Aggregator

Perhaps the most exciting news of the past few weeks in the world of hardware hacking has been the unlocking of hidden SDR functionality in the Wi-Fi radios found on …read more

Snel een biertje drinken, een likeurtje shotten of schnaps achterover slaan zit er op Duitse treinstations niet meer in. Vandaag is op alle 5700 treinstations in Duitsland een alcoholverbod ingegaan. Afgelopen zomer werd de alcoholstop al aangekondigd.

Het spoorbedrijf Deutsche Bahn (DB) stelt het verbod in om de veiligheid op stations te verbeteren. In Duitsland vonden afgelopen jaar volgens DB duizenden geweldsincidenten plaats.

Een ernstig ongeluk met een treinconducteur was de druppel voor het bedrijf. Afgelopen zomer viel de conducteur uit een rijdende trein, nadat hij door een beschonken reiziger zonder kaartje in elkaar werd geslagen. De conducteur raakte zwaargewond.

Moeilijk handhaven

Het verbod op de consumptie van alcohol geldt in alle stationsgebouwen en op perrons. Er gelden uitzonderingen voor restaurants, cafés en in de treinen zelf. Hoewel DB het verbod heeft ingesteld, verkoopt het bedrijf in zijn eigen treinen wel alcohol.

Eerder waarschuwde de grootste politiebond van Duitsland al dat het verbod waarschijnlijk niet te handhaven is als er geen extra politiemensen komen. Overtreders worden in eerste instantie alleen geïnformeerd over het verbod, maar wie de situatie laat escaleren, riskeert een gebiedsverbod.

Experimenteren met alcoholverbod

Voorafgaand aan het landelijke verbod experimenteerde DB met een verbod op alcoholconsumptie op enkele stations in grote steden. Volgens het spoorbedrijf vonden daardoor minder geweldsincidenten plaats.

DB benadrukt dat het verbod ook geldt op feestdagen en tijdens grote evenementen. Een biertje drinken voorafgaand aan een voetbalwedstrijd of op weg naar Oktoberfest is daarmee op zijn minst moeilijker geworden.

Delegaties van Nederland en Frankrijk hebben voor het eerst overlegd over samenwerken op het gebied van kernwapens. Dat meldt het Nederlandse ministerie van Defensie. De bespreking, gisteren in Parijs, komt niet uit de lucht vallen: president Macron kondigde in maart aan in gesprek te willen gaan met een aantal andere Europese NAVO-landen, waaronder Nederland.

Nederland en Frankrijk spraken over manieren om "de Europese nucleaire en conventionele afschrikking te versterken", meldt Defensie. Verder is gesproken over de veiligheidsrelatie tussen beide landen in het algemeen.

Volgens defensieminister Yesilgöz is met het overleg een belangrijke stap gezet. "Op deze manier nemen we de verantwoordelijkheid voor onze eigen veiligheid", schrijft ze op sociale media.

De gesprekken tussen NAVO-landen zouden ertoe kunnen leiden dat Franse kernwapens worden gestationeerd in andere Europese landen. Dat gebeurt ook met Amerikaanse kernwapens: die liggen bijvoorbeeld op de Nederlandse vliegbasis in Volkel.

Afhankelijkheid Verenigde Staten

Europese NAVO-landen willen minder afhankelijk worden van de Verenigde Staten op defensiegebied. Volgens minister Berendsen van Buitenlandse Zaken blijft "de Amerikaanse nucleaire paraplu het fundament". Hij stelt wel dat Europa meer verantwoordelijkheid moet nemen voor de eigen verdediging.

Naast Nederland en Frankrijk nemen het Verenigd Koninkrijk, Duitsland, Polen, België, Griekenland, Zweden en Denemarken deel aan het Franse initiatief. De enige twee landen in dat samenwerkingsverband die in het bezit zijn van kernwapens zijn Frankrijk en het VK. Frankrijk breidt zijn arsenaal uit, het VK bezit een kleinere hoeveelheid kernkoppen.

Franse onderzeeërs

Frankrijk heeft vier nucleaire onderzeeërs. Daarvan is er altijd één op patrouille. Dat is om ervoor te zorgen dat op elk moment een vergeldingskernaanval kan worden gelanceerd als dat nodig is.

De Franse president is de enige die opdracht kan geven tot een kernaanval, maar hoort zich wel te houden aan het non-proliferatieverdrag waarin staat beschreven dat het gebruik van kernwapens wordt beperkt.

Op de vier raketonderzeeërs is ruimte voor ballistische raketten en kernkoppen. Elke onderzeeër draagt zestien ballistische raketten, die ieder voorzien zijn van zes tot tien kernkoppen. De nucleaire wapens zijn vele malen krachtiger dan de atoombom die de VS in 1945 op Hiroshima liet vallen en kunnen doelen raken op meer dan 6000 kilometer afstand.

Het is erop of eronder voor het invloedrijkste klimaatrapport ter wereld. Dat moet verschijnen voor een bepalende internationale klimaattop in 2028, maar de discussie over het moment van publiceren ontaardt in een felle politieke strijd. Het gezaghebbende VN-klimaatpanel IPCC, op dit moment bijeen in Ethiopië, piept en kraakt terwijl landen elkaar in de haren vliegen.

In het rapport, het zevende zogeheten evaluatierapport van het IPCC, bundelen honderden klimaatwetenschappers van over de hele wereld alle inzichten over de opwarming van de aarde. Het geldt als de basis van het internationale klimaatbeleid. Bovendien behoren deze IPCC-rapporten tot de weinige dingen in het gepolariseerde klimaatdebat waar zo'n beetje alle landen het inhoudelijk grofweg met elkaar over eens zijn.

In de Ethiopische hoofdstad Addis Abeba overleggen de 195 lidstaten onder meer over de tijd die ze nemen voor dit nieuwste rapport. Nederland, samen met Europese landen en bijvoorbeeld kleine eilandstaten, zou het graag volgens planning in 2028 zien verschijnen. Maar landen met grote fossiele belangen, vooral Saudi-Arabië en India, proberen dat koste wat kost te voorkomen.

Want juist op de klimaattop in 2028 moeten landen beoordelen hoeveel voortgang er is geboekt om de klimaatdoelen van Parijs te halen. Daar werd afgesproken om de opwarming van de aarde te beperken tot 2 graden, en liever nog tot 1,5 graad. Voor die beoordeling is zo'n bundeling van de nieuwste inzichten van groot belang, want dan baseert iedereen zich op dezelfde en nieuwste kennis.

Altijd veel drama

Het is altijd wel steggelen en theater, vertelt klimaatexpert Leo Meyer, die al sinds 1995 betrokken is bij het VN-klimaatpanel. Ook nu, "zogenaamd gepensioneerd", voorziet hij de Nederlandse delegatie bij het IPCC onafhankelijk van advies. "Maar zo hard als het nu wordt gespeeld, heb ik in al mijn jaren nog niet meegemaakt."

Dat zegt ook IPCC-expert Kari De Pryck van de Universiteit van Lausanne. "Dit is wel zonder precedent. Er is altijd wel veel drama geweest bij het IPCC, maar niet hierover." Al zo'n drie jaar discussiëren landen met elkaar en de strijd bereikt deze week het kookpunt. Als overeenstemming uitblijft, voorziet ze problemen voor de top van 2028. "Ze hebben daar zeker wel input nodig van het IPCC."

Dikke rapporten

In hoeverre landen welbewust dit rapport uitstellen om de onafhankelijke klimaatwetenschappers in de weg te lopen, is niet in alle gevallen even duidelijk. Er zijn ook armere landen die voor vertraging pleiten omdat ze niet de mensen en middelen hebben om de dikke rapporten tijdig van commentaar te voorzien. Dat probleem speelt veel minder of niet in rijkere landen.

"Participatie en inclusiviteit is al sinds het begin een kwestie. Daar zit van meet af aan een grote ongelijkheid in", vertelt De Pryck. Arme landen, waar minder wetenschappers het doorgaans moeten doen met minder geld, hebben daardoor vaker minder input gehad en gaan nu op de rem omdat ze hun werk niet willen overhaasten.

Maar bijvoorbeeld Saudi-Arabië, dat zich ook in dit kamp schaart, staat in het wereldje bekend om "obstructie, pogingen om het IPCC te vertragen en een anti-wetenschappelijke houding", zegt De Pryck.

"Ik kan me van landen als Kenia nog voorstellen dat er iets legitiems in zit", voegt Meyer toe. "Maar Saudi-Arabië, India, Rusland en in het verlengde China omarmen het natuurlijk. Die hebben echt belang erbij om de tanden uit de IPCC-rapporten te slopen." Zeker de Saudiërs en de Indiërs gebruiken de discussie over participatie en inclusiviteit om hun fossiele industrie te verdedigen, klinkt het achter de schermen.

Politieke druk

Toch benadrukken beide experts dat de wereld zonder tijdig rapport niet in het duister tast. "Het is natuurlijk niet zo dat landen absoluut geen idee zouden hebben. Zo van: 'hé, is er een klimaatprobleem? Jeetje, laat ik vooral die IPCC-rapporten afwachten'", grapt Meyer. "Maar qua politieke druk heeft het natuurlijk wel veel invloed. Die wordt minder als je niet kan citeren uit het nieuwste IPCC-rapport."

Uiterlijk morgen hopen de landen de politieke strijd beslecht te hebben, zodat de budgetten bepaald kunnen worden en de onafhankelijke wetenschappers weten wanneer hun werk wordt verwacht. Lukt het morgen niet en moeten ze tot in het weekend door, dan is het maar de vraag of er nog genoeg vertegenwoordigers in Ethiopië zijn achtergebleven om überhaupt te kunnen stemmen.

De Stichting Dierennoodhulp Flevoland is verblijd met een grote erfenis. De stichting heeft maar liefst 50.000 euro gekregen van een man die vorig jaar overleed.

Voorzitter Irma Moes van de Stichting Dierennoodhulp Flevoland had het bedrag niet zien aankomen. De stichting had vanwege Dierendag een digitale collecte voor donaties georganiseerd toen Moes werd gebeld en van een executeur het verrassende nieuws kreeg te horen.

Aanvankelijk ging Moes uit van een donatie van 100 euro. "Toen zei die vrouw: het is een veel groter bedrag." Ze moest dan ook even slikken toen het bedrag van 50.000 euro werd genoemd. "Dit hadden we nooit verwacht", vertelt ze aan Omroep Flevoland.

Dierenliefhebber

Het geld is nagelaten door Joop van der Vaart, oprichter en voormalig eigenaar van een ijssalon in Lelystad. Hij overleed begin vorig jaar op 71-jarige leeftijd. Moes kende hem niet persoonlijk, maar hij had volgens haar wel een band met de stichting.

"Joop belde regelmatig naar de meldkamer van de dierenambulance omdat er bijvoorbeeld iets was met een vogeltje dat opgehaald moest worden." Moes denkt dat Van der Vaart zag dat haar stichting goed werk verricht en dat hij daarom besloot geld na te laten.

Gestegen brandstofprijzen

De Stichting Dierennoodhulp Flevoland is verantwoordelijk voor de dierenambulance en opvang in diverse gemeenten in de provincie. Ook heeft de stichting een dierenasiel in Lelystad. Het grote geldbedrag komt volgens Moes goed van pas.

Zo helpt het enorm om de gestegen brandstofprijzen op te vangen en kan de dierenambulance langdurig ondersteund blijven. "We hebben wel met elkaar besloten dat we het bedrag uitsmeren over vijf jaar."

Ook kunnen met het geld meer dieren worden geholpen. Moes legt uit dat dieren uit de vrije natuur in tegenstelling tot zwerfdieren niet onder de verantwoordelijkheid van een gemeente vallen. De meeste kosten voor de hulp aan deze dieren betaalt de stichting daarom zelf.

Saudi-Arabië ligt onder vuur van de Houthi's. Na de aanvallen op het belangrijkste vliegveld van het land in hoofdstad Riyad, raken de gewapende strijders ook olie-installaties en een ander vliegveld. Vliegverkeer naar Riyad ligt nog altijd stil.

Luisteren?

Deze aflevering van De Dag luister je via NPO Luister en alle andere podcastapps. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren.

Correspondent Daisy Mohr schetst in podcast De Dag hoe de aanvallen van de Houti's de afgelopen tijd intensiveerden. Veel mensen zullen de strijdgroep kennen van het enteren van containerschepen in de Rode Zee. Maar sinds de oorlog tussen de VS en Iran zijn de mogelijkheden voor de Houthi's uitgebreid. Wie kan hen stoppen?

Reageren? Mail naar dedag@nos.nl

Presentatie & montage: Marco Geijtenbeek

Redactie: Judith van de Hulsbeek en Judith Kutschenreuter

Japanse bedrijven gaan tot 21 miljard dollar investeren in de bouw van twee chipfabrieken in de Verenigde Staten. Die worden eigendom van de Amerikaanse overheid en Japanse investeerders. Het plan is onderdeel van een grotere deal tussen Japan en de regering-Trump.

Japan investeert de komende jaren in totaal 550 miljard dollar in de VS, in ruil voor president Trumps belofte om importheffingen op Japanse goederen te verlagen. Direct na het maken van de afspraak gebeurde dat laatste al: zo ging de heffing voor Japanse auto's van 25 procent naar 15 procent. De VS heeft er wel als voorwaarde aan verbonden dat Japan de investeringen ook daadwerkelijk uitvoert.

Het beheer van de chipfabrieken komt in handen van GlobalFoundries, een grote fabrikant op de halfgeleidermarkt. Een halfgeleider is het materiaal waarvan een microchip is gemaakt. Het bedrijf verkoopt geen eigen chips, maar produceert ze voor anderen.

De bouw van de eerste fabriek moet eind dit jaar van start gaan. Het is de bedoeling dat de chipproductie dan in 2029 op gang komt. Eind 2028 wordt besloten of er daadwerkelijk een tweede fabriek wordt gebouwd.

Afhankelijk van China

Op papier is het voor Japan geen slecht idee om te investeren in de Amerikaanse fabrieken. Voor de meeste Japanse goederen geldt dat de VS de grootste afnemer is, zo ook in de halfgeleiderindustrie en bij de verkoop van chipmachines. Verlaagde importheffingen zijn dus gunstig.

Daarnaast wil Japan zich meer loskoppelen van China, het land waaruit Japan nu goedkope chips importeert. Maar bovenal wil Japan de banden met de Verenigde Staten warmhouden. Dat is belangrijk, mede omdat Japan in grote mate afhankelijk is van de VS wat betreft de nationale veiligheid.

NOS op 3 maakte een video over de spanningen tussen China en Japan:

Ook hoopt Japan dat het een beetje kan verdienen aan de investering. Idealiter kunnen fabrikanten van chipmachines in Japan hun machines verkopen aan de chipfabrieken.

Productie naar eigen land

De Verenigde Staten willen op hun beurt de chipindustrie weer meer naar zichzelf toe trekken. Daarin heeft het land de afgelopen jaren al een enorme inhaalslag gemaakt, maar naar Amerikaanse zin nog niet genoeg. De VS vreest dat de wereldwijde toeleveringsketen in Chinese handen terechtkomt.

Ondanks alle ambities is het de vraag of de eerste fabriek op tijd af komt, en of die snel kan gaan draaien. In Amerika zijn de lonen en kosten voor fabrieken hoog. Bij een soortgelijk project van het Taiwanese bedrijf TSMC, de grootste onafhankelijke fabrikant van halfgeleiderchips, liep de bouw van een fabriek in Arizona flinke vertraging op.

De Verenigde Staten willen heel graag vooruit, maar hebben niet altijd de mankracht en kennis in huis om dergelijke geavanceerde fabrieken op te starten en draaiende te houden. De afgelopen jaren besteedde Amerika dit soort taken juist uit aan landen als Zuid-Korea, Taiwan, Japan en Nederland.

Kritiek

Het is dus afwachten of de Japanse investeringen financieel duurzaam blijken. Die gedachte leeft ook bij Japanse burgers. Zij hebben kritiek op de plannen, ze zien hun geld al verdwijnen naar de VS.

Japanners hebben moeite met Trumps wispelturigheid: zij zien dat het moeilijk is om vaste afspraken te maken met de Amerikaanse president. Meer dan een kwart van de Japanners ziet de VS als de grootste dreiging voor wereldvrede.

Ook Japanse burgers willen minder afhankelijk worden van China, maar onder een groot deel van de bevolking heerst de angst dat de afhankelijkheid zich nu van China naar de VS verplaatst. Japanners zien liever dat het land investeringen gaat doen in de eigen industrie.

Hoe kan Japan miljarden investeren?

Het jaarbudget van Japan was in 2025 omgerekend zo'n 770 miljard dollar, wat maakt dat het land de mega-overeenkomst nooit zelf zou kunnen bekostigen. Daarom spoort de Japanse overheid bedrijven aan om te investeren. De overheid biedt subsidies, steun en begeleiding voor een grotere aanwezigheid op de Amerikaanse markt.

De bouw van de chipfabrieken in de VS is niet het eerste project in het kader van de recente handelsafspraken tussen Japan en de Verenigde Staten. Eerder beloofde Toyota tot tien miljard dollar te investeren in zijn Amerikaanse productiefaciliteiten.

De Japanse topman Masayoshi Son van tech-investeringsmaatschappij Softbank deed eind 2024 een gigantische toezegging: in vier jaar tijd wil het bedrijf honderd miljard dollar investeren in de VS. Dat moet zo'n 100.000 banen opleveren, gericht op kunstmatige intelligentie. De topman is miljardair en kwam in het verleden vaker op de koffie bij president Trump.

Prins Harry en zijn vrouw Meghan zijn voor het eerst sinds hun terugkeer in het Verenigd Koninkrijk weer samen in het openbaar verschenen. Het paar brengt onder grote belangstelling van het publiek een bezoek aan meerdere liefdadigheidsorganisaties in de stad Nottingham.

Bij aankomst namen Harry en Meghan ruim de tijd om met het publiek een praatje te maken en handen te schudden. Volgens de BBC barstte het publiek los toen zij de auto uitstapte. Een vrouw riep: "We houden van u, hertogin Meghan, we houden van u!"

Het is het eerste officiële publieke optreden sinds het stel vanuit de VS naar Engeland verhuisde. Voor Meghan is het het eerste publieke optreden in vier jaar tijd in het Verenigd Koninkrijk. De laatste keer was tijdens de uitvaart van koningin Elizabeth II in 2022.

De ontvangst was hartelijk in Nottingham:

De hertog en hertogin van Sussex namen in 2020 afscheid als leden van het Britse koningshuis en verlieten het Verenigd Koninkrijk. Zij wilden hun tijd willen gaan verdelen tussen het Verenigd Koninkrijk en Californië, waar Meghan is geboren.

In augustus werd bekend dat Harry en Meghan met hun twee kinderen, prins Archie (7) en prinses Lilibet (5), terugverhuizen naar het VK. Volgens Britse media spelen daarbij meerdere factoren een rol, waaronder de wens om meer tijd in Europa door te brengen, hun kinderen onderwijs in het Verenigd Koninkrijk te laten volgen en dichter bij Harry's familie te zijn.

Kookworkshop

Om zo openlijk naar buiten te treden in Notthingham is niet geheel toevallig. In 2017 maakten Harry en Meghan daar hun eerste officiële optreden als verloofd stel. Britse media melden dat ze tijdens hun bezoek drie maatschappelijke organisaties aandoen.

Bij de organisatie Himmah Hub nemen ze deel aan een kookworkshop. Daarna bezoeken ze de voedselbank van de organisatie, waar ze spreken met mensen die in armoede leven. Ook gaan ze langs jongerenorganisatie Community Recording Studio en Epic Partners, een organisatie die kinderen en families ondersteunt.

Harry is al meer dan tien jaar betrokken bij Community Recording Studio en Epic Partners. Meghan werkte eerder samen met Himmah aan Together: Our Community Cookbook, dat in 2018 verscheen.

Na hun vertrek uit het Verenigd Koninkrijk bleven Harry en Meghan betrokken bij Britse goede doelen via hun eigen stichting. Maar hun focus lag ergens anders. Harry en Meghan gaven als reden voor hun vertrek dat ze een "rustiger leven" wilden leiden, maar sloten ook lucratieve contracten met Netflix en Spotify.

De verhouding met de rest van de koninklijke familie verslechterde snel. Het echtpaar verklaarde dat medewerkers van het paleis ongevoelig waren geweest voor Meghans mentale gezondheid. Bovendien beschuldigden zij andere leden van de koninklijke familie van racisme en het manipuleren van de media.

De openlijke kritiek van Harry op zijn familie en het koningshuis leidden tot een breuk tussen de prins en zijn vader, koning Charles. Jarenlang zag die zijn kleinkinderen niet.

Oxford

De spanningen zijn de afgelopen maanden enigszins afgenomen, nu Harry de wens heeft uitgesproken zich met zijn vader te verzoenen. Ook gaf hij aan dat hij wil dat zijn kinderen de kans krijgen om hun 77-jarige grootvader te leren kennen. Charles wordt momenteel behandeld voor een vorm van kanker die begin 2024 werd vastgesteld.

Harry en Meghan en hun kinderen verblijven naar verluidt in een woning in de Cotswolds, een gebied omringd met heuvels, dorpen en boerderijen ten westen van de stad Oxford.

When creating a peripheral for a mobile phone, an obvious path is to create a companion app with which to talk to it. But as we all know today’s app …read more

Vier dagen nadat Albert Heijn te maken kreeg met een (poging tot een) hackaanval worden winkels weer als vanouds bevoorraad.

"De reguliere leveringen van zowel houdbare producten als versproducten aan onze winkels zijn in het hele land volledig hervat", zegt de supermarktketen in een korte update over de situatie.

De beschikbaarheid van producten kan nu nog per winkel verschillen, zegt Albert Heijn. In de loop van de dag moeten er steeds minder lege schappen te zien zijn.

Geen bezorging en sparen

Daarmee is de situatie nog lang niet als normaal. Albert Heijn bezorgt nog steeds geen online bestellingen. De site van AH is ook nog niet online. Ook werken de spaarprogramma's en persoonlijke bonusaanbiedingen nog niet.

Nu de bevoorrading weer loopt, zegt de keten zich te richten op het "zorgvuldig en veilig herstellen van de volledige dienstverlening".

Wat er precies gebeurd is, is nog steeds onduidelijk. Albert Heijn zegt de IT-systemen zelf offline te hebben gehaald vanwege een 'cyberveiligheids-incident'. Uit gesprekken van de NOS met mensen uit de beveiligingswereld bleek dat het om een hackaanval ging.

De politie riep Albert Heijn gisteren nog op om aangifte te doen. Dat was in ieder geval toen nog niet gebeurd.

Langs de kust van Roemenië zijn gisteravond en vannacht twee commerciële vrachtschepen in brand gevlogen na mogelijk Russische droneaanvallen. Het gaat om twee tankers die in de Zwarte Zee voor anker lagen. Er wordt nog gezocht naar zeven bemanningsleden van een van de schepen, andere bemanningsleden zijn in veiligheid gebracht.

Het is al langer onrustig in de Zwarte Zee, waaraan niet alleen Roemenië ligt, maar ook Oekraïne en Rusland. Deze week zijn ook twee andere schepen in de zee aangevallen; tot nu toe zijn er in oktober minstens zes schepen aangevallen. Zeker twintig bemanningsleden zijn daarbij gedood of vermist geraakt.

Het is nog onduidelijk of de twee getroffen olietankers door Russische drones zijn geraakt, daar wordt nog onderzoek naar gedaan. Wel is bekend dat de aanvallen plaatsvonden binnen de territoriale wateren van Roemenië. Ook hebben woensdag meerdere drones het luchtruim van Roemenië geschonden, aldus minister van Defensie Miruta.

Oekraïens graan

"Deze droneaanvallen zijn een direct gevolg van de Russische aanvalsoorlog tegen Oekraïne", zegt de Roemeense president Dan. "Ze brengen niet alleen de scheepvaart in onze regio in gevaar, maar ook de vitale aanvoer van landbouwproducten naar andere continenten."

De aangevallen schepen lagen enkele kilometers van het Roemeense Sulina-kanaal vandaan, dat de Zwarte Zee verbindt met de rivier de Donau. Het kanaal vormt een cruciale route voor de uitvoer van Oekraïens graan. Oekraïne exporteert veel graan via de wateren van buurland Roemenië, omdat export via de Oekraïense havens vanwege Russische bombardementen extreem risicovol is.

De toegenomen onrust in de Zwarte Zee kan de wereldwijde voedselvoorziening in gevaar brengen. Zowel Rusland als Oekraïne voorzien een groot deel van de wereld van graan. Veel van het geoogste landbouwgewas in de landen blijft vanwege de oorlog in de graanschuur liggen.

NAVO-landen

De eerdere aanvallen van deze week vonden plaats voor de Bulgaarse kust. Roemenië en Bulgarije zijn allebei lid van het militaire bondgenootschap NAVO. Als een van de landen wordt aangevallen betekent dat volgens het NAVO-verdrag ook een aanval op andere leden van het bondgenootschap, zoals Nederland.

"We zijn overeengekomen dat Roemenië en Bulgarije nauw zullen samenwerken om aan te dringen op krachtigere maatregelen tegen drones binnen de EU en de NAVO", zegt de Roemeense president na een gesprek met zijn ambtsgenoot Radev van buurland Bulgarije.

Beide landen meldden afgelopen jaren meerdere schendingen van het luchtruim door Russische drones.

De politie heeft in een kelderbox in de Utrechtse wijk Overvecht vijftig zware vuurwerkbommen gevonden. De eigenaar, een 55-jarige man, is aangehouden.

Agenten vonden de explosieven eergisteren tijdens een controle met de gemeente in een flat aan de Tigrisdreef. Het gaat om Cobra 20's, volgens de politie "extreem zware" vuurwerkbommen. In totaal zat er in de explosieven ongeveer 10 kilo aan flitspoeder. Ook de woning van de eigenaar is doorzocht. Daar werd nog een explosief gevonden.

De Tigrisdreef bevindt zich midden in de wijk, benadrukt de politie. "Dat zorgde voor een gigantisch explosief gevaar en een groot risico voor omwonenden." Alle explosieven zijn in beslag genomen en veilig afgevoerd, zegt de politie. Er wordt nog onderzoek gedaan. De gemeente heeft de kelderbox gesloten.

Lachgas

Bij een garagebox aan de Muylenborchdreef, ook in Overvecht, werden bijna veertig cilinders lachgas gevonden. Die zijn in beslag genomen en ook die box is gesloten. Daar is nog niemand voor aangehouden, meldt RTV Utrecht.

De gemeente Utrecht en politie houden vaker controles in garage- en kelderboxen. "Het komt namelijk regelmatig voor dat deze ruimtes worden gebruikt voor criminele activiteiten, bijvoorbeeld voor de opslag van vuurwerk, explosieven, brandbare stoffen of andere hulpmiddelen voor bijvoorbeeld plofkraken", aldus de politie.

In Berkel en Rodenrijs is een autobedrijf compleet verwoest door een brand. Er vielen geen gewonden. Een loods waar het bedrijf in was gevestigd, is volledig uitgebrand. De politie onderzoekt of er sprake is van brandstichting.

In hetzelfde pand aan de Noordseindeweg was twee jaar geleden ook al brand. Toen werd in de loods een auto met daarin het lichaam van een 20-jarige man gevonden en spullen voor de productie van drugs. Volgens de politie zijn er dit keer in de loods "geen bijzonderheden" aangetroffen.

De brand brak vannacht rond 03.00 uur uit. Volgens de politie sloegen de vlammen snel om zich heen en kwam er veel rook vrij. Rond 05.30 uur gaf de brandweer het sein brand meester. "Ze waren het allemaal weer net aan het opbouwen. Maar dat kunnen ze nu nog een keer gaan doen", zegt een woordvoerder van de veiligheidsregio over de boerderij tegen de regionale omroep Rijnmond.

Ook explosies

Of er een verband is met de eerdere brand, is nog niet duidelijk, maar dat wordt wel onderzocht zodra dat mogelijk is. In de loop van de dag wordt verder onderzoek gedaan door de politie naar waardoor deze brand heeft kunnen ontstaan. "Midden in de nacht zo'n volledig uitslaande brand roept vraagtekens op", aldus de woordvoerder van de veiligheidsregio.

Volgens de politie waren vannacht ook meerdere explosies de regio: twee in Rotterdam, een in Dordrecht en een vierde in Berkel en Rodenrijs. Die laatste explosie was bij een bedrijfspand aan de Industrieweg, op zo'n vijf kilometer afstand van het pand waar de brand woedde.

Niemand raakte gewond, maar de ontploffingen veroorzaakten wel schade. De politie laat weten dat er vooralsnog geen aanwijzingen zijn dat er een verband is tussen de explosies van vannacht en de grote brand bij de loods, "maar ook hier zal in het onderzoek nader naar gekeken worden".

Op de beurzen in Europa en Azië staan tech- en AI-aandelen vandaag fors in de min. Op de Amsterdamse beurs stond het aandeel ASML op een gegeven moment op een verlies van 6,7 procent ten opzichte van de slotkoers van gisteren.

ASML maakt machines die computerchips maken en is wereldwijd marktleider op het gebied van de allernieuwste chips voor AI-toepassingen.

De afgelopen maanden braken aandelenbeurzen juist record na record, mede door optimisme over techbedrijven en de ontwikkeling van kunstmatige intelligentie. Techbedrijven investeren vele miljarden in de verdere ontwikkeling van AI en de aanleg van datacenters.

Dure investeringen

Beleggers lijken zich nu af te vragen hoeveel winst al de miljardeninvesteringen in AI gaan opleveren, in een tijd dat rentes hoog zijn en de financiering van al die investeringen dus relatief duur is.

Ook andere Nederlandse tech-aandelen verliezen waarde. Zo staat Advanced Semiconductor Materials (ASM) op een verlies van rond de 8 procent en BE Semiconductor Industries (BESI) op ruim 5 procent.

Laura van Megen, correspondent China en Oost-Azië:

"In heel Oost-Azië kleuren beurzen rood omdat investeerders hun aandelen in computerchip-gerelateerde bedrijven verkopen. De Zuid-Koreaanse aandelenindex zag de grootste val en daalde met 7,57 procent. Ook de beurzen in China, Japan, Taiwan en Hongkong eindigden in de min.

De Zuid-Koreaanse beurs wordt gezien als 's werelds meest beweeglijke met veel snelle stijgingen en dalingen. De AI-gekte versterkt dat alleen maar. De twee grote chipmakers, Samsung en SK Hynix, profiteerden flink de afgelopen tijd, omdat hun geheugenchips gretig aftrek vinden bij AI-bedrijven. Maar vandaag eindigden beiden ongeveer 10 procent in de min. Omdat die twee samen goed zijn voor bijna 20 procent van de Zuid-Koreaanse economie, dreunde het door op de hele markt.

Ook Taiwan zag een van de zwaarste beursdalingen ooit, van 3,41 procent. Ook daar maakt de tech-sector een groot deel uit van de economie, wat het eiland kwetsbaar maakt op momenten zoals dit. De grootste chipmaker ter wereld, TSMC, publiceerde vandaag nog een winststijging van bijna 70 procent. Desondanks eindigde TSMC twee procent in de min. TSMC levert chips voor tech-bedrijven als Apple en Nvidia."

Opvallend is dat de verliezen op de Amsterdamse beurs zich concentreren bij de tech-aandelen. De AEX-index staat namelijk op een relatief klein verlies van 0,85 procent.

Vrijdag kondigde de Amerikaanse president Trump een deal met Rusland aan die miljoenen vaten diesel de wereldmarkt op moeten brengen. Maar kan Rusland die diesel wel leveren nu de Oekraïense president Zelensky zegt de aanvallen op Russische energiedoelen te hervatten?

Rusland maakt diesel door ruwe olie in raffinaderijen om te zetten in diesel. Oekraïne probeert die raffinaderijen plat te leggen met drone-aanvallen. Zoals Rusland andersom ook doet met de energie-infrastructuur in Oekraïne.

Sinds het uitbreken van de oorlog is de raffinagecapaciteit in Rusland behoorlijk afgenomen, blijkt uit een rapport van The Oxford Institute for Energy Studies. Al snel na de Russische invasie, in februari 2022, begon Oekraïne vergeldingsaanvallen uit te voeren op de olie- en gasinfrastructuur in Rusland. De afgelopen tijd werd het tempo opgevoerd.

In de eerste helft van 2026 zijn 22 van de 34 raffinaderijen in Rusland aangevallen. Analisten schatten dat de raffinagecapaciteit van Rusland met 30 procent is afgenomen ten opzichte van voor de oorlog.

Rusland is de tweede grootste diesel-exporteur ter wereld, na de Verenigde Staten. Normaal heeft het land een overschot aan diesel, maar als gevolg van de beschadigde raffinaderijen ontstond in Rusland zelf een tekort aan olieproducten. Daarom besloot het Kremlin de export van olieproducten zoals benzine en recenter ook diesel te verbieden.

Uit gegevens van dataleverancier Kpler blijkt dat de export van diesel in september volledig stilstond, terwijl die een jaar eerder nog tussen de 1,5 en 2,5 miljoen ton per maand was.

Dat roept de vraag op of president Poetin de diesel-deal wel kan waarmaken. Met de overeenkomst zou Rusland deze maand 300.000 ton diesel leveren aan de VS, en dit zou later in het jaar oplopen tot wel 3 miljoen ton, omgerekend zo'n 21 miljoen vaten.

Of dat gaat lukken, hangt volgens Kpler-analist Ivan Rjabov af van hoe hard de raffinaderijen in Rusland de komende tijd geraakt zullen worden. Oekraïne lijkt zijn aanvallen recent meer te richten op datacenters dan op de olie-infrastructuur.

Rjabov denkt dat de dieselexport zeker in het begin weer op gang zal komen. "De omvang van de eerste levering ligt ver onder wat Rusland voor de oorlog exporteerde, dat kunnen ze zeker leveren." Maar of dat ook geldt voor de grotere leveringen later dit jaar, is volgens Rjabov nog afwachten.

Live Q&A: jouw vragen over de Oekraïne-oorlog beantwoord

Vanmiddag om 16.30 uur beantwoorden presentator Afke Boven en verslaggever Wessel de Jong jouw vragen over de oorlog tijdens een live-Q&A op onze site en app. Heb jij een vraag? Stuur die naar vraag@nos.nl.

Wel heeft Rusland nog wat 'zomerdiesel' in de opslagen. Dat is diesel zonder anti-vriesmiddel. "Ik denk dat ze daar juist wel graag van af zouden willen", zegt Lucia van Geuns, energiedeskundige bij het Haags Centrum voor Strategische Studies. Rusland schakelt in de herfst over van zomer- op winterdiesel, waardoor de zomerdiesel vrijkomt.

Toch is de export daarvan nog niet zo makkelijk. Van Geuns benadrukt dat ook havens een belangrijke rol spelen in de mogelijkheid om te exporteren. "Via de Zwarte en Baltische Zee verscheept Rusland olie en olieproducten, maar daar zie je dat Oekraïne nog steeds aanvallen uitvoert", aldus van Geuns.

Het dieselakkoord roept van alle kanten weerstand op omdat daarmee de staatskas van Poetin wordt gefinancierd. De opbrengsten van olie en gas zijn een van de belangrijkste inkomstenbronnen voor Rusland. Gemiddeld omvat de sector een vijfde van de totale omvang van de Russische economie.

"Olie is de melkkoe voor het land", zegt Morena Skalamera, universitair docent Rusland-studies aan de Universiteit Leiden. "Andere landen zoals China, Turkije en India kopen nog veel olie van Rusland."

Staatskas spekken

Het wegvallen van de export van olie en olieproducten in 2026 is volledig gecompenseerd door hogere olieprijzen als gevolg van de Iran-oorlog, zeggen onderzoekers van het bovengenoemde rapport van The Oxford Institute for Energy Studies.

"Rusland profiteert enorm van geopolitieke onrust", zegt Skalamera. Daarmee lijkt de Russische oorlogseconomie nog volop te draaien. "Op de lange termijn zullen de aanvallen wel degelijk impact hebben op de Russische economie, maar die valt nu nog lang niet om."

De diesel-deal met Trump lijkt voor Poetin vooral een politieke overwinning. Het gaat om een klein bedrag, maar dat gaat wel direct naar het financieren van de oorlog tegen Oekraïne. Op lagere prijzen aan de pomp hoeven consumenten ook niet gauw te rekenen, zegt energiedeskundige Van Geuns. "Omdat het op wereldwijd niveau maar om een kleine hoeveelheid diesel gaat zal de prijs, aan de pomp niet snel naar beneden gaan."

Het Oekraïense leger heeft weer toegang tot Starshield, de militaire tak van het Amerikaanse satellietnetwerk Starlink. Dat meldt persbureau Reuters op basis van een bron binnen het Oekraïense ministerie van Defensie.

Ook de Kyiv Independent schrijft dat de verbinding inmiddels is hersteld, al zegt de Oekraïense krant niet zeker te weten of er nog snelheidslimieten voor drones gelden. "De Starshield-service is inmiddels hersteld en blijft operationeel", aldus de bron van de krant.

Er waren sinds gisteren problemen met het systeem van de Amerikaanse techmiljardair Elon Musk. SpaceX, het moederbedrijf Starlink en Starshield, voerde zonder een waarschuwing vooraf ineens limieten door waardoor Oekraïense drones begon te haperen als zij harder vlogen dan 160 kilometer per uur, wat het Oekraïense leger kwestbaar maakte.

Live Q&A: jouw vragen over de Oekraïne-oorlog beantwoord

Vanmiddag om 16.30 uur beantwoorden presentator Afke Boven en verslaggever Wessel de Jong jouw vragen over de oorlog tijdens een live-Q&A op onze site en app. Heb jij een vraag? Stuur die naar vraag@nos.nl.

Om het eigen luchtruim te kunnen verdedigen, moeten de drones namelijk vele malen harder kunnen vliegen, in sommige gevallen tot 500 kilometer per uur. Ook is het systeem essentieel voor de militaire communicatie van de top van het Oekraïense leger.

De bron van Reuters zegt dat nog wordt onderzocht wat de oorzaak van de verstoring is. De Oekraïense president Zelensky zei in een interview met het Britse dagblad Financial Times niet te geloven dat een storing de problemen had veroorzaakt. "Het was geen technisch probleem, het was bewust."

Musk zegt dat hem in elk geval geen blaam treft. Beperkingen op snelheid of gebruik worden volgens hem bepaald door het Amerikaanse leger "en uiteindelijk door de president van de Verenigde Staten", schrijft hij op sociale media.

Afgelopen nacht voerde Oekraïne voor het eerst in dagen weer een aanval uit op een Russische olieraffinaderij. Het was hier op verzoek van de Amerikaanse president Trump sinds zondag tijdelijk mee gestopt. Zelensky zag geen heil meer in het deelbestand omdat Rusland de energiesector in Oekraïne bleef aanvallen.

De Oekraïense marine meldt daarnaast dat het afgelopen nacht bij een aanval op het militaire vliegveld van Borisoglebsk, in het zuidwesten van Rusland, zes Russische bommenwerpers heeft geraakt. Hiervoor werden geen drones gebruikt, maar het Neptune-kustraketsysteem.

Bij het instorten van het dak van een school in Pakistan zijn tientallen kinderen en een leerkracht omgekomen, schrijven Pakistaanse media. Ook raakten tientallen leerlingen gewond. Het dodental is inmiddels opgelopen naar 35, de meeste slachtoffers zijn tussen de 6 en 14 jaar oud.

Een ziekenhuiswoordvoerder laat weten dat de meeste gewonde kinderen weer naar huis mogen, maar zeker drie kinderen zijn opgenomen met ernstig hoofdletsel. Reddingswerkers hebben tientallen kinderen bevrijd van onder het puin, de reddingsmissie is inmiddels beëindigd.

Het dak van de privéschool in Peshawar in het noordwesten van Pakistan met twee verdiepingen begaf het plots. De leerlingen waren op het moment van het instorten in hun klaslokalen.

Volgens een politieagent ter plaatse was de constructie van het gebouw zwak. "Het dak was te zwaar voor de zwakke constructie, waardoor het gebouw instortte."

Grondig onderzoek beloofd

De Pakistaanse president Zardari is diep geschokt door het incident, schrijft hij op X. "Moge Allah de Almachtige de slachtoffers een hoge plaats in het Paradijs geven en de nabestaanden de moed en kracht geven om dit onherstelbare verlies te dragen."

Zardari zegt een grondig onderzoek te willen naar de oorzaak, om soortgelijke incidenten in de toekomst te voorkomen. De lokale gouverneur bevestigt dat het onderzoek loopt en dat de eigenaar van de school is opgepakt.

Het is niet de eerste keer dat een schoolgebouw instort in Pakistan. In juni kwamen zeker veertien leerlingen om het leven toen het dak van een school in Lahore instortte. De slachtoffers waren tussen de 5 en 16 jaar oud.

In de Kroatische stad Split zijn vannacht 57 mensen aangehouden door de politie na een confrontatie tussen fans van voetbalclubs Ajax en Hajduk Split. De voetbalclubs spelen vanavond tegen elkaar in de Conference League.

De politie moest ingrijpen om te voorkomen dat honderden relschoppers met elkaar op de vuist gingen in het stadscentrum, schrijven Kroatische media. Het ging om ongeveer 200 Ajax-supporters en 300 Torcida Split (fanatieke fans van Hajduk Split). Er waren ongeveer 100 agenten op de been, maar er kwam snel versterking.

Het is niet duidelijk of er ook Nederlandse fans zijn aangehouden. De rust was na vijftien minuten weer hersteld, zegt de politie. Er is niemand gewond geraakt.

Dagen onrustig

Het is al dagen onrustig in de stad in aanloop naar de wedstrijd. In totaal zijn ruim 150 fans aangehouden de afgelopen twee nachten. Eergisteravond werden achttien Ajaxsupporters opgepakt. Ze zouden naar verluidt ook wapens bij zich hebben gehad, schrijven Kroatische media.

Er zijn tot nu toe vijf incidenten geweest, zegt Srdarević, hoofd van de lokale politie. In vier gevallen ging het om confrontaties tussen de supporters van de twee clubs, bij twee daarvan raakten Nederlanders lichtgewond. Er loopt een strafrechtelijk onderzoek naar de daders.

"We waren ons ervan bewust dat dit een grote uitdaging zou worden," zegt het politiehoofd, "gezien het groot aantal fans van beide clubs, met name van degenen die zich misdragen".

Extra politie-inzet

De politie is voorbereid op incidenten rondom de wedstrijd sinds afgelopen dinsdag tot en met morgenavond. Er worden vanavond 600 agenten ingezet in de stad, het stadion en de omgeving van het stadion. Andere politiekorpsen springen bij.

Ook mag de politie vandaag mensen die zich misdragen twee uur vasthouden, dat mag normaal gesproken niet maar op wedstrijddagen wel.

De stad verwacht 1900 supporters uit Nederland. De kaarten voor uitsupporters zijn uitverkocht.

(Telecompaper) The global smartphone market shrank by over a fifth in the third quarter, its biggest contraction ever according to IDC's preliminary calculations...

De nieuwe woordvoerder van het Witte Huis ligt onder vuur omdat ze haar cv onterecht opgepoetst lijkt te hebben. Katie Zacharia zei dat ze gekwalificeerd was om als advocaat te werken, maar daar is geen bewijs voor.

Zelf vindt Zacharia het vooral een misverstand, maar critici menen dat de betrouwbaarheid van het gezicht van het Witte Huis op het spel staat. Juist in haar functie doen de juiste formuleringen er immers toe.

De 41-jarige politiek commentator Zacharia werd dit weekend aangesteld als de nieuwe woordvoerder van president Trump. Bij haar aanstelling zei de president dat ze voor haar politieke activiteiten carrière had gemaakt als advocaat, attorney. Ook zei ze dat ze had gediend als general counsel bij een bedrijf, ook daar zijn extra papieren voor nodig.

Advocatenexamen

Voor het beschermde beroep van advocaat is namelijk een extra examen nodig na de studie rechten, het bar exam. Journalisten die haar kwalificaties nagingen konden geen bewijs vinden dat Zacharia dat ooit heeft gehaald. Ze waagde ooit wel een poging, maar niet succesvol.

Zacharia zelf zegt dat ze na haar rechtenstudie altijd de aanduiding jurist heeft gebruikt, lawyer. Wel antwoordde ze op vragen van journalisten waar ze haar bar exam had gehaald dat dat was "toen ze naar China verhuisde". Zacharia werkte tussen 2011 en 2013 voor een advocatenkantoor in Peking. Het Chinese advocatenexamen is echter voor buitenlanders niet toegankelijk en het is voor hen dan ook onmogelijk om er als advocaat te werken.

Gevraagd om een toelichting zei Zacharia tegen The New York Times dat ze de vraag verkeerd had verstaan, omdat de presidentiële helikopter al draaide. Ze meende dat de vraag was geweest waar ze heen was gegaan na haar studie.

Er was inderdaad ook veel lawaai toen de vraag werd gesteld:

Hoewel Zacharia het dus vooral juridische haarkloverij vindt, heeft een belangenorganisatie een klacht ingediend. Het is in Californië namelijk illegaal om je voor advocaat uit te geven zonder de juiste papieren.

Zacharia werkte na haar terugkeer uit China onder meer als juridisch adviseur van een conservatieve politieke lobbygroep. Dit jaar werkte ze enkele maanden als communicatieadviseur voor het bedrijf dat Trumps Truth Social-netwerk beheert en was ze plaatsvervangend perschef voor het ministerie van Binnenlandse Veiligheid. Commentatoren noemen dat opvallend weinig relevante ervaring voor de belangrijkste spreekbuis van het Witte Huis.

Gedurende haar jaren als commentator pleitte Zacharia voor een uitgesproken rechts beleid, zoals het opschorten van grondwettelijke rechten om illegale immigratie tegen te gaan. Ook verspreidde ze complottheorieën dat stemfraude Trump de verkiezingen van 2020 had gekost en Democraten en Hollywoodsterren moorddadige pedofielen zijn.

Moeizame eerste dag

Amerikaanse media schreven laatdunkend over Zacharia's eerste persconferentie deze week. Het kwartiertje dat ze daarvoor uittrok, besteedde ze voornamelijk aan het ophemelen van het beleid van Trump. Slechts drie journalisten mochten vragen stellen, allemaal van media die Trump-vriendelijk zijn.

Volgens commentatoren kwam Zacharia nerveus over en wees het feit dat ze veel van haar aantekeningen gebruikmaakte erop dat ze nog niet goed in de materie zat.

Tijdens de persconferentie versprak ze zich bovendien en noemde haar echtgenoot "mijn president":

De keuze voor een onervaren woordvoerder is opvallend in deze periode, vlak voor de tussentijdse verkiezingen van volgende maand. Daarin moet ze juist proberen Trumps standpunten zo effectief mogelijk over te brengen op een moment dat de president kampt met lage populariteitscijfers.

Het kon president Trump niet deren. Gevraagd naar hoe hij haar eerste werkdag vond gaan luidde het antwoord: "Ik vond haar erg goed".