naar een ziekenhuis gebracht, de leerling is aangehouden. Hij wordt verdacht van poging tot moord.

Het gebeurde rond 14.00 uur op een school in Sanary-sur-Mer, even ten westen van Toulon. De leerling stak tijdens een les beeldende kunst drie tot vier keer op de docent in.

De leerling sloeg daarna op de vlucht, maar kon door een medewerker van de school worden tegengehouden. Hij verzette zich niet en is daarna aan de politie overgedragen. De docent is met drie steekwonden in haar romp naar een ziekenhuis in Toulon gebracht.

Gespannen relatie

Een aanklager van het Franse OM sluit een politiek of religieus motief vooralsnog uit. Volgens hem was de relatie tussen leerling en docent al enige tijd gespannen. De leerling zou een hekel aan haar hebben, omdat zij hem negatieve beoordelingen zou hebben gegeven.

De Franse minister van Onderwijs, Geffray, is vanwege het incident onderweg naar Sanary-sur-Mer. Hij en zijn collega van Binnenlandse Zaken hebben hun medeleven betuigd aan het slachtoffer en haar familie.

In de supermarkt zou je deze dagen zomaar eens naast de tomaten, verse kruiden of peulvruchten kunnen grijpen. In de winter komen die meestal uit Spanje, Portugal en Marokko. Precies daar is het weer de laatste weken nogal van slag.

Het regent er al weken veel meer dan gemiddeld, en ook de komende week wordt er net zo veel regen verwacht als normaal gesproken in twee of drie maanden. Door het natte weer kan er veel minder groente en fruit worden geoogst.

Al die regen heeft te maken met de ongewone weersituatie die we nu in Europa hebben. De oorsprong daarvan ligt helemaal in het Noordpoolgebied. Daar verzamelt zich ieder jaar een bel met heel koude lucht in de duisternis van de poolnacht.

Kouder dan gemiddeld

Dit jaar heeft die bel twee uitstulpingen, eentje naar Noord-Amerika en eentje naar het noordoosten van Europa. In de VS en Canada is het daardoor de afgelopen weken heel koud geweest, maar ook in Scandinavië, Polen, Rusland en Oekraïne is het op dit moment veel kouder dan gemiddeld.

Die kou reikt net tot ons land, want precies in het noordoosten van Nederland is het ook al wekenlang kouder dan gemiddeld.

Doordat de koude lucht boven Scandinavië stilligt, wordt de straalstroom gedwongen tot een veel zuidelijkere koers. De straalstroom is een brede luchtstroom op een paar kilometer hoogte, die lagedrukgebieden met zich meevoert die zorgen voor regen. De afgelopen maand was het daardoor veel natter dan normaal in Groot-Brittannië, Frankrijk, Spanje, Portugal en zelfs in Marokko.

40 millimeter regen per dag

In het noorden van Marokko heeft het de afgelopen maand al meerdere dagen heel hard geregend, vaak meer dan 40 millimeter op een dag. Veel rivieren zijn buiten hun oevers getreden, en laaggelegen delen van dorpen en steden hebben de afgelopen dagen onder water gestaan.

Ook in Andalusië in Spanje, en in de Algarve in Portugal viel de afgelopen maand zeker het dubbele van wat gebruikelijk is. De komende week wordt er nog meer regen verwacht in het gebied. In de kustgebieden van de Costa del Sol en de Algarve valt de komende week tussen de 90 en 200 millimeter regen, waar 50 of 60 millimeter in een hele maand gemiddeld is. Ook in Marokko regent het nog een week flink door.

In de bergen valt nog in beide landen veel meer neerslag. In de dalen misschien wel 300 millimeter. Op de bergtoppen van de Sierra Nevada en het noordelijke Atlasgebergte valt vooral sneeuw. Er ligt nu al 1 tot 2 meter, en daar komt de komende week misschien nog wel een meter bij.

Minder goed gevulde schappen

Voor de aanvoer van verse groente en fruit is dat geen goed nieuws. Waarschijnlijk blijft het aanbod de komende tijd wat kleiner dan normaal. Albert Heijn laat weten dat de schappen op de groente- en fruitafdelingen minder goed gevuld zijn dan klanten gewend zijn. De supermarktketen laat weten dat er een beperkte beschikbaarheid is van bijvoorbeeld peulvruchten, zacht fruit, meerdere soorten kruiden en tomaten.

"We doen er samen met onze telers, boeren en leveranciers alles aan om het ongemak voor onze klanten zo klein mogelijk te houden en hopen binnenkort meer duidelijkheid te kunnen geven over wanneer de situatie is hersteld", schrijft de supermarktketen.

In de provincies Friesland, Groningen, Drenthe, Overijssel en Flevoland geldt vanaf vanavond code oranje vanwege kans op gladheid. Veel inwoners hebben strooizout ingeslagen en sommige scholen en bibliotheken blijven morgenvroeg dicht.

In de vijf provincies en op de Wadden is de kans op ongelukken aanzienlijk vanwege ijzel. Rijkswaterstaat adviseert weggebruikers in de vijf provincies om vanaf 22.00 uur niet meer de weg op te gaan als dat niet per se nodig is.

Verschillende sporthallen en zwembaden in Friesland gaan daarom vanavond eerder dicht, meldt Omrop Fryslân. Verschillende sportwedstrijden en trainingen gaan niet door.

Bussen gestopt

De bussen van Qbuzz zijn in de drie noordelijke provincies om 20.30 uur gestopt met rijden. "We doen dit voor de veiligheid van onze chauffeurs en de reizigers. Het is levensgevaarlijk om met ijzel de weg op te gaan. Daarom stoppen we bijtijds, zodat de bussen nog terug kunnen naar de remise", vertelt regiodirecteur Laurence Hovenkamp.

De waarschuwing voor gladheid geldt tot morgenochtend 10.00 uur. Verschillende scholen gaan daarom later open. De Groningse bibliotheken blijven tot 12.00 uur dicht, meldt Biblionet Groningen.

Hogeschool Hanze geeft aan dat toetsen op locatie en praktijklessen niet doorgaan. Theorielessen worden zoveel mogelijk online gegeven en medewerkers krijgen een thuiswerkadvies. Alle gebouwen van de Rijksuniversiteit Groningen sluiten vanavond om 20.00 uur. Docenten kunnen bepalen of lessen wel online doorgaan.

In Friesland blijft het gemeentehuis van Leeuwarden dicht tot morgen 11.00 uur. Ook het Historisch Centrum Leeuwarden gaat later open. De sneldienst tussen Ameland en Holwert is de rest van de dag gestremd.

Strooizout

Een aantal winkels in Groningen zit inmiddels zonder strooizout. "Alles is uitverkocht. Het stond al twee jaar in de opslag, dus ik ben blij dat het verkocht is, maar het is jammer dat er niks meer op voorraad is", zegt winkelier Alex Koning van Tuincentrum Arkema tegen RTV Noord. Een dierenwinkel in Oude Pekela had veertig zakken zout op voorraad, maar ook die zijn allemaal op.

"Mensen blijven bellen, maar helaas", zegt de medewerker:

Een Roemeen en een Griek worden in Duitsland verdacht van een poging om marineschepen te saboteren. De schepen lagen in de haven van Hamburg en stonden op het punt om geleverd te worden aan de Duitse marine.

De verdachten werkten destijds in de haven en zouden van plan zijn geweest meerdere schepen te saboteren. Bij een ervan zouden ze meer dan twintig kilo grind in een motorblok hebben gegooid. Ook werden drinkwaterleidingen doorgestoken, deksels van brandstoftanks gehaald en veiligheidsschakelaars omgezet.

De sabotage, in januari 2025, werd op tijd ontdekt waardoor de schade nog beperkt bleef. Als dat niet was gebeurd, was de veiligheid en slagkracht van de marine in gevaar gekomen, zegt de Duitse justitie.

Justitie heeft de twee mannen van 37 en 54 jaar opgepakt in Hamburg en Griekenland, in samenwerking met de Griekse en Roemeense autoriteiten. Ook Eurojust in Den Haag, dat coördineert in internationale justitiële onderzoeken, werkte eraan mee. Appartementen van de twee in Hamburg, Roemenië en Griekenland zijn doorzocht. Wanneer ze zijn gearresteerd, is niet gemeld.

Wegwerpagenten

In wiens opdracht de twee zouden hebben geopereerd, is niet bekend. De militaire inlichtingendienst in Duitsland waarschuwde eind vorig jaar in zijn jaarverslag voor spionage en sabotage door Rusland. Of Rusland in dit geval betrokken is, is niet gezegd.

Vorige maand werd in Duitsland een wet aangenomen voor strengere straffen tegen zogeheten 'wegwerpagenten', die sabotage-opdrachten uitvoeren voor buitenlandse mogendheden. Individuen worden veelal geworven via sociale media en voeren tegen betaling opdrachten uit. Dat kan variëren van het spuiten van graffiti tot sabotage.

In november werd in Polen een spoorlijn opgeblazen bij een sabotage-actie. Het traject is een belangrijke aanvoerroute voor militair materieel voor Oekraïne.

In het noorden en westen van Japan is de afgelopen weken een recordhoeveelheid sneeuw gevallen. De autoriteiten hebben de hulp van het leger ingeroepen om wegen vrij te maken.

Als gevolg van het noodweer zijn zeker dertig mensen om het leven gekomen, meer dan honderd mensen raakten ernstig gewond. In veel gevallen gaat het om mensen die het dak van hun huis sneeuwvrij probeerden te maken.

In de stad Sapporo, op het noordelijke eiland Hokkaido, zijn duizend sneeuwschuivers ingezet. De grootste luchthaven op Hokkaido is al dagen dicht. Het trein- en wegverkeer ligt gedeeltelijk stil.

In Aomori helpen militairen met sneeuwruimen:

Langs de westkust wordt vandaag opnieuw sneeuw verwacht. "Ik smeek iedereen om de weerberichten goed in de gaten te houden en maatregelen voor de eigen veiligheid te nemen", zei premier Takaichi tijdens een speciaal ministersoverleg. "Voor het weekend is ook weer sneeuw voorspeld. Ik vraag alle ministers om alles te doen om schade te voorkomen en hulp te bieden waar nodig."

The Walt Disney Company heeft Josh D'Amaro aangewezen als nieuwe CEO van het entertainmentbedrijf. Hij leidt nu nog de belangrijkste geldmachine van het bedrijf: Disney Experiences, waartoe de themaparken behoren en de cruises en resorts.

De 54-jarige D'Amaro neemt op 18 maart het stokje over van de 74-jarige Bob Iger, de architect van het moderne Disney, door overnames van onder meer Pixar, Marvel en 21st Century Fox. Hij blijft tot eind 2026 aan om de overname te begeleiden en zijn opvolger in te werken.

D'Amaro is sinds 1998 in dienst bij Disney en werd al langer gezien als een logische opvolger. Met Experiences boekte hij het afgelopen jaar een winst van bijna 10 miljard dollar, omgerekend zo'n 8,5 miljard euro, goed voor bijna 60 procent van de totale winst van Disney.

Het bedrijf heeft ook een nieuwe chief content officer aangewezen: Dana Walden. Zij gaat daarmee over alle films, series en andere content. Walden ging ook op voor het CEO-schap, maar uiteindelijk koos Disney voor D'Amaro.

Mislukte opvolging

De benoeming volgt bijna vier jaar na een mislukte opvolgingsregeling. Iger gaf in 2020 het stokje over aan Bob Chapek, maar die vertrok twee jaar later vanwege interne spanningen en tegenvallende financiële resultaten. Iger kwam daardoor in 2022 opnieuw aan het roer te staan.

Chapek werd door critici gezien als stug en te sterk gericht op de zakelijke kant van het bedrijf, met te weinig aandacht voor creativiteit. Igers succes kwam juist grotendeels voort uit zijn focus op die creatieve kant. Tegelijkertijd werd hij gewaardeerd omdat hij benaderbaar was.

Om een nieuwe misstap te voorkomen, schakelde Disney een opvolgingscommissie in, met aan het hoofd James Gorman, topman van de Amerikaanse zakenbank Morgan Stanley.

Topsalaris van miljoenen

Iger stemde in om tot 2026 aan te blijven, om de commissie de tijd te geven nieuwe kandidaten te screenen. "Josh heeft een sterke visie op de toekomst van het bedrijf laten zien en beschikt over een diep begrip van de creatieve geest die Disney uniek maakt," schrijft Gorman in een verklaring.

Disney heeft het basissalaris van D'Amaro vastgesteld op 2,5 miljoen dollar per jaar, omgerekend zo'n 2,1 miljoen euro. Daarnaast kan hij per boekjaar aanspraak maken op bonussen die kunnen oplopen tot ruim 22 miljoen euro.

De Britse politicus Peter Mandelson vertrekt uit het Britse Hogerhuis. Dat heeft de voorzitter van het parlement bekendgemaakt, meldt de BBC.

De documenten die de Amerikaanse justitie vorige week vrijgaf, suggereren dat de Britse zakenman onder meer geld heeft aangenomen van de veroordeelde zedendelinquent Jeffrey Epstein. Ook zou hij jaren na de eerste veroordeling van Epstein de zakenman marktgevoelige informatie hebben toegespeeld toen hij minister van Economische Zaken was.

Vorig jaar werd Mandelson ontslagen als Britse ambassadeur in de Verenigde Staten. Dat gebeurde na onthullingen over de warme relatie tussen Mandelson en Epstein. Er waren toen e-mails naar buiten gekomen waarin hij onder meer zijn steun uitsprak voor Epstein toen die juridisch werd vervolgd.

Veroordeling Epstein

Epstein werd in 2008 veroordeeld voor gedwongen prostitutie. Hij werd ook verdacht van het misbruiken van tientallen minderjarige meisjes, maar daarvoor werd hij niet veroordeeld vanwege een deal met de openbaar aanklager. Hij wist daardoor een jarenlange gevangenisstraf te ontlopen.

In 2019 werd hij opnieuw opgepakt op verdenking van het seksueel misbruiken van minderjarigen. Een maand later werd hij dood aangetroffen in zijn cel. Hij zou zijn overleden door zelfdoding.

Sinds vorige week kwam Mandelson steeds meer onder vuur te liggen vanwege de nieuwe Epstein-documenten. Zo heeft de politie vanavond aangekondigd onderzoek te gaan doen naar "vermeend wangedrag in een publiek ambt". Algemeen wordt aangenomen dat het om Mandelson gaat.

Gisteren zegde Mandelson zijn lidmaatschap van de Labour-partij al op, nadat bekend was geworden dat Epstein 75.000 dollar aan hem had overgemaakt. Hij sprak die beschuldiging tegen.

Mandelson is niet de enige bekende naam die (opnieuw) werd aangetroffen in de recent vrijgegeven documenten. De vele mails, video's en afbeeldingen geven een inkijkje in het enorme internationale netwerk van Epstein.

"ICE out," weg met ICE, zei Bad Bunny dit weekend toen hij een Grammy won. De zanger uit Puerto Rico - al jarenlang een van de meest gestreamde artiesten ter wereld - maakte heel duidelijk wat hij vindt van de Amerikaanse immigratiepolitie.

Over een paar dagen staat Bad Bunny op een van de grootste podia ter wereld: hij doet de halftime-show tijdens de Amerikaanse Super Bowl. En president Trump is daar niet blij mee; hij zegt zelfs dat hij Bad Bunny niet kent.

Luister hier:

Deze aflevering van De Dag kun je luisteren via NPO Luister en alle andere podcastkanalen. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

ICE heeft al aangekondigd ook naar de Super Bowl te komen. Wat gaat daar gebeuren? En hoe maakt Bad Bunny zich sterk voor de latino-gemeenschap en voor "zijn" Puerto Rico? We bespreken het met journalist en historicus met Puerto Ricaanse roots Christianne Alvarado.

Reageren? Mail naar dedag@nos.nl

Presentatie & montage: Dieuwke Teertstra

Redactie: IJsbrand Terpstra

Een man uit Amsterdam wordt ervan verdacht dat hij mottenballen heeft achtergelaten in de kinderhoek van een bibliotheek. De mottenballen kunnen giftig zijn en lijken op snoepjes, meldt het Openbaar Ministerie.

De melding over de vondst van de mottenballen kwam op 20 januari binnen bij de politie. De verdachte, een man van 51, werd na bestudering van camerabeelden een dag later opgepakt. In zijn woning werden ook mottenballen gevonden.

Mottenballen zijn vaak kleine witte bolletjes. Ze werden vroeger gebruikt om motten te verdelgen, maar zijn tegenwoordig verboden omdat ze giftig kunnen zijn. Als kinderen ze aanzien voor snoepjes kan dat gevaarlijk zijn.

Verdachte zwijgt

De Raadkamer van de rechtbank Amsterdam heeft gisteren bepaald dat de man voorlopig vast blijft zitten. De verdachte beroept zich volgens het OM tot nu toe op zijn zwijgrecht.

Voor zover bekend zijn er geen kinderen geweest die de mottenballen hebben opgegeten. In welke bibliotheek de mottenballen werden neergelegd, is niet bekendgemaakt.

Demissionair staatssecretaris Becking van Onderwijs voert de druk op uitgevers van schoolboeken op. Als ze geen verbeteringen doorvoeren in hun aanbod grijpt hij in, laat hij weten in een brief aan de Tweede Kamer.

De grote uitgevers liggen steeds meer onder vuur vanwege de verkoop van vaak dure schoolboeken, waarvan er elk jaar miljoenen worden weggegooid. Het gaat om werkboeken waarin geschreven wordt en die daarom niet meer kunnen worden hergebruikt. Noordhoff, Malmberg en ThiemeMeulenhoff hebben het overgrote deel van de markt in handen.

Becking vindt het belangrijk dat scholen "goede, betaalbare en duurzame keuzes kunnen maken". Nu worden scholen vaak gedwongen om dure totaalpakketten af te nemen van digitale leermiddelen in combinatie met werkboeken. Twee derde daarvan belandt al na een jaar in de papierbak.

'Meer te kiezen'

De staatssecretaris bekijkt hoe hij de schoolboekenmarkt kan reguleren om te zorgen voor een goede marktwerking, schrijft hij in zijn brief. Een aantal Kamerleden had daar vorig jaar toe opgeroepen.

"Ik reken erop dat uitgevers substantiële verbeteringen in hun aanbiedingsmodellen doorvoeren, zodat scholen meer te kiezen hebben uit geactualiseerd lesmateriaal, zonder dat dit leidt tot onnodige kostenstijging", aldus Becking.

Scholen zeggen moeilijk te kunnen overstappen naar een andere uitgever, omdat ze niet om de drie grootste uitgevers heen kunnen. Bijna twee jaar geleden vroegen ze in een manifest al om "meer grip op de kwaliteit van leermiddelen".

Wetgeving voorbereid

De uitgevers zijn er met scholen over in gesprek. Becking "volgt deze ontwikkelingen op de voet", zegt hij. Ook kijkt hij naar de uitkomsten van het onderzoek van de Autoriteit Consument en Markt, dat later dit jaar wordt verwacht. Daarnaast komt er een onderzoek van zijn eigen ministerie samen met het ministerie van Economische Zaken, dat voor de zomer klaar moet zijn.

Als de gesprekken en onderzoeken te weinig concrete resultaten opleveren, grijpt hij in. "Op basis van de vorderingen en de uitkomsten van het ACM-onderzoek besluit ik op welke wijze ik verder ga met overheidsregulering." Daarvoor heeft hij al wetgeving in voorbereiding.

Zelf boeken maken

Ondertussen hebben ruim vijftig scholengemeenschappen het heft in eigen hand genomen. Ze gaan zelf schoolboeken maken via een eigen coöperatie, Neon. In een eerdere Kamerbrief liet Becking weten de oprichting van Neon met interesse te volgen. "Alle initiatieven die tot doel hebben om leermiddelen beter, goedkoper en duurzamer te maken, juich ik van harte toe."

Een rechtbank in Kopenhagen heeft twee mannen uit Zweden veroordeeld tot gevangenisstraffen voor het gooien van handgranaten naar de Israëlische ambassade in Denemarken. Een man van 21 krijgt veertien jaar cel, een man van 18 moet twaalf jaar de cel in.

De mannen gooiden in de vroege ochtend van 2 oktober 2024 twee handgranaten in de richting van de ambassade in de Deense hoofdstad. De explosieven belandden in een binnentuin van een wooncomplex. Daar was op dat moment een familie met kinderen. Niemand raakte gewond.

De twee mannen hebben bekend dat ze de handgranaten hebben gegooid. Dat zouden ze voor geld hebben gedaan in opdracht van een Zweedse criminele bende, niet uit ideologische motieven. De twee zijn uiteindelijk veroordeeld voor terrorisme en poging tot moord.

Stockholm

De jongste van de twee wordt in Zweden ook verdacht van een aanslag op de Israëlische ambassade in Stockholm. Dat was een dag voor de aanslag in Kopenhagen. Ook de oudste zou in Zweden zijn aangeklaagd, voor een ander misdrijf.

Zweden kampt al jaren met veel geweld en overlast door criminele bendes. Leden worden vaak 'gerekruteerd' in achtergestelde buurten waar veel migranten wonen.

De Franse autoriteiten hebben een inval gedaan in een kantoor van het socialemediaplatform X in Parijs, meldt het parket van Parijs. Het onderzoek richt zich op een reeks strafbare feiten, waaronder het verspreiden van kinderporno en genereren van seksuele deepfakes.

Eigenaar Elon Musk en de voormalige Amerikaanse topvrouw van X Linda Yaccarino zijn opgeroepen om in april verklaringen af te leggen in het onderzoek. Ook andere leidinggevenden van X, voorheen Twitter, zijn opgeroepen. Volgens het parket gaat het om vrijwillige verhoren. Het is dus niet zeker of zij daadwerkelijk komen opdagen.

De cybercrime-eenheid van het Franse OM voert samen met de nationale politie en de Europese politiedienst Europol het onderzoek uit.

Het kantoor van de openbaar aanklager meldt ook dat het stopt met X en voortaan via Instagram en LinkedIn zal communiceren. Instagram is eigendom van Meta en LinkedIn behoort tot Microsoft.

'Politiek gemotiveerd'

De Franse autoriteiten begonnen het onderzoek nadat vorig jaar januari twee meldingen waren binnengekomen over politieke inmenging, wijzigingen aan het algoritme en illegale dataverzameling.

Later is het onderzoek uitgebreid naar de AI-chatbot Grok, na klachten over onder meer het genereren van seksueel getinte afbeeldingen van mensen (deepfakes), het in bezit hebben en verspreiden van kinderporno en holocaustontkenning.

Het platform heeft nog niet gereageerd op de inval. Vorig jaar juli sprak Musk de beschuldigingen tegen, volgens hem was het onderzoek "politiek gemotiveerd".

'Uitkleden' mensen

X ligt al langer onder vuur omdat het op grote schaal seksuele deepfakes van mensen en kinderen genereert. Gebruikers konden met Grok foto's van bestaande mensen 'uitkleden' en ze bijvoorbeeld in bikini laten afbeelden.

Verschillende landen begonnen een onderzoek naar het techbedrijf of eisten dat het iets ging doen aan de deepfakes. Ook de Europese Commissie startte vorige maand een onderzoek naar X om mogelijke overtredingen van de Europese digitale wetgeving.

Grok bood later excuses aan voor de deepfakes en de regels voor de AI-chatbot werden door X aangescherpt. Daardoor zou het niet meer mogelijk zijn om mensen 'uit te kleden'.

Blauw vinkje

Vorig jaar december kreeg X van de Europese Commissie boetes van in totaal 120 miljoen euro vanwege het overtreden van een belangrijke Europese internetwet (DSA).

Het platform kreeg onder meer een boete omdat het blauwe vinkje bij gebruikersnamen misleidend is. Toen X nog Twitter was, betekende het vinkje dat de persoon achter het account echt was. Sinds de overname van het platform door Musk kan iedere gebruiker het vinkje krijgen tegen betaling.