De Zuid-Koreaanse rechter heeft ex-president Yoon Suk-yeol veroordeeld tot een levenslange gevangenisstraf voor zijn poging tot een staatsgreep. Een speciaal aanklager had eerder de doodstraf geëist.
De rechtbank stelt dat er voldoende bewijs is om te stellen dat Yoon het parlement lam wilde leggen. Hij gaf bijvoorbeeld opdracht tot het gevangennemen van politieke tegenstanders, onder wie de oppositieleider van destijds, de huidige president Lee Jae Myung.
Ook heeft de rechtbank Yoon schuldig bevonden aan het leiden van een opstand en misbruik van zijn autoriteit. De rechter vond dat er onvoldoende bewijs is dat Yoon een jaar van tevoren al was begonnen met het plannen van een machtsgreep, zoals de aanklagers betoogden.
Verdeeldheid
Het juridisch team van de 65-jarige Yoon ontkent de beschuldigingen en zegt dat zijn acties "binnen de presidentiële bevoegdheden vielen". Zij benadrukken dat het nooit zijn bedoeling was de grondwettelijke orde omver te werpen. Ze noemen het besluit van de rechter politiek gemotiveerd, een opvatting die een deel van de samenleving deelt.
Enkele honderden demonstranten hadden zich verzameld bij de rechtbank. Ze riepen bij aanvang bemoedigende leuzen voor de oud-president. Mensen hielden borden omhoog met teksten als "de rechtbank is corrupt". Bij het horen van de uitspraak sloegen zijn aanhangers de handen voor de ogen, sommigen barstten in tranen uit.
Aanhangers van Yoon reageerden boos en teleurgesteld op de uitspraak:
Yoon riep in december 2024 via een live televisietoespraak de noodtoestand uit en zette troepen in om het parlement te isoleren. Het veroorzaakte een schokgolf in Zuid-Korea en daarbuiten. Binnen enkele uren slaagde het parlement er echter toch in om bijeen te komen en de maatregel weg te stemmen. Yoon trok daarop de noodtoestand in.
In de maanden daarna werd de president, na hevig verzet, gearresteerd en uiteindelijk afgezet. Yoon werd eerder al veroordeeld tot vijf jaar cel wegens obstructie van het gerechtelijk onderzoek.
Pro-Yoon-protesten
Vorig jaar gingen tienduizenden mensen de straat op om Yoon te steunen en zich uit te spreken tegen zijn afzetting en de lopende arrestatieprocedures. De afgelopen dagen verzamelden aanhangers van Yoon zich ook herhaaldelijk bij de woning van waarnemend opperrechter Moon, die het proces tegen Yoon leidt.
De demonstranten geloven dat de oppositie en rechtbanken het proces tegen Yoon gebruiken als politiek instrument om de conservatieve beweging, waarvan Yoon een boegbeeld is, te ondermijnen. Bewijs voor deze beschuldigingen ontbreekt.
Ondermijning van de rechtsstaat
Toch waarschuwen experts, onder wie hoogleraar rechten Chung Tae-ho van de Kyung Hee universiteit, dat de situatie zeer verontrustend is. Volgens hem kunnen dergelijke aanvallen op de rechtsstaat op de lange termijn de basis van de democratie verzwakken. Ook veroordeelt hij politieke figuren die de demonstraties aanwakkeren of zelf openlijk steunen. "Als dit zo doorgaat, zal iemand dan de legitimiteit van de volgende president accepteren, ongeacht wie er wordt gekozen? En zal de definitieve uitspraak van het Grondwettelijk Hof zelfs worden erkend?" vraagt Chung zich af.
Het gebrek aan vertrouwen in de democratische instituties sluit nauw aan bij het verweer van Yoon en zijn team, die beweren dat het proces tegen hem politiek is gemotiveerd. In zijn laatste verweer stelde hij dat zijn machtsgreep geen poging was tot het installeren van een militaire dictatuur, maar "een poging om de vrijheid en soevereiniteit te beschermen en de constitutionele orde te herstellen".
Hiermee refereerde hij aan het Noord-Koreaanse gevaar, een belangrijk deel van het onderzoek of Yoon wel of niet het recht had om de noodtoestand uit te roepen. Het is een thema dat de Zuid-Koreaanse samenleving diep verdeelt.
Noord-Korea
Een van de centrale elementen in het onderzoek is de beschuldiging dat Yoon en enkele hoge militaire functionarissen drones zouden hebben gestuurd naar Pyongyang, de Noord-Koreaanse hoofdstad, met als doel de Noord-Koreanen te provoceren en zo het afkondigen van de noodtoestand te rechtvaardigen.
Dit onderdeel van de zaak wordt door aanklagers gezien als bewijs dat Yoon bewust spanningen wilde creëren om zijn machtsgreep te ondersteunen. Yoon ontkent dit en stelt dat hij geen instructies voor zulke operaties heeft gegeven en dat de acties van drones door anderen onafhankelijk zijn uitgevoerd. Het Noord-Koreaanse debacle is hiermee niet alleen een belangrijk onderdeel van de zaak maar leidt ook tot veel sociale onrust.
Verdeeldheid
Deze diepe verdeeldheid maakt het voor president Lee Jae myung, die in de zomer van vorig jaar met 8 procentpunt verschil van de voormalige partij van Yoon gekozen werd, moeilijk om het politieke landschap te navigeren. Hoewel hij een meerderheid in het parlement heeft, heeft hij voor grote beslissingen nog steeds de steun van het parlement nodig, bijvoorbeeld wanneer het gaat over de nationale veiligheid. Dit heeft mogelijke gevolgen voor de ontwikkeling van de relatie met Noord-Korea.
Waar de voormalige partij van Yoon nog steeds een harde lijn wil voeren tegen Noord-Korea, en tegelijkertijd volop wil inzetten op de relatie met bondgenoot VS, streeft Lee juist naar een normalisatie van de relatie met Noord-Korea. Hij moet daarbij voorzichtiger zijn in zijn toenadering tot de VS.
Yoon mag dan volgens de rechterlijke procedures afgezet en zijn straf gehoord hebben, de verdeeldheid in Zuid-Korea blijft groot. En met de alsmaar aanhoudende protesten is de rust in Zuid-Korea voorlopig nog niet teruggekeerd.
