NOS Nieuws - Algemeen

Rubberboot met tientallen migranten van zee gehaald bij Breskens

2 weeks 3 days ago

Hulpdiensten hebben vanochtend een rubberboot met 38 mensen van zee gehaald bij Breskens. De boot is naar een jachthaven in Cadzand gesleept, meldt Omroep Zeeland.

In Cadzand bleek volgens de marechaussee dat er 36 Afghaanse migranten aan boord waren en twee vermoedelijke mensensmokkelaars uit Sudan. Die laatste twee zijn opgepakt. De andere opvarenden worden opgevangen.

"Rond 06.00 uur kregen wij melding van een verdachte situatie op de Noordzee, voor de Zeeuws-Vlaamse kust", zegt een woordvoerder van de marechaussee. "Toen we aankwamen zagen we de rubberboot met vluchtelingen drijven."

Bekijk hier de beelden van de boot op zee:

De marechaussee besloot om samen met de Kustwacht direct een reddingsoperatie te beginnen. "Het ging om een klein vaartuig met zeer veel personen", aldus de woordvoerder. "Dat zorgde voor gevaarlijke omstandigheden. Er waren geen reddingsvesten. Het was schrijnend om te zien hoe dicht ze op elkaar zaten op een klein vaartuig."

De woordvoerder wijst er ook op dat het bootje onbestuurbaar was geraakt. "De motor was er niet meer."

In de haven van Cadzand zijn de opvarenden opgevangen door ambulances en een noodteam van het Rode Kruis:

Over de gezondheidstoestand van de opvarenden kan de woordvoerder van de marechaussee nog niets zeggen. Ook is nog onduidelijk waar de boot vandaan kwam.

Het Zwin

Het is voor zover bekend de eerste keer dat een boot met migranten bij de Nederlandse kust wordt gezien. Wel werd in april een groep met 28 migranten aangetroffen in duingebied Het Zwin, net over de grens in België. Die groep had een grote zwarte rubberboot met buitenboordmotor bij zich en reddingsvesten. Het vermoeden was dat zij richting Groot-Brittannië wilden varen.

Voor de Belgische, maar vooral voor de Franse kust worden veel vaker rubberbootjes aangetroffen waarop migranten de oversteek naar Groot-Brittannië wagen. Vaak zijn daar mensensmokkelaars bij betrokken.

Stationwagens vol

Uit gegevens van de marechaussee blijkt dat de benodigde boten, zwemvesten en buitenboordmotoren daarvoor deels over de weg via Nederland worden aangevoerd. "In Nederland hebben we vooral te maken met de doorvoer van het materieel", liet de marechaussee eerder weten. "Eind 2021 zijn we in Nederland op de eerste transporten gestuit. We zagen SUV's, busjes en stationwagens volgestouwd met rubberboten, buitenboordmotoren en zwemvesten."

Nieuwsuur meldde vorige week dat de marechaussee en het OM de laatste tijd meer van dit soort rubberboten in Nederland zien opduiken. Het gaat om hetzelfde soort boot dat in Breskens is gebruikt.

Impasse over VN-vredesmissie Westelijke Sahara: Rusland en VS vetoën elkaars voorstel

2 weeks 3 days ago

Rusland en de Verenigde Staten hebben een veto uitgesproken over elkaars resolutie over de verlenging van de VN-vredesmissie in de Westelijke Sahara. Hiermee dreigt een einde te komen aan de aanwezigheid van VN-militairen en waarnemers in het gebied.

Het mandaat voor de missie loopt officieel vandaag af. Normaal gesproken werd de missie sinds 1991 vrij routinematig verlengd, maar dit keer verliep de stemming in de VN-Veiligheidsraad anders.

De VS had een resolutie ingediend waarin stond dat de missie een jaar zou worden verlengd en dat daarbij het Marokkaanse autonomieplan voor het gebied de enige basis was voor onderhandelingen. Ook stond erin dat er minder VN-militairen in het gebied zouden zijn. Dat voorstel werd weggestemd door Rusland.

Weggestemd

Vervolgens kwam Rusland eveneens met een resolutie voor verlenging van een jaar, maar dan zonder de voorgestelde wijzigingen van de Verenigde Staten. Dat voorstel werd vervolgens door de Verenigde Staten weggestemd.

Als de Veiligheidsraad er niet alsnog in slaagt overeenstemming te bereiken, loopt het mandaat van Minurso af. Dat betekent dat de toekomst van de 35 jaar oude vredesmissie hoogst onzeker is.

De Westelijke Sahara

Marokko trok in 1975 de Westelijke Sahara binnen. Dat was een kolonie van Spanje, dat zich in 1976 definitief terugtrok. Marokko controleert tegenwoordig het grootste deel van het gebied, dat aan de Noord-Afrikaanse kust tussen Marokko, Mauritanië en Algerije ligt. Voor de kust zou olie zitten en het gebied is rijk aan grondstoffen.

De annexatie leidde tot een conflict met de beweging Polisario, die in haar wens voor een eigen staat wordt gesteund door Algerije. Polisario Front, opgericht in 1973, streed aanvankelijk tegen de Spaanse bezetting en sinds 1975 tegen de aanwezigheid van Marokko.

In 1991 werd een staakt-het-vuren bereikt. De VN wilde aanvankelijk een referendum waarin de inwoners van de Westelijke Sahara zich uitspreken over zelfbeschikking, maar dat heeft nog altijd niet plaatsgevonden. De laatste jaren heeft de VN in het algemeen opgeroepen tot "een wederzijds acceptabele oplossing".

Polisario nam de wapens opnieuw op in 2020, waarmee er een einde kwam aan het bestand. In 2023 werd het 50-jarig bestaan gevierd, onder meer met een militaire parade.

Het koninklijk paleis van Marokko heeft verheugd gereageerd op het uitblijven van de verlenging. Het stelt dat alle troepen en materieel de komende dagen weg moeten uit het gebied. De vertegenwoordiger van Polisario Front, Sidi Omar, zegt dankbaar te zijn dat Rusland het voorstel van de VS blokkeerde omdat dat voorstel volgens hem "de fundamenten van het VN-vredesproces zou torpederen".

Eén letter was probleem

Vorig jaar verlegde de Veiligheidsraad de koers door het Marokkaanse autonomieplan als basis voor onderhandelingen te ondersteunen. Dat was een diplomatieke opsteker voor Marokko. Maar dat betekende niet dat de VN het plan formeel had goedgekeurd of het recht op zelfbeschikking had laten vallen.

Maar het voorstel van de VS ging verder: de missie zou worden omgedoopt van Minurso naar Minuso, dus zonder de R, die verwijst naar een referendum uit de naam van de missie. De Amerikaanse ambassadeur Mike Waltz wees er na de stemming op dat er nooit een referendum heeft plaatsgevonden, vanwege aanhoudende meningsverschillen over wie er kiesgerechtigd is.

"Helaas hebben sommige leden van deze Veiligheidsraad hun vetorecht gebruikt om de letter 'R' voor referendum in de naam van de missie te behouden, terwijl de Verenigde Naties zich al decennialang niet meer voorbereiden op het houden van zo'n stemming", voegde hij eraan toe.

'Te ver'

Volgens Rusland ging het voorstel van de VS te ver in de steun voor Marokko in het betwiste gebied. "De Veiligheidsraad mag een dergelijke eenzijdige benadering niet goedkeuren", stelde de Russische VN-ambassadeur Nebenzia. "Daarom zagen wij ons genoodzaakt de aanname van het voorstel te blokkeren."

Hoewel Marokko zegt een staakt-het-vuren in het gebied te respecteren, vreest organisatie Oxfam voor verslechtering in het gebied. "Het wegvallen van de toezichts- en de-escalatietaken van Minurso dreigt de veiligheid en stabiliteit te ondermijnen, met ernstige gevolgen voor burgers en de vooruitzichten op een vreedzame oplossing", zegt de organisatie.

Frankrijk zet zich schrap voor 'Halloween'-protesten

2 weeks 3 days ago

In Frankrijk zetten de aanhoudende protesten de toch al diepe kloof tussen radicaal-links en radicaal-rechts verder op scherp. Terwijl het land zich vandaag opmaakt voor het derde grote protestweekend op rij, verandert de dynamiek van de demonstraties. Naast de onvrede over het onderwijs en de stijgende levenskosten is er voor een deel van de demonstranten een nieuwe aanleiding om de straat op te gaan: verzet tegen racisme en extreemrechts.

Dat heeft alles te maken met de racistische terreurdaad in de Parijse voorstad Trappes, vorige week vrijdag. Daarbij werd de 26-jarige Pengo Bossio Wangi gedood en raakten zeven anderen gewond, onder wie een 11-jarig meisje. Verdachte Kevin T. erkende deze week een racistisch en islamofoob motief te hebben gehad. Een speciaal antiterrorismeparket is een gerechtelijk onderzoek gestart.

Afgelopen week waren er in en rondom Parijs al verschillende herdenkingsbijeenkomsten en demonstraties. Volgens critici was de aanslag het gevolg van een voedingsbodem voor racisme die wordt aangewakkerd door radicaal-rechtse partijen en nieuwszenders. Verwacht wordt dat dit thema vandaag tijdens de protesten vaak zal terugkomen.

"Er zijn politieke bewegingen die ervoor zorgen dat extreemrechtse ideeën steeds meer voet aan de grond krijgen", zei ook president Macron deze week in een interview met het onder jongeren populaire nieuwsmedium HugoDécrypte. Macron noemde als voorbeeld het Rassemblement National, de radicaal-rechtse partij waarvan de leider Marine Le Pen bovenaan staat in de peilingen om hem op te volgen.

De Franse president uitte zich ook kritisch over de partij aan de andere kant van het politieke spectrum: het radicaal-linkse La France Insoumise (LFI). De partij steunde de scholierenprotesten van de afgelopen weken en kreeg daarvoor veel kritiek. Macron zei te hekelen dat sommige partijleden van LFI het gebruik van geweld goedpraten.

Leden van LFI hadden zich aangesloten bij een demonstratie tegen een conferentie van actiegroep Objectif Remigration. In extreemrechtse kringen is remigratie een eufemisme voor de massale uitzetting van buitenlanders. De omstreden conferentie zou vandaag plaatsvinden in een Parijse voorstad, maar is uit vrees voor ongeregeldheden toch verboden. Ook de tegendemonstratie bij het congrescentrum mag niet doorgaan. Een andere demonstratie van Objectif Remigration zelf, die gepland stond voor morgen, is eveneens verboden.

Ondertussen spinnen zowel LFI als het Rassemblement National garen bij de uit de hand gelopen protesten. Terwijl deze twee partijen op de flanken in de peilingen terrein winnen, staan de traditionele middenpartijen steeds verder onder druk.

Dat de onrust in Frankrijk nog steeds niet is verdwenen, blijkt wel uit berichten op sociale media. Geïnspireerd door de verkiezingen in Brazilië werd deze week de actie On bloque l'extrême droite (We blokkeren extreemrechts) gelanceerd, waarbij accounts en berichten van extreemrechtse accounts op sociale media worden geblokkeerd.

Op deze manier hopen de initiatiefnemers het algoritme zodanig te beïnvloeden dat de zichtbaarheid en verspreiding van berichten met extreemrechtse ideeën op sociale media afneemt. Zo hopen zij invloed te kunnen uitoefenen op het politieke debat in aanloop naar de presidentsverkiezingen.

In hoeverre de online campagnes en de recente aanslag in Trappes hun weerslag kunnen hebben op de protesten op straat, is nog onduidelijk. Net als vorig weekend zijn demonstraties in het centrum van Parijs verboden. Zowel de mars van verschillende vakbonden als die van de gelehesjesbeweging is verplaatst naar een traject tussen Porte de Bagnolet en Porte de Charenton, aan de rand van de stad.

Binnenlandminister Laurent Nuñez waarschuwt ondertussen voor oproepen die circuleren op sociale media, om vanavond, onder het mom van Halloween, bijeen te komen voor een 'revolutie'. Het risico op stedelijk geweld noemde de minister "zeer verhoogd". Net als een week geleden worden daarom vandaag 70.000 agenten ingezet.

Hebron al ruim een week grotendeels afgesloten, duizenden Palestijnen verdreven

2 weeks 3 days ago

De stad Hebron op de bezette Westelijke Jordaanoever is al ruim een week grotendeels afgesloten door het Israëlische leger. Duizenden Palestijnen zijn verdreven en het leger sloopt er woningen. Het is een reactie op de schietpartij bij een checkpoint in de buurt van de stad waarbij vorige week twee Israëlische militairen werden gedood.

"Sommige inwoners verblijven bij vrienden of familie, anderen zijn dakloos geworden", vertelt de Palestijnse mensenrechtenactivist Issa Amro aan de telefoon. Hij woont in Hebron. "Sommige mensen hebben geprobeerd om de afgelopen dagen terug naar huis te gaan, bijvoorbeeld om warme kleren te halen vanwege de regen. Maar het leger heeft dat geweigerd." Voor een deel gaat het om kinderen, zwangere vrouwen, ouderen en zieken, benadrukt hij.

Het Israëlische leger houdt de toegangswegen van en naar Hebron sinds vorige week vrijdag dicht en belegert sindsdien twee wijken in de stad. Volgens de gemeente Hebron zitten zo'n 5000 Palestijnen vast in hun woningen of hebben ze inmiddels gedwongen hun huis moeten verlaten.

Schietpartij bij checkpoint

Vorige week openden twee Palestijnse mannen het vuur bij een militair checkpoint ten westen van de stad Hebron. Daarbij werden twee Israëlische militairen gedood en raakten drie anderen gewond. De twee schutters werden tijdens het vuurgevecht doodgeschoten door het Israëlische leger.

Volgens het leger waren de schutters van plan een grotere aanslag te plegen op Israëlische burgers op een nabijgelegen snelweg. Toen dat niet lukte, zouden ze het vuur hebben geopend bij het checkpoint. De lezing van het Israëlische leger is niet onafhankelijk bevestigd.

Woningen gesloopt

Premier Netanyahu kondigde diezelfde dag nog een grootschalige aanval aan van het Israëlische leger. "We zullen actie ondernemen om deze plek te vernietigen, om het compleet te veranderen", zei hij verwijzend naar de wijken waar de schutters woonden.

Hij refereert daarbij ook aan de vluchtelingenkampen in het noorden van de bezette Westelijke Jordaanoever. Daar voerde het Israëlische leger begin 2025 grootschalige aanvallen uit met grondtroepen en luchtaanvallen. Woningen en wegen werden toen vernield en tienduizenden Palestijnen raakten ontheemd.

"Het leger heeft de afgelopen week meerdere woningen en winkels gesloopt in de wijken die het momenteel belegert", vertelt activist Amro. "Andere gebouwen worden gemarkeerd, ter voorbereiding op de sloop." Persbureau Reuters deelde vorige week beelden waarop te zien is hoe het leger met bulldozers gebouwen in Hebron sloopt.

Daarnaast verspreidde het Israëlische leger gisteren zelf beelden van de vernieling van twee woningen met explosieven. Volgens het leger zijn het de huizen van de aanvallers.

Olijfoogstseizoen

Ondertussen gaat ook de terreur door kolonisten door. Het olijfoogstseizoen is in volle gang, een periode waarin de aanvallen van kolonisten ieder jaar extra toenemen. Volgens mensenrechtenorganisaties doet het leger vaak niet genoeg om de aanvallen te stoppen.

Amro is tijdens het telefonische interview net terug uit de wijk Tel Rumeida, waar een groep kolonisten een Palestijnse familie heeft aangevallen. "Ze waren samen olijven aan het plukken toen ze door kolonisten in elkaar geslagen werden." Hij vertelt dat drie van de vijf slachtoffers dusdanig gewond raakten dat ze zijn afgevoerd naar het ziekenhuis.

Ook op andere plekken op de bezette Westelijke Jordaanoever waren de afgelopen dagen aanvallen door kolonisten, onder meer in de buurt van Ramallah, Nablus en Bethlehem.

Verkiezingen Israël

In Israël zijn dinsdag parlementsverkiezingen geweest. Terwijl de situatie op de Westelijke Jordaanoever en het lot van de Palestijnen geen belangrijk verkiezingsthema was, belooft Gadi Eisenkot - Netanyahu's belangrijkste uitdager - dat hij het kolonistengeweld wil aanpakken. Eisenkot sprak twee weken geleden nog van "Joodse terreur" nadat Europese diplomaten door kolonisten waren aangevallen.

De verkiezingen hebben geen duidelijke winnaar opgeleverd en het is dus nog maar de vraag of Eisenkot premier kan worden. Toch denkt Amro dat het weinig uitmaakt wie er straks aan de macht komt. "Het verandert misschien de tactiek of de timing, maar het lijden van de Palestijnen zal blijven."

Het Israëlische beleid is er volgens hem op gericht de situatie op de Westelijke Jordaanoever zo ondraaglijk te maken dat Palestijnen vertrekken. Volgens Amro kunnen alleen serieuze sancties en ingrijpen van andere landen de Israëlische regering daadwerkelijk tot een koerswijziging bewegen.

Ongeneeslijk zieke hoogleraar Jan Rotmans laat 'AI-tweeling' van zichzelf maken

2 weeks 3 days ago

Lezingen geven en vragen beantwoorden, ook als hij er zelf niet meer is. Dat moet een digitale versie van hoogleraar Jan Rotmans (65) straks kunnen. De ongeneeslijk zieke wetenschapper laat met kunstmatige intelligentie zijn "digitale tweeling" bouwen. Op die manier moet zijn kennis over maatschappelijke veranderingen worden doorgegeven aan toekomstige generaties. Kritiek is er echter ook.

Rotmans zegt de eerste Nederlandse hoogleraar te zijn die een dergelijke "digitale tweeling" laat bouwen. Hij laat zijn avatar bouwen door studio The Synths, die eerder een digitaal evenbeeld van Ruud Gullit ontwikkelde.

De hoogleraar geldt als pionier op het gebied van klimaatmodellen en systeemveranderingen. Zijn tientallen boeken, honderden wetenschappelijke publicaties en colleges zullen de basis van zijn avatar vormen. "Vorige week is alles van mij vastgelegd: geluid, beeld, stem en mimiek. In de komende maanden wordt een serieus lijkende versie gemaakt", zegt Rotmans tegen de NOS.

Voor het einde van het jaar moet de eerste versie online beschikbaar zijn. Later moet er ook een hologram komen, dat over een podium kan lopen. "Op die manier kan ik toch op plekken zijn waar ik niet meer ben."

Uitgezaaide prostaatkanker

Wat meespeelt: Rotmans heeft al bijna twee jaar uitgezaaide prostaatkanker. De artsen gaven hem in 2024 nog vijf jaar. Naar omstandigheden gaat het goed met hem. "Ik ben volop actief. De vooruitzichten zijn beter dan een aantal jaar geleden en de laatste onderzoeken waren bemoedigend."

Rotmans hoopt de komende tijd van zijn "AI-kloon" te kunnen leren. Zo wil hij met zijn digitale evenbeeld praten over problemen waar hij al langer voor waarschuwt. Wat als het internet bijvoorbeeld twee weken uitvalt? "Ik sluit niet uit dat mijn avatar oplossingen aandraagt die ik zelf niet heb."

AI-hoogleraar over plan: 'Heel onwenselijk'

Iris van Rooij, AI-hoogleraar aan de Radboud Universiteit, spreekt van "een heel onwenselijke ontwikkeling". Ze noemt de toepassing "een direct voortvloeisel van de AI-hype, een vorm van een ontmenselijking".

Een statisch model van tekst en afbeeldingen is geen mens, benadrukt ze. "Het model zelf is inherent betekenisloos: het is alles wat de lezer of luisteraar eraan toedicht. Mensen schrijven van alles toe aan bots, zoals intelligentie, denken en emoties, of sociale relaties. Maar een digitale gesprekspartner is niets meer dan een scam."

Van Rooij begrijpt naar eigen zeggen de wens om kennis en inzichten na te laten, en om toekomstige generaties te willen inspireren. "Maar we hebben daar al media voor, met boeken, artikelen, video's, et cetera. En precies die media worden gebruikt om statistische modellen te maken. Waarom moet daar een machine van AI-slop (massaal geproduceerde digitale rommel, red.) door een commercieel bedrijf tussen worden gezet?

Ik zou zelf graag willen dat wanneer ik er niet meer ben, mensen mijn artikelen en boeken lezen. Dat mensen dat doen op basis van mijn eigen woorden, die ik zorgvuldig heb gekozen - in de tijdgeest en context dat ik ze schreef - en op basis daarvan mijn inzichten en ideeën proberen te begrijpen."

Zover is het nog niet, benadrukt Rotmans. "De AI die ik nu gebruik is allemaal logisch en vooral gebaseerd op dingen die ik eerder heb gedaan en gezegd. Ik hoop vooral dat er binnenkort dingen uitkomen die mij ook verrassen."

Het zou kunnen dat zijn avatar antwoorden geeft die niet kloppen, beweringen doet waar Rotmans niet achter staat of desinformatie verspreidt. "Daarom testen we het uitgebreid om fouten eruit te halen", zegt hij.

Nieuwe inzichten die zijn digitale tweeling opdoet, wil Rotmans eerst zelf beoordelen. En wanneer dat niet meer kan, vertrouwt hij erop dat andere mensen dat zullen doen. "Zoals Wikipedia werkt bijvoorbeeld, waar mensen elkaar corrigeren."

Bang voor misbruik is hij niet. "Klimaatontkenners hebben ook al misbruik gemaakt van mijn inzichten en artikelen en mijn kennis op een gezagsondermijnende manier gebruikt. Ik kan beter koploper zijn, want dan heb ik het zelf nog in de hand. En als dit misgaat, kan ik mensen waarschuwen. Ik accepteer het risico dat eraan verbonden is."

Geen vervanger

Een persoonlijke vervanger moet zijn AI-tweeling nadrukkelijk niet worden, zegt Rotmans. "Mijn vrouw zegt ook: naast zo'n AI-avatar ga ik niet slapen. De digital twin wordt zo getraind dat hij geen antwoord geeft op rare vragen, of iets zegt over dingen waar ik niets zinnigs over te zeggen heb."

Hij verwacht dat andere wetenschappers zijn voorbeeld snel volgen en over 25 jaar vrijwel iedereen zo'n digitale tweeling heeft. "Vrijwel niemand is enthousiast. Voor mij is dat een goed teken. Als ik iets nieuws probeer en iedereen is enthousiast, dan ga ik twijfelen, omdat het waarschijnlijk niet vernieuwend genoeg is. Als veel mensen sceptisch zijn, weet ik dat ik goed zit."

Nieuwsuur maakte onlangs dit item over de AI-bubbel:

Wekdienst 31/10: Anti-regeringsdemonstraties in meerdere landen • Vijf Eredivisieduels, waaronder Ajax-AZ

2 weeks 3 days ago

Goedemorgen! In meerdere landen wordt vandaag weer gedemonstreerd tegen het beleid van de landelijke regering. Ook in Nederland is daartoe opgeroepen op sociale media. Verder wordt vandaag gevoetbald: in de Eredivisie staan vijf wedstrijden op het programma. Koploper Feyenoord speelt tegen Fortuna Sittard en de nummer 2 Ajax ontvangt nummer 5 AZ.

Eerst het weer: bewolkt en wat mist. In het zuiden vanmiddag af en toe zon. Het wordt ongeveer 12 graden.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier zie je de situatie op het spoor.

Wat kan je vandaag verwachten? Wat heb je gemist:

Een evacuatiekonvooi uit de Oekraïense stad Olejsky heeft veilig de door Rusland bezette Krim bereikt. Met bussen en ambulances werden inwoners van de belegerde frontstad in veiligheid gebracht. De meeste inwoners daar waren al eerder gevlucht, maar er waren er naar schatting nog zo'n 2000 achtergebleven.

De inwoners leefden onder erbarmelijke omstandigheden, met nauwelijks bevoorrading en constante dreiging van drones, mijnen en sluipschutters. Rusland en Oekraïne hadden na bemiddeling van paus Leo en de Amerikaanse first lady Melania Trump een bestand afgesproken om de evacuatie mogelijk te maken. Volgens Oekraïne hebben enkele honderden mensen er gebruik van gemaakt.

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit:

In de Zeeuwse hoofdstad Middelburg hangen maar liefst 42.000 lampjes aan een woning voor Halloween. Het lichtjespektakel van Bob Rijnaard is een groot succes. Ooit begon het voor de leuk, maar inmiddels is het uitgegroeid tot een ware happening met lampjes, lasers en geluidseffecten. De hele buurt helpt, vooral kinderen zijn razend enthousiast.

Fijne dag!

Podcast De Dag: tonnen subsidie voor film die niet op het witte doek kwam

2 weeks 3 days ago

Een sterrencast met Oscarwinnaars Dustin Hoffman en Helen Hunt, prachtige beelden in palazzo's in het Italiaanse stadje Lucca en dat allemaal onder leiding van de gewaardeerde en bekende regisseur Peter Greenaway; de film Lucca Mortis heeft het allemaal. Het Nederlands Filmfonds steekt er ruim vijf ton subsidie in, om Nederlandse makers die bij de film betrokken zijn te helpen.

Luister hier:

Deze aflevering van De Dag luister je via NPO Luister en alle andere podcastapps. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren.

Maar een paar jaar na het draaien is de film uitgelopen op een tragedie. Nieuwsuur-verslaggever Fleur Damen dook erin en maakte samen met NRC een reconstructie. Draaidagen gingen niet door omdat de acteurs en crew niet betaald werden, de nabewerking ligt stil omdat facturen niet zijn overgemaakt en regisseur Greenaway is inmiddels niet meer bij de film betrokken. Het Filmfonds zegt er niks van te weten en houdt vertrouwen dat Lucca Mortis op het witte doek zal verschijnen. Wat zegt dat over het maken van dit soort films met subsidies?

Reageren: mail naar dedag@nos.nl
Presentatie & montage: Marco Geijtenbeek
Redactie: Marco Geijtenbeek & Judith van de Hulsbeek

Britse premier wil excuses slavernij bespreken, maar sluit herstelbetalingen uit

2 weeks 3 days ago

De Britse premier Burnham staat open voor een gesprek over excuses voor het slavernijverleden, maar herstelbetalingen ziet hij niet zitten. Dat schrijft hij in een opinieartikel in The Guardian. Het onderwerp staat weer prominent op de agenda tijdens de huidige rondreis van koning Charles door de Cariben.

Labour-premier Burnham schrijft dat "er al jaren wordt gevraagd om een oprecht gesprek over de erfenis van slavernij" binnen het Gemenebest. Veel van de 56 staten in dat samenwerkingsverband waren vroeger koloniën van het Verenigd Koninkrijk waar slavernij was toegestaan. Burnham vindt dat "we het functioneren van het Gemenebest hebben beschadigd door ons hoofd in het zand te steken".

"Daarom gaan we gestructureerd in gesprek met diegenen die zijn geraakt door de trans-Atlantische slavenhandel. Aandacht voor de roep om excuses namens de Britse staat zullen daar een belangrijk onderdeel van zijn en daar sta ik voor open."

Banden aanhalen

Die toezegging gaat verder dan de Britse regering tot nu toe wilde gaan. Hoewel toenmalig premier Blair in 2007 al diep verdriet en spijt betuigde, bleven volmondige excuses namens de Britse regering altijd uit. De Conservatieve premier Sunak zei in 2023 dat "het doorlichten van onze geschiedenis geen weg vooruit is" en ook Burnhams partijgenoot en directe voorganger Starmer zei dat "de geschiedenis nu eenmaal niet te veranderen is".

Burnham erkent nu dat de gevolgen van slavernij "onze wereld nog steeds beïnvloeden". Hij denkt dat de relatie met andere landen binnen het Gemenebest lijdt onder de kwestie, maar dat door het "moeilijke gesprek" hierover aan te gaan de onderlinge band versterkt kan worden.

Herstelbetalingen wijst hij daarbij echter nog altijd van de hand. "Dat lijkt me niet het juiste antwoord. Ik vind niet dat het Britse volk van nu verantwoordelijk gehouden kan worden voor historische fouten, hoe ernstig ook, die gebeurden in een andere tijd met andere wetten."

Kijken naar schulden

Wel wil hij gaan kijken of er iets valt te doen aan de schulden waaronder veel van de landen gebukt gaan. Hij denkt dan aan een langere looptijd of een lagere rente. Hij heeft oud-premier Gordon Brown gevraagd zich daarop te richten.

Premier Mia Mottley van Gemenebest-land Barbados juicht een dialoog toe, maar blijft bij de eis van herstelbetalingen. "Gesprekken zijn belangrijk omdat we nog niet over alles hetzelfde denken, met name als het gaat over herstelbetalingen. Dat zullen we duidelijk en respectvol blijven zeggen, maar een oprecht meningsverschil over sommige thema's mag vooruitgang op andere niet in de weg staan."

Executieplaats

De Britse handreiking komt op het moment dat koning Charles bezig is aan een beladen reis door enkele landen van het Gemenebest in de Cariben. Hij woont daar vanaf morgen samen met Burnham de Gemenebest-conferentie bij, waar ook het slavernijverleden op de agenda staat.

Charles bezocht gisteren in Guyana de plek waar in 1823 een slavenopstand hardhandig werd neergeslagen door Britse plantage-eigenaren. De koning nam onder meer een kijkje op de plek waar tientallen overwonnen vrijheidsstrijders werden geëxecuteerd. Hij sprak er niet in het openbaar over zijn indrukken. Dergelijke opmerkingen zouden ook gevoelig liggen vanwege de ministeriële verantwoordelijkheid.

Volgens de BBC was er bij andere bezoeken later op de dag "een klein maar luid groepje betogers" die aandacht wilden vragen voor excuses en herstelbetalingen.

Dodental ebola in Congo opgelopen tot boven de 5000

2 weeks 3 days ago

De ebola-uitbraak in Congo heeft inmiddels aan 5000 mensen het leven gekost, melden gezondheidsdiensten in het land. Eerder deze week werd al gemeld dat de ziekte bij ruim 10.000 mensen officieel is vastgesteld.

De uitbraak, die in mei voor het eerst werd opgemerkt, is de op een na dodelijkste uitbraak van het virus ooit. Alleen in Guinea, Liberia en Sierra Leona kwamen tussen 2014 en 2016 meer mensen om, zo'n 11.000 van de 28.600 mensen die besmet raakten.

Een voorspelling over hoe deze epidemie zich zal ontwikkelen durfden experts eerder deze week nog niet te geven. Het goede nieuws is dat het aantal gevallen niet exponentieel toeneemt: de afgelopen weken werden een stabiel aantal van 400 tot 500 besmettingen vastgesteld.

"Dat is een plateau", zegt arts-onderzoeker Boghuma Titanji tegen persbureau AP. "Maar wel een hoog plateau." Ze noemt het ook zorgelijk dat de cijfers nog niet afnemen.

Buiten beeld

Daarnaast blijkt uit de cijfers van nieuwe besmettingen dat slechts een kwart van de nieuwe gevallen afkomstig is van mensen die zijn gevonden bij contactonderzoeken van andere patiënten. Dat betekent dat verreweg het grootste deel van de nieuwe patiënten besmet raakte door mensen die nog niet in beeld waren bij hulpverleners.

Ebola kan zich verspreiden door contact met besmette lichaamsvloeistoffen, als bloed, spuug of zweet. Tegen deze variant is nog geen vaccin beschikbaar. Experts hopen dat dat volgend jaar beschikbaar zal zijn en de uitbraak dan kan worden beteugeld.

In vier landen zijn inmiddels besmettingen vastgesteld: naast Congo ook buurlanden Kenia en Uganda en Nigeria in West-Afrika. De bestrijding van de ziekte wordt bemoeilijkt door de ondermaatse gezondheidzorg daar, maar ook door wantrouwen tegenover hulpverleners en conflicten in de regio.

Bedreigde Franse dierentuinaapjes gered na diefstal

2 weeks 3 days ago

In Frankrijk zijn elf aapjes teruggevonden die enkele dagen geleden waren buitgemaakt bij een inbraak in een dierentuin. Twee andere dieren zijn nog niet teruggevonden.

Het gaat om zijdeaapjes en enkele met uitsterven bedreigde pinchéaapjes. In de nacht van maandag op dinsdag werden die geroofd uit de zoo in Lescar, in het zuidwesten van Frankrijk. De daders braken daarvoor deuren open met een beitel en sloegen een raam in met een koevoet.

Hoewel het dierenpark nachtwakers en camerabewaking heeft werd de roof pas de volgende ochtend ontdekt. Toch kwam de politie snel enkele verdachten op het spoor.

Drie personen zijn opgepakt. Het vermoeden is dat zij de dieren voor veel geld op de zwarte markt wilden verkopen. De dieren waren ooit ook in het park geplaatst nadat ze bij dierensmokkelaars in beslag waren genomen.

Goede gezondheid

De dierentuin laat weten blij te zijn met de terugkeer van de apen. "Ze zijn een beetje getraumatiseerd, maar verder in goede gezondheid", schrijft het park. "Kom gerust langs om ze te bekijken."

Het park houdt hoop dat de laatste twee dieren ook nog gevonden zullen worden dankzij het politieonderzoek.

Evacués Olesjky aangekomen op de Krim: 'Eindelijk vrede, we verhongerden'

2 weeks 3 days ago

Het konvooi dat inwoners van de Oekraïense stad Olesjky in veiligheid moet brengen, is aangekomen op de door Rusland bezette Krim. Op beelden was eind van de middag te zien hoe de colonne bussen over het schiereiland richting Rusland reed.

Rusland en Oekraïne hadden na bemiddeling van paus Leo en de Amerikaanse first lady Melania Trump een bestand van enkele dagen afgesproken om de evacuatie mogelijk te maken.

Geëmotioneerd ontvingen de inwoners van de stad vanmorgen de bussen en ambulances die hun vertrek mogelijk maken:

"Gisteren zei mijn dochter nog: 'Waag het niet je te bedenken!' 'Nee, nee,' reageerde ik, 'mijn tassen staan al klaar, ik vertrek'", vertelde een vrouw van wie de kinderen de stad eerder al ontvlucht waren. "Ik vertrek omdat ik ze zo heb gemist."

Zeldzame samenwerking

Olesjky, in het zuiden van Oekraïne, werd op de eerste dag van de Russische invasie in 2022 al bezet en lag sindsdien als frontstad zwaar onder vuur. Nog dagelijks wordt er gevochten, sluipschutters, mijnen en drones bedreigen de bevolking. Van de oorspronkelijk 20.000 inwoners waren er naar schatting nog maar zo'n 2000 achtergebleven.

Het konvooi van 25 bussen en 9 ambulances kon ongeveer 750 van hen meenemen. Het is niet duidelijk hoeveel mensen daadwerkelijk zijn gegaan, van Oekraïense zijde wordt gesproken over enkele honderden.

Voor de achterblijvers liet het konvooi voedsel, medicijnen en brandstof achter. Opvallend genoeg werd daarbij samengewerkt tussen vertegenwoordigers van Rusland en Oekraïne, een zeer ongebruikelijk beeld in de oorlog.

Twee mensen omgekomen

"Eindelijk vrede, we verhongerden", reageerde een inwoner met tranen in zijn ogen toen de bussen met hulp gisterochtend aankwamen. "We hadden alleen courgette, tomaten en wilde groenten, helemaal niets anders."

Een jongeman die werd afgevoerd in een ambulance zei gisteren nog zwaargewond te zijn geraakt door een landmijn. "We hadden hem niet gezien, door de slechte ogen van mijn vader. Mijn benen konden worden gered, maar mijn vader is omgekomen."

Volgens de woordvoerder van het Kremlin zijn er twee doden gevallen bij de evacuatie, onder wie een Russische genist die mijnen verwijderde op de routes richting het evacuatiepunt.

Het konvooi vertrok vanuit Olesjky naar het zuiden, naar de sinds 2014 door Rusland bezette Krim. Vandaar wordt doorgereden naar de Russische stad Anapa. Mensen mogen ervoor kiezen daar te blijven, of kunnen er op een vlucht naar Belarus stappen, om daarvanuit naar Noord-Oekraïne te reizen. De totale reis is dan 1500 kilometer, terwijl het front op een steenworp afstand van Olesjky ligt.

Op de Russische staatstelevisie werd een gesprek met iemand uit Olesjky uitgezonden die van plan is in Rusland te blijven. "Ik wil vrede en rust. Ergens waar je weer als een mens kan leven, niet zoals we de afgelopen jaren hadden."

Een ander zegt juist tegen de Oekraïense tv te willen doorreizen naar Oekraïne. "Mijn familie is in Oekraïne, kinderen en kleinkinderen. Ik heb ze al vijf jaar niet gezien en mis ze zo. Ze wachten op me, ze tellen de uren tot ik er ben.

Sommige achterblijvers wantrouwden de omweg die het konvooi door Rusland neemt. "Mensen zijn bang, bang voor Rusland." Simpelweg de rivier over steken was volgens haar beter geweest. "Ik wil graag naar Oekraïne, daar wachten mijn kinderen. Maar ik blijf bij mijn man. Hij kan niet vliegen."

Een ander liet weten niet haar geboortegrond te willen verlaten, hoewel ze het leven in de stad een nachtmerrie noemde. "Mijn ouders zijn hier geboren, mijn grootouders, overgrootouders, iedereen."

"Het is hun eigen keuze, maar we zullen doen wat we kunnen om humanitaire hulp te bieden", reageerde de Oekraïense begeleider op de berichten van achterblijvers.

Zijn Russische tegenhanger liet later weten dat de reis van het konvooi zonder problemen is verlopen. Het Kremlin waarschuwde evenwel voor al te veel optimisme over deze geslaagde samenwerking. "Dit is een losstaande situatie die je op dit moment niet zomaar kunt vertalen naar het bredere proces."

De oorlog in de rest van het land ging dan ook onverminderd door. Bij een droneaanval op een treinperron in Dnipro vielen zeker vijftien doden en raakten meerdere mensen gewond. Ook elders vielen de afgelopen dag weer doden en gewonden.

Call of Duty verwijdert echte beelden van Koreaanse ramp uit game

2 weeks 3 days ago

Gamemaker Activision haalt beelden van een Koreaanse ramp uit het spel Call of Duty. Nabestaanden waren geschokt dat er voor het spel echte beelden van een dodelijke verdrukking waren gebruikt.

Het ging om korte fragmenten over een incident in 2022 in de wijk Itaewon van Seoul. Daar werden toen 160 personen doodgedrukt in een mensenmassa tijdens een halloweenfeest. Na de lange coronalockdowns waren feestvierders daar massaal op afgekomen, wat in nauwe straatjes leidde tot de tragedie.

De beelden werden door Activision gebruikt om de sfeer te schetsen in het spel Modern Warfare 4. Daarin staat een Noord-Koreaanse invasie van Zuid-Korea centraal.

Excuses

Activision trekt zich de kritiek aan en laat weten de beelden bij de volgende update van het spel te verwijderen, op 12 november. Het bedrijf zegt nooit een verband met de ramp in Itaewon te hebben willen leggen en wilde het leed daar ook niet trivialiseren.

De gamemaker zegt excuses aan te bieden aan gegriefde nabestaanden. Een slachtoffergroep zegt nog geen direct contact met Activision te hebben gehad.

In Zuid-Korea leeft er ook bredere kritiek op het spel, van mensen die een fictieve oorlog met Noord-Korea onkies vinden in een tijd dat de relatie met het land zo slecht is.

Leo XIV eerste paus die stemt in Amerikaanse verkiezingen

2 weeks 3 days ago

Paus Leo heeft per brief gestemd in de Amerikaanse verkiezingen. Het is voor zover bekend voor het eerst dat een paus een stem uitbrengt bij de verkiezingen van een land. Leo noemt dat in een verklaring een belangrijke burgerplicht.

"De Heilige Vader vindt het belangrijk om het recht en de plicht van elke burger te onderstrepen om mee te doen in het democratische proces", laat het Vaticaan in een verklaring weten. "In lijn met zijn lange gewoonte van actief burgerschap, heeft hij per post gestemd in Chicago."

De 71-jarige Robert Francis Prevost, zoals de paus heette voor zijn uitverkiezing, is geboren in de VS. Hij heeft nog altijd het Amerikaanse staatsburgerschap en heeft na jaren missiewerk in Zuid-Amerika ook een Peruaans paspoort.

Niet kwijtgeraakt

Dat hij als paus het staatshoofd is van een andere natie is niet per definitie een probleem om te stemmen. Het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken laat weten dat bij het accepteren van zo'n functie iemand niet automatisch het Amerikaanse staatsburgerschap verliest, al kan er wel "actief naar gekeken worden" als iemand een functie als staatshoofd, regeringsleider of minister accepteert.

Leo bracht zijn stem uit in zijn geboortestaat Illinois. Daar staat onder meer de toekomst van de Democratische gouverneur Pritzker op het spel en wordt een opvolger gezocht voor de Democratische senator Durbin.

'Recht en plicht'

Voor zover bekend is dit de eerste keer dat een paus heeft gestemd bij een verkiezing in zijn geboorteland. Van Johannes Paulus II, Benedictus XVI en Franciscus is nooit gemeld dat ze stemden in hun geboortelanden, respectievelijk Polen, Duitsland en Argentinië. Ook van de Italiaanse pausen die in de eeuwen voor hen kwamen is niet bekend dat ze bijdroegen aan seculiere verkiezingen.

Een woordvoerder wilde niet zeggen op wie Leo heeft gestemd. In het verleden wisselde Prevost nog wel eens van partij, zo stemde hij in 2008 en 2010 in de Democratische voorverkiezingen, maar vroeg hij in 2012, 2014 en 2016 een stembiljet aan voor de Republikeinse voorverkiezingen. Volgens het Vaticaan heeft hij "als Amerikaanse burger altijd gestemd als hij daartoe gerechtigd was".

Leo heeft een moeizame relatie met de leider van zijn geboorteland. Donald Trump bekritiseerde hem nadat hij had opgeroepen tot vrede in het Midden-Oosten. De president noemde de eerste Amerikaanse paus daarna een slappeling en links-radicaal. Het kan hem niet Leo's stem hebben gekost bij de verkiezingen van aanstaande dinsdag, omdat er geen presidentsverkiezing wordt gehouden.

Beluister onze podcasts over de midterms in de VS

In aanloop naar de midterms op 3 november maken de NOS-collega's van Bureau Washington nieuwe afleveringen van de podcast Amerika Kiest. Beluister ze via NPO Luister of via een ander audioplatform

Groepsfoto op G20-top geschrapt, landen willen niet met Rusland op de foto

2 weeks 3 days ago

De traditionele groepsfoto op de G20-top in de Verenigde Staten is niet doorgegaan vanwege de aanwezigheid van de Russische minister Lavrov van Buitenlandse Zaken. De Amerikaanse regering besloot om het fotomoment maar te schrappen, omdat andere aanwezigen met een boycot dreigden.

Delegaties van een aantal landen die achter Oekraïne staan, waaronder Canada en Australië, wilden in Atlanta niet met Sergej Lavrov op de 'familiefoto', het kiekje met alle deelnemers aan een top. Een aantal delegaties dreigde zelfs weg te lopen, schrijft de Amerikaanse nieuwszender CNN.

Europese functionarissen dachten nog dat er mogelijk twee aparte foto's zouden worden gemaakt, een met Lavrov en een zonder hem. Toen dat niet geval bleek besloot de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken er maar van af te zien, omdat hij niet wilde dat de top overschaduwd zou worden door een foto-rel, zeggen betrokken Amerikaanse diplomaten tegen persbureau AP.

Kans om te praten

Lavrov reageerde gelaten op de controverse. "Als het voor hen vooral belangrijk is hoe je op de foto gaat en naast wie je staat, dan zegt dat genoeg." Hij herhaalde het Russische standpunt dat het met name de Europese vijandigheid is richting Rusland die vredesonderhandelingen in de weg staat.

De Duitse minister Wadephul erkende dat het bezoek van Lavrov aan de top controversieel was, maar noemde het ook een kans om te blijven aandringen op vrede in Oekraïne. "Het is echt tijd om de vijandelijkheden te beëindigen en bespreken hoe dit conflict opgelost kan worden."

Of daar overeenstemming over bereikt zal worden is nog maar de vraag: analisten vrezen dat er vanwege de onderlinge onenigheid over belangrijke dossiers niet eens overeenstemming zal worden bereikt over een gezamenlijke slotverklaring. Naast Oekraïne stonden er ook onder meer de Amerikaanse oorlog met Iran en de invloed van China in Azië op de agenda.

Uitnodiging Poetin

Minister Lavrov waarschuwde dat recente toenadering tussen de VS en zijn land niet betekent dat de lucht is geklaard. Trump mag dan om de hoge brandstofprijzen dieselsancties hebben geschrapt, andere sancties zijn nog van kracht. "De onderliggende vragen zijn niet opgelost", meent Lavrov. "Er zijn niet echte stappen gezet in de relatie met de VS. Maak je geen illusies over de dieseldeal.'

De G20 bestaat uit de negentien landen met de grootste economieën, de Europese Unie en de Afrikaanse Unie. Deze top was een voorbereiding op een bijeenkomst van regeringsleiders volgende maand in de Florida. Daar heeft president Trump zijn Russische ambtgenoot Poetin ook voor uitgenodigd, maar het is nog niet duidelijk of hij komt.

Lavrov zei na afloop aangenaam te hebben gesproken met de Amerikaanse minister Rubio. Wel kort, "want hij had als gastheer ook andere verplichtingen", aldus de Rus.

Duitse media: arrestatie ex-chef geheime dienst zet samenwerking met VS onder druk

2 weeks 3 days ago

De Amerikaanse inlichtingendiensten hebben de Duitse geheime dienst BND gewaarschuwd dat de samenwerking mogelijk wordt herzien. Dat blijkt uit onderzoek van de Duitse omroepen WDR, NDR en dagblad SZ. Aanleiding voor de waarschuwing was de arrestatie van voormalig BND-hoofd August Hanning.

De waarschuwing leidt binnen de BND tot grote zorgen en onrust. Leidinggevenden zouden daarom opdracht hebben gekregen veranderingen in de samenwerking direct te melden. De VS is de belangrijkste inlichtingenpartner van Duitsland.

De VS zegt bij dringende gevallen, zoals terroristische aanslagen, nog wel informatie te blijven verstrekken. Welke informatie niet meer wordt verstrekt, is niet duidelijk. Meerdere medewerkers van de BND hebben tegen Duitse media gezegd de indruk te hebben dat de Amerikanen minder informatie delen en dat de kwaliteit daarvan is afgenomen.

Volgens bronnen binnen de Duitse regering verloopt de samenwerking wel nog normaal. Volgens de Duitse omroepen willen de BND en de Amerikaanse ambassade niet inhoudelijk reageren.

Arrestaties

Hanning en zijn stafchef Manfred D. werden op 6 oktober los van elkaar gearresteerd. De 80-jarige Hanning stond van 1998 tot 2005 aan het hoofd van de BND. Hij wordt onder meer verdacht van spionage, het verkrijgen van staatsgeheimen en landverraad. D. was tot dit voorjaar nog werkzaam voor de Duitse geheime dienst.

Hanning zou jarenlang met hulp van D. toegang hebben gehad tot geheime documenten van de dienst en deze hebben gebruikt om een veiligheidsanalyse op te stellen voor een buitenlandse inlichtingendienst.

D. wordt verdacht van medeplichtigheid aan landverraad. Hij zou Hanning jarenlang hebben geholpen om geheime informatie te verzamelen. D. werkte als persoonlijk assistent van vier BND-hoofden en had daardoor nauwe banden met de top van de dienst. Mogelijk werd hij daardoor minder streng gecontroleerd.

Huiszoeking

Volgens Duitse media zou de recherche honderden aanvullende documenten in beslag hebben genomen in de woning van Hanning. Bij een eerdere huiszoeking werden al 2000 geheime documenten gevonden. Daar zouden onder meer rapporten tussen hebben gezeten over het Iraanse nucleaire programma en het Russische leger. De aanvullende documenten worden nu onderzocht. Ook worden er getuigen gehoord.

De BND doet een intern onderzoek naar hoe de vermoedelijke spionage jarenlang kon plaatsvinden. Hanning ontkent de beschuldigingen.

Winkeliers Den Haag timmeren hun zaken dicht uit angst voor rellen

2 weeks 3 days ago

Uit vrees voor wat morgen mogelijk komen gaat, is een fors aantal Haagse winkeliers vandaag begonnen met het dichttimmeren van hun winkelpuien. Zij nemen daarmee het zekere voor het onzekere en lijken niet te willen afwachten of de verontrustende berichten die op sociale media rondgaan werkelijkheid worden.

Via platforms als Snapchat, Telegram en Instagram is opgeroepen om in verschillende Nederlandse steden de straat op te gaan om te protesteren. Gevreesd wordt dat dit uitloopt op rellen en plunderingen, al is niet duidelijk wie of welke organisatie achter de oproepen zit. Ook is moeilijk in te schatten hoeveel mensen het op de been zal brengen.

Apple-store is al leeg

Dat bij de gemeente Den Haag geen protest is aangemeld, lijkt de ondernemers daar niet veel te zeggen. In Frankrijk, België en Italië liepen demonstraties onlangs uit op grootschalige rellen, waarbij vele winkels werden vernield en geplunderd. De angst na alle berichten op sociale media is dat Den Haag nu aan de beurt is.

Wie door de binnenstad loopt, ziet direct alle voorzorgsmaatregelen die getroffen zijn. Onder meer de winkel van Tommy Hilfiger, de Lego-winkel, een filiaal van modemerk Guess, een Kruidvat-vestiging, een juwelier en de lokale pannenwinkel zijn gebarricadeerd. Sommige winkeliers hebben zelfs al aangekondigd dicht te blijven zodat het personeel thuis kan blijven.

De Haagse Apple-store heeft er op zijn beurt voor gekozen het pand alvast leeg te halen. Op beelden is te zien dat er in de hele winkel geen telefoon of laptop meer te vinden is.

Een groep timmermannen heeft het druk met de voorbereidingen:

Dat de Haagse winkeliers ervoor kiezen om hun panden dicht te timmeren, lijkt op begrip te kunnen rekenen bij het winkelend publiek dat vandaag in het centrum was. "Het is iets wat je niet verwacht in Nederland. Het is on-Nederlands", zegt een vrouw tegen Omroep West.

"Als ik een winkelier zou zijn hier, dan zou ik zeggen: liever een paar duizend euro aan voorbereiding besteden dan dat je later voor tonnen schade hebt en je winkel is geplunderd", voegt haar man daaraan toe. De voorzitter van de winkeliersvereniging zegt dat meerdere ondernemers telefonisch zijn bedreigd. "Ze kregen te horen dat hun winkel zou worden leeggeroofd morgen."

'Het kan snel gaan'

Een timmerman die bezig is met het dichttimmeren van een parfumeriezaak, legt uit hoe hij te werk gaat bij het aanleggen van de barricade. De plinten voor de puien zijn weggehaald, er zijn houten staanders geplaatst en daarna is er volop hout tegen de pui geschroefd. Of het mogelijke relschoppers buiten de deur houdt? "Ze komen overal doorheen, maar we proberen het tegen te houden."

Ondertussen is er nog hoop dat alle voorzorgsmaatregelen achteraf toch niet nodig bleken te zijn. Een winkelier zegt: "Hopelijk gebeurt er helemaal niks morgen, maar met sociale media kan het heel snel gaan."

Na tien jaar meer duisternis in Waddengebied, maar strijd nog niet gestreden

2 weeks 3 days ago

Het is deze week tien jaar geleden dat tientallen organisaties afspraken om de duisternis in het Waddengebied beter te beschermen. In die tijd zijn er een hoop stappen gezet, vinden deskundigen, maar er valt ook nog veel winst te behalen.

In oktober 2016 ondertekenden 43 partijen, variërend van de Rijksoverheid en Staatsbosbeheer tot allerlei natuurorganisaties, een intentieverklaring met de naam Dark Sky Werelderfgoed Waddengebied.

Het samenwerkingsverband zet zich sindsdien in om lichtvervuiling in het Waddengebied tegen te gaan en de duisternis te behouden. Het gaat daarbij om 'overtollig' kunstlicht: buitenverlichting, reclames, verlichte logo's en licht op kantoren.

Volgens ecologen kan lichtvervuiling het bioritme van dieren en planten verstoren. Daarnaast maakt overtollig licht de sterren en planeten minder zichtbaar.

Stappen gezet

An de Wrede van de Friese Milieu Federatie, een koepelorganisatie die zich inzet voor de Friese natuur, ziet dat op verschillende plekken langs de kust bewuster met verlichting wordt omgegaan. "Ik denk dan bijvoorbeeld aan de haven van Harlingen, of aan de eilanden waar groene lantaarnpalen staan", zegt ze tegen Omrop Fryslân.

Maar het kan volgens De Wrede nog veel beter. Een van de grootste problemen is de toenemende hoeveelheid bedrijventerreinen, legt ze uit. Nieuwe gebouwen, parkeerterreinen, reclame en buitenverlichting betekenen ook nieuwe lichtbronnen.

Ruimte voor verbetering

Dat er nog ruimte is voor verbetering, ziet ook Jorian Moree, cultureel geograaf gespecialiseerd in klimaatadaptatie. Hij was de afgelopen jaren betrokken bij projecten gericht op het verminderen van lichtvervuiling.

Volgens Moree spelen gewoonte en gemak een belangrijke rol. Het is makkelijker om alle lichten tegelijk aan te zetten dan voor elk gebouw of terrein te onderzoeken hoeveel lampen er nu echt nodig zijn. "Daar valt nog winst te behalen."

Een van de plekken in het Waddengebied waar 's nachts veel overtollig licht was te vinden, was de haven in Lauwersoog. Er werd onderzocht hoeveel lantaarnpalen, schijnwerpers en verlichte gebouwen er nu eigenlijk in het havengebied waren.

Dat leverde opvallende voorbeelden op. Kades waar 's nachts geen schip lag aangemeerd stonden vol in het licht. In restaurants of gebouwen bij de visafslag die al uren dicht waren, stonden alle lichten nog aan.

De ondernemers besloten in 2023 om iets te doen aan de lichtvervuiling van de haven. Met het zogenoemde masterplan Donkerte willen ze de lichtuitstoot binnen drie jaar met 50 procent verminderen. Een donkere haven zou ook positieve gevolgen hebben voor het Nationaal Park Lauwersmeer daar vlakbij.

Verlichting werd aangepast of dimbaar gemaakt. Op andere plekken werden bewegingssensoren geplaatst, zodat lampen alleen branden als er ook echt iemand aanwezig is.

Melkweg zichtbaar

Tijdens de Nacht van de Nacht, in 2024 een jaarlijkse campagne waarbij gemeenten, bedrijven en huishoudens 's nachts de lichten uitdoen om aandacht te vragen voor lichtvervuiling, werd duidelijk hoeveel effect de aanpassingen in Lauwersoog hadden.

Rijkswaterstaat en Rederij Wagenborg werden gevraagd om een uur lang zoveel mogelijk verlichting in de haven uit te doen. "Toen de bewolking verdween, werd boven Lauwersoog de Melkweg zichtbaar", zegt projectleider Klaas Laansma van het Donkerte-plan. "Uit metingen van onderzoekers van de Rijksuniversiteit Groningen blijkt dat er nu minder licht is."

Zeehondencentrum stelt faillissement voorlopig uit na 'overweldigende steun'

2 weeks 3 days ago

Het voormalige Zeehondencentrum Pieterburen vraagt voorlopig geen faillissement aan. Dat heeft het bestuur van het centrum bekendgemaakt. Dankzij "overweldigende steun vanuit de samenleving" kan het zeehondencentrum een voorgenomen aanvraag tot faillissement voorlopig opschorten.

Het Werelderfgoedcentrum Waddenzee (WEC) heeft in drie weken tijd 1,3 miljoen euro aan donaties ontvangen. Ook tekenden meer dan 100.000 mensen een petitie om het centrum te redden. Door alle steun kan het zeehondencentrum voorlopig blijven draaien en is er ruimte ontstaan om te zoeken naar een oplossing voor de toekomst.

Vorig jaar ging het voormalige Zeehondencentrum Pieterburen op in het nieuwe WEC in Lauwersoog. Het nieuwe centrum moest de verouderde zeehondenopvang een "duurzame toekomst" geven, mede door meer ruimte te bieden aan educatie en beleving.

Een faillissement is nog niet volledig van de baan, zegt het WEC, dat benadrukt dat financiële steun de komende tijd nog hard nodig zal zijn. "Elke donatie helpt om het werk door te laten gaan en te bouwen aan een duurzame toekomst. De steun geeft het centrum ook de plicht om alles te doen om te blijven bestaan."

Gesprekken over de toekomst

Vorige week stelde het centrum de faillissementsaanvraag ook al met een week uit. Sindsdien zijn er met verschillende partijen gesprekken gevoerd om het financiële tekort van 2,8 miljoen euro te dichten.

Ook is er gesproken met de schuldeisers en is er volgens het bestuur zicht op een akkoord. Daar komt waarschijnlijk binnen twee weken meer duidelijkheid over. "Een akkoord is een voorwaarde om verder te kunnen werken aan de toekomst", aldus het WEC.

De bouw van het WEC kostte destijds 43,7 miljoen euro - 17,4 miljoen meer dan begroot. In april 2025 openden de deuren, maar de bezoekersaantallen vielen vervolgens tegen. Zo liep de schuld van het WEC op tot zo'n 2,8 miljoen euro, een bedrag dat het centrum niet zomaar zelf kan ophoesten. De opbrengsten uit onder meer entreegelden zijn ongeveer gelijk aan de gemaakte kosten.

Grote steun uit de samenleving

Het zeehondencentrum maakte op 12 oktober bekend dat het voortbestaan op het spel stond en dat het binnen twee weken failliet dreigde te gaan. Het WEC had alle hoop gevestigd op financiële steun van gemeente Het Hogeland en de provincie Groningen, maar die lieten weten geen geld te gaan geven.

Sinds de noodkreet komen voorstanders voor het behoud van het centrum in actie. De donaties stromen binnen en ook zijn er veel inzamelings- en sponsoracties.

Ook partners van het centrum willen dat het blijft bestaan, schrijft RTV Noord. Onder andere WWF-NL, Visit Wadden, de Rijksuniversiteit Groningen en zeehondenwachters stuurden steunbrieven naar de gemeente en provincie.

Het WEC laat vandaag weten "diep geraakt" te zijn door de steun die het tot nu toe heeft gekregen, en zegt "alle tijd en energie" te steken in het vinden van een oplossing.

Spanningen rond Pools Constitutioneel Hof, vliegtuig president Nawrocki keert terug

2 weeks 3 days ago

Een langlopend conflict over de aanstelling van Poolse rechters is uitgelopen op confrontaties tussen politie en betogers bij het Constitutioneel Hof. Media schrijven dat er met voorwerpen naar agenten werd gegooid bij het gebouw in Warschau. De oproerpolitie heeft het terrein ontruimd en afgezet, meerdere mensen zijn opgepakt.

Vanwege de crisis besloot de Poolse president Nawrocki halsoverkop terug te keren naar Polen. Hij was met het vliegtuig onderweg naar Senegal, maar keerde boven Spanje om. "Op zo'n moment moet de president in Polen zijn", schrijft hij op X. "Ik keer terug."

Aanleiding voor de onrust was de schorsing van de voorzitter van het hof, Bogdan Swieczkowski. Die was door de vorige rechts-conservatieve PiS-regering aangesteld en werkt premier Tusk en zijn regering tegen, onder meer bij pogingen de rechtsstaat te herstellen.

Constitutionele crisis

Swieczkowski werd op non-actief gezet door Anna Korwin-Piotrowska, een rechter die dit jaar werd aangesteld door de huidige coalitie. Door hem nu uit zijn functie te dwingen lijkt de regering een langslepende patstelling te willen doorbreken.

De ruzie rond het hof gaat al jaren terug, sinds de conservatief-nationalistische partij PiS op controversiële wijze eigen rechters aanstelde. Toen de PiS in 2023 na acht jaar de macht kwijtraakte, wilde premier Tusk graag het beleid van de PiS-regering terugdraaien. Zijn pro-Europese centrumpartij Burgerplatform (PO) is de grootste partij in de coalitie.

Toen de regering-Tusk dit jaar echter nieuwe rechters aandroeg, weigerde president Nawrocki - die gelieerd is aan de rechts-conservatieve flank - van meerdere kandidaten de eed af te nemen. Zo werd Maciej Berek in oktober benoemd tot rechter, maar was de president niet aanwezig bij het afleggen van zijn eed. Dat leidde tot protesten in Warschau. Ook weigerde Swieczkowski de nieuwe rechters toe te staan hun functie uit te oefenen.

Hoogste rechtscollege

Het Constitutioneel Hof toetst of nieuwe wetten in lijn zijn met de grondwet. Op die manier heeft het hof dus veel macht. Door alle politieke inmenging rond de aanstellingen van rechters is het zeer gepolitiseerd, en hebben weinig Polen nog vertrouwen in het hof.

Als de zittende regering het hof controleert, door bijvoorbeeld loyale rechters te benoemen, dan verdwijnt de onafhankelijke controle op de macht. De regering zou dan wetten kunnen aannemen die de grondwet schenden, doordat het hof ze goedkeurt.

Premier Tusk schrijft in een reactie dat hij de rechtsstaat wil herstellen. "Na jaren van wetteloosheid onder leiding van PiS is dit een moeilijk, soms pijnlijk proces dat daadkrachtig optreden vereist. Er is geen andere weg", schrijft hij op X.

Politieke tegenstanders van Tusk doen het optreden af als een staatsgreep. Het Constitutioneel Hof schrijft op X dat zijn website is overgenomen, de voorzitter zou op onrechtmatige wijze zijn afgezet.

President Nawrocki maakte aan het begin van de nacht zijn opwachting bij het gebouw. Hij baande zich een weg door de betogers en slaagde er in om binnen te komen. Een woordvoerder die daarvan een foto publiceerde noemde het een misdaad dat geprobeerd was Nawrocki de toegang te ontzeggen.

Nawrocki won in juni 2025 de presidentsverkiezingen. Zijn verkiezing was een nek-aan-nekrace met de pro-Europese Trzaskowski, die net als premier Tusk lid is van de partij Burgerplatform (PO). De overwinning van Nawrocki was dan ook een grote tegenvaller voor de regering van premier Tusk.

VS keurt verkoop Patriot-raketten aan Oekraïne goed

2 weeks 3 days ago

De Verenigde Staten heeft de verkoop van 500 Patriot-raketten aan Oekraïne goedgekeurd. Volgens het ministerie van Buitenlandse Zaken worden de raketten verkocht voor zo'n 2,1 miljard dollar.

De PAC-3-raketten worden deels betaald door bondgenoten Canada, Duitsland en Noorwegen. Ook worden de verdedigingswapens deels gefinancierd uit een steunlening van de Europese Unie aan Oekraïne.

De VS doneert sinds Donald Trump terug is in het Witte Huis niet langer rechtstreeks wapens en geld aan Oekraïne.

Tekorten

Oekraïne kampt al sinds de zomer met een tekort aan cruciale luchtafweerraketten. Het land is daardoor kwetsbaar voor aanvallen met ballistische raketten uit Rusland en kan ze minder onderscheppen.

Vorige week zei de Oekraïense president Zelensky dat zijn land al bijna een maand wachtte op goedkeuring uit Washington voor de levering van deze cruciale raketten. Hij drong bij de Amerikanen meerdere keren aan op een snelle levering nog voor deze winter.

Checked
1 hour 5 minutes ago
NOS Nieuws - Algemeen
NOS Nieuws
Subscribe to NOS Nieuws - Algemeen feed