Aggregator

De straten van Teheran zijn stiller geworden, maar dat betekent niet dat de crisis in Iran voorbij is. De protesten zijn volgens ooggetuigen vrijwel uit het straatbeeld verdwenen door een sfeer die aan een staat van beleg doet denken.

Tegelijkertijd blijven er, ondanks de aanhoudende internetblokkade, dagelijks nieuwe video's opduiken die erop wijzen dat het geweld tegen de demonstranten veel groter was dan eerder werd aangenomen. Sommige media, zoals het tijdschrift Time, melden fors hogere dodentallen dan de enkele duizenden die tot nu toe werden genoemd, maar die cijfers zijn moeilijk te controleren.

Militaire opbouw en verhoogde paraatheid

Tegen die achtergrond is rondom Iran een enorme Amerikaanse militaire opbouw gaande. Het past in een fase van verhoogde paraatheid, waarbij Washington zijn militaire opties openhoudt en tegelijk de druk opvoert.

Satellietbeelden uit Jordanië tonen inmiddels een groot aantal Amerikaanse straaljagers en andere toestellen op bases in het land. Bovendien is de USS Abraham Lincoln Strike Group, een vliegdekschip begeleid door torpedojagers, gearriveerd in het operatiegebied van het Amerikaanse regionale commandocentrum in Qatar.

De oplopende spanning is ook voelbaar in de burgerluchtvaart. KLM, Air France, British Airways, de Lufthansa Group en andere maatschappijen hebben vanwege de veiligheidssituatie vluchten geannuleerd naar Israël en de Golfregio. KLM haalde daarnaast personeel weg uit de Saudische stad Dammam en uit Dubai.

Waarschuwing voor 'totale oorlog'

Israël heeft de paraatheid van het leger en luchtmacht intussen opgevoerd tot het hoogste niveau. Tegelijkertijd zijn de instructies van het Home Front Command, dat verantwoordelijk is voor de civiele veiligheid in oorlogstijd, vooralsnog niet aangepast.

Iran waarschuwde ondertussen dat elke militaire actie zal worden beantwoord als "totale oorlog" en dat Amerikaanse en coalitietroepen een doelwit zullen zijn. Juist die dreiging maakt de risico's op escalatie groot, niet alleen voor Iran en de Verenigde Staten, maar ook voor de landen eromheen.

De Amerikaanse luchtmachtbasis Al-Udeid in Qatar, die ook het Amerikaanse centrale commando huisvest, ligt ruim binnen aanvalsbereik van Iran. Toch lijkt Washington, met de inzet van een vliegdekschip en bases in onder meer Jordanië, te proberen om de Golfstaten niet in het middelpunt van een directe confrontatie te trekken.

Golfregio 'tegen ingrijpen'

De Golfstaten zijn opvallend terughoudend over militair ingrijpen tegen Iran. Niet omdat ze het regime steunen, maar omdat de gevolgen moeilijk te beheersen zijn.

"Wat de Golfstaten vooral niet willen, is een Midden-Oosten waarin Israël onbetwist dominant wordt", zegt Sayed Ghoneim, generaal buiten dienst en verbonden aan het Institute for Global Security & Defense Affairs in Abu Dhabi. "Iran fungeert al jaren als een soort 'balansventiel' tegen Israëlische superioriteit: opgelegd en impopulair, maar in strategische zin nuttig. Het ondermijnen of laten instorten van Iran zou die rem weghalen, en Israël juist ruimte geven om zijn regionale overwicht af te dwingen."

Volgens Ghoneim verklaart dat waarom landen in en rond de Golf liever vasthouden aan een ingewikkeld machtsevenwicht met meerdere 'polen'. "Ze hebben er belang bij dat Iran blijft bestaan, niet als bondgenoot, maar als factor die de balans in stand houdt", zegt hij. "Niet omdat ze Iraanse invloed willen, maar omdat ze geen regio willen waarin één speler alles bepaalt: niet Israël, en ook niet een onbeperkte opmars van Saudi-Arabië."

Wat wil Washington bereiken?

Met de Iraanse regering nog altijd stevig in het zadel, blijft de vraag wat Washington met een eventuele aanval op Iran wil bereiken. Volgens Ghoneim is het primaire doel niet formeel regime change, maar een gedwongen gedragsverandering: terugdringen van het nucleaire programma, het indammen van Iraanse regionale invloed en het herstellen van afschrikking.

Een val van het regime is volgens hem zeker een factor die meespeelt, maar niet het uitgesproken einddoel. "Regime-instorting blijft een doelstelling, maar geen openlijke Amerikaanse inzet, omdat Washington strategische uitkomsten wil zonder daarna eigenaar te worden van de chaos na een val", zegt Ghoneim.

Daarbinnen ziet hij twee mogelijke richtingen. "Als Trump prioriteit geeft aan het laten instorten van het regime, dan kan dat via het aanjagen van een nieuwe protestgolf, of via het uitschakelen van de symbolen van het systeem, zoals Khamenei en specifieke leiders van de Revolutionaire Garde."

En als de prioriteit ligt bij het afdwingen van samenwerking? "Dan worden vooral de nucleaire, militaire en economische capaciteiten het doelwit, met als boodschap: meebuigen of verder verlies van strategische ruimte."

In de Duitse stad Maagdenburg zijn bij rellen rond een voetbalwedstrijd gisteravond 64 politieagenten gewond geraakt. De politie werd bij de Avnet Arena bekogeld met vuurwerk, hekken en stenen.

De wedstrijd tussen 1. FC Magdeburg en Dynamo Dresden in de 2. Bundesliga - het op een na hoogste niveau in Duitsland - was van tevoren al bestempeld als hoogrisicowedstrijd. Het duel staat bekend als derby van het oosten of de 'Elbe-klassieker'. Er waren honderden politieagenten aanwezig uit verschillende deelstaten, en ook de federale politie was ingezet.

In de eerste helft werd de wedstrijd al twee keer stilgelegd omdat het publiek vuurwerk afstak. Daarna braken aanhangers van de thuisclub door naar het uitvak, waar ze supporters van Dresden probeerden aan te vallen. Waarom ze dat deden is nog onduidelijk.

In de rust kwam het buiten het stadion tot een confrontatie met de politie. Een politiewoordvoerder zegt dat agenten met van alles werden bekogeld: vuurwerk, stoeptegels, bakstenen en afzetmateriaal. Ook vloog er een putdeksel richting de agenten. Van de tientallen gewonde agenten moesten er zeventien naar het ziekenhuis.

Maskers en capuchons

Vicevoorzitter Nancy Emmel van de politievakbond GdP eist dat de daders worden gestraft. Op beelden is te zien dat vrijwel alle relschoppers mannen met maskers en capuchons zijn. Emmel wil dat ze geïdentificeerd worden en dat hun stadionverboden worden opgelegd. Als dit niet stopt, zullen er Geisterspiele nodig zijn, zegt ze: wedstrijden zonder publiek.

Deelstaatminister Zieschang van Binnenlandse Zaken noemt het gedrag van de hooligans "niets minder dan bruut geweld" en spreekt van "zogenaamde voetbalfans". De politie doet onderzoek, ook naar misdragingen door voetbalsupporters elders in de stad. Voor zover bekend is nog niemand opgepakt.

Dynamo Dresden won de wedstrijd met 2-1.

Ruim een miljoen huishoudens in de Verenigde Staten zitten zonder stroom als gevolg van het extreme winterweer dat over een groot deel van het land trekt. Ook zijn meerdere mensen om het leven gekomen.

Voor bijna 200 miljoen Amerikanen zijn waarschuwingen afgegeven vanwege de sneeuwval in combinatie met de harde wind. President Trump noemde het winterweer, dat bijna twee derde van de Verenigde Staten teistert, "historisch". In 23 staten is de noodtoestand afgekondigd.

Het weer leidt vooral in het zuiden door stroomuitval tot veel overlast. Dat komt onder meer door bomen die zijn omgevallen op elektriciteitskabels.

Stroomuitval

Tennessee, Texas, Mississippi en Louisiana worden het zwaarst getroffen door stroomuitval. In Tennessee zitten meer dan 300.000 mensen zonder stroom, meldt PowerOutage. In de hoofdstad Nashville heeft ongeveer de helft van de huishoudens en bedrijven geen elektriciteit. De komende dagen kunnen de problemen aanhouden, verwachten de autoriteiten.

Volgens CNN viel met 58 centimeter de meeste sneeuw tot dusver in de Rocky Mountains in Colorado. In Boston kan vandaag tot 60 centimeter sneeuw vallen. In een groot gedeelte van de Verenigde Staten liggen de temperaturen onder nul, op sommige plaatsen daalt het kwik zelfs tot -30 graden.

Amerikaanse media schrijven op basis van politiebronnen dat zeker drie mensen in New York zijn omgekomen door het winterse weer. In Louisiana kwamen twee personen om door onderkoeling. Op veel plekken in de Verenigde Staten blijven morgen scholen en universiteiten dicht door het weer.

Opnieuw 10.000 vluchten geschrapt

Ook het luchtverkeer in de VS is flink ontregeld. Vandaag zijn opnieuw meer dan 11.000 vluchten geannuleerd. Dat is meer dan 30 procent van het normale aantal uitgaande vluchten. Gisteren werden ook al 10.000 vluchten geschrapt.

Vooral in de noordoostelijke staten wordt nog veel sneeuw verwacht. Volgens meteorologen is de schade die de zware winterse omstandigheden kunnen veroorzaken te vergelijken met die van een orkaan.

It’s fair to say that there are many people in our community who just love to dunk on Microsoft Windows. It’s an easy win, after all, the dominant player in …read more

Bij een politie-inval in Rotterdam heeft een man geprobeerd een politiehond te wurgen. De man was agressief naar zowel agenten als het dier en werd aangehouden. De hond heeft het overleefd en maakt het goed, laat de politie weten.

Agenten kwamen afgelopen nacht naar een huis in stadsdeel Charlois vanwege een melding over geluidsoverlast. Toen ze aankwamen, werd de voordeur gebarricadeerd. De agenten riepen meer politie-eenheden op en braken de deur open.

In het huis waren meerdere mensen aanwezig. Er ontstond een schermutseling tussen de agenten en één van hen: hij verzette zich tegen zijn arrestatie en wilde geen handboeien om. De politie besloot daarom hond Djayro in te zetten.

Zes arrestanten

De tegenstribbelende verdachte werd volgens de politie daarop ook agressief richting het dier en probeerde hem te wurgen. Uiteindelijk lukte het agenten om de hond uit de wurggreep te bevrijden en de verdachte onder controle te krijgen.

De man is meegenomen naar het bureau, schrijft Rijnmond. De andere vijf mensen die in het huis aanwezig waren, waren vannacht al weggestuurd. Na een kwartier kreeg de politie een melding dat ze opnieuw de woning waren binnengegaan. Daarop zijn agenten nog een keer naar het huis gegaan om het vijftal alsnog op te pakken.

De luchtkwaliteit in de noordelijke helft van het land is vandaag op veel plaatsen onvoldoende en op sommige plaatsen zelfs slecht. Dat blijkt uit metingen van het RIVM. Het instituut voor volksgezondheid en milieu heeft vanwege de hoeveelheid fijnstof in de lucht een smogwaarschuwing afgegeven. Dat geldt vooral voor het deel van het land boven de lijn Amsterdam-Arnhem.

Een hoge concentratie fijnstof kan gezondheidsklachten veroorzaken, zoals afname van de longfunctie. Dat kan vooral bij mensen met longaandoeningen tot klachten leiden.

Het RIVM adviseert mensen met bijvoorbeeld astma, bronchitis en hart- en vaatziekten om zich niet te veel in te spannen en zo nodig een arts te raadplegen.

Weinig wind

Door de oostenwind komt er extra fijnstof Nederland binnen en dat leidt tot de hogere concentraties. Die breiden zich uit van Groningen en Drenthe naar het zuiden en westen van het land. Doordat het nauwelijks waait, blijft de smog lang hangen. Vannacht wordt schonere lucht verwacht, als de wind naar het noordoosten en later naar het noorden draait.

Smog komt in Nederland niet zo vaak voor. Het aantal dagen met smog is sinds de metingen in 1992 ook gedaald. Dat komt onder meer doordat er voortdurend wordt gewerkt aan verbetering van de luchtkwaliteit.

Wintersmog

Smog komt meestal voor als er weinig of geen wind is, waardoor luchtvervuiling langer blijft hangen. In de winter gaat het meestal om fijnstof, in de zomer is het vooral ozon.

Wintersmog ontstaat vooral bij zwakke tot matige oostenwind, als er vervuilde lucht vanuit het oosten wordt aangevoerd, waar nog uitstoot uit het oosten van Nederland bij komt. Ook door het afsteken van vuurwerk rond de jaarwisseling ontstaat fijnstof.

"Dit is een herdenking van alle slachtoffers, maar het is ook een manier om te blijven opletten." Bij de Holocaustherdenking in Amsterdam legden sprekers en bezoekers parallellen tussen wat er in aanloop naar de Tweede Wereldoorlog gebeurde en de onverdraagzaamheid en haat die ze nu terugzien in de samenleving.

Dinsdag is het 81 jaar geleden dat Auschwitz werd bevrijd, het grootste vernietigingskamp van de nazi's uit de Tweede Wereldoorlog. Daarom wordt elk jaar rond die dag ook in Nederland de Holocaust herdacht.

Honderden mensen liepen vanmorgen mee in een stille tocht naar het Spiegelmonument Nooit Meer Auschwitz van Jan Wolkers in het Wertheimpark, waar de herdenking plaatsvond. Onder anderen demissionair premier Schoof, de voorzitters van de Eerste en Tweede Kamer Mei Li Vos en Thom van Campen, en de Amsterdamse burgemeester Femke Halsema waren erbij.

Bezoekers hadden verschillende redenen om naar de herdenking te gaan. "Wij zijn hier om te zorgen dat de Sinti en Roma niet vergeten worden", zegt Sabina Achterbergh van de belangenvereniging VSRWN. Ze is met familie gekomen. "Wij hebben geen graf van onze familie om te bezoeken."

Een andere bezoeker benadrukt dat de herdenking ook een moment is om naar het heden te kijken. "Overal zie je nu populisme en rechts-extremisme, in alle landen van Europa en ook in Amerika. De Auschwitzherdenking is ook een manier om waakzaam te blijven."

In een vurige toespraak legde Linda Clewits, voorzitter van het Nederlands Auschwitz Comité, ook verbanden tussen toen en nu. "Afspraken die de wereld veilig moesten houden, blijken kwetsbaar. Het lijkt enkel nog te gaan om het recht van de sterkste, ondermijning van de internationale rechtsorde en het uithollen van instituties."

Ze citeerde documentairemaker Dror Moreh: "Anti-immigratiesentimenten en vreemdelingenhaat dringen door tot de politieke mainstream. Haat verspreidt zich online met een snelheid waar Joseph Goebbels alleen maar van had kunnen dromen."

Burgemeester Halsema had in haar toespraak speciale aandacht voor kinderen en hoe nu, ruim 80 jaar na de oorlog, nog steeds kinderen worden gedood, ontvoerd en "ingezet in oorlogen en conflicten waar zij part noch deel aan hebben".

Meer goede mensen

Acteur en kunstenaar Jeroen Krabbé las het gedicht Ben Ali Libi van Willem Wilmink voor, dat bekend werd door de voordracht van Joost Prinsen. De achterkleindochter van de joodse goochelaar over wie het gedicht gaat, was vandaag ceremoniemeester op de herdenkingsbijeenkomst.

En terwijl veel aanwezigen hun zorg uitten over hoe het verdergaat met de maatschappij, waren er ook mensen met hoop: "Hopelijk kunnen we met z'n allen laten zien dat er nog steeds meer goede mensen zijn dan mensen met slechte bedoelingen", zegt een bezoeker. Maar, zegt een spreker: "Het blijft nodig om de les van Auschwitz te herhalen."

Terugblik en meer

Vanavond is een terugblik op de Holocaustherdenking te zien van 19.25-20.11 uur op NPO 2. Daarin is extra aandacht voor Kamp Westerbork.

Geïnteresseerd in de Tweede Wereldoorlog? Abonneer je dan hier op onze nieuwsbrief.

In [Big Clive]’s recent grab bag of tat ordered from Chinese commerce platforms, there were two touch light control boxes that can turn any ungrounded conductive surface into a mains …read more

Honderden ouders, partners en kinderen van militairen kwamen gisteren bij elkaar in Burgers' Zoo in Arnhem op de zogeheten thuisfrontdag. Op zulke dagen komen 'thuisblijvers' met elkaar in contact en kunnen ze beeldbellen met het uitgezonden familielid.

"Het is eigenlijk een dag om het thuisfront te bedanken en om waardering uit te spreken", zegt luitenant Ed, coördinator van de thuisfrontdag, tegen RTV Drenthe. "Een verwendag. De militairen zijn lang weg en dat is gewoon een enorm gemis."

Gisteren vonden twee sessies plaats in de Gelderse dierentuin, beide voor familieleden van militairen van de 11 Luchtmobiele Brigade: één voor militairen uit Schaarsbergen die op Curaçao zitten en één voor militairen uit Assen die naar Bosnië en Herzegovina zijn uitgezonden.

Dikke sokken

Kinderen konden daar geschminkt worden of een T-shirt ontwerpen voor hun vader of moeder. "We missen hem heel erg", zeggen Quin en Tess tegen Omroep Gelderland. Hun vader zit op Curaçao. Ze hebben een shirt geknutseld met hartjes en de tekst 'I love you' erop. "Mama gaat over een paar weken naar Curaçao en dan neemt ze het shirt mee", zegt Tess. "Ik denk dat papa er heel blij mee gaat zijn."

Het thuisfront kan ook post meenemen die Defensie dan naar de militairen brengt. Zo krijgt Allard, die sinds oktober in Bosnië zit, drie dozen vol spullen van zijn ouders. "Drentse droge worst, dikke sokken, een wegwerpcamera", somt vader Nanno op. "Ze mogen geen foto's nemen met een smartphone, dus die camera wil hij graag hebben."

Thuisfrontapp

"We vragen veel van de mensen die thuisblijven", aldus luitenant Ed. "Daar mogen we ook wat voor terugdoen."

Het thuisfront wordt ook via een speciale app van Defensie op de hoogte gehouden tijdens de missie. Ook kunnen familieleden altijd contact zoeken met Defensie als ze vragen hebben. Dat kan over van alles gaan, zegt Ed. "Ook als iemand bijvoorbeeld de handleiding van een apparaat niet begrijpt. Dan kijken wij of wij kunnen helpen."

Duizenden Limburgers zijn vanavond in Amsterdam voor het grootste Limburgse dialectpopconcert buiten de provincie ooit. Twee van de bekendste Limburgse zangers van het moment, Lex Uiting en Frans Pollux, zingen in de Ziggo Dome 11.000 (voornamelijk) Limburgers toe, in het dialect uiteraard.

"In de Ziggo spelen, met Limburgse dialectmuziek, is behoorlijk gek. Dat is nog nooit vertoond", laten de artiesten via hun management weten.

"Limburgers komen met auto's en treinen, er worden zelfs bussen ingezet. Dat maakt het extra bijzonder", zei Uiting afgelopen week tegen L1 Nieuws. "Ook aan de timing is gedacht: we beginnen en eindigen op tijd, zodat iedereen de trein naar Venlo of Maastricht nog kan halen." De zangers treden op met het Metropole Orkest.

Prinsentreffen

Voor de gelegenheid zijn alle Prinsen Carnaval uit Limburg uitgenodigd. Daarmee vindt voor het eerst het traditionele prinsentreffen in Amsterdam plaats, een evenement waarbij Prinsen (en Prinsessen) Carnaval uit verschillende dorpen en steden kennismaken met elkaar.

"Het is een prachtige kans om de Vastelaovend buiten de provincie te promoten en te laten zien als levende volkscultuur en Limburgse folklore", zegt Bart Maes, voorzitter van de Samewirkende Limburgse Vastelaovesvereniginge.

Summum voor muzikant

Uiting en Pollux zijn in de rest van Nederland allang geen onbekenden meer. Hun bekendste nummers Hald mich 's Vas (van Pollux' band Neet oét Lottum) en Nao 't Zuuje van Lex Uiting staan al jaren steevast in de Top 2000 van NPO Radio 2.

Maar waarom zou je het grootste Limburgstalige popconcert ooit in de Randstad houden? Uiting en Pollux: "Het is het summum voor een Nederlandse muzikant. Ziggo is de grootste concertzaal van Nederland. Zo'n zaal is er in Limburg helemaal niet. Het voelde als een enorme stunt en iets wat hopelijk veel Limburgers ook trots maakt, dat ze hun liedjes in die grote zaal kunnen horen."

De schade aan het Drents Museum in Assen na de kunstroof van vorig jaar bedraagt ongeveer 250.000 euro. Het gaat om de materiële schade aan het museum. Het geld is besteed aan bijvoorbeeld herstelwerkzaamheden aan de opgeblazen deur, de vitrines en het plafond, maar ook schoonmaakkosten tellen mee.

De roof werd precies een jaar geleden gepleegd. Er werden archeologische topstukken uit Roemenië buitgemaakt, waaronder de gouden helm van Cotofenesti. De stukken waren geleend van het Nationaal Historisch Museum in Boekarest en zijn nog niet teruggevonden.

De verdachten gebruikten een zware vuurwerkbom om de deur van het museum op te blazen en het gebouw binnen te komen. Vervolgens sloegen ze verschillende vitrines stuk om de spullen te kunnen stelen.

Provincie betaalde

De schade is gedeeltelijk betaald door de provincie Drenthe. Die is de eigenaar van de gebouwen van het Drents Museum. "We zijn de provincie zeer erkentelijk", zegt een woordvoerder van het museum tegen RTV Drenthe.

De totale kosten voor het Drents Museum liggen hoger dan alleen de materiële schade, zegt de woordvoerder. "Er zijn nog twee componenten: advieskosten en derving van inkomsten van bezoekers." Het museum bleef na de roof een week lang dicht. De expositieruimte waar de gestolen stukken lagen, was langer onbruikbaar.

Verzekeraar

In de nacht van 24 op 25 januari 2025 werden vier objecten gestolen. Behalve de helm gaat het om drie gouden armbanden.

De spullen hadden een totale waarde van 5,7 miljoen euro. Vorige week werd bekend dat het demissionaire kabinet dat bedrag heeft betaald aan de verzekeraar. Als de stukken nog worden teruggevonden, kan Nederland dat geld terugkrijgen.

Voor de roof staan drie mannen terecht. De zaak wordt dit voorjaar behandeld in de rechtbank in Assen.

Een Amerikaanse klimmer heeft een wolkenkrabber van 101 verdiepingen beklommen in de Taiwanese hoofdstad Taipei. Alex Honnold deed dat zonder dat hij was gezekerd met touwen of dat er een vangnet was.

Duizenden mensen keken toe en moedigden hem aan, terwijl hij een van de hoogste gebouwen ter wereld beklom. De 'free solo'-beklimming werd ook live uitgezonden op Netflix. "Sick", zei de 40-jarige Honnold toen hij na 91 minuten de top had bereikt.

Tegen verslaggevers zei hij: "Wat een prachtig uitzicht over Taipei." Het gebouw is 508 meter hoog en is een toeristische trekpleister. Het domineert de skyline van de stad.

Na 91 minuten bereikte Honnold de top van de wolkenkrabber:

Toen de wolkenkrabber in 2004 werd voltooid was die het hoogste gebouw ter wereld. Die titel werd in 2010 overgenomen door de Burj Khalifa in Dubai, met een hoogte van 828 meter.

Volgens de producent van de uitzending is het uitzonderlijk dat een gebouw een klimmer toestemming geeft voor een dergelijke actie.

Positieve aandacht

Taiwanese politici bedankten Honnold en Netflix op sociale media voor de positieve aandacht die het land hierdoor krijgt. Taiwan komt meestal in het nieuws als het gaat om militaire dreiging vanuit China of vanwege de productie van halfgeleiders.

"Felicitaties aan de dappere, onbevreesde Alex voor het voltooien van deze uitdaging", schreef president Lai Ching-te op zijn sociale media. Hij voegde eraan toe dat de wereld niet alleen de wolkenkrabber te zien kreeg, maar ook de warmte en passie van de Taiwanezen en het mooie landschap.

Honnold is een professionele klimmer, die vooral bekend is vanwege zijn beklimming van steile bergwanden. Hij was niet de eerste die de Taipei 101 beklom. De Franse klimmer Alain Robert, bekend als Spiderman, ging hem in 2004 voor. Hij gebruikte wel een touw.

Before the modern Internet existed, there were still plenty of ways of connecting with other computer users “online”, although many of them might seem completely foreign to those of us …read more

De Amerikaanse president Trump heeft de Britse militairen in Afghanistan geprezen, na zijn onwaarheden over de inzet van de NAVO-troepen daar. Hij noemt de Britse militairen op sociale media nu "geweldig" en "zeer dapper".

Trump zei deze week in Davos en vrijdag nogmaals bij Fox News dat hij "niet zeker wist" of NAVO-bondgenoten er zouden zijn als de VS hen nodig heeft. "Ze zullen zeggen dat ze wat militairen naar Afghanistan hebben gestuurd", zei Trump. "En dat deden ze ook, maar ze bleven een beetje op de achtergrond en een beetje weg van de frontlinies."

Die uitspraken leidden tot woede en verontwaardiging bij Europese leiders en veteranen, onder wie Nederlandse veteranen. "Trump gaat voorbij aan het feit dat we daar mannen en vrouwen zijn verloren", zei voormalig landmachtmajoor Henry Beukers. "We hebben met de Amerikanen schouder-aan-schouder gewerkt in de eerste linie."

'Ronduit verschrikkelijk'

De Britse premier Starmer noemde Trumps woorden "beledigend en ronduit verschrikkelijk" en suggereerde dat de Amerikaanse president zijn excuses moest aanbieden.

De ISAF-missie in Afghanistan

Na de aanslagen van 11 september 2001 in de Verenigde Staten werd artikel 5 van het NAVO-verdrag geactiveerd. Het was de enige keer in de geschiedenis van de NAVO dat het werd ingeroepen. Het artikel stelt dat een aanval op één bondgenoot geldt als een aanval op het hele bondgenootschap.

Uit Amerikaans onderzoek bleek dat al-Qaida achter de aanslagen van 9/11 zat. De terreurorganisatie van Osama Bin Laden opereerde vanuit Afghanistan. In oktober 2001 viel de VS het land binnen om de terroristen te verdrijven.

Er werd een internationale vredesmacht opgericht, die vanaf 2003 werd geleid door de NAVO. In totaal deden 51 landen mee aan de ISAF-missie in Afghanistan, waaronder Nederland. Tot 2021 kwamen ruim 3500 NAVO-militairen om het leven, onder meer tijdens vuurgevechten.

De Verenigde Staten leden in Afghanistan veruit de grootste verliezen: ongeveer 2500 Amerikanen sneuvelden. Daarna volgt het Verenigd Koninkrijk met 457 doden. In dat land vielen de uitspraken van Trump dan ook bijzonder slecht.

"Duizenden levens zijn voorgoed veranderd. Moeders en vaders hebben hun zonen en dochters begraven", was te lezen in een verklaring van prins Harry, die zelf als soldaat in Afghanistan diende. "Als Trump zegt dat ze niets deden, waarom kwamen ze dan terug in een kist?", zei de moeder van een omgekomen Britse soldaat tegen de BBC.

Starmer spreekt Trump

Premier Starmer heeft gisteren met Trump over de kwestie gesproken. "De premier heeft benoemd dat dappere en heldhaftige Britse en Amerikaanse soldaten zij aan zij vochten in Afghanistan en dat velen nooit meer naar huis terugkeerden. We mogen het offer dat zij hebben gebracht nooit vergeten", staat in een verklaring van Downing Street.

Na het gesprek plaatste Trump een bericht op zijn socialemediaplatform Truth Social waarin hij, wat betreft de Britse inzet in Afghanistan, lijkt terug te komen van zijn eerdere uitspraken.

"In Afghanistan kwamen 457 Britse militairen om het leven en velen raakten gewond. Zij hoorden bij de grootste krijgers aller tijden", staat in het bericht. "Het Britse leger, met zijn enorme hart en ziel, is het allerbeste (na de VS). We houden van jullie allemaal en dat zullen we altijd blijven doen!"

Online boodschappen doen bij Albert Heijn, mailen met je huisarts, het artikel dat je nu leest; als de Verenigde Staten van president Trump het zouden willen, kan dat worden stilgelegd, want alle data ervoor staan op servers van Amerikaanse bedrijven.

Het Amerikaanse cloud-infuus waar de Nederlandse samenleving aan ligt, is groot, blijkt uit data-onderzoek van de NOS. Het speelt bovendien veel breder dan alleen bij het Nederlandse techbedrijf Solvinity, dat onder meer verantwoordelijk is voor de werking van DigiD en dat wordt overgenomen door een Amerikaanse branchegenoot.

Van de 16.500 onderzochte domeinnamen die door Nederlandse overheden, zorginstellingen, scholen en vitale bedrijven worden gebruikt, is maar liefst 67 procent aan minimaal één Amerikaanse clouddienst gekoppeld.

Het kan dan gaan om de website die op een server van een Amerikaans bedrijf staat, maar ook om de e-mail of bijvoorbeeld Microsoft Teams. Ook de NOS heeft zijn mail bij Microsoft staan en de website bezoeken gaat via Amazon.

'Afhankelijkheid ontspoord'

In oktober maakte het demissionaire kabinet nog bekend dat ook de Belastingdienst zijn mail naar Microsoft gaat verplaatsen. Onder meer de Eerste Kamer, de Tweede Kamer, de Autoriteit Financiële Markten en de Nederlandse Zorgautoriteit deden dat al.

"Ons land ligt aan het infuus van de techbro's van Trump en de helft daarvan bij één merk. Dat dit zo ontspoord is, is onbegrijpelijk", zegt Tweede Kamerlid Barbara Kathmann van GroenLinks-PvdA die als een van de weinige Kamerleden een speerpunt heeft gemaakt van minder digitale afhankelijkheid van de Verenigde Staten.

Het marktaandeel van Microsoft onder de onderzochte domeinnamen is maar liefst 49 procent. Ter vergelijking: het marktaandeel van het mogelijk over te nemen Solvinity is onder die domeinnamen minder dan 1 procent.

Het gaat onder meer om 29 van de circa 70 ziekenhuizen met een zogenoemd patiëntenportaal, waarmee patiënten hun dossier kunnen opvragen. In 28 gevallen is het elektronisch patiëntendossier aan een server van Microsoft gekoppeld, in één geval aan de infrastructuurgigant Cloudflare.

Dat betekent dat als mensen inloggen bij hun patiëntendossier, de informatie door een Amerikaanse server stroomt. Waar het achterliggende dossier staat, verschilt per geval. Chipsoft, de grootste leverancier van patiëntendossiers, laat weten dat in ieder geval drie ziekenhuizen hun dossiers helemaal naar Microsoft-servers hebben verplaatst. "Dat is een eigen afweging van ziekenhuizen", laat Chipsoft weten.

Deze week trapte de Tweede Kamer op de rem, toen ze door experts waren bijgepraat over de overname van Solvinity. Internetkenner en autonomie-activist Bert Hubert, die al jaren aandacht vraagt voor zogenoemde digitale autonomie, is blij met de aandacht, maar: "Het is ook wel belachelijk laat. Dit is al vijf jaar aan de gang."

Het probleem is volgens Hubert dat afgeschreven ICT-systemen vaak worden vervangen door een Amerikaanse clouddienst. "Ook systemen die je prima nog zelf kunt draaien, zijn we in moordend tempo naar de Amerikaanse cloud aan het verhuizen."

VS vraagt om data

Over afhankelijkheid van Amerikaanse technologie leven al langer zorgen. De data worden vaak wel in Europa opgeslagen, maar dat biedt geen garantie tegen de Amerikaanse inlichtingen- en opsporingsdiensten. Amerikaanse wetgeving biedt hen ook dan toegang.

Uit een rapport van Microsoft blijkt dat dat ook gebeurt. In de tweede helft van 2024, de meest recent gerapporteerde periode, blijkt dat de Amerikaanse opsporings- en inlichtingendiensten 57 keer om data vroegen die buiten de VS waren opgeslagen. In vijf gevallen ging het daarbij om bedrijven. Microsoft benadrukt in een reactie dat dat alleen kan in "uitzonderlijke omstandigheden waarin een vermoeden van een ernstig misdrijf wordt vastgesteld".

Strafhof kreeg al sancties

Sinds het aantreden van president Trump zijn daar extra zorgen bijgekomen. Als het tot een conflict tussen Nederland en de VS komt, zouden sancties de techbedrijven kunnen dwingen om de diensten aan Nederlandse klanten te staken. Tot voor kort leek dat een theoretisch scenario, maar het Internationaal Strafhof in Den Haag is getroffen door dergelijke sancties.

"We zitten in de houdgreep. We kunnen ons daar alleen uitworstelen door rap digitaal onafhankelijker te worden", zegt Tweede Kamerlid Kathmann.

De discussie over Groenland, waarbij de VS het op grondgebied van een bondgenoot heeft gemunt, verandert ook wel wat, denkt autonomie-activist Hubert. "Ik heb de indruk dat bedrijven nu wel de pauzeknop indrukken, behalve binnen de overheid. Ik heb niet het idee dat het daar een thema is, ook niet binnen de formatie."

Verantwoording

Voor dit artikel verzamelde de NOS de zogenoemde DNS-gegevens van 16.500 websites van maatschappelijk relevante sectoren, zoals de vitale infrastructuur, de overheid, zorginstellingen en het onderwijs.

Met die DNS-gegevens kan worden bekeken waar de infrastructuur achter een website is ondergebracht. We keken naar de DNS-gegevens die worden gebruikt voor websites en mail, maar ook naar andere zogenoemde DNS-records die relevant zijn.

In technische termen: we keken naar A-, MX-, NS- en CNAME-records. Vervolgens keken we waarnaar de IP-adressen achter de records verwezen. Op basis van de WHOIS-database van de regionale IP-registraties koppelden we die informatie aan concrete leveranciers. Ook keken we naar TXT-records, waaronder ook SPF-records, maar ook domeinverificatiesleutels voor bijvoorbeeld Office 365.

"Het is een wonder." Eva Weyl (90) uit Amsterdam kon het nauwelijks geloven toen ze afgelopen september Wolfgang Polak (91) na 83 jaar bij toeval terugzag in Dortmund. Tijdens de Tweede Wereldoorlog zaten ze allebei gevangen in Kamp Westerbork in Drenthe, waarvandaan ruim 100.000 Joden, Roma en Sinti zijn afgevoerd naar de concentratie- en vernietigingskampen. De overgrote meerderheid is daar door de nazi's vermoord.

Nationale Holocaustherdenking

Vandaag worden de slachtoffers van de Holocaust herdacht tijdens de Nationale Holocaustherdenking in het Wertheimpark in Amsterdam. De NOS doet daarvan live verslag van 11.00-12.45 uur, online en op NPO 1. Er zijn toespraken van onder meer burgemeester Halsema en acteur en kunstenaar Jeroen Krabbé.

's Avonds is er een terugblik met extra aandacht voor Kamp Westerbork. Die is te zien van 19.25-20.11 uur op NPO 2.

Weyl geeft al achttien jaar lezingen op scholen over de Tweede Wereldoorlog, voornamelijk in Duitsland. Als ooggetuige van de Holocaust wil ze jongeren waarschuwen wat er kan gebeuren als mensen stelselmatig worden uitgesloten om hun afkomst.

Gesprek opgevangen

Als Weyl na een van die lezingen zit na te praten in een café in Dortmund, wordt ze aangesproken door de vrouw van Wolfgang Polak. Ze heeft een deel van het gesprek over Kamp Westerbork opgevangen en vertelt dat haar man ook in het kamp heeft gezeten. Ze wonen vlakbij en ze belt haar man, die meteen naar het café komt.

"Ik kon niks uitbrengen", vertelt Polak over die ontmoeting. "Wij waren daar in dat kamp. En dan ontmoet je 83 jaar later dat meisje van toen. We leven allebei nog."

Weyl laat hem de klassenfoto zien die in juni 1942 in Westerbork is gemaakt en die ze altijd bij zich heeft. Tussen alle Joodse kinderen herkent hij zichzelf. Polak kan zich nog het moment herinneren dat de foto werd gemaakt. Het is kort voordat hij het kamp in de zomer van 1942 mag verlaten.

Op de klassenfoto zit Polak op de voorste rij links, Weyl zit rechts bij de leraar op schoot:

Kamp Westerbork is op dat moment overvol. Het gezin van Polak wordt teruggestuurd naar Amsterdam omdat zijn moeder niet Joods is. Zijn Joodse vader moet zich wekelijks melden bij de Duitsers.

"We leefden continu in de angst dat we opgepakt zouden worden", zegt Polak. "Maar mijn moeder was een heldin, ze heeft ons door alle moeilijkheden heen gesleept."

Weyl en Polak vertellen samen op scholen wat ze hebben meegemaakt:

De ouders van Weyl zijn net als die van Polak Duitsland ontvlucht in de hoop dat ze in Nederland veilig zijn. Maar ook hier ontkomen ze niet aan de Jodenvervolging. Weyl zit als jong meisje 2,5 jaar gevangen in Kamp Westerbork.

"Het leven in Westerbork was een schijnwereld", vertelt ze over die tijd. "We speelden daar, we gingen naar school. De nazi's wilden dat het leven er zo normaal mogelijk leek."

Maar altijd is er de dreiging van de transporten naar de kampen in het oosten. Elke week verdwijnen er kinderen en volwassenen. Niemand weet wie de volgende zal zijn. Uiteindelijk wordt het kamp op 12 april 1945 bevrijd, een dag die Weyl nog altijd viert.

Waakzaam

"Het is geweldig dat ik Wolfgang heb ontmoet. Wij tweeën zijn er nog, van al die kinderen op de klassenfoto. We zullen de rest van ons leven contact houden", zegt Weyl. Ze hoopt dat zij samen iets kunnen betekenen voor jongeren.

Sinds hun ontmoeting heeft Polak enkele keren naast Weyl zijn verhaal verteld op scholen. "Eerst kon ik er niet over praten, maar nu wel", zegt hij. "Jonge mensen moeten zien wat er kan gebeuren als je niet waakzaam bent. Er is elke dag opnieuw antisemitisme."

Weyl wil blijven lesgeven zolang ze het kan. "Ik weet dat ik de jongeren wat mee kan geven", zegt ze. "Vrijheid is zo'n kostbaar bezit. Het kan je zomaar worden afgenomen."

Over de oorlog mogen de scholieren haar alles vragen, maar over het heden praat ze niet. "Ik kijk geen tv. Ik kan er niet tegen. De gevaren maken me somber. Ik spreek alleen over het verleden, en ik wil ze waarschuwen."

Geïnteresseerd in de Tweede Wereldoorlog?

Abonneer je dan hier op onze nieuwsbrief.

Eerder maakte de NOS onderstaande special over Joodse kinderen in Nederland die slachtoffer zijn geworden van de Holocaust:

Robots don’t have to be large and imposing to be impressive. As this tiny quadruped from [Dorian Todd] demonstrates, some simple electronics and a few servos can create something altogether …read more

Goedemorgen! In Amsterdam wordt vandaag de Jodenvervolging tijdens de Tweede Wereldoorlog herdacht. En partijleiders van het komende minderheidskabinet van D66, VVD en CDA praten verder om tot een coalitieakkoord te komen.

Eerst het weer: in het noorden bewolkt, met kans op gladheid. In de rest van het land eerst nog zonnig, maar in de loop van de dag neemt de bewolking toe. Het blijf wel droog en het wordt -1 tot maximaal 6 graden.

Ga je op pad? Hier vind je het overzicht van de files en hier lees je waar werkzaamheden en storingen zijn op het spoor.

Wat kun je vandaag verwachten? Wat heb je gemist?

In de Amerikaanse stad Minneapolis zijn de spanningen verder opgelopen nadat opnieuw iemand was doodgeschoten door agenten. Het waren dit keer agenten van de grenspolitie. Vanwege de onrust zijn sportwedstrijden en evenementen afgelast of uitgesteld en musea en theaters zijn dicht.

Degene die gisteren werd doodgeschoten is een man van 37, Alex Pretti. Volgens het ministerie van Binnenlandse Zaken schoten de agenten uit zelfverdediging omdat de man hen met een vuurwapen benaderde en zich hevig verzette.

Na de schietpartij raakten demonstranten slaags met de agenten die wapenstokken en flitsgranaten gebruikten. In Minneapolis waren al grootschalige protesten vanwege de dood van een 37-jarige vrouw die twee weken geleden door een agent van de immigratiedienst werd doodgeschoten.

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit:

In 1894 was Jaap Eden de eerste die de negenminutengrens wist te doorbreken. Nu, in 2026, gaat de Noor Sander Eitrem als eerste man door de magische zesminutengrens en zorgde daarmee voor een sensatie:

Fijne dag!

In de Amerikaanse stad Minneapolis zijn de spanningen verder opgelopen nadat bij protesten een man was doodgeschoten door agenten. Nieuwszender CNN meldt dat sportwedstrijden, concerten en theatervoorstellingen voorlopig niet doorgaan vanwege de onrust.

Zo heeft de basketbalbond NBA de wedstrijd tussen de Minnesota Timberwolves en Golden State Warriors in Minneapolis uitgesteld omwille van "de veiligheid en beveiliging van de gemeenschap." Ook het stadsmuseum blijft dit weekend gesloten en een feestelijke optocht gaat niet door.

Het slachtoffer van gisteren is de 37-jarige Alex Pretti. Hij werd doodgeschoten terwijl hij door agenten van de grenspolitie (US Border Patrol) tegen de grond werd gewerkt.

Bij de plek waar Pretti is doodgeschoten houden mensen een wake en een protestbijeenkomst:

Begin januari werd in Minneapolis ook al de 37-jarige Renée Good doodgeschoten, toen door een agent van immigratiedienst ICE. De dienst en ook president Trump zeiden daarna dat de vrouw met haar auto was ingereden op een agent. Uit beelden bleek dat niet waar te zijn.

Het harde politie-optreden leidt al wekenlang tot grootschalige protesten tegen ICE, ook in andere Amerikaanse steden.

'Diepbedroefd en boos'

Alex Pretti was een IC-verpleegkundige die protesteerde tegen het immigratiebeleid van president Trump. Zijn ouders schrijven in een verklaring dat ze diepbedroefd zijn, maar ook heel boos. Ze beschrijven hun zoon als "een goedaardige man die door zijn werk als verpleegkundige een verschil wilde maken in de wereld".

Volgens een woordvoerder van het ministerie van Binnenlandse Veiligheid schoten de agenten uit zelfverdediging, omdat Pretti hen met een vuurwapen benaderde en zich hevig verzette. President Trump deelde op sociale media foto's van een pistool dat het wapen van Pretti zou zijn en dat volgens Trump geladen was.

De Democratische gouverneur van Minnesota, Walz, noemt dat verhaal "onzin" en "leugens", nadat hij een video van het incident had gezien.

Ooggetuige

Een getuige zegt tegen CNN dat Pretti werd neergeschoten nadat hij een vrouw wilde helpen die pepperspray in de ogen had gekregen. De getuige zegt dat hij zich niet verzette en niet naar een wapen greep. "Vier of vijf agenten hadden hem op de grond en begonnen gewoon te schieten. Ze hebben hem zo vaak geraakt."

Het moment waarop federale agenten de man tegen de grond werken en doodschieten:

Na het incident raakten demonstranten slaags met federale agenten die wapenstokken en flitsgranaten gebruikten. Gouverneur Walz zette de Nationale Garde in om de lokale politie te assisteren.

Strijd tussen politici

Walz heeft Trump opgeroepen om onmiddellijk te stoppen met de inzet van ICE-agenten. De burgemeester van Minneapolis, ook een Democraat, zei op een persconferentie: "Hoeveel inwoners, hoeveel Amerikanen moeten nog ernstig gewond raken voor dit stopt?"

Trump beschuldigde op zijn beurt de lokale bestuurders ervan de demonstraties aan te wakkeren. "De burgemeester en de gouverneur zetten aan tot een opstand", schreef hij op sociale media.

De dood van Pretti leidt tot protesten in het hele land, onder meer in New York, Maine, Los Angeles en de hoofdstad Washington.

De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) laat in een verklaring weinig heel van de redenen die de Amerikaanse regering gaf om uit de organisatie te stappen.

Het vertrek van de Verenigde Staten was vorig jaar al op de eerste dag van het presidentschap van Trump aangekondigd en is sinds donderdag officieel. Volgens Trump betaalde de VS te veel aan de WHO en was de organisatie niet goed omgegaan met de uitbraak van de coronapandemie. De WHO weerspreekt dat.

De WHO-verklaring opent nog met een compliment over de bijdrage die de VS in het verleden heeft geleverd aan de wereldwijde zorg, zoals de uitroeiing van pokken en de strijd tegen polio, hiv, tuberculose en vele andere ziekten.

Vervolgens stelt de WHO dat de Amerikaanse regering van Trump onwaarheden heeft verkondigd over de organisatie. Zo vindt de huidige Amerikaanse regering dat de WHO "heeft gefaald tijdens de covid-19-pandemie" en "de tijdige en accurate uitwisseling van cruciale informatie heeft belemmerd".

Snel en transparant

De WHO spreekt dat met feiten tegen: "Gedurende de hele pandemie handelde de WHO snel, deelde alle beschikbare informatie snel en transparant met de wereld en adviseerde lidstaten op basis van het best beschikbare bewijs."

Toen op 11 januari 2020 het eerste sterfgeval in China werd gemeld "had de WHO de wereld al via verklaringen en sociale media gealarmeerd, wereldwijde experts bijeengeroepen en uitgebreide richtlijnen gepubliceerd". Ruim twee weken later riep de WHO corona al uit tot een noodsituatie voor de volksgezondheid, de hoogste alarmfase. De hoogste baas noemde in die beginperiode covid-19 de "publieke vijand nummer één".

De WHO spreekt ook tegen dat de organisatie partijdig is, zoals Trump beweerde. "De WHO is altijd onpartijdig geweest en blijft dat ook. Zij bestaat om alle landen te dienen."

Californië in plaats van VS

In de verklaring betreurt de WHO nogmaals het vertrek van de VS en spreekt de hoop uit dat het land in de toekomst weer toetreedt. De VS trok zich tijdens Trumps eerste ambtstermijn ook al terug. Zijn opvolger Biden maakte het land weer lid van de WHO.

Gisteren maakte de Amerikaanse staat Californië bekend zich aan te sluiten bij de WHO. Het is de eerste Amerikaanse staat die dat doet. Gouverneur Newsom, een democraat, noemde het vertrek van de VS uit de Wereldgezondheidsorganisatie een roekeloze beslissing.

Het vertrek van de Amerikanen heeft grote gevolgen: met bijna twintig procent van het budget was het land veruit de grootste geldschieter. In november maakte de WHO bekend dat dit jaar zo'n 2400 banen wordt geschrapt. Dat komt neer op een kwart van het personeel.

Wat doet de WHO?

De Wereldgezondheidsorganisatie werd in 1948 opgericht en is onderdeel van de Verenigde Naties. De WHO heeft een belangrijke rol bij gezondheidscrises, maar zet zich ook breder in.

De organisatie is wereldwijd een belangrijke speler op het gebied van gezondheid door onderzoek, voorlichting, financiering en infectiebestrijding. Ook monitort de WHO epidemieën en pandemieën, zoals corona.