Aggregator

In België is deze week een discussie losgebarsten over plannen om alcoholreclames van een nieuwe waarschuwing te voorzien: "alcohol schaadt de gezondheid". Wetenschappelijk gezien is daar weinig op af te dingen, maar liefhebbers vinden de campagne belerend.

"We weten zelf dat we niet te veel suiker, zout en rood vlees moeten eten. Dat weten we ook van alcohol", reageert Walter De Donder, burgemeester van biergemeente Affligem (en in Nederland ook bekend als kabouter Plop en burgemeester uit Samson en Gert). Hij tekende de oproep van Belgische brouwers om de regel te heroverwegen.

"Genieten van een glas alcohol kan perfect samengaan met geïnformeerd zijn", werpt voorstander Tina Van Havere tegen, Vlaams parlementslid van het sociaaldemocratische Vooruit. "Wie de risico's kent, kan bewuster kiezen wanneer wel, wanneer niet, minder vaak, minder veel, of bewust alcoholvrij. De keuze blijft bij ieder van ons."

Nostalgisch

De Belgische regering besloot eerder dit jaar de alcoholregels aan te scherpen. Gratis monsters uitdelen wordt aan banden gelegd, influencers met een jong publiek mogen alcohol niet meer aanprijzen. En de huidige waarschuwing voor alcoholreclames wordt strenger: in de zin 'Alcoholmisbruik schaadt de gezondheid' wordt 'misbruik' straks weggelaten.

Honderd brouwers en duizend andere betrokkenen protesteerden er deze week tegen in een paginagrote advertentie in de kranten. "Een pint in België is meer dan een product, het is verbondenheid."

"Een terras dat volloopt bij de eerste zonnestraal. De toog van een kroeg na een voetbalmatch. Een tafel waar drie generaties samen klinken op een verjaardag", schetsen de tegenstanders. De nieuwe waarschuwing stelt volgens hen "één enkele frisse print of elk glas wijn gelijk met een aanslag op uw gezondheid".

Onzin, schrijft politicus Van Havere in een opiniestuk in De Morgen. "Het is geen aanval op een sector, wel hulp bij een geïnformeerde keuze." Ze schrijft al weerstand te hebben verwacht op de aanscherping.

Voorstanders wijzen op de conclusies van de Wereldgezondheidsorganisatie dat alcohol het risico vergroot op zeker zeven soort kanker, bijvoorbeeld aan borst, darm en lever. Dat is nog afgezien van de schade die wordt veroorzaakt door verslavingen, huiselijk geweld onder invloed of ongelukken in het verkeer.

"De alcoholindustrie doet soms alsof er twee groepen mensen bestaan: mensen met een alcoholprobleem en alle anderen", zegt directeur Kathleen Peleman van het Vlaams expertisecentrum Alcohol en andere Drugs. "Maar alcohol veroorzaakt ook schade zonder dat er sprake is van verslaving."

Trots bierland

Burgemeester De Donder noemt het bij de VRT allemaal betuttelend, "alsof we echt bij elk glas bier voor onze gezondheid moeten vrezen". Juist in bierland bij uitstek België raakte het de liefhebber in zijn ziel. "Italië staat bekend om prosecco, Frankrijk om wijn, België om bier. Daar is niets fout mee, we moeten er trots op zijn."

Van Havere denkt dat een woordje minder in de waarschuwing daar niets aan afdoet. "Ik drink zelf ook graag een glas. Maar precies daarom wil ik weten wat ik drink. Niet enkel de calorieën op het etiket, ook wat het met mijn lichaam en met de mensen rondom mij kan doen."

De recente discussie juicht ze alleen maar toe: nooit eerder stond het onderwerp zo op de agenda in het land. "Niet de bedoeling van de brouwers, wel de onze toen we dit in het regeerakkoord lieten schrijven", lacht ze. "Dus, beste brouwers: bedankt voor de zichtbaarheid."

For decades now many of us have lived in surveillance societies where it’s difficult not to be within the view of a camera. When being noticed depended on the attention …read more

Sinds het begin van de Iranoorlog een half jaar geleden liggen nog altijd 400 schepen vast in de Perzische Golf. Dat meldt de Internationale Maritieme Organisatie (IMO). Ook zitten nog 6000 opvarenden vast, zegt de organisatie.

"Zes maanden na het begin van het conflict in het Midden-Oosten is de situatie in de Straat van Hormuz nog steeds onopgelost", aldus IMO's secretaris-generaal Arsenio Dominguez.

De wereldwijde economische impact door verstoringen van handelsstromen voor olie, kunstmest en andere grondstoffen door de blokkade is groot, zegt Dominguez. Sinds het begin van het conflict noteerde de IMO minstens zeventig aanvallen op de internationale scheepvaart met negentien doden tot gevolg.

De IMO-raad nam vorige maand een resolutie aan waarin wordt opgeroepen tot een "gecoördineerde en duurzame terugkeer naar onbelemmerde navigatie door de Straat van Hormuz".

Iran claimt controle

Vannacht claimde de Iraanse Revolutionaire Garde op Telegram dat Iran de volledige controle heeft over de Straat van Hormuz, waar voor het uitbreken van de oorlog 20 procent van de wereldwijde oliehandel doorheen ging. De VS beweert dat de smalle zee-engte gewoon open is en onder Amerikaanse controle staat.

Commandant Brown van het Amerikaanse militaire commando voor het Midden-Oosten zei donderdag dat de gehele Straat van Hormuz mijnvrij was gemaakt en de internationale scheepvaart vrij kon doorvaren.

Iran zegt dat schepen die zonder toestemming door de Straat van Hormuz varen worden tegengehouden. De claim van de VS dat de Straat van Hormuz open is, wordt als "flagrante leugen" afgedaan.

Volgens de Britse maritieme organisatie UKMTO passeerden er de afgelopen week gemiddeld 29 vrachtschepen per dag door de straat. Voor het begin van de oorlog waren dat tot wel 130 schepen.

De VS probeert Iran de afgelopen periode onder druk te zetten met een economische oorlog. Washington wil Iran volledig isoleren van de wereldeconomie en dreigt ook andere landen en bedrijven te straffen die zaken blijven doen met Teheran.

Iran kondigde vergelding aan en wil al langer dat de VS de verplichtingen uit de (inmiddels verlopen) intentieverklaring voor vrede uit juni nakomt. Drie weken geleden stelde Iran de VS nieuwe eisen voor heropening van de Straat van Hormuz.

Door de langdurige droogte oogsten boeren dit jaar minder dan normaal. Volgens directeur André Hoogendijk van BO Akkerbouw, kenniscentrum voor de sector, is de opbrengst dit jaar gemiddeld zo'n 10 tot 30 procent lager. Tegelijkertijd zijn prijzen gestegen, waardoor boeren gemiddeld toch winst maken.

Het gaat voornamelijk om aardappelen, suikerbieten, uien, tarwe en gerst. Een deel van de gewassen is nog niet geoogst, maar bij proefrooiingen en gewassen die wel al zijn geoogst blijken de gewassen kleiner en lichter zijn.

Dat heeft gevolgen voor de boer, vertelt Hoogendijk aan de NOS. "In de basis worden boeren betaald per kilo, en er zijn dus minder kilo's", zegt Hoogendijk. Daarnaast kan het zo zijn dat het kleinere formaat en gewicht niet aan de eisen voldoen. "Bijvoorbeeld als je aardappelen teelt waarmee je lange frietjes wilt maken, dan moeten die aan een bepaalde lengte voldoen."

Prijs stijgt

Toch wil Hoogendijk niet spreken van een mislukte oogst. "Aan de ene kant verkopen boeren artikelen vooraf op contract", vertelt Hoogendijk. Er wordt afgesproken hoeveel kilo's of tonnen ze verkopen. Doordat de gewassen dit jaar kleiner zijn, en dus lichter, kan dat dus tegenvallen.

"Aan de andere kant zien we dat in heel Noordwest-Europa de oogst lager is, waardoor de prijs stijgt van de artikelen die je oogst." Door minder te verkopen maar voor een hogere prijs, komt de boer gemiddeld genomen meestal beter uit, aldus Hoogendijk.

Verschilt per boer

Wel benadrukt de directeur dat de opbrengsten flink kunnen verschillen per teler. Als gevolg van de aanhoudende droogte mochten boeren in Overijssel en Brabant bijvoorbeeld tijdelijk geen water oppompen uit sloten, kanalen en beken. Boeren die wel hebben mogen beregenen hebben een betere oogst dan zij die dat niet mochten.

Daarnaast hebben boeren in Nederland het gemiddeld vaak beter dan in onze buurlanden doordat de grond hier vruchtbaar is en er meer zoet water beschikbaar is. Toch merken ook Nederlandse boeren dat het voorjaar en de zomer steeds droger worden. Dat is volgens wetenschappers niet los te zien van het opwarmende klimaat.

Speurhonden van de Nederlandse Stichting Reddingshonden RHWW gaat volgende week in Suriname helpen bij de zoektocht naar de vermiste Rodney Leysner (52). De Nederlandse ondernemer en filmproducent is sinds twee weken vermist.

RHWW stuurt acht hondengeleiders met acht speurhonden en zeven ondersteunende specialisten. Dat bevestigt de stichting uit Duiven aan de NOS na berichtgeving van het Surinaamse medium Waterkant. Op korte termijn zullen de hulpverleners afreizen naar Suriname, laat de woordvoerder weten.

Zoekteams van Stichting Reddingshonden RHWW worden vaker ingezet in het buitenland, in de afgelopen jaren onder meer in Spanje, Turkije en Griekenland. Naast vermissingen ging het daarbij ook om natuurrampen.

Volgens Surinaamse media wordt de operatie van zo'n 50.000 euro betaald door Rudisa International N.V., het bedrijf van Warsha Sardjoe, de ex van een van de verdachten rond de vermissing van Leysner. Het concern is actief in onder meer de media, autohandel en levensmiddelen. Onlangs trad Leysner nog toe tot de directie van Rudisa International.

Uitgebrande, platgeperste auto

Leysner verhuisde eerder dit jaar vanuit Nederland naar Suriname. Hij verdween op 15 augustus op weg naar een werkafspraak in het Surinaamse Saramacca. In een moeras werd zijn uitgebrande en platgeperste voertuig gevonden. De politie houdt er rekening mee dat Leysner niet meer leeft.

Drie verdachten, een Cubaans echtpaar en een Surinamer, werden vrijdag 21 augustus aangehouden door de Surinaamse politie. Naar een vierde Surinaamse verdachte wordt nog gezocht. Deze Ryan T. uit Paramaribo, die al eerder werd verhoord, werd destijds niet aangehouden. Hij is de ex-man van Sardjoe.

Deze week werd een opsporingsbericht naar hem uitgevaardigd. Hij wordt gezien als vuurwapen- en vluchtgevaarlijk. De man wordt door justitie verdacht van onder meer moord, doodslag, zware mishandeling en deelname aan een criminele organisatie.

Filmproducent

Leysner verwierf in Nederland enige bekendheid als producent van films als Heksen bestaan niet uit 2014, Fashion Chicks uit 2015 en Suriname uit 2020. De eerste twee films trokken meer dan 100.000 bioscoopbezoekers en werden daarom bekroond met een Gouden Film.

Begin dit jaar werd T. nog benoemd tot voorzitter van de Surinaamse voetbalclub SV Transvaal. Die club is eigendom van Rudisa International.

Op een legerkazerne in het oosten van Duitsland zijn delen teruggevonden van een CIA-spionagetunnel. De drie buizen hoorden bij een tunnel die Amerikaanse en Britse geheime diensten in de jaren 50 bouwden tussen het democratische West-Berlijn en communistisch Oost-Duitsland.

De tunnel van 450 meter liep van de West-Berlijnse wijk Rudow naar het dorp Altglienicke, dat in de invloedssfeer lag van de Sovjet-Unie. Ruim 300 meter van de tunnel lag aan de Oost-Duitse kant van de grens. Doel was om telefoonkabels af te tappen en zo berichten van de Sovjet-legerleiding te onderscheppen.

Het lukte om bij de telefoonkabels te komen, maar echt geheim was de tunnel nooit: de in Rotterdam geboren Britse dubbelspion George Blake had de Russen geïnformeerd over het bestaan ervan. Om de dubbelspion niet in gevaar te brengen, lieten de Russen de Amerikanen en Britten hun gang gaan.

50.000 tapes

De spionagetunnel is zo'n elf maanden gebruikt door de Amerikaanse CIA en de Britse dienst SIS. In die tijd zijn bijna een half miljoen telefoontjes onderschept. Zo'n 50.000 banden met opnames zijn naar de VS en Engeland gestuurd. Honderden medewerkers waren druk met de analyse ervan, al is het de vraag hoe spannend de gesprekken waren.

Toen in het voorjaar van 1956 door noodweer een storing optrad aan de telefoonlijnen, stuitten Oost-Duitse monteurs op de 'geheime' buizen. In de maanden daarna werd het Oost-Duitse deel van de tunnel afgebroken.

Oefenmateriaal

Naar nu blijkt is een deel van de buizen naar een kazerne in Storkow gebracht. Daar zijn ze ingegraven en door het Oost-Duitse leger gebruikt bij oefeningen. Bij grondwerkzaamheden kwamen ze nu tevoorschijn. De drie buizen zijn samen 11 meter lang en wegen enkele tonnen. Ze zijn gisteren overgebracht naar Berlijn.

In 2012 waren ook al delen van de tunnel ontdekt, bij een andere kazerne. Daar zou volgend jaar verder worden gezocht. "Dat is nu overbodig geworden", zegt de voorzitter van de Berlijnse vereniging Berliner Unterwelten, die gangenstelsels uit de Tweede Wereldoorlog en Koude Oorlog conserveert.

In en rond Berlijn worden nog geregeld vondsten gedaan uit de tijd dat de stad opgedeeld was in een westers en een sovjetdeel. Drie jaar geleden werd in de binnenstad nog een tunnel ontdekt die was gebruikt als vluchtroute van Oost- naar West-Berlijn.

Berliner Unterwelten wil de ontdekte tunnelbuizen tentoonstellen. Eén buis komt bij het eigen museum, een ander wordt gedoneerd aan het Berlijnse DDR Museum. Het laatste deel moet op de plek komen waar de tunnel ooit heeft gelegen - maar dan wel boven de grond.

In IJsland is vandaag een referendum over de vraag of de gesprekken over toetreding tot de Europese Unie (EU) moeten worden hervat. In de peilingen voorafgaand aan de stemming gingen het ja-kamp en nee-kamp gelijk op.

IJsland behoort al wel tot de Schengenzone, de Europese Economische Ruimte en de NAVO. Naar aanleiding van de economische crisis diende het land in 2009 een verzoek in om lid te worden van de Europese Unie, op zoek naar meer economische stabiliteit. Maar in 2013 zette de eurosceptische regering de onderhandelingen stop.

De huidige regering wil de gesprekken hervatten vanwege de geopolitieke onrust. IJslanders kunnen vandaag tot 22.00 uur lokale tijd hun stem uitbrengen.

Hoge inflatie

Het ja-kamp wordt aangevoerd door premier Kristrún Frostadóttir. Ook de minister van Buitenlandse Zaken Thorgerdur Gunnarsdottir is voor nieuwe onderhandelingen over toetreding.

"De internationale orde die decennialang onze veiligheid en welvaart heeft gewaarborgd, staat onder zware druk", zei ze tegen persbureau Reuters. "In tijden als deze moeten kleine landen goed nadenken over hun standpunt en wie hen steunt."

Voorstanders stellen ook dat toetreding tot de EU zal leiden tot een minder hoge inflatie en lagere rentetarieven. De rente van de IJslandse centrale bank is 8 procent, terwijl die bij de Europese Centrale Bank 2,25 procent is.

Discussie over visserijsector

Volgens oppositieleider Gudrun Hafsteinsdottir, aanvoerder van het nee-kamp, worden deze economische argumenten overdreven. Tegenstanders vrezen bij toetreding tot de EU voor de soevereiniteit van IJsland. Zij willen zelf de regie houden over de wetten die gelden in het land.

De nee-stemmers willen voorkomen dat andere landen ook mogen vissen in de IJslandse wateren. Dat zou volgens hen problemen opleveren voor de IJslandse visserijsector.

Bekijk hier de explainer van NOS op 3 over de rol van de vis in de IJslandse EU-discussie:

Deze vrees is volgens voorstanders van EU-toetreding niet gegrond. Zij stellen dat de visquota gebaseerd zijn op de manier waarop er in de geschiedenis is gevist. Omdat geen enkel ander land al decennia vist in de IJslandse wateren, zou het land daar zelf de controle houden.

Maar Hafsteinsdottir liet zich niet hierdoor overtuigen. "Ik weet dat de Europese Unie met een aantal beloftes van flexibiliteit zal komen, vooral in het begin, maar we weten dat dit niet voor altijd zal zijn."

In gesprek

Een meerderheid die voor ja stemt, betekent niet direct toetreding tot de EU. Er zullen in eerste instantie gesprekken worden gevoerd.

Volgens een memo van het ministerie van Buitenlandse Zaken zouden de onderhandelingen eind dit jaar kunnen beginnen. De gesprekken zouden vervolgens 18 tot 24 maanden kunnen duren.

De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) heeft een Eindhovense zorginstelling een waarschuwing gegeven na de vondst van rattenuitwerpselen in de keuken. Inspecteurs van de NVWA voerden na klachten een controle uit bij het seniorencomplex.

Bij een bewoonster werden weken geleden al ratten in haar kamer gezien. Ook werd ze gebeten in haar vinger, schrijft Omroep Brabant.

"Wij houden alleen toezicht op plaatsen waar voedsel wordt bewaard en bereid, dus de keukens. Daar lagen uitwerpselen op een paar moeilijk bereikbare plekken", laat een NVWA-woordvoerder aan de omroep weten.

Keutels in bed

De kamer van de moeder van Liesbeth van der Kuijlen-Vos, die lijdt aan dementie, lag onlangs bezaaid met keutels. Die lagen zelfs in bed. "Ze vreten het papier van de schoonmaakflessen en het incontinentiemateriaal op", zei de dochter eerder deze week. De bewoonster werd tijdelijk naar een andere kamer verplaatst.

De gevolgen zijn volgens Van der Kuijlen-Vos groot. "De medewerkers van Vitalis durfden niet meer naar binnen. Ik moest haar zelf eten geven, douchen en aankleden."

Bestrijders

De zorginstelling schakelde voor de controle al professionele bestrijders in. Ook werden vallen geplaatst.

"Daarna nam Vitalis de zorg weer over. De zorgverleners hadden denk ik het idee dat het probleem daarmee was opgelost", vertelt de vrouw. Dat bleek niet het geval: een week geleden liep er weer een rat door de kamer van de 82-jarige bewoner. Ook werd ze gebeten.

Een deel van de ratten is gevangen:

Vitalis biedt zorg in het appartementencomplex, maar het pand is eigendom van Wooninc. De woningcorporatie zegt er "samen met Vitalis alles aan te doen om de overlast zo snel mogelijk op te lossen".

Ook op andere plekken in en rond Eindhoven wordt geklaagd over rattenoverlast. Zo pakt het nabijgelegen Geldrop een rattenplaag aan met slimme vallen, die een seintje geven als ze dicht springen. Dat bespaart de tijd die nodig is voor het handmatig controleren.

In andere steden in het land neemt ook het aantal meldingen door particulieren toe, ziet het Kennis- en Adviescentrum Dierplagen. Mogelijk houdt dat verband met de langdurige droogte van deze zomer. Als gevolg van droogte zoeken ratten vochtige plekken op, dichter bij mensen.

Bij een Russische droneaanval op een dorp in de buurt van Kyiv zijn volgens de Oekraïense autoriteiten zeker 37 mensen gedood. Ook raakten tientallen inwoners van het dorp Myla gewond.

De Oekraïense president Zelensky schrijft op X dat er een opslagplaats werd getroffen, gevolgd door een explosie. Het lijkt erop dat er explosieven lagen in het geraakte gebouw. Omliggende huizen en een verzorgingstehuis voor ouderen en mensen met een beperking raakten beschadigd.

Volgens de gouverneur van de regio Boetsja worden 380 mensen uit het getroffen gebied geëvacueerd.

Onderzoek

De president zegt dat er strafrechtelijk onderzoek wordt ingesteld. "Er zijn duidelijke regels: munitie mag niet in de buurt van huizen of woonwijken worden opgeslagen. Er zullen zeker passende conclusies worden getrokken."

Ook Kyiv zelf werd getroffen door Russische raketten en drones, is te zien op foto's van internationale persbureaus. Het is niet duidelijk of en hoeveel slachtoffers er zijn.

Een medewerker van het Witte Huis die gokte op welke woorden president Trump in toespraken zou zeggen, moet anderhalve ton betalen aan een financiële waakhond. Gabriel Perez kon makkelijk binnenlopen bij de weddenschappen, omdat hij de speeches vooraf al te zien kreeg.

Het was namelijk Perez' taak om de toespraken van Trump in diens teleprompter te laden, het apparaat dat de president gebruikt om zijn speech te kunnen voorlezen zonder papier. Tussen december en februari sloot Perez meerdere weddenschappen af op woorden waarvan hij wist dat ze voorkwamen in de toespraken.

Daarvoor gebruikte Perez de site Kalshi, die gebruikers laat gokken op uiteenlopende nieuwsgebeurtenissen, van de uitslag van het WK tot de vraag wanneer de Straat van Hormuz weer veilig begaanbaar is. Perez verdiende in totaal ruim 100.000 dollar met zijn vals spel.

Ontslag

Toen het bedrog uitkwam, werd Perez op onbetaald verlof gestuurd. Hij is inmiddels niet meer werkzaam voor het Witte Huis, al wil een woordvoerder niet zeggen of hij is ontslagen of zelf is opgestapt. Waakhond CFTC zegt dat Perez zich welwillend opstelde in het onderzoek en daarom een relatief lichte boete krijgt van 65.000 dollar. Daarnaast moet hij zijn winst inleveren.

Volgens de CFTC heeft Perez voor eigen gewin misbruik gemaakt van zijn positie. "Hij schond daarmee het vertrouwen dat in hem was gesteld."

Omstreden

Voorspellingssites als Kalshi en Polymarket liggen al langer onder vuur, precies vanwege dit risico van handel met voorkennis. Zo bleek ook iemand die betrokken was bij de ontvoering van de Venezolaanse president Maduro geld had ingezet op de kans daarop. Doordat er cryptovaluta gebruikt kan worden, is dergelijk misbruik moeilijk te ontdekken.

De Nederlandse Kansspelautoriteit verbood de site eerder al als goksite.

A piano’s internal mechanism for translating a key press into sound is surprisingly complicated. It has to do a lot of things simultaneously and quickly: provide precise control over velocity, …read more

Het overlijden van koning Harald V heeft Noorwegen in diepe rouw gedompeld. Vanaf 10.00 uur is het stadhuis van Oslo geopend voor publiek dat het condoleanceregister wil ondertekenen. Ook op andere plaatsen in het land is dat mogelijk.

Tot 18.00 uur kunnen mensen op het stadhuis in Oslo terecht. De gemeente zegt dat mensen rekening moeten houden met wachttijd. Harald V, ook wel de koning van het volk genoemd, overleed gisterenochtend op 89-jarige leeftijd.

De burgemeester Anne Lindboe van Oslo zal het register als eerste ondertekenen, vervolgens is ook publiek welkom. Lindboe zou eigenlijk gisteren trouwen, maar besloot na het overlijden van Harald haar huwelijk te verplaatsen.

Mensen kwamen gisteren al massaal samen op het Slottsplassen, het grote plein voor het Koninklijk Paleis in Oslo. Volgens de Noorse politie waren er zo'n 20.000 mensen op de been. Ook werden bloemen gelegd en kaarsen aangestoken.

Geliefd onder de bevolking

Harald V zat sinds 1991 op de troon en was geliefd onder de bevolking. Zijn regeerperiode werd gekenmerkt door modernisering en hervorming van het Noorse koningshuis. Vandaag zou Harald zijn 58-jarige huwelijksjubileum met koningin Sonja hebben gevierd.

Gisteren werd aan het begin van de avond de kist met daarin het lichaam van de overleden koning overgebracht van het ziekenhuis naar het Koninklijk Paleis. De koninklijke familie volgde de rouwwagen in een stoet. Aan de kant van de weg keken duizenden mensen, velen met Noorse vlaggen in hun hand, in de regen toe.

De kist blijft tot de dag van de uitvaart in het Koninklijk Paleis. Het publiek krijgt daarvoor nog de kans om een laatste groet te komen brengen. Dat zal gebeuren als Haralds baar is opgesteld in de paleiskapel, wanneer is nog onduidelijk.

De datum van de uitvaart is eveneens nog niet bekendgemaakt. De eerste plechtigheden zullen in besloten kring plaatsvinden, daarna vertrekt op de dag van de begrafenis de rouwstoet volgens traditie vanaf het Koninklijk Paleis door het centrum van Oslo naar de laatste rustplaats van Harald, naar verwachting de crypte van de vesting Akershus, waar ook zijn voorgangers liggen.

Morgen worden al in alle elf de Noorse domkerken en veel andere kerken rouwdiensten gehouden, waarvan de meesten om 11.00 uur beginnen. Op de dag van de uitvaart zal er ook in het hele land een minuut stilte zijn, is al bekendgemaakt.

In Noorwegen is een periode van nationale rouw van kracht. Op regerings- en overheidsgebouwen hangen de vlaggen halfstok en diverse evenementen, zoals bijvoorbeeld het grootschalige militaire muziekfestival Norsk Militaer Tattoo werden afgelast.

Gisteren trokken Noren massaal naar het Slottsplassen om te rouwen:

De 53-jarige Haakon werd gisteren automatisch koning en staatshoofd van Noorwegen toen zijn vader overleed. Dinsdag wordt hij beëdigd, wanneer hij de eed heeft afgelegd. Gekroond wordt hij niet, dat gebeurt al sinds 1906 niet meer.

Koning Haakon VIII heeft vandaag een ontmoeting met onder meer de voorzitter van het parlement en die van de Noorse kerk. In de komende dagen wordt een toespraak van hem verwacht.

Zijn dochter Ingrid Alexandra (22) is sinds gisteren de kroonprinses. Ze moet nog een schriftelijke eed afleggen, zodat ze als regent kan optreden wanneer haar vader ziek is, of op vakantie. Mette-Marit, de vrouw van Haakon, is officieel de nieuwe koningin van Noorwegen. Koningin-weduwe Sonja behoudt haar titel koningin, maar zal niet meer Hare Majesteit worden genoemd, die aanspreektitel is nu voor haar schoondochter.

Sonja reed gisteren in de loop van de avond na een dag in het ziekenhuis en het koninklijk paleis terug naar Kongsgård, de residentie buiten de hoofdstad. Daarbij werd de weg naar het verblijf verlicht met kaarsjes die de buren hadden aangestoken als eerbetoon aan Harald.

Zeker 200.000 mensen zijn in de afgelopen acht maanden gedwongen teruggestuurd naar Haïti. Dat meldt de VN in een vergadering van de Veiligheidsraad. Het nieuws komst slechts enkele dagen nadat bij aanvallen van gewapende bendes in Haïti bijna vijftig mensen om het leven kwamen, onder wie vijf kinderen.

Haïti zit sinds de zomer van 2021 zonder president, nadat deze in zijn slaapkamer werd doodgeschoten. Sindsdien neemt de invloed van zwaarbewapende groeperingen steeds meer toe. Naar schatting hebben bendes 70 procent van de hoofdstad Port-au-Prince onder controle en breiden ze hun aanwezigheid ook in andere regio's uit.

De VN heeft alleen al tussen april en juni 1408 doden en 656 gewonden geregistreerd. Toch is het aantal mensen dat naar Haïti is gedeporteerd gestegen met 10 procent ten opzichte van dezelfde periode in 2025, meldt de VN.

Amerikaanse deportatievluchten

De dodelijke aanval van zondagavond kwam slechts enkele dagen nadat de eerste Amerikaanse deportatievlucht naar Haïti was vertrokken. Die werd mogelijk toen de Trump-regering een rechtszaak won die een einde maakt aan de tijdelijke beschermingsstatus voor Haïtianen. Meer dan 330.000 Haïtianen hadden die status in de VS.

Afgelopen donderdag arriveerden nog twee vluchten met 161 Haïtianen uit de VS en de Bahama's.

Ondertussen is het aantal ontheemden in de afgelopen twee jaar verdubbeld. Bijna 1,5 miljoen mensen zijn intern ontheemd, van wie bijna de helft kind is. Tijdens de vergadering van de VN-Veiligheidsraad waarschuwden sprekers dat ziekenhuizen overbelast zijn, humanitaire toegang kwetsbaar blijft en de gewapende groepen steeds vaker kinderen rekruteren.

Multinationale troepenmacht

De gezant van Haïti drong aan om de internationale politiemacht Gang Suppression Force (GSF) te vergroten naar 5500 manschappen. De GSF is een multinationale troepenmacht die in 2025 de opdracht kreeg van de VN om bendegeweld in Haïti aan te pakken en de openbare veiligheid te herstellen, in samenwerking met de Haïtiaanse politie en strijdkrachten.

Onder meer Tsjaad, Mongolië en Ivoorkust, hebben overeenkomsten met Haïti getekend om zich bij de GSF aan te sluiten. Ook worden gesprekken gevoerd met Jamaica, Sri Lanka en Bangladesh. Eind september stemt de Veiligheidsraad over het verlengen van het mandaat van de GSF.

De luchthaven van de Amerikaanse stad Nashville krijgt binnenkort de naam van Dolly Parton. De gouverneur van de staat Tennessee en de luchthavendirectie scharen zich achter een plan daarvoor van fans.

Parton kwam uit Tennessee en kocht in 1972 het landgoed net buiten de stad, waar ze afgelopen week ook overleed. Nashville de hoofdstad van Tennessee, staat bekend als Music City en country music capital of the world, het mekka van de muziekstroming waar Parton naam mee maakte.

Dolly Parton overleed dinsdag op 80-jarige leeftijd. Haar dood leidde in de VS en daarbuiten tot groot verdriet, ook omdat ze werd gezien als iemand die Amerikanen kon verbinden, ongeacht achtergrond of politieke kleur.

'Blijvend eerbetoon'

Fans waren in 2025 al een petitie gestart voor de naamsverandering. Die kreeg na haar dood een extra impuls: de afgelopen dagen ondertekenden tienduizenden mensen de oproep.

Gouverneur Lee ziet de voorgenomen naamswijziging van Nashville International Airport als "een blijvend eerbetoon aan haar onuitwisbare nalatenschap van muziek, vrijgevigheid, geloof en menslievendheid". Hij noemt het passend dat de plek "waar Tennessee de wereld verwelkomt" de naam krijgt "van de meest geliefde dochter van onze staat".

Lee heeft het plan besproken met nabestaanden van Parton. Die zijn volgens hem aangedaan door het idee. Komende maand praten het luchthavenbestuur en de autoriteiten verder over de naamswijziging. Wanneer die afgerond moet zijn, is niet bekend. Mogelijke kink in de kabel kan nog de luchthavenregel zijn dat een vernoeming pas twee jaar na een overlijden mogelijk is.

Miljoenen passagiers

Nashville International Airport telde vorig jaar ruim 26 miljoen passagiers. De luchthaven is daarmee de grootste in Tennessee, een staat in het zuiden van de Verenigde Staten. Het leeuwendeel van de vluchten gaat naar andere Amerikaanse steden.

In de VS zijn vaker vliegvelden vernoemd naar beroemdheden, zoals John Wayne Airport in Californië, Muhammad Ali International in Louisville en Louis Armstrong International in New Orleans. Als de naamswijziging doorgaat, is de luchthaven de enige van de vijftig grootste in het land die vernoemd is naar een vrouw.

Geheim nummer

De muziekcatalogus van Parton beleefde na haar dood een enorme opleving, berekende marktanalist Luminate. Wereldwijd namen audio- en videostreams van haar werk toe met 1539 procent. Zo werd haar bekendste nummer Jolene de dag voor haar dood 196.000 keer afgespeeld en een dag later 3,3 miljoen keer.

Met de hausse aan luisteraars was ze woensdag de best beluisterde artiest van de dag. Ook haar boeken vinden weer gretig aftrek: gisteren waren van de top-5 bij Amazon er drie van Parton.

Fans kunnen ook nog rekenen op nieuwe muziek, bevestigde haar pretpark Dollywood deze week: ze nam het nummer My Place in History op om pas op haar honderdste verjaardag te publiceren. Een cd met het nummer (en een cd-speler om die af te spelen) worden bewaard in een tijdcapsule op Dollywood die pas op 19 januari 2046 open mag.

Een bekentenis door het vermoedelijke brein achter de aanslagen van 9/11 mag van een Amerikaanse militaire rechter niet worden gebruikt in zijn proces. De rechter oordeelde dat niet duidelijk is of Khalid Sheikh Mohammed zijn verklaring wel vrijwillig heeft afgelegd.

Het oordeel zou een nieuwe vertraging kunnen betekenen in het proces over de aanslagen uit 2001 in New York en Washington als aanklagers besluiten het oordeel aan te vechten. Mohammed wacht al ruim 20 jaar op berechting vanwege gesteggel over hoe justitie moet omgaan met de belangrijke terreurverdachte.

Mohammed was een van de belangrijkste vertrouwelingen van al-Qaida-leider Osama bin Laden. Hij heeft na zijn arrestatie in 2003 verklaard het plan te hebben bedacht om vliegtuigen in Amerikaanse gebouwen te vliegen. Ook zou hij de negentien vliegtuigkapers hebben aangestuurd bij de uitvoering van hun plannen.

Harde verhoormethoden

Rechter Schrama meent echter dat "aanklagers niet voldoende hebben bewezen dat zijn verklaringen aan de FBI vrijwillig waren", schrijven Amerikaanse media die het vertrouwelijke vonnis hebben ingezien. De rechter wijst erop dat Mohammed tussen 2003 en 2006 in handen was van de CIA en door harde verhoormethoden en lange eenzame opsluiting "geconditioneerd" kan zijn om te bekennen toen hij werd overgedragen aan de FBI.

Ook zouden FBI-agenten niet hebben verteld dat hij recht had op een advocaat en mocht zwijgen tijdens de verhoren.

Juist deze week maakte de VS bekend dat het proces tegen 'KSM' en vier medeverdachten gepland staat voor juni 2028. Het was lang onduidelijk of het ooit tot berechting zou komen, onder meer omdat het bewijs tegen hem was vergaard door inlichtingendiensten, die hun methoden en informanten niet prijs wilden geven.

Ook bleek een akkoord dat Mohammed had gesloten met justitie omstreden. Nabestaanden van de aanslagen maakten bezwaar toen hij akkoord ging zijn schuld te erkennen als de aanklagers zouden afzien van de doodstraf. President Biden schrapte daarna die overeenkomst weer.

3000 doden

Mohammed zit nog altijd gevangen op de Amerikaanse marinebasis Guantánamo Bay op Cuba, waar in de loop der jaren ruim 700 terreurverdachten werden vastgehouden. Opeenvolgende presidenten hadden jarenlang grote moeite om die gedetineerden te laten berechten of elders te huisvesten, maar inmiddels is het gelukt het aantal gevangenen terug te brengen tot vijftien.

Bij de aanslagen op 11 september 2001 kwamen bijna 3000 mensen om het leven in de torens van het World Trade Center, het Pentagon in Washington en een gekaapt vliegtuig dat neerstortte in Pennsylvania.

Na de aanslagen viel de VS Afghanistan binnen om Bin Laden uit te schakelen. Die werd uiteindelijk in 2011 door Amerikaanse commando's gedood in Pakistan. Volgende maand wordt in de VS herdacht dat de aanslagen 25 jaar geleden plaatsvonden.

Het kabinet wil de inlichtingendiensten meer mogelijkheden geven om sneller "evidente tegenstanders" op te sporen. Vooral het afbouwen van het toezicht vooraf baart deskundigen zorgen.

"Wij zien een trend vanaf de wet uit 2017 dat de diensten steeds grootschaliger gegevens verzamelen en dat het toezicht afneemt", zegt Lotte Houwing van Bits of Freedom, een stichting die opkomt voor digitale burgerrechten.

"Burgers komen steeds makkelijker op de radar van de geheime diensten met minder waarborgen. En dat terwijl er onlangs uit een rapport is gebleken dat hun datahuishouding niet op orde is."

'Tijdsgeest aangegrepen'

Tot 2017 was er niet zo'n strenge toezichthouder, zegt Bert Hubert, voormalig AIVD'er en toezichthouder. "Eigenlijk willen ze heel graag terug naar die tijd."

Daarvoor heeft men duidelijk de tijdgeest aangegrepen, zegt hij. "Iedereen is bezig met de dreiging van de Russen, Chinezen, Iraniërs en Noord-Koreanen."

Hij ziet dit terug in communicatie. "De wet is woensdag nog van naam veranderd." Eerder heette de wet 'Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten', nu is daar 'bescherming nationale veiligheid' aan toegevoegd. Hubert: "Heel lastig voor politieke partijen om hier tegen te stemmen, want niemand is tegen het beschermen van de nationale veiligheid."

Snel handelen kan nu al

"We hebben de diensten om ons veilig te houden", zegt Houwing. "Maar inherent daaraan is juist ook goed toezicht op de geheime diensten, want ook dat is een waarborg van de vrije democratie."

Hubert trekt ook de noodzaak van het verminderen van toezicht in twijfel. Volgens defensieminister Yesilgöz kunnen de diensten hierdoor sneller werken.

Spoedprocedures komen nu ook al vaak voor, zegt Hubert. "De diensten moeten wel achteraf om toestemming vragen: we hebben gisteren allemaal wilde dingen gedaan en we gaan nu alsnog uitleggen waarom."

Vorderingen

"Wat me opviel, is dat ze informatie van publieke en private instanties mogen vorderen", zegt Houwing. Het is dan strafbaar als je dat niet doet en dat kan ook gevraagd worden aan ambtenaren, werknemers of systeembeheerders.

In de eerste reacties op de internetconsultatie die gisteren startte, klinkt begrip voor de aanpassingen maar uitten mensen ook hun zorgen over de gevolgen voor hun privacy.

Terecht, zegt Houwing. "Als burger zou ik me zorgen maken over hoe gemakkelijk je gegevens verzameld kunnen worden, ook bij overheidsinstanties." Sommige gegevens moeten verplicht gedeeld worden met de overheid. "Dus ook al zou je zelf heel veel doen aan privacy, dan kun je dit niet voorkomen."

Gebruik kunstmatige intelligentie

Daarnaast valt het Houwing op dat straks bijna overal de inzet van AI en andere technologie wordt toegestaan. Ook Hubert noemt dat opvallend. "Het is best voor te stellen dat de geheime diensten meer willen doen met AI, maar dat is zo spannend dat je daar juist goed toezicht op moet houden. Het gekke is dat er nu minder toezicht komt."

"Het risico is dat we AI niet zo goed begrijpen en dat AI ook niet altijd goed kan uitleggen waarom het een conclusie heeft getrokken", zegt Hubert. "Binnen de kortste keren heb je die AI geleerd heeft dat Mohammed een foute naam is. Daar moet je heel hard tegen programmeren."

Helemaal zonder controle wordt er straks niet gewerkt, zegt Hubert. "Als de conclusie is 'Pietje is een terrorist', moet er nog wel nader onderzocht worden of dat zo is, volgens deze wet. Maar dat hoeft dus kennelijk niet voor alles."

"In de toelichting staat dat wat iedereen in de normale wereld doet, ook geldt voor de diensten. Dat klinkt logisch, maar als jij met ChatGPT de verkeerde conclusie trekt is dat minder heftig als de geheime diensten dat doen."

"Ik vrees dat de wet er in deze vorm gaat komen", zegt Hubert. "Maar ik hoop dat de Tweede Kamer een paar scherpe kantjes er af kan vijlen. Bijvoorbeeld of het nodig is dat er minder toezicht komt en dat ze alle eerdere informatie moeten vergeten."

[soiboi soft]’s vacuum-driven dot matrix display is part suction gripper, part touchscreen, and altogether impressive. Its display capabilities are entirely shadow-based, with each pixel being made of a cavity behind …read more

Opnieuw blijkt er een Nederlandse spermadonor te zijn die doelbewust meer dan honderd kinderen heeft gemaakt. De teller staat inmiddels op 121. En die loopt nog op, want deze Simon is nog steeds actief. Moeders van de donorkinderen willen dat hij stopt. Maar hoe zorg je dat een massadonor ophoudt?

Luister hier:

Deze aflevering van De Dag luister je via NPO Luister en alle andere podcastapps. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren.

Judith Pennarts maakt voor Nieuwsuur de afgelopen jaren heel veel verhalen over de fertiliteitswereld en vertelt hoe deze donor Simon te werk ging. Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport wist dat deze man heel veel had gedoneerd. Maar desondanks mocht hij advies geven over de nieuwe donorwet. Hoe kon dit zo misgaan? En hoe kan je al deze kinderen en moeders nu helpen?

Reageren? Mail naar dedag@nos.nl

Presentatie & montage: Marco Geijtenbeek

Redactie: Rosanne Sies

Goedemorgen! De Nederlandse hockeysters spelen vandaag de WK-finale in eigen land. En in IJsland wordt een referendum gehouden over toetreding tot de Europese Unie.

Eerst het weer: na een regenachtige nacht trekken vanmorgen de buien snel weg, waarna het een tijdje droog is. Later vanmiddag wordt de bewolking dikker en volgt buiige regen vanuit het zuidwesten. Het wordt bij een matige tot vrij krachtige zuidwestenwind 20 tot 23 graden.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier alles over de situatie op het spoor.

Wat kun je vandaag verwachten? Wat heb je gemist?

President Trump zegt dat de Verenigde Staten een overeenkomst hebben gesloten met Venezuela om de controle over te nemen over 65 miljard vaten uit de olievoorraad van het Zuid-Amerikaanse land. Hij claimt dat de Amerikaanse oliereserves hiermee meer dan verdubbelen.

Ook belooft hij Amerikanen dat hiermee de energieprijzen zullen dalen. Trump staat onder druk om liefst voor de Congresverkiezingen van november iets te doen aan de hoge benzineprijzen in zijn land. Die flink zijn opgelopen door de oorlog met Iran.

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit:

Gisteren overleed de Noorse koning Harald. Als eerbetoon hield het peloton in de Spaanse wielerronde de Vuelta een minuut stilte voor aanvang van de zevende etappe.

Ook reed de Noorse renner Andreas Leknessund met een rouwband. Het werd een mooi eerbetoon: de Noor reed bij de slotklim weg uit de kopgroep en won. Leknessunds ploegmaat en landgenoot Tobias Halland Johannessen reed ook met een rouwband om en kwam op een halve minuut als tweede binnen.

Fijne zaterdag!

Many of us have noted a tremendous price increase in many computer components for some mysterious reason. Whatever this cause is will be debated among the various modern philosophers and …read more