Vredesprijs voor Zuid-Afrikaanse mensenrechtenchef en ICC-rechter Navi Pillay
De Nobelprijs voor de Vrede gaat dit jaar naar de Zuid-Afrikaanse rechter Navi Pillay. Zij was van 2003 tot 2008 rechter bij het Internationaal Strafhof (ICC) en van 2008 tot 2014 Hoge Commissaris voor de Mensenrechten van de Verenigde Naties. Momenteel is ze actief voor het Internationaal Gerechtshof in de zaak over genocide op de Rohingya in Myanmar.
Vorig jaar leidde Pillay een VN-onderzoekscommissie, die concludeerde dat Israël genocide pleegt in Gaza. "De internationale gemeenschap mag niet zwijgen over de genocidale campagne die Israël voert tegen het Palestijnse volk. Het negeren van tekenen en bewijs van genocide komt neer op medeplichtigheid", zei ze destijds.
De uitverkiezing van de Zuid-Afrikaanse lijkt een duidelijke boodschap naar wereldleiders als president Trump en premier Netanyahu, die felle kritiek hebben op haar rapport over Gaza, en op haar voormalige werkgever ICC. Het Israëlische ministerie van Buitenlandse Zaken noemt de erkenning voor het werk van Pillay in een reactie op X een "rechtvaardiging van anti-Israëlhaat". "Joseph Goebbels applaudisseert zeker vanuit de hel", schrijft het ministerie.
'Enorme moed'Volgens het Nobelcomité toont Pillay "een enorme moed" door zich in te zetten voor de vervolging van daders van oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid. Haar werk is van grote betekenis voor de internationale rechtsorde, zegt de jury, die haar "sterke morele kompas" prijst
Pillay werd geboren in een Indiase Tamil-familie tijdens de apartheid in Zuid-Afrika. Ze werd advocaat en verzette zich tegen de "diepgewortelde structurele discriminatie, segregatie en uitsluiting", aldus de jury. Al vroeg in haar carrière verdedigde ze Nelson Mandela en anderen die zich uitspraken tegen de apartheid.
Belang internationaal rechtOpvallend was dat het comité veel aandacht besteedde aan het belang van het internationaal recht. "In een tijd van existentiële uitdagingen waaronder meer oorlogen en conflicten dan de wereld in lange tijd heeft gekend, is internationaal recht niet langer slechts een aanvulling op vrede en veiligheid. Het is een absolute noodzaak."
Dat systeem van internationaal recht staat op dit moment "onder enorme druk", zei de jury, "en instellingen ervan worden aangevallen". "We zien een verschuiving naar machtspolitiek ten koste van juridische kaders en wereldwijd respect voor recht en gerechtigheid."
En dat is gevaarlijk, blijkt uit de woorden van de jury: "Wanneer macht het recht overneemt , ondermijnt dat stabiliteit, vertrouwen en vreedzame co-existentie."
De prijs is daarom ook een boodschap aan degenen die het internationaal recht ondermijnen, zei de voorzitter van het Nobelcomité:
De Amerikaanse president Trump viel het ICC onlangs aan. Hij sprak over "schijnprocessen" en zijn minister van Buitenlandse Zaken, Rubio, zei dat de VS het hof "steen voor steen wil afbreken". De VS legde al sancties op aan medewerkers van het ICC, vandaag maakte Trump zijn dreigementen over nog zwaardere sancties waar.
Pillay hoorde het nieuws over de Nobelprijs tijdens een juridische conferentie in Neurenberg, in het gebouw waar na de Tweede Wereldoorlog het eerste internationale strafhof werd opgezet om de misdaden van de nazi's te berechten. Daar was ook een menigte bijeengekomen om de prijsuitreiking te vieren.
"Als jullie nog iets harder klappen, deel ik deze prijs misschien wel met Trump", zei ze lachend. Daarmee verwees ze naar haar voorganger Machado, die haar Nobelprijsmedaille aan de Amerikaanse president aanbood.
Pillay droeg de prijs op aan "alle overlevenden van internationale misdrijven, aan de juristen en verdedigers van internationale gerechtigheid van wie het medeleven en de moed ervoor blijven zorgen dat straffeloosheid niet de overhand krijgt". Ten slotte richtte ze zich tot de wereldleiders: "Jullie hebben de wettelijke plicht om de mensenrechten te beschermen en af te zien van oorlog".
Profijt van migratieOp 9 juni 2016 ontving Pillay een eredoctoraat van de Erasmus Universiteit Rotterdam. Ze hield destijds de Mandeville Lezing, waarin ze zich uitsprak over mensenrechten en de vluchtelingencrisis van dat jaar.
Ze constateerde toen dat vreemdelingenhaat, afwijzing, verdenking en agressie dominant waren in het publieke debat. Ze zei dat het een misvatting was dat migratie een bedreiging zou vormen. Europa had in de geschiedenis ook veel geprofiteerd van migratie, beargumenteerde ze.
Nominaties niet bekendDe winnaar van de Nobelprijs wordt ieder jaar gekozen door het Noorse Nobelcomité. Leden van dat comité zijn Noorse staatsburgers die worden geselecteerd door het Noorse parlement voor een periode van zes jaar.
Om voor de prijs in aanmerking te komen, moet je worden genomineerd. De Amerikaanse president Trump was volgens persbureau Reuters genomineerd door Cambodja, Israël en Pakistan.
Wie nog meer kans maakten op de Vredesprijs, was vooraf niet duidelijk. De volledige lijst met namen wordt pas na vijftig jaar bekendgemaakt.