NOS Nieuws - Algemeen

Geert Wilders (PVV) gaat weer campagne voeren. Dat laat hij na een kleine week afwezigheid in een lang bericht op X weten. Hij deed sinds vrijdag niet meer mee, omdat hij zich niet veilig voelde.

De PVV-leider legde zijn campagne stil, nadat hij gehoord had dat hij mogelijk doelwit was geweest van een Belgische terreurcel, die een dag eerder was opgerold.

Vijf dagen later laat hij op X weten dat hij "deze maand precies 21 jaar" beveiliging heeft en niet meer thuis woont, maar in een safehouse. "Ik ken na al die jaren het gevoel van persoonlijke vrijheid niet meer. De impact van dat alles op jezelf en je gezin is vaak moeilijk uit te leggen aan mensen die het niet zelf hebben meegemaakt."

Maar hij voelt in campagnetijd "een grote verantwoordelijkheid voor Nederland en alle PVV-kiezers", schrijft hij en zal dus weer aan verkiezingsactiviteiten meedoen.

Wilders zegde het NOS Radiodebat op het laatste moment af en was ook afwezig bij het RTL-debat van afgelopen zondag, hoewel er was voorgesteld om een extra beveiligde locatie te zoeken.

Andere partijen spraken hun medeleven uit met Wilders, maar lieten ook weten dat ze het jammer vonden dat ze niet met de grootste partij in debat konden.

VVD-leider Dilan Yeşilgöz zei zondag bij RTL: "Ik wil u en uw redactie danken voor alle moeite die u heeft gedaan samen met politie en de NCTV om toch tot iets te kunnen komen waar het wel had gekund." De NCTV is de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid.

Vrijdag is Wilders te gast bij Vandaag Inside. En hij doet onder meer ook mee aan de traditionele lijsttrekkers-uitzending van het NOS Jeugdjournaal op zondag 26 oktober en het NOS slotdebat op dinsdag 28 oktober.

Kunstmatige intelligentie (AI) levert veel op voor het bevolkingsonderzoek borstkanker. Toch duurt het nog minimaal drie jaar voordat het daarvoor gebruikt gaat worden, blijkt uit een brief van minister van Volksgezondheid Jan Anthonie Bruijn. De borstkankerpatiëntenvereniging vindt die termijn te lang.

Uit verschillende onderzoeken blijkt dat AI helpt om eerder en sneller tumoren te vinden bij het bevolkingsonderzoek. Bovendien is er nog maar één radioloog nodig in plaats van twee om de mammografieën (röntgenfoto's) te analyseren.

Onderzoeker en radioloog bij het Radboud UMC en het Antoni van Leeuwenhoek Ritse Mann publiceerde recent nog onderzoek waaruit blijkt dat dit ook in Nederland geldt. "We vinden meer terwijl het minder werk kost", vat hij de bevindingen samen.

Vroege opsporing bij borstkanker is belangrijk, omdat dat kan betekenen dat de behandeling minder zwaar is en de kans op genezing groter.

Knobbel

Het is niet alleen van belang voor het bevolkingsonderzoek, maar ook voor vrouwen die met een verdachte plek naar de huisarts gaan.

"Er is nu best een tekort aan radiologen die gespecialiseerd zijn in borstkanker. In principe zou je, als je vandaag naar de huisarts gaat omdat je een knobbel voelt, de volgende dag naar het ziekenhuis moeten kunnen om dat te laten onderzoeken. Nu loopt de wachtlijst in het westen van het land soms op tot drie of vier weken."

Bevolkingsonderzoek borstkanker

In Nederland krijgt 1 op de 7 vrouwen borstkanker. Vrouwen in de leeftijd van 50 tot 75 jaar kunnen deelnemen aan het bevolkingsonderzoek borstkanker.

Vanwege tekort aan personeel worden vrouwen gemiddeld om de 2,5 jaar uitgenodigd in plaats van om de 2 jaar.

Doel van het bevolkingsonderzoek is om borstkanker zo vroeg mogelijk op te sporen zodat de behandeling minder zwaar is en de kans op genezing groter. Jaarlijks overlijden meer dan 3000 vrouwen aan borstkanker.

In landen als Zweden en Denemarken wordt kunstmatige intelligentie al ingezet bij het bevolkingsonderzoek borstkanker. In Nederland duurt het dus nog minimaal tot het derde kwartaal van 2028.

Het grootste deel van die periode gaat op aan de Europese aanbesteding, waarbij wordt besloten met welk bedrijf in zee wordt gegaan, zegt Patricia Hugen, programmamanager bevolkingsonderzoeken bij het RIVM. "Dat is een lang traject van twee jaar."

Als de overheid diensten wil inkopen boven een bepaald bedrag, dan moet er een opdracht worden uitgeschreven waar bedrijven zich vervolgens voor kunnen inschrijven, om de beste dienst voor de beste prijs te krijgen.

Keuzes over AI

Verder moet bepaald worden welke rol AI gaat spelen in de screening. "Daar moeten we keuzes in maken: laat je bijvoorbeeld AI zelf bevindingen doen ter vervanging van één van de twee radiologen die nu nog beoordelen, of zet je het als hulpmiddel in." Ook moeten de radiologen in het gebruik van AI getraind worden.

Volgens Hugen kan niet zomaar het Deense of Zweedse model gekopieerd worden om de invoering te versnellen. "We willen echt naar de Nederlandse situatie kijken. Hier hebben we bijvoorbeeld een laag verwijspercentage voor vervolgonderzoek om te kijken of er inderdaad sprake is van borstkanker; dat willen we graag zo houden."

Hoe groot de kans is dat het over drie jaar is ingevoerd, kan Hugen niet zeggen. "Dat is onzeker. Het hangt van best veel dingen af of het gaat lukken."

Radioloog Ritse Mann heeft goede hoop dat 2028 gehaald wordt. "De druk om AI te gebruiken wordt steeds groter. Het is moeilijk uit te leggen dat we het nu nog niet doen. De kosten zijn lager en de kwaliteit wordt beter."

Borstkanker Vereniging Nederland (BVN) is "niet heel blij" dat het op zijn vroegst over drie jaar wordt ingevoerd. "We krijgen bij het bevolkingsonderzoek te maken met de wet van de remmende voorsprong", zegt Cristina Guerrero Paez, directeur van de patiëntenvereniging.

"We hebben in Nederland een enorm gedegen landelijk systeem ingericht. De keerzijde daarvan is dat het niet makkelijk aan te passen is."

Een aantal bewoners in Den Bosch werd afgelopen nacht wakker van een onaangename verrassing. Een gesprongen waterleiding zette de straat en zeven woningen blank. In een aantal huizen staat het water in de kelder één meter hoog.

De leiding begaf het rond 04.00 uur. Het water gutste vervolgens over de straat, door de tuinen en via kelders naar binnen.

Een bewoner ontdekte het watergeweld toen ze 's nachts naar de wc ging en het water door haar huis hoorde stromen. Ook een buurvrouw merkte dat er iets mis was toen de lichtschakelaars niet meer werkten. Toen ze beneden kwam, zag ze het water kolkend naar binnen stromen, schrijft Omroep Brabant.

Van de zeven getroffen woningen zijn twee woningen helemaal volgelopen. Het gaat om een hoofdleiding waar enorme hoeveelheden water uit stroomt.

Bekijk hier hoe hoog het water stond in een van de huizen:

De brandweer, maar ook Brabant Water en de gemeente zijn naar de Demostheneslaan uitgerukt. Rond 05.30 uur kon het waterbedrijf de leiding afsluiten.

Inmiddels is begonnen het water in de straat weg te pompen. Ook stichting Salvage die eerste hulp verleent na bijvoorbeeld een brand, stormschade en waterschade is ter plaatse om bewoners te helpen met het leegpompen van hun woningen.

De oorzaak van de gesprongen waterleiding is niet bekend.

Een 10-jarig meisje dat gisteren in Tilburg door een auto werd aangereden, is in het ziekenhuis aan haar verwondingen overleden. Dat meldt de politie op X.

Het meisje, dat op een fiets zat, werd rond 16.30 uur op de Dillenburglaan door een auto geschept. Ze raakte zwaargewond en werd met spoed naar het ziekenhuis overgebracht.

Op de weg lagen na het ongeluk twee fietsen, de auto had een flink beschadigde voorruit.

De bestuurder van de auto is na het ongeluk aangehouden. De politie onderzoekt de toedracht van het ongeluk, schrijft Omroep Brabant.

Hoe beschermen we het NAVO-luchtruim tegen schendingen door drones en vliegtuigen? Die belangrijke vraag ligt op tafel bij de 32 ministers van Defensie van het bondgenootschap. Voor het eerst sinds de top in Den Haag komen ze weer bij elkaar op het hoofdkwartier in Brussel.

Sinds die tijd is de alliantie opgeschrikt en op de proef gesteld door tal van onverwachte ontwikkelingen. Recent nog hinderden verdachte drones Nederlandse militairen bij een oefening in Polen.

Vorige maand vlogen in datzelfde land tientallen drones in de richting van de cruciale NAVO-basis waarvandaan de hulp aan Oekraïne gecoördineerd wordt. Een deel daarvan werd neergeschoten door Nederlandse F-35's. Een week later vlogen Russische gevechtsvliegtuigen boven Estland en verschenen drones boven de internationale luchthaven van Kopenhagen, waardoor het vliegverkeer ernstig ontregeld raakte.

Het Kremlin doet beschuldigingen dat Rusland erachter zit af als "anti-Russische hysterie". Maar in Brussel twijfelen maar weinigen aan wat Moskou doet: het testen van de reactie van de alliantie en het zoeken naar zwakke plekken in de verdediging van het NAVO-luchtruim.

Meer macht NAVO-generaal

Een van die zwakheden is de 'lappendeken' van voorbehouden die landen maken bij het neerhalen van drones of vliegtuigen, zeggen NAVO-diplomaten. Om snel en efficiënt te kunnen handelen heeft de Amerikaanse opperbevelhebber meer eenduidigheid en slagkracht nodig. En dus wil hij af van de zogenoemde caveats, de voorwaarden die ieder land mag stellen.

De Britse krant Financial Times citeert NAVO-bronnen die stellen dat de regels dringend gestroomlijnd moeten worden. Sommige landen willen bijvoorbeeld dat piloten in gevechtsvliegtuigen dreiging met eigen ogen kunnen vaststellen voor ze in actie komen, van andere landen mag het vuur al geopend worden op basis van radargegevens.

Deze militaire voorwaarden zijn geheim, maar volgens Bart van den Berg, programmaleider Veiligheid en Defensie bij Clingendael, hebben de Russen er mogelijk wel een idee bij.

"De NAVO heeft de afgelopen tijd geëvalueerd: wat is er gebeurd in Polen en in Estland, hebben we goed gehandeld? Een mogelijke conclusie is dat er niet de juiste richtlijnen zijn voor het gebruik van geweld. Te veel landen maken te veel verschillende voorbehouden. Als Moskou die kent, stemt het zijn acties daarop af."

Voor het eerst na de NAVO-top in Den Haag bespreken de ministers ook de dure beloftes die toen zijn gedaan om de defensieuitgaven fors te verhogen. De NAVO-landen beloofden dat ze uiterlijk in 2035 3,5 procent van hun nationale inkomen uitgeven aan defensie en nog eens 1,5 procent aan investeringen die daarmee te maken hebben.

Vorige week nog dreigde Trump om Spanje te straffen omdat het niet bereid is die NAVO-norm te halen. "Ze hebben geen excuus", zei Trump. "Eerlijk gezegd, misschien moet je ze uit de NAVO gooien."

Minister van Oorlog

De Amerikaanse minister Hegseth verschijnt in Brussel met zijn nieuwe titel: minister van Oorlog. Hij zal alle bondgenoten aanspreken op het nakomen van hun beloftes. "Meer wapens, het uitbreiden van de defensie-industrie en het stimuleren van innovatie", zegt de Amerikaanse ambassadeur bij de alliantie, Matthew Whitaker.

Mark Rutte zal als voorzitter van de vergadering geen druk uitoefenen op de lidstaten. "De dynamiek zal vooral uit de groep moeten komen", zeggen betrokkenen.

Zo zal Duitsland vooral het goede voorbeeld geven aan bondgenoten die achterlopen. Trots vertellen de Duitsers dat hun land in 2029 al de 3,5-procentsnorm zal halen, ruim 5 jaar voor de deadline van de NAVO.

Vanaf dat moment zal Duitsland jaarlijks 153 miljard euro uitgeven aan defensie.

Steun aan Oekraïne

Ook bij de steun aan Oekraïne kijken landen met een schuin oog naar elkaar als het gaat om de verdeling van de lasten. Sinds deze zomer kunnen NAVO-landen intekenen voor de aankoop van wapenpakketten in de VS. Elk land kan voor 500 miljoen euro wapensystemen inkopen uit de Amerikaanse voorraden.

Oekraïne maakt daarvoor boodschappenlijstjes, wapens en munitie die het land dringend nodig heeft. Europa zelf heeft niets meer op voorraad, de Europese defensie-industrie kan de wapens zo snel niet produceren. Het Amerika van Trump wil ze graag leveren, zolang andere landen de rekening maar betalen.

Nederland, Duitsland, de Baltische staten en Canada hebben al toegezegd deze wapens te kopen en door te sluizen naar Oekraïne. Grote landen als Spanje, Italië en Frankrijk hebben nog niets toegezegd.

De Amerikaanse ambassadeur bij de NAVO laat duidelijk blijken wat zijn inzet is. "We verwachten dat iedereen meedoet. Het is nodig om zo Poetin onder druk te zetten om aan de onderhandelingstafel te komen."

Goedemorgen! In Brussel komen de Defensieministers van de ruim dertig NAVO-landen bijeen om te praten over de oorlog in Oekraïne en het beschermen van het NAVO-luchtruim. In Dordrecht is de openingsetappe van de nieuwe Nederlandse wielerkoers Tour of Holland.

Eerst het weer: Bewolkt met soms motregen. Het wordt 15 à 16 graden bij een zwakke tot matige noordenwind. Ook morgen en overmorgen is het overwegend bewolkt met kans op enkele buien. In het weekend draait de wind naar het oosten en neemt de kans op zon toe.

Ga je op pad? Hier vind je het overzicht van wegwerkzaamheden en hier lees je waar werkzaamheden en storingen zijn op het spoor.

Wat kun je vandaag verwachten? Wat heb je gemist?

In Houten en Uithoorn zijn demonstraties rond de komst van een azc gisteravond uitgelopen op ongeregeldheden. Bij beide protesten heeft de mobiele eenheid mensen aangehouden. In Houten werden drie mensen opgepakt, in Uithoorn vier.

De anti-azc-betogers gooiden vuurwerk, eieren en stenen naar politie en tegendemonstranten. Ook is in beide plaatsen de Prinsenvlag gezien, die in de oorlog door de NSB werd gebruikt en inmiddels symbool staat voor extreem-rechts. De tegendemonstranten stonden op hun beurt met bordjes met de tekst "Vluchtelingen welkom, nazi's niet".

In Houten is een azc voor 337 mensen gepland, in Uithoorn voor 250.

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit:

In het tv-programma Een Buitengewoon Gesprek stelden mensen met autisme gisteravond vragen aan politici. Zo werden Jetten, Timmermans en Bikker streng toegesproken door Otje over het telefoongebruik in de Tweede Kamer:

Fijne dag!

Voor het eerst is in Nederland een marmeren beeld van de renaissancekunstenaar Michelangelo (1475-1564) te zien. Vandaag opent in het Teylers Museum in Haarlem een grote tentoonstelling over de Italiaanse meester, met het beeld Apollo-David als hoogtepunt. In de tentoonstelling staat zijn fascinatie voor het mannelijk lichaam centraal.

De expositie De mannen van Michelangelo heeft als kern 22 originele Michelangelo-tekeningen die het oudste museum van Nederland al sinds 1790 in bezit heeft.

Het museum kocht ze destijds in Rome uit de nalatenschap van koningin Christina van Zweden, samen met tekeningen van andere grootheden als Bernini en Rafaël. Voor die hele collectie werd destijds 10.000 gulden betaald.

Hoe Michelangelo het mannelijk lichaam onderzocht

"De tekeningen vormen het hart van de tentoonstelling", zegt conservator Terry van Druten. "Daarmee kunnen we laten zien hoe Michelangelo stap voor stap het mannelijk lichaam onderzocht, tekende en verbeeldde."

Zijn onderzoek van het menselijk lichaam komt samen in de Apollo-David. "Het is bijzonder dat dit beeld nu voor het eerst naar Nederland komt", zegt kunsthistoricus Wouter Wagemakers van de Universiteit Leiden. "Het komt niet vaak voor dat zulke oude en kwetsbare beelden worden verplaatst."

Apollo-David

Op de tentoonstelling zijn ook veertig bruiklenen te zien uit onder meer het British Museum in Londen, het Louvre in Parijs en het Uffizi in Florence. Het beeld Apollo-David komt ook uit Florence, maar is niet van het Uffizi, maar van het Nationaal Museum Bargello.

Michelangelo begon rond 1530 aan het marmeren beeld in opdracht van de Florentijnse gouverneur Baccio Valori. De kunstenaar voltooide het nooit omdat hij Florence moest verlaten om in Rome aan het Laatste Oordeel in de Sixtijnse Kapel te werken. "De achterkant van het beeld is onaf", zegt Van Druten. "Daardoor kun je letterlijk zien hoe hij werkte om het ruwe blok marmer tot levend vlees in marmer om te vormen."

Michelangelo was schilder, architect, dichter en beeldhouwer. Hij staat vooral bekend om zijn beheersing van de anatomie. Die kennis deed hij op door zelf lichamen te ontleden.

"De kennis die hij had door deze ontledingen gaven zijn figuren overtuigingskracht", zegt kunsthistoricus Wagemakers. "Door het ontleden wist hij precies hoe spieren en pezen zich onder de huid bewegen. Dat maakt zijn beelden levensecht."

Ook Michelangelo's tijdgenoot Leonardo da Vinci deed anatomisch onderzoek. Samen behoorden zij volgens conservator Van Druten tot de eersten die deze kennis toepasten in hun kunst.

Hoe Michelangelo toegang kreeg tot de lichamen is niet helemaal bekend. Vermoedelijk speelde zijn netwerk in ziekenhuizen een rol. "Het ontleden gebeurde in een tijd zonder koelkasten", legt Van Druten uit. "Dat moet dus een gruwelijk en vies werk zijn geweest."

Maar waarom toont het werk van Michelangelo vooral mannen? "Michelangelo was diep religieus en zag het mannelijk lichaam als het hoogtepunt van de schepping, het dichtst bij God", zegt Van Druten.

Tegelijk wijzen Michelangelo's brieven en gedichten erop dat hij waarschijnlijk op mannen viel. De beeldhouwer schreef liefdevolle verzen en schonk tekeningen aan jonge mannen, onder wie de edelman Tommaso dei Cavalieri. "Die persoonlijke gevoelens hebben ongetwijfeld meegespeeld in zijn kunst", denkt Van Druten.

Michelangelo beeldde ook vrouwen af, vaak met gespierde en bijna mannelijke trekken. Volgens Wagemakers hangt dat samen met een discussie uit zijn tijd over hoe de ideale mens eruit zou zien. "Voor Michelangelo was het ideaal een combinatie van mannelijke en vrouwelijke kenmerken, een androgyne figuur. Dat stond voor goddelijke perfectie."

"Hij wist heel goed hoe hij een vrouw als vrouw kon tekenen", zegt Wagemakers, "maar zijn keuze om vrouwen mannelijk weer te geven was bewust en religieus geïnspireerd. Daarnaast speelde praktisch mee dat vooral mannen werkzaam waren als model."

Klassieke inspiratie

De tentoonstelling toont ook hoe Michelangelo zich liet inspireren door de klassieke oudheid. "Dat zie je vooral terug aan de interesse van Michelangelo voor antieke beelden, de dynamische lichaamshoudingen en de emotionele expressie in het steen. Zoals bij het antieke beeld van de Laocoön, de priester van Apollo, dat in 1506 in Rome werd opgegraven", vertelt Wagemakers.

Ook komen in de expositie hedendaagse thema's terug, zoals gender, seksualiteit en schoonheidsidealen. "Het mooie is dat het allemaal nog steeds relevant is", zegt Van Druten. "Hoe wij naar zijn mannen kijken, zegt ook iets over onze tijd."

Risico

Het museum is zich sinds de kunstroof in het Drents Museum in Assen des te meer bewust van het risico dat de komst van zo'n extreem waardevol kunstwerk met zich meebrengt. Een woordvoerder wil daar niet veel over zeggen, alleen dat "het goed geregeld is".

De Amerikaanse president Donald Trump heeft de Presidential Medal of Freedom postuum uitgereikt aan de vorige maand vermoorde radicaal-rechtse activist Charlie Kirk. Erika Kirk, de weduwe van Kirk, nam de onderscheiding in ontvangst. De ceremonie viel samen met wat de 32-ste verjaardag van Kirk zou zijn geweest.

De onderscheiding is de hoogste burgerlijke onderscheiding van het land.

"Vandaag zijn we hier om een onverschrokken strijder voor vrijheid te eren en te herdenken, een geliefde leider die de volgende generatie heeft geïnspireerd", zei Trump tijdens de ceremonie.

Het ministerie van Buitenlandse Zaken maakte na de ceremonie bekend dat het visa gaat intrekken van buitenlanders die kritisch waren op Charlie Kirk.

Charlie Kirk werd in september op de campus van de Utah Valley University doodgeschoten tijdens een bijeenkomst met studenten. Kirk was een invloedrijke conservatieve activist en vertrouweling van de Amerikaanse president Trump. De president noemde Kirk een van de belangrijkste redenen waarom hij herkozen is.

Tyler Robinson, de man die ervan wordt verdacht dat hij Kirk heeft doodgeschoten, wordt aangeklaagd voor moord. De Amerikaanse openbaar aanklager in de staat Utah is voornemens om de doodstraf te eisen tegen de 22-jarige Robinson.

Medal of Freedom

De Presidential Medal of Freedom werd in 1963 door president John F. Kennedy ingesteld voor mensen die uitzonderlijke bijdragen leveren "aan de veiligheid of nationale belangen van de Verenigde Staten, de wereldvrede, culturele of andere belangrijke publieke of private ondernemingen". Eerder kregen onder andere Steve Jobs, Elvis Presley, Rosa Parks en turnster Simone Biles de onderscheiding.