'Ruim honderd daklozen naar de rechter gestapt voor opvangplek'
Afgelopen jaar probeerden zeker 122 daklozen via de rechter een opvangplek te krijgen, nadat ze eerder zijn geweigerd. Dat concluderen journalisten van Investico, in opdracht van Trouw en De Groene Amsterdammer. Daklozen zouden steeds vaker worden geweigerd voor een plek in de opvang.
Sociaal advocaten zeggen dat het opvangbeleid de laatste jaren is verhard, terwijl het woningtekort toeneemt. "Een zwangere cliënt van mij werd uit huis gezet door haar vader", zo wordt sociaal advocaat Else Weijsenfeld geciteerd. "Toen ze aanklopte voor opvang, werd ze geweigerd."
Mensen die bij sociaal advocaten aankloppen zijn vaak al geweigerd bij het gemeenteloket, zegt sociaal advocaat Bansta Blanckenburg. Volgens hem gaat het geregeld om gezinnen met kinderen die al op straat staan of dat binnen enkele dagen dreigen te raken. "Zo hadden we een cliënt die met haar kinderen elke dag tussen zes verschillende adressen zwierf", zegt hij. "Een ander gezin sliep in een schuur bij iemand. Dat zijn hele onveilige situaties, maar toch wordt er soms geen opvang geboden."
Gemeenten wijzen aanvragen vaak af omdat iemand volgens hen 'zelfredzaam' is. Dat criterium komt voort uit de Wet maatschappelijke ondersteuning. Volgens Blanckenburg betekent dat in de praktijk dat mensen zonder zware psychische problemen of verslaving soms geen recht op opvang krijgen. "Dan wordt gezegd: u heeft een opleiding gevolgd, dus u kunt zelf wel iets regelen", zegt hij. "Maar in theorie iets kunnen regelen, is iets anders dan in de praktijk een woning vinden."
Ernstige aandoeningenIn gemeenten als Rotterdam, Amsterdam en Den Haag zouden ook de meest kwetsbare daklozen worden geweigerd. Het gaat om mensen met ernstige lichamelijke of geestelijke aandoeningen, zoals hiv of PTSS, concluderen de journalisten na een analyse van 125 rechtelijke uitspraken.
Volgens Blanckenburg kan het weigeren van opvang grote gevolgen hebben voor gezinnen met kinderen. In sommige gevallen belandt een kind in een pleeggezin terwijl de ouder dakloos blijft. "Dat mag volgens het Europees Hof voor de Rechten van de Mens eigenlijk niet", zegt hij. "Maar in de praktijk gebeurt het toch."
De rechter zou vaak concluderen dat er niet voldoende onderzoek is gedaan naar de situatie van de afgewezen dakloze. Loketmedewerkers bij de gemeente krijgen amper een half uur de tijd om te controleren of iemand voldoet aan het criterium, schrijft Trouw.
Mensen met weinig geldEr wordt gesignaleerd dat rechtbanken in Amsterdam en Den Haag in hun afwegingen meer nadruk leggen op kwetsbaarheden of belangen van het kind. In 41 procent van de 125 onderzochte uitspraken werd besloten dat iemand toch tijdelijk opvang kreeg, of dat de zaak opnieuw moest worden bekeken.
De advocaat zegt dat sommige dakloze ouders daardoor in zeer kwetsbare situaties terechtkomen. "Er zijn gevallen waarin moeders alleen ergens kunnen wonen in ruil voor prostitutie, of in het criminele circuit belanden", zegt Blanckenburg. "Dat zijn echt schrijnende situaties."
Volgens Blanckenburg zitten gemeenten klem tussen de wooncrisis en het beleid van de rijksoverheid. Het woningtekort treft volgens hem vooral mensen met weinig geld. "Gemeenten krijgen niet altijd de middelen om iedereen op te vangen", zegt hij.